. Wiener Stadt-Bibiiothek. /*Q I -TM /,? ■ . c> ■ // CHRESTOMATHIA LATINA. <"•.^»< ♦ s»' Fetialis est in albis\ jl- ig cr. i« charta densata i fl. 30 cr VINDOBONAE, In libraria C, R. ad St. Annae, in platea Joannis I P, o 7- t Index excerptorum ex auctoribus classicis. x Apophthegmata——— pag. 2 Excerpta ex Aurelio Victore— — ex Eutropio——— — ex Cornelio Nepote—— — ex Justino——— —• ex Pomponio Mela— —' ex C. Julio Caesare—— — ex M. Tullio Cicerone—— — ex Ciceronis Epistolis ad diversos. — ex Vellejo Paterculo—■— — ex Valerio Maximo—— —- ex Curtio——— — ex C. Sallustio Crispo—— —i ex Tito Livio——— — ex L. Annaeo Floro—— — ex C. Cornelio Tacito—— —- ex C. Suetonio Tranquillo— — ex C. Plinio Secundo Majore—■ —■ eX C. Plinio Caecilio Secundo— — ex L. Annaeo Seneca—— — ex Aulo Gellio——•— 22 Dionysii Catonis disticha selecta—— 23 Fabulae ex P. Ovidii Nasonis Metamorphoseon libris——— 24 Selectae Ovidii epistolae ex Ponto—- 25 Ex Quinto Horatio F lacco carmina selecsta 26 Sinens vpn bmtfcpm@et>td;ten. 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 i/ 18 19 20 21 2 3 39 6 5 87 103 no 120 142 1«2 166 1 73 189 222 250 257 268 290 307 334 347 366 373 379 387 quit ram —i._>- A-^xiCD%£ CSS=* I. APOPHTHEGMATA SEU DICTA MEMORABILIA. — §• 1. Egregie dicta, T i hales percontanti, quid esset difficile: se ipsum, inquit, nosse. Idem rogatus, quid esset facile: alterum^ ait, admonere. Dionysius, regno expulsus, cuidam dicenti i quid tibi Plato et philosophia profuit? ut tantam, inquit, fortunae mutationem facile feram. Demonax interrogatus quando coepisset philosophari? Tum, inquit, quum cognoscere me ipsum coepi. Aristippus percontanti, quae potissimum adolescentibus essent discenda? Quae viris, inquit, usui futura sunt. Epictetus interrogatus, quis esset dives? Cui, inquit, satis est, quod habet. Quum Graeci, qui Asiam incolebant, Persarum regem ex more magnum adpellarent, Agesilaus: An, inquit, ille me major est, si non est justior ac tempe- rantior! Socrates in pompa, quum magna vis auri argentique ferretur: quam multa non desidero, inquit. C. Tuse. 5. 91. Chrcstom, A Cu- % I. A P O P H T H ll G M A T A., Curio ad focum sedenti magnum auri pondus Sann- nites quum attulissent, repudiati ab eo sunt: JSdh eniru aurum habere, praeclarum sibi videri, dixit, sed iis, qui haberent aurum, imperare. C. Seu. 53. Alexander interrogatus ubinam suos reconderet thesauros? apud amicos, inquit. Egregie Aristoteles ait, nunquam nos verecundiores esse debere, quam quum de Deo agitur. Plato cuidam narranti, esse quosdam, qui ipsum maledictis insectentur: sit ego, inquit, sic vivam, ut nemo istis habeat fidem. Titus Augustus, recordatus quondam super coe- nam, nihil se truo die caiquam piaestilisse, dixit: Stmici, diem perdidi. I hemistocles quum consuleretur, utrum bono viro pauperi, au minus probato diviti tiliam collocaret: Ego vero, unqud. malo virum, qui pecunia egeat, quam pecuniam, quae viro, C. Ou. 71. Drusus quum aedificaret domum, promitterelque ei architectus, ita se eam aedificaturum, ut nemo in eam despicere p s:et: Tu vero, inqidf, si quid in te artis est, ita compone domum, ut, quidquid agam, ab omnibus perspici possit. Alexander qomqunginfa n.leida Xenocrati philosopho cono niiatt. Quae quum ille recusasset accipere, dicens, s: 1■ i nm' rsse onoc; in eiTGgtivit: an amicum haberet neminem, cui esset opus? Penitus, unus cx amicis Alexandri, filiabus suis ab m' dotem peti/t, quem rex ca-ere quinquaginta talenta'assit t’m,mque is respon ds-xt, decem vatis es'e: hbi quidem, r oud.. satis est, tantum accipere; non vero mihi, lanium dare. hoc rates into rogali,-. quamobrem ipse non administraret: emon:.ato*". 0**' 11 o‘•, d:s s n rt* s peritissi- 171-• ev■■>•; tma utiliorem esse civitati, qui multos et) iceret i aeneus gubernandae rcipublicae, quum qui ipso recte administraret. f>iOgem s inlerrog.inti cuidam, quanam ratione P v/’'o ,! oie h!c: io; ar m’ Si te ipsum, inquit, probum ei honestum virum praestiteris» Aa- $ j. Egregiedicta. 3 Antisthenes Hicebat, ea esse paranda viatica, quae §um naufrago enatent. Amico cuidam apud Antisthenem deploranti, quod commentarios suos perdidisset: Oportuit, inquit, ista menti potius, quam chartis inscribere. Quum ex Socrate esset quaesitum, Archelaum, Perdiccae filium, qui tum fortunatissimus haberetur, nonne beatum putaret? Haud scio, inq iit, numquurn enim cum eo colloquutus sum. Aia’ tu? an aliter id scire non potes V JSullomodo. Tu igitur ne de Persarum quidem rege magno potes dicere, beatusne sit? .An ego possum, quum ignorem, quam sit doctus, quam vir bonus?<-uio? tu in eo sitam vitam beatam putas? Ita prorsus existimo; bonos, beatos: improbos, miseros Miser ergo Arcixelaus? Certe, si injustus» C. Tuse. 5. 35. Tarquinium dixisse ferunt tum exsulantem se intellexisse, quos fidos amicos habuisset, quos infidos, quum jam neutris gratiam referre posset. C. Anne. 53. Indignantibus Philippi amicis, quod Peloponnesii in Olympiacis ipsum derisissent, tot beneficiis a regeadfecti, eumque hoc sermone ad vindictam exstimulantibus: Quid igitur, mquit, futurum est, si quid iis mali fecerimus? 'I hales rogatus, quid maxime commune esset hominibus? Spes, respondit; hanc enim et illi habent, qui aliud nihil. bolon a Croeso rege interrogatus, an quemquam vidisset ipso beatiorem? Tellum nominavit Atheniensem, privatum hominem, sed qui, relictis liberis ac nepotibus bene institutis, feliciter obiisset diem, Interrogatus deinde, quem post illum praedicaret felicem? Cleobin et Bitonem, Argivos fratres, nominavit, qui cum summa pietatis laude defuncti fuissent. Indignatus rex, nullo igitur loco me ponis? Fg 0, inquit Solon,/a cz/e confiteor, te regem opibus et imperio florentem: beatum non adpellav er irn,prius quam feliciter hanc vitam absolveris. Aristoteles interrogatus, quid esset amicus? Unus, inquit, animus in duobus corporibus. Thales interrogatus, an facta hominum Deum fallerent? ISec cogitata, inquit. A 2 A\- Attalus philosophus dicere solobed., jucundius esse^ amicum facere, quam habere. Alexander victi apud Issum Darii matrem conju- gfimque captivas invisit una cum Hephaestione, qui sicut aetate pai erat regi, ita corporis habitu praestabat. Ergo reginae illum regem esse ratae, suo more veneratae sunt. Inde ex nutu adstantium intellecto errore Sisygambis, Darii mater, advoluta est pedibus Alexandri, ignorationem numquam antea visi regis excusans. Quam manu allevaris rex: Non errasti, inquit, mater; nam et hic Alexander est. Isocrates, vocatus in jus anno aetatis octogesimo secundo, orationem habuit, in qua his verbis ostendit, quam alieno a litibus animo semner fuisset: Sic adhuc vixi, ut nemo unquam me ullius injuriae aut contumeliae adeusaverit; neque judex fuerit, qui de meis adversus quemquam factis aut dictis pronuntiaverit. St enim cavi, ne quid ipse in quemquam delinquerem. Mihi vero si qua facta fuit injuria, non pro tribunali quaesivi vindictam de inimicis, sed eorum amicis controversiam dirimendam permisi* Cornelia, Gracchorum mater, quum Campana matrona, apud illam hospita, ornamenta sua, illo se- culo pulcherrima, ipsi ostenderet, traxit eam sermone, donec e schola redirent liberi. Tum. inquit, mea sunt ornamenta. Antoninus Pius hanc celebratam Scipionis sententiam saepe in ore habebat, malle se unum civem servare, quam mille hostes occidere. Phocion, innocens capitis damnatus, rogante quodam ex amicis, numquid filio suo Phoco mandari vellet? Maxime, inquit; jubeo enim eum hujus in patrem injuriae numquam meminisse. Euclides Socraticus, audita iniqua et belluina voce fratris, qui dixerat: peream, nisi te ulciscar! respondit: Ego vero peream, nisi tibi persuasero, ut, posita ira, me ames, ut antea Quum Rutilio Smyrnae exsulanti, quidam consolandi causa dixisset, instare bella civilia, ef brevi futurum, ut omnes exsules reverterentur; Quid tibi, inquit Rutilius, mali feci, ut mihi pejorem reditum, quam 'sse^ nju- qui rae- mo- ;cto edi- i re- ;esi- rbis sel: aut i de ive- me- tri- mi~ ma- se- no- uit, Len- rer- uo- lari in vo- re- ut, iso- evi ibi^ ' rn i n §.2. Nervose dicta.^ quam abitum, optares? Malo, ut patria exsilio meo erubescat, quam reditu maereat.* Socrates interrogatus, qua ratione potissimum quis adsequi posset, ut apud homines honestam haberet famam: Si loquatur, inquit, quae sunt optima, et faciat, quae sunt honestissima. %■ 2. Nervose dicta Socrates nuntianti cuidam: Athenienses te capite damnarunt; et illos, inquit, natura. Idem uxori cum lacrimis exclamanti: ergone injuste morieris? an tu, respondit,/«j-rf? malles? Idem quum audisset, hominem quemdam male de ipso loqui: JSihil mirum, inquit, non didicit bene loqui. Improbo homini, percontanti, quis esset inter Spartanos vir optimus? Agis respondit: qui tui est dissimillimus, Porus rex, ab Alexandro devictus et captus, quum ab eo rogaretur: quomodo te tractabo? regaliter, ait. Quum Alexander Magnus postulasset, ut se Lacedaemonii in Deorum numerum referrent: age, inquit rex eorum Damis, quoniam Mlexander Deus esse vult, esto. Quidam Atheniensis indisertus, sed factis strenuus, quum alius oratione facunda multa praeclare pollicitus esset: viri, inquit, Athenienses, quae iste magnifice pollicetur, ego faciam. Lacedaemonii, Pnilippo minitante perliteras, se omnia, quae conarentur, prohibiturum, quaesiverunt, num se esset etiam tnori prohibiturus? C. Tuse. 5. 52. Rex Prusias, quum Hannibali apud eum exsulanti depugnari placeret, negabat se audere, quod exta prohiberent. An tu, inquit, carunculae vitulinae ma-' vis, quam imperatori veteri credere? C, Div. 2.^2. Xenocrates, quum legati ab Alexandro quinquaginta ei talenta attulissent, quae erat pecunia temporibus illis maxima, abduxit legatos ad coenam in Academiam, iisque adposuit tantum, quod satis es ■«et, 6 I. A P O I» H T H E G M A T A, Set, nullo adparatu. Quum postridie rogarent eum* Cui numerari juberet: Quid? vos hesterna^ inquit, coenula non intellexistis, me pecunia non egere? Quos quum tristiores vidisset, triginta minas accepit, ne aspernari regis liberalitatem videretur. C. Tuse. 91, Quum Athenis quidam in theatrum grandis natu venisset, in magno consessu locus ei a suis civibus nusquam est datus. Quum autem ad Lacedaemonios accessisset, qui legati quum essent, in loco certo consederant, consurrexere omnes, et senem dium sessum receperunt. Quibus quum a cuncto censessu plausus esset multiplex datus, dixit ex iis quidam: Athenienses sciunt i quae recta sint, nos vero facimus. C. Sen. 65. Solon Pisistrato tyranno quaerenti, qua tandem spe fretus sibi tam audaciter obsisteret' l. respondisse fertur: senectute, lib. 72. Alexander quum levitate corporis ac pedum celeritate polleret, patri hortanti, ut in Olympiis stadium decurreret: Facerem, inquit, si reges habiturus essem concertatores. Morituro Socrati Apollodorus pretiosum pallium, in quo moreretur, obtulit. Cui Socrates: numquid morienti A/, inquit, non conveniet hoc, quod viventi convenit? Rutilius Rufus quum amici cujusdam injustae rogationi resisteret, atque is per summam indignationem dixisset: Quid ergo mihi prodest amicitia tua, si, quod rogo, non facis? Imo, respondit, quid mihi tua, si propter te aliqua inhoneste facturus sum? Metellus tribuno militum juniori percontanti, quid esset facturus? hujus rei, inquit, si scirem hane tunicam esse consciam, exutam, in ignem conjicerem Octavianus Augustus querentem de inopia et caritate vini populum, severissime coercuit voce: satis provisum a genero suo Agrippa, perductis pluribus aquis, ne homines sitirent. Quum Hannibal Carthagine expulsus Ephesum ad Antiochum venisset exsul, atque invitatus esset ab hospitibus suis, ut Phormionem philosophum audiret; loquutus esse dicitur philosophus aliquot horas de imperatoris officio, et de omni re militari. Tum, quum 7 um'* uit, >uos , ne .91* latu ibus ni os con- ses- ilau* Uhe r. C. dem iisse :ele- tacii- urus ium, quid 'ven- e ro- atio- tua, quid u?n T mti, hanc m t- ca- sa- ibus n ad t ab liret; s de 'um, [W! %. s Ner vos b digta. ♦jnum ceteri, qui illum audierant, vehementer essent delectati, quaerebant ab Hannibale, quidnam ipse de illo philosopho judicaret. Hic Poenus non optime sraece, sed tamen libere respondisse fertur, multos je deliros senes saepe vidisse, sed qui magis, quam Phormio, deliraret, vidisse neminem Neque injuria. Quid enim abrogandus heri potuit, quam Hannibali* qui tot annos de imperio cum populo Romano cer- ta.vset, graecum hominem, qui numquam hostem, numquam castra vidisset, praecepta de re militari da* re? C. de Or. 2, 75. Quum quidam, commemoratis tropaeis, quael/a- cedasmonii de Persis victis retulissent, hortaretur ad bellum cum Macedonibus suscipiendum: hoc idem esset, inquit Eudamidas, ac si quis devictis mille ovibus pugnaret cum quinquaginta lupis. Noctu ambulabat in publico Themistocles, quod somnum capere non posset, quaerentibusque respondebat, Miltiadis tropaeis se e somno, suscitari. C, Tuse. 4, 44. Zeno servum in furto deprehensum caedi jussit, quumque is ita se excusaret, ut diceret, sibi fuisse iq tatis, ut furaretur: et caedi, inquit. Quum Callicratidas, Qacedaemoniorum classi praefectus, pecunia maxime indigeret ad annonam nautis comparandam, accessere ad eum quidam amici Lysandri, et, oblatis talentis quinquaginta, postulaverunt unum ex inimicis sibi condonari necandum. Quos ille, quia aequitatem pecuniae anteponebat, valere jussit. Aderat tum Cleander, qui quum dixisset: ego vero oblatam pecuniam accepissem, si Callicratidas essem; et ego, respondit Callicratidas, si Cleander. Quum garrulus quidam, multa nugatus apud Aristotelem, tandem dixisset: fortasse molestus tibi sum nugis meis; neutiquam r inquit, neque enim adverti animum. Theophrastus ad quemdam, qui in convivio prorsus silebat: si stultus es, inquit, rem facis sapientem; si sapiens, stultam. Democritu* a blaterone quodam interrogatus ubi * I. A P O P H T H E G M A T A. ubi cras visurus esset ipsum? Illic, respondit, ubi ego te non videbo. §• 3- .Animose dicta, Agesilaus, Thraciam transiturus, ad Macedonum regem nuntios misit, qui rogarent, utrum per hostium an amicorum terram iret? Quum ille respondisset, se consultaturum: Fiat igitur, inquit, consultatio; nos interim iter faciemus. Agis, Lacedaemoniorum rex, audiens, quosdam h urere hostium multitudinem, ait: 7ion percontandum est, quot sint hostes, sed ubi sint. Agis interrogatus, quot haberet milites? quot sufficiunt, inquit, ad fugandos hostes. Leonidas, Lacedaemoniorum rex, quum Xerxes Scripsisset; mitte arma; respondit: veni et cape. Quum ad Leonidam quidam militum dixisset: hostes sunt prope nos; et nos, inquit, prope illos. E Lacedaemoniis unus, quum Perses hostis in col- Joquio dixisset glorians: Solem prae jaculorum multitudine et sagittarum non videbitis; in umbra igitur, inquit, pugnabimus C Tuse. 1, 101. Philippo regi, quum is pervenisset in agros Lacedaemoniorum, scripsissetque, utrum vellent se venire hostem, an amicum? responderunt: neutrum. Quum e Tliebanis militibus quispiam, qui viderat, Lacedaemoniosperangustias montium adventare, dixisset Pelopidae: incidimus in hostes; dic potius, inquit, in nos illi Cuidam dicenti, maximum esse humerum hosti- Um tC) res P ond! t: Tanto major erit gloria nostra. Quum Thebani, devictis ad Leuctra Lacedaemo- mis, ad ipsum venissent Eurotam, et quidam gloria- bundus dixisset: Ubi nunc Lacones? Spartanus qui- < orn ab illis captus: Non adsunt, inquit, alioquivos huc non venissetis. Lacaena quaedam quum filium in proelium misisset, et interfectum audisset: idcirco, inquit, genueram ut ess-et, qui pro patria mortem non dubitaret C cumbere, C. Tuse, 1, 102, Aie- Alexander audiens, Darium, Persarum regem, innumerabiles parare militum copias, respondit: unus lupus non timet multas oves, §• 4 Salse dicta. Anacharsis exprobranti cuidam Attico, quod natus esset in Scythia: Mihi, inquit, probro est patria, tu patriae, Laelius, quum ei quidam malo genere natus diceret, indignum esse suis majoribus: At h er cule, inquit, tu tuis dignus, C. de Or. 2, 286. Siculus quidam,, cui praetor Scipio patronum causae dabat hospitem suum, hominem nobilem, sed admodum stultum: Quaeso, inquit, praetor, adversario meo da istum patronum, deinde mihi neminem dederis, G. de Or. 2, 280. Quum Abderitarum legatus apud Agidem multa loquutus, vix dicendi finem reperisset, rogaretque postea, quid civibus suis esset renunciaturus? Aqis: Illud, inquit, renuntia, quantum temporis tibi fuerit opus ad dicendum, tantum mihi ad audiendum Diogenes aliquando lucernam accensam gestans ambulabat in foro clarissima luce, quaerenti similis. Rogantibus, quid ageret? Hominem, inquit, quaero. Idem percontanti, cur mendicis multum lagiren- tur homines, philosophis non item? Quoniam, inquit, persuasi sunt, citius futurum, ut claudi caecive fiant, quam philosophi. Idem quum videret, Megarensium liberos nullis bonis artibus instrui, quum pecorum curam diligentem haberent, dicebat: malle se Megarensis alicujus arietem esse, quam filium. Phocion Demosthene dicente: occident te, Phocion, Athenienses, si quando coeperint insanire: et te, inquit, si ad sanam mentem redierint, Samiorum legatis, longa oratione usis, respon derunt Spartani: Prima sumus obliti', postrema non intelleximus, quia prima non meminimus. Orator quidam malus quum in epilogo misericordiam se movisse putaret, postquam adsedit, rogavit Ca- YO I. APHOjpHTHEGMATA. Catulum, videreturne misericordiam movisse:-Ac magnam quidem, inquit, neminem enim puto esse tam durum, cui non oratio tua miseranda visa siu C. de Or. 2, 278. Iliensium legatis, paulo serius Tiberium de morte Drusi lilii consolantibus, irridens, se quoque, respondit, vicem eorum do Iere, quod egregium civem Hectorem amisissent, Eliluxerant autem tum plus quam mille anni a morte Hectoris. Demonax, quum videret quemdam, veste sua glo- riantem, prehensa veste:-Atqui, inquit, hoc ante t» ovis gestabat, et ovis erat. Aristippus cuidum glorianti, quod multum bibens, non inebriaretur: Hoc, inquit, etiam mulus potest. Peregrinus quidam, Spartae commorans, altero pede stans rectus, ad Laconem dicebat; non credo, te tantum temporis, quantum ego, pede uno stare posse. Lacon: minime, inquit, sed ex anseribus nuU lus est, qui non hoc possit. Crates paiiosoplius quum vidisset adolescentem in Recessu ambulantem, interrogavit, quid illic solus faceret 1? mecum, inquit, loquor. Cui Crates: Cave, inquit, ne cum homine malo loquaris. Accessit ad Aristippum philosophum paterfamilias rogavitque, ut filium suum susciperet erudiendum. Quum vero ille pro mercede petiisset quingentas drachmas; pater deterritus pretio, quod ignaro avaroqae homini nimium videbatur: tanti, dixit, emere mancipium possum. Tum philosophus: Eme, inquit, et habebis duo. Quidam conspecta tabula, quae in pictura trucidatos ab Atheniensibus Spartanos repraesentabat: fortes, inquit, Athenienses. Id Lacon audiens subjecit: in tabula. Cicero 1' abiae Dolabellae dicenti, si triginta annos habere: Verum est, inquit, nam hoc jam ante vi- ginti annos audivi Demetrius cum Megaram occupasset, et abductis omnium civium servis, Stilponi philosopho diceret: civitatem vestram liberam vobis relinquo: Verum est, inquit Stilpon, nullum enim in civitate servum re-> linquis» The- $. 4- Salse dicta. h Themistocles fertur Seriphio cuidam in jurgio respondisse, quum ille dixisset, non eum sua, sed patriae gloria splendorem adsequutum: Nec hercule, inquit, si ego Seriphius essem, nobilis; nec tu, si Athe* niensis esses, durus umcfuum fuisses* C. Sen. 8» Quum laesisset testis Silus Pisonem, quod se in eum audisse dixisset: Poteji fieri, inquit Crassus, Sile, ut is, unde te uudisse dicis, iratus dixerit» Ad nuit Silus. Potest etiam, ut tu non recte intellexeris» Id quoque toto capite ad nuit, ut se Crasso daret. Potest etiam fieri, inquit, ut omnino, quod te audisse dicis, numquam audieris» Hoc ita praeter exspectationem accidit, ut testem omnium risus obrueret. C. de Or. «2, 285.„ nn T 1 Pausanias e patria profugus quum Tegeae laudaret Lacedaemonios, cuidam dicenti: cur igitur non mansisti Spartae, sed fugere maluisti? Quoniam, inquit, nec medici apud sanos, sed apud aegrotos versari solent». Quum, Tarento amisso, arcem tamen Livius Salinator retinuisset, et aliquot post annos Maximus id oppidum recepisset, rogaretque eum Salinator, ut meminisset, opera sua se Tarentum recepisse: Quidni, inquit, meminerim? numquam enim recepissem, nisi tu perdidisses. C. de Or. 2, 273. Miser poeta praelegerat Theocrito versus suos. Tum interrogabat, quosnam maxime ad probaret? Quos ojnisisti, respondit.... Anacharsis, quum concioni populi Atheniensis interfuisset: Mirari se, dixit, quod apud Graecos verba facerent sapientes, stulti vero judicarent. Patrono malo, quum vocem in dicendo obtudisset, suadebat Granius, ut mulsum frigidum biberet, simul ac domum redisset: Perdam, inquit, vocem, si id fecere: Melius est, inquit, quam reum. C. de Or. 2, 202. 5. Jocose d i e t a» Lepidus, quum, ceteris in campo exercentibus, in herba ipse recubuisset:^vilem, hoe esset, inquit, laborare. C. de Or. 2, 287* Ea- I. A P O P H T H E G M A T A. Nasica quum ad poetam Ennium venisset, eique ab ostio quaerenti Ennium ancilla dixisset domi non esse: Nasica sensit, illam domini jussu dixisse, et illuminius esse. Paucis post diebus quum ad Nasicam venisset Ennius, et eum a janua quaereret, exclamat Nasica, se domi non esse. Tum Ennius: quid? es;o non cognosco vocem, inquit, tuam? Hic Nasica: Homo es impudens* Ego quum te quaererem, ancillae tuae credidi, te domi non esse, tu mihi non credis ipsi? ib, Diogenes projici se post mortem jussit inhumatum. Tum amici: voktcribusne et feris? Minime vero, inquit, sed bacillum propter me, quo abigam, ponitote. Qui poterisV illi: non enim senties. Quid igitur mihi,, ferarum laniatus oberit, nihil sentienti? C. Tuse, i, 104. Idem animadvertens quemdam imperite jaculan- tem, proxime scopum consedit, et quum ex eo quaereretur, cur id faceret? JSe forte, inquit, ille me feriat. Idem aliquando Myndum profectus, quum videret portas amplas ac magnifice exstructas, quum oppidum esset exiguum: Viri, inquit, Myndenses, claudite portas, ne urbs vestra egrediatur. Cicero Julium Curtium, quo Junior videretur, multa de annis aetatis suae mentientem, ita redarguit: ego vero, inquit, tum, quum una declamabamus, nondum erani natus. Maximo Consule mortuo die Decembris ultimo, Caesar consulem hora septima in reliquam pariem diei renuntiaverat Caninium. Quem quum pierique irent salutatum de more: E^estinemus, inquit Cicero, prius quam abeat magistratu. De eodem Caninio scripsit Cicero: Fuit mirifica vigilantia Caninius, qui suo toto consulatu somnum non viderit, Bias navigabat aliquando cum hominibus improbis. Quum vero, tempestate exorta, navis qualere- tur fluctibus, atque isti invocarent Deos: Silete, inquit, ne vos hic illi navigare sentiant. Dionysius quum ad Peloponnesum classem adpu- lisset, et in fanum venisset Jovis Olympii; aureum ei detraxit amiculum grandi pondere, dicens, aestate gra- §. 6. AC V TE DICTA. 13 grave esse aureum amiculum, hieme frigidum; eique laneum pallium injecit, quum id esse ad omue anni tempus diceret. C. JS. D. 3. 83* Idem Aesculapii Epidauri barbam auream demi jussit: neque enim convenire, barbatum esse filium, quum in omnibus fanis pater imberbis esset. C. iSL I), d- 83- Idem Victonolas aureas, et pateras coronasque, quae simulacrorum porrectis manibus sustinebantur, sine dubitatione tollebat, eaque se accipere, non auferre'icebat: esse enim stultitiam, a quibus bona precaremur, ab iis porrigentibus et dant ibus nolle sumere* ib, 4. Quum inter duos scelestos judex esset Philippus Macedoniae rex, audita causa pronuntiavit, ut alter e Macedonia fugeret, alter illum insequeretur. Quo faceto judicio utrumque exsulem esse jussit. Quidam amico obviam factus dicebat, in somno te visum aloquutus sum. Cui ille: Da mihi veniam, quod non auscultaverim, %• Acute dicta. Quidam interroganti, ubi Deus esset? respondit: Dic prius, ubi Deus non sit? Aristippus roganti, qua re dilferet sapiens ab indocto? Mitte, inquit, utrumque nudum ad homines ignotos, et videbis, Antisthenes interrogatus, quamobrem divites non adirent eruditos ac sapientes viros, sed hi illos? respondit: Quoniam eruditi sciunt, quae sibi desint, illi nesciunt* Piato interrogatus, quidnam interesset inter prudentem et imprudentem? respondit: Quod inter medi-, cum atque aegrotum, Solon interrogatus, quid esset lex? respondit: Tela aranearum, in quam si muscae leviores et culices incidunt, retinentur, si vero vespae aut apes, ea dis- ' rupta avolant, Pythagoras roganti cuidam, quomodo oporteat se I. Apophthegmata se gerere erga patriam ingratam? Ut erga matrem r respondit. Socrates cuidam querenti, quod peregrinationes sibi nihil profuissent: Isihil mirum> inquit, tecum enim peregrinabaris, Antisthenes rogatus, quid emolumenti cepisset px philosophia? Ut mecum, inquit, loqui possim, Nicocles medicos felices praedicabat, quod suc- possus eorum sol intueretur, errores terra operiret, Diogenes prodigum quemdam conspiciens, oleas fn diversorio edentem: SY sic prandisses, inquit, non 4ta comares, Argivo quodam dicente: multa sunt apud nos Spartanorum sepulcra; Lacon excipiens: Atqui Ar~ givorum t inc\VLit, apud nos nullum est. Eodem modo Antalcides Lacedaemonius cuidam Atheniensi sic apud ipsum glorianti: nos saepenumero vos a Cephiso propulimus: Sed nos, inquit, vos nunquam ab Eurota, Cum quidam Atheniensis filium adolescentulum ad Socratem misisset, ut indolem illius inspiceret, ac paedagogus diceret: pater ad te, o Socrates, misit filium, ut eum videres; tum Socrates: Loquere igitur y inquit, adolescens, ut te videam, Publium Scipionem oieere solitum scripsit: Cato, Yiumquam se minus otiosum esse, quam quum otiosus: nec minus solum, quam quum solus esset, C. Oti. 3. 1. Sophista quidam, ostentaturus apud Diogenem acumen ingenii, ita ratiocinatus est: Quod ego sum, tu non es. Quum adnuisset Diogenes: ego, inquit, *um homo, tu igitur non es. Tum Diogenes: A me, inquit, incipe, et recte collegeris. Mercator quidam quum interrogaretur, quomodo sibi parasset divitias? Magnas, inquit, haud difficul* ter, exiguas vero cum labore ac tarde, Bias interrogatus, quod esset animal omnium maxime noxium V Si de feris,'m(\\n\, percontaris, tyrannus: si de cicuribus, adulator, Anacharsis rogatus, quid eflet in homine pessimum, et quid optimum? respondit: Lingua, Dio- »5 5. /• Liber® dicta. Diogenes quaerenti, quid apud homines cellerri- tne senesceret? Beneficium, inquit. Orator quidam Aristippum reum defendit in judicio, vicitque litem. Is quum velut artem.suam praeferens philosophiae, diceret: quid tibi profuit Socrates, Aristippe? Hoc, inquit, ut oratio, quam pro mo habuisti, vera fuerit. Antisthenes audiens, ib improbis quibusdam se esse laudatum, vereor, inquit, ne quid imprudens ma' ii fecerim» Quum Thales interrogaretur, quid esset omnium vetustissimum? respondit: Heus, quod numquam esse coepit. Quid esset pulcherrimum i respondit. Mundus; est enim opus Hei, quo nihil est pulchrius, Quid maximum? Locus i capit enim omnia. Quid velocissimum? Mens; discurrit enim per omnia. Quid robustissimum? JSecessitas, sive fatum} superat enim omnia. Quid sapientissimum? Tempus} invenit enim omnia. Cleanthes quaerenti, quomodo quis dives evadere posset? respondit: Si cupiditatum fuerit inops» $. 7- Libere dicta Quum apud Philippum regem, ex vino temulentum, dixisset causam mulier, fuissetque immerito damnata; se ab ejus judicio provocare, exclamavit. Ad quem ergo provocas? inquit rex iratus, A Philippo, respondit: bene poto et dormitante, ad Philippum sobrium et vigilante/n. Kxcussit regi crapulam et somnolentiam tam liberum mulieris responsum, et non modo in eam non est acerbius invectus, sed etiam, causa ejus diligentius inspecta, justiorem sententiam tulit.. Anui pauperculae, Philippum regem obsecranti, ut litem suam dijudicaret, quum respondisset, sibi tempus ad ista non superesse: Ne ergo sis rex, illa reposuit. Admiratus Philippus liberam vetulae vocem, non solum ei aures praebuit, sed multam quoque jus sibi dici postulantium turbam audivit statim. Pyrrhus rex quum audivisset, sibi a quibusdam Tarentinis maledictum, conviciatores ad se duci jubet I. A f O P Ii T Ii E G M A T A. bet atque interrogat: num dixerint ea, quae de iis delata sint? Respondit unus; diximus, o rex, et plura dicturi eramus, si plus vini adfuisset. Sic linguae petulantiam in temulantiam rejiciens, iram regis in risum convertit. Jus aliquando dicebat Augustus, et multos capite damnaturus videbatur. Aderat tum Maecenas, qui per circumdantium turbam perrumpere, et ad tribunal propius accedere conabatur. Quod quum frustra tentasset, haec verba in tabella scripsit: Sarge tandem, carnifex! eamque tabellam ad Augustum projecit. Qua lecta, is statim surrexit, et nemo est morte multatus. Eleganter Alexandro illi magno quidam comprehensus pirata respondit. Nam quum rex hominem interrogasset, quo jure mare infestaret? Ille: Eodem, inquit, quo tu orbem terrarum. Sed quia id ego parvo navigio facio, latro vocor; tu, quia magna classe, imperator. Diogenes Alexandro roganti, ut diceret, si quid sibi opus esset, libere respondit: Runc quidempaullu* lum a sole. Offecerat videlicet apacanti. C. 1 use. 5. 92. Hoc audito Alexandrum dixisse ferunt: Nisi Alexander essem, libenter essem Diogenes. Athenis interrogabatur reus, quam quasi aestimationem poenae commeruisse se maxime confiteretur. Quod quum interrogatus Socrates esset, respondit, sese meruisse, ut amplissimis honoribus et praemiis decoraretur, et ei victus quotidianus in Prytaneo publice praeberetur; qui honos apud Graecos maximus habetur. Cujus responso sic judices exarserunt, ut capitis hominem innocentissirnum condemnarent. C. de Or. 1, 232. Quum in regali solio sederet Croesus pretiosissimis vestibus indutus, Solonem interrogavit, an quid umquam vidisset pulchrius? Gallos, inquit ille, et phasianos et pavones: naturali enim nec imitabili colore et pulchritudine fulgent. Alexander Ephesi imaginem suam, quam Apelles, pictor illius temporis celeberrimus, pinxerat, contemplatus, minus laudaVit picturam, quam quidem illa merebatur. Quum autem adductus equus adhinniret equo picto, quasi et hic verus esset equus, Apelles: o rex §. 8. Dicta vaHia. 17 O rex, inquit, equus tuus artis pingendi perit ivr 7 quam tu, esse videtur. §• 8. Dicta varia, Anaxagoram ferunt, nuntiata morte filii, dixis- se: Sciebam, me genuisse mortalem. C. Tuse. 3, 30. Antimachus poeta quum convocatis auditoribus legeret volumen suum, et eum legentem omnes, praeter Platonem, reliquissent: Legam<, inquit, ni- hilo minus: Plato enim mihi unus instar est omnium. C. Brut. 191. Solon quum interrogaretur, cur nullum supplicium constituisset in eum, qui parentem necasset? respondit, se id neminem facturum putasse. C. S. Rose. 70. Illud laudatur Archytae, qui cum villico factus esset iratior: Quo te modo, inquit, accepissem, nisi iratus essem! C. Tuse. 4, 78. Socrati quum multa multi, pro suis quisque facultatibus, offerrent, Aeschines pauper auditor; JSihil, inquit, dignum te, quod dare tibi possim, invenio: et hoc uno modo pauperem me esse sentio. Itaque dono tibi, quod unum habeo, me ipsum. Hoc munus, rogo, qualecumque est, boni consulas, cogitesque, alios, quum multum tibi darent, plus sibi reliquisse. Cui Socrates: Quidni tu, mopxxX,, mihi magnum munus dederis, niii forte parvi te aestimas? Habebo itaque curae, ut te meliorem tibi reddam, quam accepi. Marcum Catonem in balneo quidam percussit im- orudens. Quis enim illi sciens faceret injuriam? Postea fatisfacienti Cato: ISon memini, inquit, percas- sum me. Comessatore,s quidam quum in uxorem Pisistrati incidissent, multaque proterve et fecissent et dixissent; postero die facti veniam a Pisistrato petierunt. Quibus ille respondit: Hos postea magis studete modestiae: mea vero uxor heri nusquam prodiit. Duo milites proxime regium ta'bernaculum male de Antigono loquebantur. Rex omnia audierat, quum inter ipsum et milites nihil, nisi palla interesset, quam ille leniter commovit, et, Longius saltem, inquit, discedite, ne rex vos audiat. Chrestom. B Cor* I. ApophtheGma^a, Gorgo, Cleomenis regis filia, quum videret Ari- stagoram a famulo calciari: Quid? inquit, hospes iste manus non habet? Minucius hortanti filio, ut locum idoneum paucorum jactura hostibus eriperet; /^‘jyze inquit, e% illis paucis esse? Theocritus ludimagistrum quemdam male pronuntiantem rogabat: cur geometriam non doces? Respondenti: quoniam ignoro: Quid tum? inquit, nam lege- te quoque nescis. Theodoro philosopho quum Lysimachus rex crucem minaretur: Istis, quaeso, inquit, ista horribilia minitare purpuratis tuis; Theodori quidem nihil inter- est, humine, an sublime putrescat. C. Tuse, i, 102. Quum quidam apud Agesilaum admiraretur regis Persarum felicitatem, qui admodum juvenis esset: Nec Priamus quidem, inquit, quum id esset aetatis, erat infelix. Eumdem quum hortaretur quidam, utaudiretho- minem, qui mira arte lusciniae vocem imitaretur, recusavit: Frequenter, inquiens, ipsam audivi lusciniam. Aristippus percontanti Dionysio, cur venisset in Siciliam, relicto Socrate? Ut, inquit, quae habeo, impertiam; quae non habeo, accipiam. Antigonus Philippo filio multis praesentibus quaerenti, quando castra moturus esset? Ecquid, inquit, times, ne solus tubam non sis auditurus? Biantis, sapientis illius, patriam Prienen quum cepisset hostis, ceterique ita fugerent, ut multa de suis rebus secum asportarent; quum esset, admonitus a quodam, ut idem ipse faceret: Ego vero, inquit, facio. Nam omnia mea mecum porto. C. Parad. i, a. Socratem ajunt, colapho percussum, nihil amplius dixisse, quam, molestum esse, quod nescirent homines, quando cum galea prodeundum esset. Idem alio tempore, mirantibus amicis, quod a protervo quodam herniae calce impetitus, patienter tulisset: Quid? inquit, sime asinus calcitrasset, num illi diem dixissem? t 1 j J j 6 2 I f <3 e i £ d pi si ei m in ta ep qi te til ei qu t, tiu fa< na Idem Idem ajebat, qui res praecoces magno emerent^ eos desperare, se ad tempus maturitatis esse victuros* Aristippus quum aliquando Dionysium imploras- set amici causa, nec ille preces admisisset, prostratus coepit amplecti pedes regis, et rem impetravit. Id factum quum quidam velut abjectius, quam quod phi- losoplum deceret, reprehenderent: Non ego, inquit, sum in culpa, sed Dionysius, qui aures habet in pedibus. Rumor incerto auctore obortus erat de morte Alexandri, moxque oratores prosiluerunt, hortantes, ne cunctarentur Athenienses, sed illico bellum susciperent. Phocion exspectare jussit, donec certius aliquid cognosceretur. JSam si, inquit, hodie mortuus est, et cras et perendie mortuus erit. Socrates quum rogaretur, cujatem se esse diceret? Mundanum, inquit; totius enim mundi se incolam et Civem arbitrabatur. C. Tuse. 5, 108. . Aristoteles quum accepisset, quemdam in ipsum dixisse convicia: Absentem t inquit, vel loris caedat. Sapientissimus Socrates dicebat, scire se nihil, praeter hoc ipsum, quod nihil sciret i reliquos hoc etiam nescire. C. Acad. 1, 16. Lacedaemone quum tyrannus coenavisset Dionysius, negavit se jure illo nigro, quod coenae caput erat, delectatum. Tum is, qui illa coxerat: Minime mirum; condimenta enim defuerunt. Quae tandem? inquit ille. Labor in venatu, sudor, cursus adEuro- tam, fames, sitis. His enim rebus Lacedaemoniorum epulae condiuntur. C, Tuse. 5, pg. Cato percussus a quodam, qui arcam ferebat, quum ille diceret: cave! rogavit: num quid aliud fer. ret praeter arcam? C. de Or. 2, 279. Anaxagoras quum Lampsaci moreretur, quaerentibus amicis, velletne Clazomenas in patriam, si quid ei accidisset, adferri: Nihilnecesseest, inquit. Vndi. que enim ad inferos tantumdem viae est. C Tuse. x, 104. Socratem ferunt quum usque ad vesperum contentius ambularet, quaesitumque esset ex eo, quare id taceret? respondisse, se, quo melius co enaret, obso. nare ambulando famem. C, Tuse. 5, 97, B 2 Idem I. APdPHTHEGM AT A, 2» Idem quum admoneretur ab amico, quod accep» turus hospites admodum tenuem fecisset adparatum: Si boni sunt, inquit, satis erit; sin minus, plus satis» Quum ex Aristippo quaereretur, quomodo Socra* tes diem obiisset? Ut ego, inquit, optarim. Quidam servo, qui, dum puniretur, dicebat: non volens peccavi: volens igitur^ inquit, poc~ nas dato. Diogenes cuidam, ad ostentationem ingenii, multa de rebus caelestibus disserenti: Quando, inquit, de caelo venisti? Anacharsis interroganti, quae naves essent tutis* simae? Quae, inquit, in siccum protractae sunt. Alcamenes, rogante quodam, cur a Messeniis oblata munera recusasset? Quia, inquit, si accepissem, cum legibus pace?n habere non poteram. Gorgias orator, jam aetate confectus ac morti proximus, rogatus, num libenter moreretur? Maxi~ me vero, inquit. Nam tamque ex putri inis er a que domo laetus egredior. Quum tyrannus Hiero quaesivisset de Simonide, quid Deus esset? deliberandi causa sibi unum diem postulavit. Quum idem ex eo postridie quaereret, bi- duum petivit. Quum saepius duplicaret numerum dierum, admiransque Hiero requireret, cur ita faceret? Quia, quanto, inquit, diutius considero, tanto mihi res videtur Obscurior. C. N. D. i, 60. Bias nihil respondit homini impio, percontanti: quid esset pietas. Quumque ille sciscitaretur causam silentii: Tace, inquit, quia de rebus nihil ad te perlibentibus quaeris. Alexander jusserat quaestorem dare Anaxarcho philosopho, quantum ille postulasset. Quumque quaestor audita postulatione turbatus, Alexandro indi* 'casset, philosophum petere centum talenta: Recte, ifl- qilit, facit, Sciens, se amicum habere, qui tantum dare et possit et velit. Socrates quum videret Alcibiadem ob divitias ela- turri animum gerere, et agrorum multitudine superbire, adduxit ad locum, ubi tabula, descriptionem terrafe complectens, suspensa erat, eumque rogavit, ut Atticam terram ibi requireret. Quam quum repe* ris- s i t I i y s c c c t l l V j t t J J c t - 1 t € i i t i cepam: itis» cra* bat: poc-> nui* .^ atis* iniis ?pis- icrti axi- ? do- ide, liem , bi* die- ret? mihi mti: isam erti* rcho uae- indi* ifl- i da- \ ela- crbi- nem ivit, ;epe* is- 5, 3. Dicta varia*«1 tisset, suos fundos eum jussit inquirere, et quum respondisset, nusquam ibi pictos esse; Horum igitur, inquit, possessione te effers, qui nulla pars sunt terrae? Idem quum statuarios summo studio in hoc incum* bere videret, ut lapis quam s: millimus homini redderetur: se mirari, inquit, quod non pari studio curarent, ne ipsi lapidibus similes viderentur. Aristippus, quum famulus in itinere pecuniam ge- stans onere premeretur: Hbjice, inquit, quod nimium, est, et fer, quod potes. Diogenes convicianti sibi:-At nec mihi, inquit. Credit quis quam te laudanti, nec tibi, me vituperanti. Agesilaus, patre postulante, ut in quodam judicio sententiam legibus adversam ferret: A te mi pater. inquit, jam inde a pueritia edoctus sum, legibus parere. Itaque etiam nunc tibi obtemperabo, nihil in leges peccando. Simonides poeta, fretus ea, quae ipsi cum The* mistocle erat, familiaritate, petiit ab eo aliquid m- justi. Quod negans Themistocles, dixit ei: ISeque tu, o Simonides, bonus poeta fueris, si carmina contra poeticae artis leges condideris; neque, ego bonus magistratus, si quid contra patriae leges tua causa fecerim. Dionem, e convivio redeuntem, maledicus quidam insectabatur, nulla non convicia in eum fundens. Tacebat interea Dion. Cui jam domum ingressuro quum conviciator dixisset: Nihilne ad haec respondes? JSihil prorsus, inquit Dion. Socrates interrogatus, quinam homines tranquille viverent? Qui, inquit, nullius turpitudinis iibi conscii sunt. Quum Pomponius Marcellus ex oratione Tiberii aliquid reprehendisset, quasi minime Latinam, ad- firmaretque contra Atejus Capito: et esse illud Latinum, et si non esset, futurum; Certe mentitur Capito, inquit Pomponius, tu enim, Caesar, civitatem dare potes hominibus, verbis non potes. Eucvitus quaerenti ex eo, uter esse mallet: Croesus an Socrates? respondit: Vivus mallem esse Croesus, moriens autem Socrates. Cum 22 I, Apophthegmata. Quum Aristoteles interrogaretur, quid ex philosophia lucratus esset? Hoc, inquit, ut sponte faciam, quae plerique legum metu exsequuntur. Quum fur quidam, se excusans Demostheni, diceret: nesciebam, tuum hoc esse: At tuum non esse, satis sciebas, respondit. Anacharsis rogatus, quid homini esset maxime infestum? Ipse, inquit, sibi ipsi. Phocion ab Antipatro rogatus, ut nescio quid injusti faceret: Hon potes, inquit., simul me amico et adulatore uti. Pisistratus, quum conviva bene potus ei maledixisset, irritantibus amicis ad poenam de conviva sumendam dixisse fertur: Aon magis illisuccenseo, quam si quis obligatis oculis in me incurrisset. Quum quidam generis obscuritatem Iphicrati objiceret, quod patre sutore natus esset: Meum, inquit Iphicrates, genus a me habet originem, tuum vera in te desinit. Democritus interrogatus, in quo consisteret nobilitas? respondit: Pecudum nobilitas in valido corpore, hominum autem in bonitate morum. Homo quidam superstitiosus reperit caligas suas a soricibus arrosas. Hoc ostento turbatus consuluit Catonem, quid mali portenderet? Ilie vero: Aon est, inquit, ostentum, quod sorices arroserunt caligas; at vero si caligae arrosissent sorices, id fuisset ostentum. Aesopus ob deformitatem ab aliquo culpatus: Aon forma, inquit, sed mens adspicienda est. Aristippus cuidam, de multiplici eruditione glo- rianti, dixit: Quemadmodum non ii, qui plurimum edunt, melius valent his, qui sumunt, quantum opus est; ita non, qui plurima, sed qui utilia sciunt, eruditi sunt habendi. Solon interrogatus, qua ratione salva posset esse civitas? respondit: Si cives obtemperent magistratibus suis, magistratus autem legibus. Aristoteles cuidam de eo glorianti, quod magna eelebrique civitate esset ortus, dixit: hoc nihil referre, sed un celebri patria dignus esset. Puel- lilo- ani) di- sse 9 ime i in- > et edi- su- tam ob- in- 'era nocuas luit \on ati~ sset us: 5I0- um pus 'rues- retina. cr— $. 8* Dicta varia. 23 Puellam Lacaenam auctione vendendam, licitator quidam adiit, dicens: Quid? num proba futura es, si te mercatus fuero? Etiam, inquit illa, si tu non fueris mercatus. Anniceris Cyrennaeus magnifice de se sentiebat ob artem equitandi et curruum regendorum peritiam. Ut igitur specimen artis Platoni exhiberet, juncto curru multos cursus circumegit in Academia, sic servans primam orbitam, arenae impressam a rotis, ut ne tantillum quidem ab ea declinaret. Obstupuere omnes rei miraculo, et aurigam ad caelum laudibus extulere. Uni Platoni talis peritia reprehensione potius, quam gloria digna visa est, isque dixit: Jieri non posse, ut, qui curam impenderet adeo diligentem rebus tam exilibus et nullius utilitatis, ea non ne- gligeret, quae essent multo pdtiora, et vere tigner admiratione. II, EX AURELIO VICTORE. Sextus Aurelius Victor verisimilius ex Africa oriundus, vixit saeculo quarto; a Juliano Augusto, cui carissimus erat, honoribus auctus; a Theodosio Praefectus urbi est creatus. Scripsit historiam de origine populi Romani. Tribuuntur eidem nonnulla et alia opera, quae aliorum auctorum esse putantur. Excerpta e libro, qui Aurelio Victori adseribitur: De Viris Ilius tr ib us. . 1. simulius et JSumitor. p *■- rocas, rex Albanorum, Amulium et Numitorem filios habuit, quibus regnum annuis vicibus habendum reliquit. Sed Amulius fratri imperium non dedit: et, ut eum sobole privaret, Rheam Silviam, filiam ejus, Vestae sacerdotem praefecit, ut virginitate perpetua teneretur: quae Romulum et Remum edidit. Amulius ipsam in vincula compegit j parvulos in Tiberim sr4 H. Ex Aurelio Victore. abjecit, quos aqua in sicco reliquit. Ad vagitum lupa adcunit, eosque uberibus suis aluit; tnox Faustulus pastor collectos Aecae Laurentiae conjugi edu- candos dedit. Qui postea, Amulio interfecto, Numitori avo regnum restituerunt. Ipsi pastoribus adunatis civitatem condiderunt: quam Romulus augurio victor*), quod ipse xu, Remus xi vultures viderat, Romam vocavit; et ut eam prius legibus, quam moenibus muniret, edixit, ne quis vallum transiliret: quod Remus irridens transilivit, et a Fabio Celere centurione rutro fertur occisus. *) SBeit Slomufuss nnb 9temu£ bic(Sntferrfdbaft auf^ tugurium rtnfommen Ite^en. 2. Romulus% rex primus Romanorum, Romulus asylum convenis patefecit, et magno exercitu facto, quum videret conjugia deesse, per legatos in finitimis civitatibus petiit. Quibus negatis, ludos, Consualia i) simulavit: ad quos quum utriusque sexus multitudo venisset, dato suis signo virgines raptae sunt. Ex quibus quum una pulcerrima cum magna omnium admiratione ducereturThalassio eam duci responsum. Quae nuptiae quia feliciter cesserunt, institutum est, ut omnibus in nuptiis Thalassii nomen invocaretur. Quum feminas ergo finitimorum Romani rapuissent, primi Caeninenses contra eos bellum sumserunt. Adversus quos Romulus processit, et exercitum eorum, ac ducem Aeronem singulari proelio, devicit. Spolia opima Jovi Feretrio 2) in Capitolio consecravit. Sabini etiam ob raptas bellum adversus Romanos sumserunt. Et quum Romae ad- propinquarent, Tarpejam virginem nacti, quae aquae causa hauriendae descenderat, ei T. Tatius 3) optionem muneris dedit, si exercitum suum in Capitolium E erduxisset. Illa petiit, quod illi in sinistris manius gerebant, videlicet annulos et armillas; quibus dolose promissis, Sabinos in arcem perduxit, ubi Tatius scutis eam obrui praecepit; nam et ea in laevis habuerant. Romulus adversus Tatium, qui montem Tarpejum tenebat, processit, et in eo loco, ubi nunc Romanum forum est, pugnam conseruit. Ibi Hostus Hostilius 4^) fortissime dimicans cecidit; cujus interitu consternati Romani fugere coeperunt. Tunc Romulus Jovi Statori 5) aedem vovit, et exercitus seu forte, seu divinitus restitit. Tunc raptae in me- Numa Pompilius, 25 .m? au- 3u. ni- la- rio at, ni- od tu« itel ;x- ra- Lu- ue ies im ;io 5S- sii im os it, iri in m diae o- m ii- us bi e- n- bi bi as ic as e- dium processerunt: et hinc patres, inde conjuges de^ precatae, pacem conciliarunt. Romulus foedus percussit et Sabinos in urbem recepit: populum a Cur- bus, oppido Sabinorum, Quirites vocavit. Centi* Senatores a pie ate Patres adpellavit. Tres eq i; centurias instituit, quas a suo nomine Ramnenses: Tito Tatio, Tatienses, a Lucumone Luceres adpellavit 6). Plebem in triginta curias distribuit; ea.que raptarum nominibus adpellavit. Quum ad Caprae paludem 7) exercitum lustraret, nusquam comparrnt; unde inter Patres et Populum seditione orta, Julius Proculus, vir nobilis, in concionem processit, et jurejurando firmavit, Romulum a se in colle Quirinali visum augustiore forma, quum ad Deos abiret; eun- demque praecipere, ut seditionibus abstinerent, virtutem colerent; futurum, ut omnium gentium domini existerent. Hujus auctoritati creditum est: aedes in colle Quirinali Romulo constituta, ipse pro Deo cultus et Quirinus est adpellatus. 1) Consualia,(Spiete(Sljren be»©offes' Consus, bet einer* ' lep mif bemiftcpftm aetrefcn fei)n foll.—£ioin^ faat: Ludos parat Neptuno Equestri solemnes: Consualia vocat. 2)^upiter befam kp btcfcr©clcgenljett bcn ibepttabmcn Feretrius a ferendo, infofern ilnn bie wom^clbberrn bem qfaens feitigen^elbkrrit abqenomuicnc 23cute(b. i. spolia opima) b argebradjf amrbc. 3) Z<\tiu$,^6nig ber©abincc tmb nad;mafRt3cr SJhtrcgent bc^ Stomnluk 4) btefer^ojliliu^ trar ber©rofrater bc^ nac^ma^ltgen britfeit 5) 3upiter befam bcit SSetuta^men Stator rott sistere, infi)fcrtt er ba^ flte&enbe.^eer wicber jum 0teben bracate. 6) fiiritt^: Centuriae tres equitum conscriptae sunt, Ramnenses(n?af)tfcf}cin(id[j bie urfprunglidien©cfabrten be?' iHomu* luf) ab Romulo, ab Tito Tatio Tatienses(u>dl)rfd)cin(tcf) bie neue» 0abiittfd;cn^olontflen) adpell ctiuqeu,()tcr, nadj bem 9la{;men etne^ geiuiffen£110111110, ber in bcm&rteqe init bcn©abiucnt bem Romulus s» qeFommn mar; nad; aubern am n?al;rfcbeinttd)den a luco, ron bem£>atn, mo bad SCfpt erbffnet morben n?ar, fo, ba(i alfo bie jnfams mcngetaufencn^lix^dinge bie centuria(nad; anbern bie tribus) Lucerum fbrmirfeti. 7) Sicfcr fo gehanntc 3 ieg enfumpf laq ror ber©tabt. 3. Numa Pompilius, rex secundus Romanorum. Post consecrationem 1) Romuli, quum diu interregnum esset, et seditiones orirentur, Numa Pompilius, Curibus oppido Sabinorum accitus, quum ad- dicen- 26 II V Ex Aurelio Victore. dicentibus.avibus 2) Romam venisset, ut populum rerum religione molliret, sacra plurima instituit. Aedem Vestae fecit: virgines Vestales legit; Flamines tres, Uialem, Martialem, Quirinalem: Salios Martis sacerdotes, quorum primus Praesul voeatur, xn instituit: Pontificem Maximum creavit. Annum in xn menses distribuit, additis Januario et Februario Leges quoque plurimas et utiles tulit: omnia, qua; gerebat, jussu Egeriae nymphae, uxoris suae, se facere simulans Ob hanc tantam justitiam bellum ei nemo intulit. Morbo solutus in Janiculo sepultus est, ubi post multos annos arcula cum libris a Terentio quodam exarata 3): qui libri, quia leves'quasdam sacrorum causas 4) continebant, ex auctoritate Patrum cremati sunt. 3) b. i. nad) ber t?t>rf;cr crjaljheit tKngcgc&enen SJergohcrumn 2)>• e*^ olat r u aut cantu adprobantibus in augurio J 3 3) b. 1. vte SUJie wavb bern$flugeu gcfunben. 4)^¥)et be* mmna f^icuctt fur bte .Ofgcfabr(td)(aliqua exparte ad solvendam religionem pertinere existimabantur, fflgt Valerius M.(1. i. i2.) roit ebcrt btcfcn 33ud;cru) tnbcm tnau barau£ bcn(te* rtngfitgtgerUIrfprung(leves causas) manoJjcr teligibfen 6aubs lungen nnb(Sttmdmmgcit fennen Imttc. Sactantiu* faat »on btefeit ibutbent(Instit. 1. i. c. 22.) quibus libris Nu- ma religiones, non eas modo, quas ipse instituerat, sed omnes praeterea dissolvit. 4. Tullus Hostilius, tertius rex Romanorum. Tullus Hostilius, quia avus ejus i) bonam operam adversum Sabinos navaverat, rex creatus, bellum Albanis indixit, quod trigeminorum 2) certatione finivit, et Albam propter perfidiam ducis Metii Fusetii diruit. Albanos Romam transire jussit. Montem Coelium urbi addidit. Et dum Numam Pompilium sacrificiis imitatur, Jovi Elicio g) litare non potuit^ fulmine ictus cum regia conflagravit. J) bct obm©. 2. genamhe^ojlu^ 2) S)er^oratiet unb Suratier. 3) Jupiter Elicius,»01t elicere.£t»iu3 crflart btcfcn SBctmdf)? mcit alfo: Ad elicienda prodigia ex mentibus divinis Jovi Elicio aram in Aventino dicavit Numa; tutb£>»ib frtgt (Fast. 3, 377«) Eliciunt caelo te Jupiter: unde minores Nunc quoque te celebrant, Eliciumque vocant, bcnt 'JtilftV pofiltu^ bc» Otefer©6 tt er^di t a t i011 tbibcrfafjntc llngfitcl befdjrcibt£t»iU9' grndUCC(llfo: Ipsum regem tradunt volventem commentarios Numae, quum ibi quaedam occulta sclemnia sacrificia Jovi Elicio facta invenisset, opera,- tum Affcus Marcium et Tarquinius Priscus, 27 tum liis sacris se abdidisse: sed non rite initum aut cura» tum id sacrum esse; nec solum nullam ei oblatam coelestium speciem, sed ira Jovis, sollicitati prava religione, fulmine ictum cum domo conflagrasse, 5. yincus Marcius, quartus rex Romanorum. Ancus Marcius, Nimiae Pompilii ex filia nepos, Aequitate et religione avo similis, Latinos bello domuit: Aventinum et Janiculum montes urbi addidit: nova moenia oppido circumdedit. Salinarum vectigal instituit. Carcerem primus aedificavit. Ostiam*) coloniam, maritimis commeatibus opportunam, ia Ostio Tiberis, deduxit. *) SDte ttom 5(ncu$ crbaute©fabf Ostia lag am^efrurtfd&ett SPteere, bet;m2lu3fluf[c bcrSibet, ttnb!>atte eb'en ba^er i^rei» Stabmen. 6. Tarquinius Priscus, quintus rex Romanorum. Lucius Tarqinius Priscus, Damarati Corinthii filius, ejus, qui Cjpseli tyrannidem fugiens, in Etruriam commigravit, ipse Lucumo dictus, urbe Tarquiniis 1) profectus Romam petiit. Advenienti aquila pileum sustulit: et quum alte subvolasset, reposuit. Tanaquil conjux, auguriorum perita, regnum ei portendi intellexit. Tarquinius pecunia et industria dignitatem, atque etiam Anci regis familiaritatem consecutus,est; a quo tutor liberis relictus, regnum intercepit, et ita administravit, quasi jure adeptus fuisset. Centum Patres in Curiam legit, qui minorum gentium 2) sunt adpellati. Equitum centurias numero duplicavit: nomina mutare non potuit, Accii Navii auguris auctoritate deterritus, qui fidem artis suae, novacula et cote firmavit 3). Latinos bello domuit. Circum maximum aedificavit. Ludos magnos instituit* Murum lapideum urbi circumdedit. Filium xm annorum, quod in proelio hostem percussisset, praetexta et bulla donavit: unde haecdngenuorum puerorum insignia esse coeperunt. Post ab Anci liberis, immissis percussoribus, per dolum regno exutus et interfectus est. 1) Sarquinti, etne©tabf tu^ctrurien. 2)©0 tuie bie attern majorum gentium. 3) Livius 1. 36.„Tarquinius ad Ramnes, Tacienses, Lueer- res, quas Centurias Romulus scripserat, addere alias constituit, suoque insignes relinquere nomine. Id quia inaugurato Romulus fecerat, negare Accius Navius, inclytus ea, tempestate augur, neque mutari neque novum constitui, nisi aves addixissent, posse. Ex eo ira regi mota, eludetis- que artem, ut ferunt:„Agedum, inquit, divine tu, inaugura. 28 II. Ex Aurelio Victore, gura, fieiine possit, quod nunc ego men-e concipio. Quum ille, in augurio rem expertus, profecto futuram dixisset; Atqui hoc animo agitavi, te novacula cotem discissurumJ cape haec et perage, quod aves tuae fieri posse portendunt.“ Tum illum haud cunctanter discidisse cotem ferunt. 7- Servius Tullius, sextus rex Romanorum. Servius Tullius, Tullii Corniculani 1), et Ocrisiae captivae filius; quum in domo Tarquinii Prisci educaretur, flammae species caput ejus amplexa est. Hoc viso Tanaquil summam ei dignitatem portendi intellexit. Conjugi suasit, ut ita eum, ut liberos suos, educaret. Quum adolevisset, genera Tarquinio adsumtus est: Et quum rex occisus esset, Tanaquil ex altiore loco ad populum despiciens, ait, Priscum Tarquinium gravi quidem, sed non letali vulnere accepto, petere, ut interim, dum convalesceret, Servio Tullio dicto audientes essent. Servius Tullius quasi praecario regnare coepit: sed recte imperium administravit. Etruscos saepe domuit: collem Quirinalem et Viminalem et Equilias urbi addidit; aggerem, fossasque fecit. Populum in quatuor tribus distribuit, ac post plebi distribuit annonam: mensuras, pondera, classes centuriasque 2) constituit. Latinorum populis persuasit, ut exemplo eorum, qui Dianae Ephesiae aedem fecissent, et ipsi aedem Dianae in Aventino aedificarent 3). Quo facto, bos cuidam Latino mirae magnitudinis nata, et responsum somnio datum, eum populum summam imperii habiturum cujus civis bovem illam, Dianae immolasset. Latinus bovem in Aventinum egit, et causam sacerdoti Romano exposuit. Ille callidus dixit, prius eum vivo flumine manus abluere debere. Latinus dum ad Tiberim descendit, sacerdos bovem immolavit. Ita imperium civibus, sibi gloriam facto consilioque vindicavit. *)(iuv Corniculum, citter eom Sarpimiu^ I.&cjicgteit©tabt in Satium. 2) bie(SintljeUung be£ SSolf*'tn 6(Haffcn uitb 193(Sentutien. 3)£i»tu£: ,,Jam tum erat inclytum Dianae Ephesiae fanum, id communiter a civitatibus Asiae factum fama ferebat. Servius Tullius fdiam alteram ferocem, mitem alteram habens, quum Tarquinii Prisci filios pari animo 1) videret, ut omnium mentes morum diversitate leniret, ferocem miti, mitem feroci in matrimonium dedit. Sed mites seu forte, seu fraude perierunt; Tarquinius Superbus. 2q nerunt; feroces morum similitudo conjunxit 2). Sta* tim Tarquinius Superbus a Tullia incitatus, advocato Senatu, regnum paternum repetere coepit. Qua re audita Servius, dum ad curiam properat, jussu Tarquinii gradibus dejectus, et domum refugiens, inter* fectus est. Tullia in forum properavit, et prima conjugem regem salutavit, a quo jussa e turba decedere, quum dumum rediret, viso patris corpore, mulionem evitantem super ipsum corpus carpentum agere praecepit; unde vicus ille Sceleratus dictus est. Postea Tullia cum conjuge in exsilium acta est. 1) natmtlict) bepiievnni eben fu emgesengefe§tem©(jaracfer, al$ feutc beftben 564)tir. 2)£ioiu£ erjdbU biej?(jenauer alio: L. Tarquinius fratrem habuerat Arunuem Tarquinium, mitis ingenii juvenem. His duobus duae Tulliae, regis filiae, nupserant, et ipsae longe dispares moribus.'Forte ita inciderat, ne duo violenta ingenia matrimonio jugerentur, fortuna, eredo, populi Romani, quo diuturnius Servii regnum esset. Angebatur ferox Tullia, nihil materiae in viro neque ad cupiditatem, neque ad audaciam esse. Tota in alterum versa Tarquinium, eum mirari, eum virum dicere, ac regio sanguino ortum, spernere sororem, quod virum nacta muliebri cessaret audacia(a). Contrahit celeriter similitudo eos, ut fera fit; sed initium turbandi omnia a femina ortum est. Ea, secretis viri alieni adsuefacta sermonibus, nullis verborum contumeliis parcere, de viro(b) ad fratrem, de sorore ad virum(c); et se rectius viduam, et istum coelibem futurum fuisse contendere, quam cum impari jungi, ut elanguescendum ignavia esset. Si sibi eum, quo digna esset. Dii dedissent virum, dpmi se propediem visuram regnum fuisse, quod apud patrem videat. Celeriter adolescentem suae temeiita is implet. Lucius Tarquinius et Tullia minor, prope continuatrs funeribus quum domos vacuas povo matrimonio(d) fecissent, junguntur nuptiis, magis non pro- hibenteServio quam adprobante. (a) b. i. i’£> au tl;tem Slfeit au fellea licp. (b) sc, suo ad fratrem ejus, (c) sc. sororis. (d;, e. ad novum matrimonium. g. Tarquinius superbus, septimus et ultimus rex Romanorum. Tarquinius Superbus cognomen moribus meruit. Occiso Servio Tullio regnum sceleste occupavit: tamen bello strenuus, Latinos Sabinosque domuit, Suessam Pometiam Volscis eripuit: Gabios per Sextum filium, simuiato transfugio, in potestatem redegit; et ferias Latinas primus instituit. Foros*) in 30 II. Ex Aurelio Victore. Circo, et cloacam maximam fecit, ubi totius populi viribus usus est: unde illae fossae Quiritium sunt dictae. Quum Capitolium inciperet, caput hominis invenit: unde cognitum est, eam urbem caput gentium futuram: et quum in obsidione Ardeae**) filius ejus Lucretiae vim intulisset, cum eo in exsilium actus, ad Porsenam Etruriae regem confugit: cujus ope regnum retinere tentavit. Pulsus Cumas concessit: ubi per summam ignominiam reliquum vitae tempus exegit. *) Fori©i$e fur&ic 3»fec Simuler in£adum. 9. Tarquinius Collatinus et Lucretia* Iarquinius Collatinus, sorore Tarquinii Superbi genitus, in contubernio juvenum regiorum Ardeae erat: ubi quum forte in liberiore convivio conjugem suam unusquisque laudaret, placuit experiri. Itaque equis Romam petunt. Regias nurus in convivio et luxu deprehendunt, exinde Collatiam*) petunt; Lucretiam inter ancillas in lanificio offendunt:, itaque ea pudicissima judicatur. Ad quam corrumpendam Tarquinius Sextus nocte Collatiam rediit, et. jure propinquitatis in domum Collatini venit, et in cubiculum Lucretiae irrupit, pudicitiam expugnavit. Illa, postero die advocatis patre et conjuge," rem exposuit, et se cultro, quem veste texerat, occidit. Illi in exitium regum conjurarunt, eorumque exsilio necem Lucretiae vindicaverunt. *) Collatia lag nafic f>ei) 9lom. 10. Junius Brutus,-primus Consul Romae. L. Junius Brutus sorore Tarquinii Superbi ge- nicus, quum enmdem fortunam timeret, in quam frater inciderat, qui ob divitias et prudentiam fuerat ab avunculo occisus, stultitiam finxit; unde Brutus dictus. Juvenibus regiis Delphos euntibus deridiculi gratia comes adscitus, baculo sambuceo aurum infusum Deo donum tulit. Ubi responsum est, eum Romae summam potestatem habiturum, qui primus matrem oscularetur: ipse terram osculatus est. Deinde propter Lucretiam violatam, cum Tricipitino*) et Collatino in exitium regum conjuravit." Quibus iri Horatius Cocles. 3 1 exilium actis, primus Consul creatus, filios suos» fratrisque, quod cum Aquiliis et Viteliis ad recipiendos in urbem Tarquinios conjuraverant, virgis caesos securi percussit. Deinde in proelio, quod adversus eos gerebat, singulari certamine cim Arunte filio Tarquinii congressus est, ubi ambo mutuis vulneribus ceciderunt. Cujus corpus in foro positum, a collega laudatum, matronae anno luxerunt. *) SticipUtmtS trar&erSuua&tne Sp. Lucretius,. teri t>er£ucretia. 11. Horatius Cocles. Porsena rex Etruscorum, quum Tarquinios in Urbem restituere tentaret, et primo impetu Janiculum cepisset: Horatius Cocles(illo cognomine, quod in alio proelio oculum amiserat) pro ponte Sublicio stetit, et aciem hostium solus sustinuit, donec pons a tergo interrumperetur, cum quo statim in Tiberim decidit, et armatus ad suos transnavit. Ob hoc ei tantum agri publice datum est, quantum uno-die circumarari potuisset: statua quoque ei.in Vulcanali posita* 12. Mutius Scaevola. Quum Porsena rex urbem obsideret, Mutius Cordus, vir Romanae constantiae, Senatum adiit, et veniam transfugiendi petiit, necem regis repromittens. Accepta potestate, in castra Porsenae venit, ibique purpuratum pro rege, deceptus, occidit. Apprehensus et ad regem pertractus, dexteram aris imposuit; hoc r supplicii a rea*) exigens, quod in caede pecr casset. Unde quum misericordia regis abstraheretur, quasi beneficium referens, ait, trecentos adversus eum similes conjurasse; qua re ille territus, bellum acceptis obsidibus deposuit. Mutio prata trans li- berim data, ab eo Mutia adpellata, statua quoque ei honoris gratia constituta est. *) scii, manu, 13, P. Valerius Publicola. Publius Valerius, primum deVejentibus» ite-, tum de Sabinis, tertio de utrisque gentibus triumphabit. Hic, quia in locum collegae. 1) consulem non Sub II. Ex Aurelio Victore. r : =f ii* +■" ,! S» subrogaverat, et domum in Velia 2), tutissimo loco, liabebat, in suspicionem regni adfectati venit. Quo cognito, apud populum questus, quod de se tale aliouid timuissent: immisit, qui domum suam diruerent. Secures etiam fascibus demsit 3), eosque in populi concione submisit 4). Legem de provocatione a magistratibus ad populum tulit: hinc Publicola dictus. Qui quum quater consul diem obiisset, adeo pauper exstitit, ut collectis a populo nummis publice sepuitus sit, et annuo matronarum luctu honoratus. 1) EHdlimlid) bc3 tm Sw)r|>fampfc grgrn beit©olin^e^arqui* niuS mugefinnmcnen SSrutu^. 2) in summa Velia, alto atque munito loco. 3I€r bcnurfte ciue iBcrorbsumg, btifl bic fouft' bcn ben cc^ btfutbUdicn SSctle nicOt md)r in brr©tabi, fonferit flUcin aufcrfalb bcr©tabi bcm(Souful»011 beu£ictorett rorcnaetragen trcrbett burftcn. 4) Stuberfeufen bcr juar ein Stuev» fcnnnng bcr©ouberdnitdt bc£23olfe£. 14. F abi i. Romani quum adversum Vejentes bellarent, eos sibi hostes familia Fabiorum privato nomine deposcit: et profecti trecenti sex, duce fabio consule, luerunt. Quum saepe victores exstitissent, apud Cremeram fluvium castra posuerunt. Vejentes ad dolos conversi, pacora ex adverso m conspectu illorum posuerunt; ad quae progressi Fabii, in insidias delapsi, ad unum occidione perierunt. Dies, quo id factum est, inter nefastos relatus. Porta, qua profecti fuerant, Scelerata est adpellata. Unus ex ea gente propter impuberem aetatem domi relictus, genus propa. gavit ad Q. Fabium Maximum, qui Annibalem mora fregit. Cunctator ab obtrectatoribus dictus. 15. Menenius Agrippa. Mexenius Agrippa, cognomento lanatus, dux electus adversum Sabinos, de his triumphavit. Et quum populus a patribus secessisset, quod tributum et militiam non toleraret, nec revocari posset; Agrippa apud eum: Oiim, inquit, humani arlus, quum ventrem otiosum cernerent, ab eo discordarunt, et suum illi ministerium negarunt. Quum eo pacto et ipsi deficerent, intellexerunt, ventrem acceptos cibos per omnia omnia membra disserere: et cum eo in gratiam redierunt. Sic Senatus et Populus, quasi unum corpus* discordia pereunt: concordia valent. Hac fabula populus regressus est. Creavit tamen Tribunos plebis* qui libertatem suam adversum nobilitatis superbiam defenderent. Menenius autem tanta paupertate decessit, ut eum populus coliatis quadrantibus*) sepeliret, locum sepulcro Senatus publice daret. *) b. t. ju feittem Skgrabniffe trug jebcr beit eicrten th* as bep. i6. X. Virginius* Populus Romanus quum seditiosos magistratus i) ferre non posset. Decemviros legibus scribendis creavit, qui eas, ex Libris Solonis translatas, duodecim Tabulis exposuerunt. Sed quum pacto dominationis 2) magistratum prorogarent, unus ex ipsis, Appius Claudius, Virginiam, Virginii centurionis filiam, in Algido 3) militantis* adamavit: quam quum corrumpere non posset, clientem subornavit, qui eam in servitutem deposceret 4); facile victurus, quum ipse esset adcusator et judex. Pater re cognita, quum ipso die judicii supervenisset, et filiam jam addictam videret, ultimo ejus alloquio impetrato, eam in secretum abduxit, et occidit; corpus ejus humeris gerens ad exercitum profugit, et milites ad vindicandum facinus accendit: qui creatis decem Tribunis, Aventinum occu-r parunt. Decemviros abdicare se magistratu coegerunt, eosque omnes aut morte aut exilio punierunt. Appius Claudius in carcere necatus est. 1) jtnb bie Tribuni pl. gemeint. t) i. e. dominatione pacta, i, e. inito consilio de dominatione in perpetuum retinenda. 3) Algidus, tine©tabt in Satiuiti an einem cben fo genann* ten SSerge. f Stbcr aud^ ber ganje benacfc&arfe 50ifirict fo.£>ie Dtomer befriegten^ier bama(>($ bie uter, eh ne lateinifc&e SJolferfc^aft. 4) 2?urdj ba^ SSorgeben/(te fet; bie Joc^ter einer feiner©clor b in ne n. 17. Camillus. Fumus Camillus quum Faliscos 1) obsideret, ac ludi literarii magister principum filios ad eum adduxisset, vinctum eum iisdem pueris in urbem redigendum et verberandum tradidit. Statim Faliscise ei. Chrestom. C db 34 II. Ex Aurelio Victore,, ob tantam justitiam dediderunt. Vejos decenni obsU dione domuit, deque his triumphavit. Postmodum est crimini datum, quod albis equis triurnphasset 2), et praedam inique divisisset: die dicta ab L. Appulejo Tribuno plebis damnatus, Ardeam^) concessit. Mox quum Galli Senones, relictis ob sterilitatem agris suis, Clusium Etruriae oppidum obsiderent, missi sunt Roma tres legati, qui Gallos monerent, ut ab oppugnatione desisterent. Ex his unus contra jus gentium ia aciem processit, et ducem Senonum interfecit. Quo commoti Galli, petitis in deditionem legatis nec impetratis, Romam petierunt, et exercitum Romanum apud Alliam fluvium ceciderunt, die Xiy. Kalend. Augusti: qui dies inter nefastos relatus, Alliensis dictus. Victores Galli urbem intraverunt, ubi nobilissimos senum in curulibus 4) et honorum insignibus, primo ut Deos venerati, deinde ut homines despicati» interfecere. Reliqua juventus cum Manlio in Capitolium fugit, ubi obsessa, Camilli virtute liberata est: qui absens Dictator dictus, collectis reliquiis 5), Gallos improvisos internecione occidit. Populum Romanum migrare Vejos volentem retinuit. Sic et oppidum civibus, et cives oppido reddidit. 1) b. t, bte©iturolmer ber©fabt Falerii ut£>cfrurtem 2) b. i. gteicfifam tt»ic Supitcr obtr ber 0ounen$ott, 3)@tabt in£atium. 4) scii, sellis. 5) reliquiis sc. exercitus fugati. Ig. C u r i u s. Manius Curius Dentatus primo de Samnitibus triumphavit, quos usque ad mare Superum*) perpacavit. Regressus, in concione ait: tantum agri cepi, ut solitudo futura fuerit, nisi tantum hominum cepissem; tantum porro hominum cepi, ut fame perituri fuerint, nisi tantum agri cepissem. Iterum de Sabinis triumphavit. Tertio de Lucanis ovans urbem introivit. Pyrrhum Epirotam Italia expulit. Quaterna dena agri jugera viritim populo divisit; sibi deinde totidem constituit, dicens, neminem esse debere civem, cui non tantum sufficeret. Legatis Samnitum aurum offerentibus, quum ipse in foco rapas torreret: Malo, inquit, haec in fictilibus meis esse, et aurum babeatibus imperare. Quum interversae pecuniae ar- gue- F Y R E. H U S. 35 ibsi*» i est , et ilejo Vlox 5uis, Ro- ^na- n ia 5»o im- mm ;nd. s di- issi- )us, dlo- est: jal- ma- lum liti- )er~ gueretur, cadum ligneum, quo uti ad sacrificia consueverat, in medium protulit, juravitque, se nihil amplius depraeda hostili in domum suam convertisse. *)©etrolntUdw£ftbriattfd;c meer geuamit. 19. Pyrrhus. Pyrrhus, Rex Epirotarum, paterno genere ab Achille, materno ab Hercule oriundus, quum imperium orbis agitaret, et Romanos potentes videret, Apollinem de bello consuluit. Ille ambigue respondit: Jljo te, Aeacida 1), Romanos vincere posse. Hoc dicto in voluntatem tracto 2), auxilio Ta* rentinis venit, bellum Romanis intulit: Laevinum Consulem apud Heracleam elephantorum novitate turbavit* Quumque Romanos adversis vulneribus occisos, videret: Ego, inquit, talibus militibus brevi orbem terrarum subigere potuissem. Amicis gratulantibus: Quid mihi cum tali victoria, inquit, ubi exercitus robur amittam? Ad vicesimum ab urbe lapidem castra posuit: captivos Fabricio gratis reddidit. Viso Laevini exercitu, eamdem sibi ait adversus Romanos, quam Herculi adversus hydram, luisse lortunam. A Curio et Fabricio superatus, Tarentum refugit: in Siciliam trajecit. Mox in Italiam Locros regressus, pecuniam Proserpinae avehere tentavit: sed ea naufragio relata est. Tum in Graeciam regressus, dum Argos oppugnat, ictu tegulae prostratus est. Corpus ad Antigonum regem Macedoniae delatum magnifice sepultum. 1) 3» fo ferit er oom SfcfutteS, be<$ 9leafu*(Snfel, abfiammte. 2) i>. i. er legte ben£>cafeh©prud> feinen SBimfdje» gema$ ce- ce~ itu- Salem rna ude ci- au- et: um ar- 20. Fabricius. Pyrrhus quum secundo proelio a Romanis esset pulsus Tarentum, interjecto anno contra Pyrrhum Fabricius missus est: qui prius inter legatos*) sollicitari non poterat quarta regni' parte promissp. Quum vicina castra ipse et rex haberent, medicus Pyrrhi nocte ad eum venit, promittens, se Pyrrhum veneno occisurum, si sibi quidquam pollicitaretur: quem fabn- cius vinctum reduci jussit ad dominum, Pyrrhoque dici, quae contra caput ejus medicus spospondisset. Tum rex admiratus eum, dixisse fertur: Ille est Fa- C 2 II. Ex Aurelio Victore, bricius, qui difficilius ab honestate, quam sol a suo cursu averti posset. *) ttntcr bett©efanfcfett f>er 9i6mer an 6nt tuelc^er©elegen^eit biffer t(m ju getpinnen(nd)te. 21. Duilius. C. Duilius primo Punico bello dux contra Car- thaginenses missus, quum videret, eos multum mari posse, classem magis validam quam decoram fabricavit; et(quas corvos vocavere), manus ferreas cum, irrisu hostium primus instituit, quibus inter pugnandum hostium naves adprehendit, qui victi et capti sunt. Hannibal*) dux classis, Carthaginem fugit, et a senatu quaesivit, quid faciendum censerent. Omnibus, ut pugnaret, adclamantibus: Feci, inquit, et victus sum: sic poenam crucis effugit. Nam apud Poenos dux male re gesta puniebatur. Duilio concessum est, ut praelucente funali, et praecinente tibicine, a coena publice rediret. *) 25iefcr altere tfl drt anberer ate fcct feru^mte §elM;err fcer Jstartlxujer tm stveiUm^utufdjcn.ftciege. 22. Regulus. Marcus Atilius Regulus primus Romanorum ducum in Africam classem trajecit: ea quassata de Hamilcare naves longas tres et sexaginta accepit. Oppida ducenta, et hominum ducenta millia cepit. Absente eo, conjugi et liberis ob paupertatem sumtus publice dati. Mox arte Xanthippi Lacedaemonii, mercenarii militis*), captus in carcerem missus. Legatus de permutandis captivis Romam missus, dato jurejurando, ut, si non impetrasset, ita demum rediret, in senatu conditionem dissuasit: rejectisque a se conju- ge et liberis, Carthaginem regressus, ubi in arcam ligneam conjectus, clavis introrsum actis, vigiliis ac dolore punitus est. *)®igentHar Sfant^ippu^ SlnfuUrer gne4>if4>en SDlict^truppeu. 23. P. Scipio Africanus Senior. Publius Scipio, ex virtutibus nominatus Africanus, Jovis filius creditus. Decem et octo annorum, patrem apud Ticinum 1) singulari virtute servavit* Clade Paulus Aemilius. 37 suo Carnati ibri- cum, »an- apti , et nni- ; vi- mos est, ena no- ata pit. pit. tus tertus ;ju- in 'ju* atri ac |>en Pri. im, it. Clade Canensi nobilissimos juvenes, Italiam deserere cupientes, sua auctoritate compescuit. Reliquias incolumes per media hostium castra Canusium 2) perduxit. Viginti quatuor annorum praetor in Hispaniam missus, Carthag.nem novam, qua die venit, cepit. Virginem pulcerrimam, ad cujus adspectum concur- rebatur, ad se vetuit adduci, patrique ejus ac sponso restitui jussit. Hasdrubalem Magonemque, fratres Han, uibalis, Hispania expulit. Victor domum regressus, consul ante annos factus, concedente collega m Africam classe trajecit. Asdrubalis et Syphacis 3) castra una nocte perrupit. Revocatum ex Italia Hannibalem superavit. Victis Carthaginensibus leges imposuit. Bello Antiochi 4) legatus fratri fuit: captum filium gratis recepit. A Petilliis ac Naevio Tribunis plebis repetundarum adcusatus, librum rationum in conspectu populi scidit: Hac die, inquit, Carthaginem vici, bonum factum: in Capitolium eamus, et Piis supplicemus. Inde in voluntarium exsilium concessit: ubi reliquam egit aetatem. Moriens ab uxore petiit, ne corpus suum Romam referretur. 1) Slufc$icinu3(SejTiwo) in.0&et*3|taUe« frefieste£an« nibat 25atcr.,, t) Cannjtunt, ctue©tabt ntd)t rocit Don Sanna in“puuen, s) Sttpbaj:, ilontg ron einem Zfytilt 9lumit>ien$, Shiu&eSae* noffe ber^artbaacr. 4) b.-i. gcgen ben Slntioc^u^,^onig oon 0»>riett. 24. Paulus Aemilius. Lucius Paulus Aemilius, filius ejus, qui apud Cannas cecidit, primo consulatu, quem post tres repulsas adeptus erat, de Liguribus triumphavit. Rerum gestarum ordinem in tabula pictum publice posuit. Iterum consul Persen Philippi filium, regem Macedonum, apud Samothracas#) cepit, victum flevit, etadr sidere sibi jussit: tamen in triumphum duxit. In hac laetitia duos filios amisit: et progressus ad populum, gratias Fortunae egit, quod, si quid adversi reipu- blicae imminebat, sua esset calamitate decisum. Ob haec omnia, ei a populo et a senatu concessum est, iit ludis Circensibus triumphali veste uteretur. Ob hujus continentiam et paupertatem, post mortem ejus dos uxori, nisi venditis possessionibus, non potuit exsolvi. *)©amot^ratictt tine/ X^rdcien jegenuber. 25. Ma* 38 II. Ex Aurelio Victore. mi ili . ,.1* t*.t w ii .>■ 25. Marius, C. Marius septies consul, Arpinas 1), humili loco natus, primis honoribus per ordinem ftmctus, legatus Metello in Numidia, criminando eum, consulatum adeptus, Jugurtham captum ante currum egit. In proximum annum consul ultro factus, Teutones in Gallia apud Aquas Sextias 2). Cimbros in Italia in campo Raudio vicit, deque his triumphavit. Sexies consul per ordinem factus, Apulejum Saturnium Tribunum plebis, et Glauciam praetorem seditiosos, ex Senatusconsulto interemit. Et quum Sulpicia 3) rogatione provinciam Sullae eriperet, armis ab eo victus Minturnis 4) in palude delituit. Inventus et in carcerem conjectus, immissum percussorem Gallum vultus auctoritate deterruit: acceptaque navicula in Africam trajecit. Ibi diu exsulavit. Mox Cinnana dominatione revocatus, ruptis ergastulis 5I exercitum fecit: caesisque inimicis injuriam ultus, septimo consulatu, ut quidam ferunt, voluntaria morte decessit. a) 2lu3 Slrpinum in Saliunt. 2) b. i. Stip, in bet^rottcncc. 3) 33er Sribun©utpiciug trottte etne SSerotbnunct burdjfets Seu, natf; bcr nidjt s)©ttrd; ben^roprafor Sfulu^ Sflbinu#, bem fetn Bruber. ber gonfuf, tuabrenb einer Keife nacb 3tom, ba^ eomman* bo ubertrug, 2. Bellum Cimbricum et Teutonicum. . Uum bellum in Numidia contra Jugurtham seritur, Romani consules M. Manilius, et Q. Caepicfi) ^ Cimbris et Teutonibus, et Tigurinis, et Ambroni- bus, quae erant Germanorum et Gallorum gentes, victi sunt juxta flumen Rhodanum, et ingenti internecione attriti, etiam castra sua et magnam partem exercitus perdiderunt. Timor Romae grandis fuit, quantus vix Annibalis, tempore Punici belli, ne iterum 2) Galli Romam redirent. Ergo Marius post victoriam Jugurthinam secundo Consul est factus, bellumque ei contra Cimbros et Teutones decretum est. I' er t 1 o quoque ei et quarto delatus est consulatus: quia bellum Cimbricum protrahebatur. Sed in quarto consulatu collegam habuit Q. Lutatium Catulum. Cum Cimbris itaque conflixit, et duobus proeliis q) CC millia hostium cecidit, LXXX millia cepit, et ducem eorum Teutobodum: propter quod meritum absens quinto Consui est factus. Interea Cimbri et Teutones, quorum copia adhuc infinita erat, ad Italiam transierunt. Iterum a C. Mario et Q. Catulo contra eos dimicatum est: sed a Catuli parte felicius. Nam proelio, quod simul ambo gesserunt, CXL millia, aut in pugna, aut in fuga, caesa sunt: LX millia capta. Romani milites ex utroque exercitu trecenti perierunt. Tria et triginta Cimbris signa sublata sunt: Ex his exercitus Marii duo reportavit; Ca r tuli exercitus XXX et unum. Is belli finis fuit: trium- phus utrique decretus est. 1) 25et)be tuaren nidjt jugteid) Konfule^/ fonberu Sapio 647/ tinb ba^ 3a^r barauf SDIanitiu^. 2) 5Kie ju SamttfuS Bdf..^ 3) 2$Ct) Aquae Sextiae, b. t. 5ltp Ut bcr^5rooett(;e. 3. Bellum Sociale, seu Marsicum. Sex. Julio Caesare, et L. Marcio Philippo COSS. q UU m prope alia omnia bella cessarent^ in Italia gravissimum bellum Picentes, Marsi, Pelignique moverunt; qui quum annis numerosis jam populo Romano» obedirent, tum libertatem sibi aequam adsere- re coeperunt. Perniciosum admodum hoc bellum fuit. P Rutilius consui in eo occisus est: Caepio nobilia juvenis, ei Porcius Cato, alius COS. Duces autem adversus Romanos Picentibus et Marsis fuerunt T. Vett.us, Jiierius Asinius, T. Herennius, A. Cluentius, A Romanis bene contra eos pugnatum est a C. Mario, qui sexies consul fuerat; et a Cn. Pompejo: maxime tamen a L. Cornelio Sylla, qui intei alia egregia, ita ClueJ^um^hostium ducem, cum magnis copiis fudit, ut ex suis unum amitteret. Quadriennio, cum gravi tamen calamitate, hoc bellum tractum est. Quinto demum anno finem accepit per D. Cornelium Syllam consulem, quum antea in eodem bello ipse multa strenue, sed praetor, gessisset. 4. Bellum Civile primum, et initium belli Mithri- datici. Anno urbis conditae DCLXII.*) primum Romae bellum CIVILE commotum est; eodem anno etiam Mithridaticum. Causam bello civili C. Marius sexies COS. dedit. Nam quum Sylla consul contra Mithridatem gesturus bellum, qui Asiam et Achajam occupaverat, mitteretur; isque exercitum in Campania paullisper teneret, ut belli Socialis,(de quo diximus,) quod intra Italiam gestum fuerat, reliquiae tollerentur; Marius adfectavit, ut ipse ad bellum Mithrida- tipum mitteretur. Quare Sylla commotus, cum exercitu ad urbem venit. Illic contra Marium et Sulpicium dimicavit. Primus urbem Romam armatus ingressus est; Sulpicium interfecit; Marium fugavit. 4-2 .■fi rl| m ti# pw»".". II l’M :;*.c i|| 5Vl>; || :• r ■:f •V/' ■ II. Ex Eutropio. Atque ita COSS. ordinatis in futurum annum, Cn. Octavio, et L. Cornelio Cinna, ad Asiam profectus est. Mithridates enim, qui Ponti rex erat, atque Armeniam minorem, et totum Pont 1 cum mare in circuitu cum Posporo tenebat, primo Nicomedem, amicum populi Romani, Bithynia voiuit expellere, senatu i que mandavit, bellum se ei propter injurias, quas passus fuerat, illaturum. A senatu responsum est Mithridati, si id faceret, quod et ipse bellum a Romanis pateretur. Quare iratus Cappadociam sta- tim occupavit, et ex ea Ariobarzanem, regem et amicum populi Romani, fugavit. Mox etiam Bithyniam invasit et Paphlagoniam, pulsis ex ea regibus, amicis populi Romani, Pylaemene etNicomed*. Inde Ephesum contendit, et per omnerti Asiam literas misit, utubicunque inventi essent cives Romani, uno die occiderentur. Interea etiam Athenae, civitas Achajae, ab Aristone Atheniensi, Mithridati tradita, est. Miserat enim jam ad Achajam Mithrjdates Archelaum, ducem suum, cum centum et viginti millibus equitum ac peditum: per quem etiam reliqua Graecia occupata est. *) eigerttlidj ridut^er 665.^^ Sylla Archelaum apud Piraeeum, non longe ab Athenis, obsedit, ipsamqueurbem cepit: postea commisso proelio contra Archelaum, ita eum vicit, ut ex CXX millibus vix decem Archelao superessent, ex Syllae exercitu XIV tantum homines interficerentur. Hac pugna Mithridates cognita, LXX millia lectissima ex Asia Archelao misit, contra quem Sylla iterum commisit. Primo proelio viginti millia hoi stium interfecta sunt, fdiusque Archelai, Diogenes. Secundo omnes Mithridatis copiae exstinctae sunt. Archelaus ipse triduo nudus in paludibus latuit. Hac re audita Mithridates cum Sylla de pace agere coepit. Sed quum legati a rege Mithridate, qui pacem petebant, venissent, non aliter se daturum Sylla esse respondit, nisi rex, relictis his, quae occupaverat, ad regnum suum rediisset. Postea tamen ad colloquium ambo venerunt: pax intercos ordinata est, ut Sylla, ad bellum civile festinans, a tergo periculum non haberet. Nam dum Sylla in Achaja atque Asia Mithridatem vincit, Marius, qui fugatus erat, et Cornelius Cin- Continuatio Belli Mithridatici, 43 Cinna, unus ex consulibus, bellum in Italia repara* runt* et ingressi urbem Romam, nobilissimos ex senatu et consulares viros interfecerunt; multos proscripserunt: ipsius Syllae domo eversa, filios et uxorem in fugam compulerunt: universus reliquus senatus, ex urbe fugiens, ad Syllam in Graeciam venit, owns, ut patriae subveniret. Ilie m Itabam traje. cit, bellum civile gesturus adversus Norbanum et Scipionem COSS. Primo proelio contra Norbanum dimicavit non longe a Capua. Tum VI millia eju^ cecidit, Vf millia cepit: CXXIV suorum amisit. Inde etiam ad Scipionem se convertit, et ante proelium totum eius exercitum sine sanguine in deditionem accepit. Sed quum Romae mutati consules essent, et Marius, Mani filius, ac Papirius Carbo consulatum accepissent; Sylia contra MariUmJumorem dimicavit: et XV millibus' ejus occisis, CCGG de su perdidit. Mox etiam urbem ingressus esi. Manum Marii filium, Praeneste persecutus, obsedit, et ad mortem compulit., n--v Cn quoque Carbo, COS. alter, ad Siciliam fugit, et ibi per Cn. Pompejum interfectus est: quem adolescentem Sylla annos unum et vrgmti natum, cognita ejus industria, exercitibus praefeceiat, ut secundus a Sylla haberetur. Occiso ergo Carbone S- ciliam Pompejus recepit. Transgressus muc a. r cam, Domitium, Marianae partis ducem,& ilia- bam, regem Mauritaniae, qui Domitio auxilium ferebat, occidit. Post haec Sylla de Mithridate ingenti gloria triumphavit. Cn. etiam Pompejus(quo nulli Romanorum tributum erat,) quartum et aa annum agens, de Africa triumphavit. Hunc finem Habuerunt duo bella funestissima; Italicum, quod et sociale dictum est; et Civile: quae ambo tracta sunt per annos decem. Consumserunt ultra CL minum: viros consulares XXIV, praetorios VIL, aedilitios LX, senatores fere CC. 5. Continuatio belli Mithridatici. Bellum adversus gladiatores. Piraticum, et Catilinarium. Anno urbis conditae DCLXXVI*) L. Licinio Lucullo, et M. Aurelio Cotta COSS. mortuus est Nicomedes, rex Bithyniae, et testamento populum K°manum fecit heredem. Mithridates pace rupta bithy- 1 oiam niam et Asiam rursus voluit invadere. Adversus eum ambo consules missi, variam habuere fortunam. Cotta apud Chalcedonem victus ab eo acie, etiam intra oppidum coactus est, et obsessus. Sed quum se inde xMithridates Cyzicum**) transtulisset, ut Cyzico capta totam Asiam invaderet, Lucullus ei alter consul occurrit:.ac dum Mithridates in obsidione Cyzici commoratur, ipse eum a tergo obsedit, fameque consumsit, et multis proeliis vicit: postremo Byzantium(quae nunc Constantinopolis est) fugavit; navali quoque proelio duces ejus LTucullus oppressit. Ita una hieme et aestate a Lucullo ad centum fere millia ex parte regis exstincta sunt. *)(Siijeittiid) 679. **)(Sine©tabt in Anno urbis Romae DCLXXVIII Macedoniam provinciam M. Licinius Lucullus accepit, consobrinus ejus, qui contra Mithridatem bellum gerebat. Et in Italia novum bellum subito commotum est. Septuaginta enim quatuor GLADIATORES, ducibus Spartaco, Crixo et Oenomao, effracto Capuae ludo, effugerunt, et per Italiam vagantes, paene non levius bellum in ea, quam Annibal, moverunt. Nam multis ducibus, et duobus simul Romanorum consulibus victis, sexaginta fere millium armatorum exercitum congregaverunt: victique sunt in Apulia a M. Licinio Crasso proconsule, et post multas calamitates Italiae, tertio anno, bello huic finis impositus. Sexcentesimo octogesimo primo urbis conditae anno, P. Cornelio Lentulo, et Cn. Aufidio Oreste COSS. duo tantum gravia bella in imperio Romano erant, Mithridaticum et Macedonicum. Haec duo Luculli agebant, L. Lucullus, et M. Lucullus. L. ergo Lucullus post pugnam Cyzicenam, qua vicerat Mithridatem, et navalem, qua duces ejus oppresserat, persecutus est eum: et recepta Paphlagonia atque Bithynia, etiam regnum ejus invasit: Sinopem et Amisum, civitates Ponti nobilissimas, cepit. Secundo proelio apud Cabira 1) civitatem, quo ingentes copias ex omni regno adduxerat Mithridates, quum XXX millia lectissima regis a quinque Romanorum millibus vastata essent, Mithridates fugatus est, et castra ejus direpta. Armenia quoque minor, quam 45 Contin. Belli Mithridatici. tenuerat, eidem sublata est. Susceptus tamen est Mithridates post fugam a Tigrane, Armeniae rege, qui tum ingenti gloria imperabat, Persas saepe vicerat Mesopotamiam occupaverat, et Syriam, et Phoenices partem. Ergo Lucullus repetens hostem fugatum, etiam regnum Tigranis, qui Armeniis imperabat, ingressus est: Tigranocerta, civitatem Armeniae nobilissimam, cepit: ipsum regem cum sexcentis millibus clibanariorum 2) et centum millibus sagittariorum et armatorum venientem, decem et octo millia militum habens ita vicit, ut magnam partem Armeniorum deleverit. Inde Nrsibin 3) profectus, eam quoque civitatem cum regis fratre cepit, oed ni, quos in Ponto Lucullus reliquerat cum exercitus parte, ut regiones victas jam Romanorum tuerentur, negligenter se et avare agentes, occasionem iterum Mithridati in Pontum irrumpendi dederunt, atque ita bellum renovatum est. Lucullo paranti, capta jslisibi, contra Persas expeditionem; successor est missus. 4) j) Cabira, Ctne ttl^OlttU^ *) Clibanarii,$an$ geipanjerte©olbaten, cmcrlei) tnrt cataphracti, attarceUtmig fagt»on U)nen(1, 16. 10.) cataphracti equites, quos clibanarios dictitant Persae, tho- Tacum muniti tegminibus, et limbis ferreis cincti, ut Praxitelis manu polita crederes simulacra, non vivos, 3) Nisibis, cille©tabt in 9Jlefopotamien. 4) 0lal;mltch^pompeju^. Alter Lucullus, qui Macedoniam administrabat, Bessis 1) primus Romanorum intulit bellum, atque eos ingenti proelio in Haemo monte superavit. Oppidum Uscudamam, quod Bessi habitabant, eodem die, quo aggressus est, vicit: Cabylen 2) cepit, usque Danubium penetravit. Inde multas supra Pontum positas civitates adgressus est. Illic Apolloniam 3) evertit; Calatim, Parthenopolim, Tomos, Istrum cepit: belloque confecto, Romam rediit. Ambo tamen triumphaverunt: Lucullus, cui contra Mithridatem pugnaverat, majori gloria, quum tantorum regnorum victor redisset. j) Bessi, ein tbractfdje^ SSolf. 2) Cabyle, einc©tabt in 2d)racten.. 3) Apollonia in S^ractcn, unb bie folgctt&en@taote(in9){o* (ten) laacn alie am Ufer fc^warsen 2)leere^. Sef ran bcm^Jontul(StHfinn^r bm SWun* 4-6 III. Ex Eutropio $)Uinfcrtn$eit ber SDonau unb bem©ebitge mtr& Pontus genanut.£jict tag Tomi,(bab^t ,£>t>ii}£ Epistolae ex Ponto) Istrus.(aud) Istropolis gcuaiutt/) Calatis, Parthenopolis. Dum haec geruntur, PIRATAE omnia maria in- festabant ita, ut navigatio Romanis, toto orbe victoribus, sola tuta non esset. Quare id bellum Cn. Pompejo decretum est; quod intra paucos menses, ingenti felicitate et celeritate, confecit. Mox ei delatum bellum etiam contra regem Mithridatem et Tigranem: quo suscepto, Mithridatem in Armenia mi- jiore nocturno proelio vicit, castra diripuit, quadraginta millibus ejus occisis: viginti tantum de exercitu suo perdidit, et duos centuriones. Mithridates cura uxore fugit, et duobus comitibus. Neque multo post, quum in suos saeviret, Pharnacis filii sui apud milites seditione ad mortem coactus, venenum hausit. Pune finem habuit Mithridates; periit autem apud Bosporum, vir ingentis industriae consiliique: regnavit annis sexaginta, vixit septuaginta duobus: contra Romanos bellum habuit annis quadraginta. Tigrani deinde Pompejus bellum intulit. Ille se dedidit, et in castra Pompeji sexto decimo milliario ab Artaxata i) venit: ac diadema suum, quum procubuisset ad genua Pompeji, in manibus ejus collocavit: quod ei Pompejus reposuit, honorificeque eum habilum, regni tamen parte multavit, et grandi pecunia. Ademta est ei Sjria, Phoenice, Sophe- ne 2): sex millia praeterea talentorum argenti, quae populo Romano daret, quia bellum sine caussa Romanis commovisset. Pompejus mox etiam Albanis 3) bellum intulit, et eorum regem Oroden ter vicit. Postremo per epistolas et munera rogatus, veniam ei ac pacem dedit. Iberiae quoque regem Artacen vicit acie, et in deditionem accepit. Armeniam minorem Dejotaro, Galatiae regi, cionavit, quia socius belli Mithridatici fuerat: Attalo, et Pylaemeni Paphlagoniam reddidit; Aristarchum Colchis regem imposuit. Mox Ituraeos 4) et Arabas vicit; et quum venisset in Syriam, Seleuciam, vicinam Antiochiae civitatem, libertate donavit, quod regem Tigranem non recepisset. Antiochensibus obsides reddidit: aliquantum agrorum Daphnensibus 5) dedit, quo lucus ibi spatiosior heret, delectatus amoenitate loci, et aqua- Caesar et Crassus. 47 aquarum abundantia. Inde ad Judaeam transgressus, Rierosolymam, caput gentis, tertio mens? cepit, duodecim millibus Judaeorum occisis, ceteris in fidem acceptis. His gestis, in Asiam se recepit, et finem antiquissimo bello 6) dedit. а) Artaxata, eitte©tabt in ttrmcnien. 2) Sophene, eme a)rootns tam Strmeniert. 3) Sllbauieit uub Sberten, iU>ep£anber am Caucafu^ uno am easpifdum il-leere..^ 4) Sturaa, eine^votmts»m^alallma, jenfeU^e^ Sorbant 5) Daphne, eiit glccfeu in 0t)rtcn, ciite 25orffabt vmtt 2ln<= tiodnen, eiit feliv angeuelimer£>rt, bcrul;mt butcl) emea |>attt unb 5.empcl be^ 21poat) uub ber S>tana. б) i. e. MUhridatico. M. Tullio Cicerone oratore, et C. Antonio COSS, anno ab urbe condita DCLXXXIX*), L. Sergius Catilina, nobilissimi generis vir, sed ingenii pravissimi ad, delendam patriam conjuravit cum quibusdam, ciaris quidem, sed audacibus viris. A Cicero^ ne urbe expulsus est: socii ejus deprehensi, in cai- cere strangulati sunt: ab Antonio, altero consule, Catilina ipse proelio victus est, et interfectus, *) tSigentlidj 690, Sexcentesimo nonagesimo anno ab urbe condita D. Junio Silano et L. Murena COSS. Pompejus triumphavit de bello Piratico et Mithridatico. Nulla unquam pompa triumphi similis fuit. Ducti suni unie ejus currum filii Mithridatis, filius Tigranis, et Ari- stobulus rex Judaeorum. Praelata ingens pecunia, auri atque argenti infinitum pondus. Hoc tempoie nullum per orbem terrarum grave bellum erat. 6. Caesar et Crassus. Anno urbis conditae DCXCIII, C. Julius Caesar, qui postea imperavit, cum M. Bibulo consul est factus. Decreta est ei Gallia et Illyricum, cum legionibus decem- Is primo vicit Helvetios. Deinde vincendo per bella gravissima, usque ad Oceanum bH* tannicum processit. Domuit autem annis novem fere omnem Galliam, quae inter Alpes, flumen Rhoda-' num, Rhenum et Oceanum est, et circuitu patet ad bis et tricies centena millia passuum. Britannis mox bellum intulit: quibus ante eum ne nomen quidem dem Romanorum cognitum erat: et eos quoque victos, obsidibus acceptis, stipendiarios fecit. Galliae autem tributi nomine annuum imperavit sestertium quadringenties i); Germanosque trans Rhenum ad- gressus, immanissimis proeliis vicit. Inter tot sucdes* sus ter male pugnavit: apud Arvenos 2) semel praesens, et absens in Germania bis. Nam legati ejus duo, Titurius et Aurunculejus per insidias caesi sunt. 1) i. i. 40,000,000©eflertiett, it>eldjc£ tibef 2 SJtittioitm Sbciter betrdgt, roemi tnan ben Senar(b* i. 4©efiettien) ju 5©rofd;en redbnct. 2) Arverni, em; t£t 5(urcrgne. Circa eadem tempora, anno urbis conditae DCXCVII, M. Licinius Crassus, collega Cn. Pompeji Magni in consulatu secundo, contra Parthos missus est. Et quum circa Carras*) contra omina et auspicia dimicasset, a Surena, Orodis regis duce, victus, ad postremum interfectus est cum filio, clarissimo et praestantissimo juvene. Reliquiae exercitus per C. Cassium quaestorem servatae sunt: qui singulari animo perditas res tanta virtute restituit, ut Persas, rediens trans Euphratem, crebris proeliis vinceret. *) Carrae, eme©fabf in SDlejopofamicn. 7. Bellum Civile Caesaris et Pompeji. Hinc jam bellum civile successit exsecrandum et lacrimabile; quo praeter calamitates, quae in proeliis acciderunt., etiam Romani nominis fortuna mutata est. Caesar enim, rediens e Gallia victor, coepit poscere alterum consulatum: atque quum sine dubietate aliqui deferrent, contradictum est a Marcello COS. a Bibulo, a Pompejo, a Catone, jussusque dimissis exercitibus ad urbem redire. Propter quam injuriam, ab Arimino, ubi milites congregatos habebat, adversum patriam cum exercitu venit. Consules cum Pompejo, senatusque omnis, atque universa nobilitas ex urbe fugit, et in Graeciam transiit: apud Epirum, Matedoniam, Achajam, Pompejo duce, contra Caesarem bellum paravit. Caesar vacuam urbem ingressus, dictatorem se fecit. Inde Hispanias petiit, ibi Pompeji exercitus validissimos nert ten) Bellum Civile Cabs. et Pompeji, 49 ( et fortissimos cum tribus ducibus, L. Afranio, M. Petrejo, M. Varrone, superavit. Inde regressus, m Graeciam transiit, adversum Pompejum dimicavit. Primo proelio victus et fugatus, evasit tamen, quia nocte interveniente Pompejus sequi noluit: dixitque Caesar, nec Pompejum scire vincere, et illo tantum die se potuisse superari. Deinoe in Tbessalia apud 1 hai- sakm, productis utrinque ingentibus copiis, dimicaverunt. Pompeji acies babuit XL millia peditum, equitum in sinistro cornu sexcentos, in dextro quingentos. Praeterea totius orientis auxilia, totamque nobilitatem, innumeros senatores, praetorios, consulares, et qui magnorum jam populorum victores fuissent. Caesar in acie sua habuit peditum non integra XXX millia, equites mille. Nunquam adhuc Romanae copiae neque majores, neque melioribus ducibus, convenerant, totum terrarum orbem facile subacturae, si contra barbaros duderentur. x Pugnatum tamen est ingenti contentione, victus que ad postremum Pompejus, et castra ejus direpta sunt. Ipse fugatus, Alexandriani petit, ut a rege Aegypti, cui tutor a senatu datus fuerat propter juvenilem ejus aetatem, acciperet auxilia: qui fortunam magis, quam amicitiam sequutus, occidit Pompejum, caput ejus et annulum Caesari misit. Quo conspecto, Caesar etiam lacrimas fudisse dicitur, tanti viri intuens caput, et generi quondam sui. Mox Caesar Alexandfiam venit: ipsi quoque Ptolemaeus parare voluit insidias, qua causa icgi bellum illatum est. Victus in Nilo periit, inventumque est corpus ejus cum lorica aurea. Caesar, Ale- xrandria potitus, regnum Cleopatrae dedit, Ptolemaei sorori. Rediens inde Caesar, Pharnacem, Mithridatis Magni filium, qui Pompejo in auxilio apud Thessaliam fuerat, rebellantem in Ponto, et multas populi Romani provincias occupantem, vicit acie: postea ad mortem coegit.. Inde Romam regressus, tertio se consulem fecit cum M. Aemilio Lepido, qui ei dictatori magister equitum ante annum fuerat. Inde in Africam profectus est, ubi infinita nobilitas cum Juba, Mauritaniae rege, bellum reparaverat. Duces autem Romani orant P. Cornelius Scipio, ex gen-ts antiquissimo (Jhrestom. D^ l* Scipionis Africani,(hic etiam socer Pompeji fufcrat)* M. Petrejus, Q. Varro, M. Porcius Cato, L. Corne* lius Faustus, Syllae dictatoris filius. Commisso proe* lio post multas dimicationes victor' fuit Caesar. Ca* to, Scipio, Petrejus, Juba ipsi se occiderunt: Fau* stus, Pompeji gener, a Caesare interfectus est. Post annum Caesar Romam regressus, quarto se consulem fecit, et statim ad Hispanias est profer ctus, ubi Pompeji filii, Cnaeus et Sextus, ingens bellum reparaverant. Multa proelia fuerunt; ultimum apud Mundam civitatem; in quo adeo Caesar paene victus, ut, fugientibus suis, se voluerit occidere, ne post tantam rei militaris gloriam, in po- testatem adolescentium, natus annos sex et quinqua^ ginta, veniret. Denique reparatis suis vicit, et Pompeji filius major occisus est, minor fugit. Inde Caesar bellis civilibus toto orbe compositis Romam rediit: agere insolentius coepit, et contra consuetudinem Romanae libertatis. Quum ergo et honores ex sua voluntate praestaret, qui a populo antea deferebantur, nec senatui ad se venienti ad* surgeret, aliaque regia ac paeae tyrannica faceret; conjuratum est in eum a LX vel amplius senatoribus equitiousque Romanis. Praecipui fuerunt inter conjuratos duo Bruti, ex eo genere Bruti, qui primus Romae consul fuerat, et reges expulerat: C. Cassius et Servilius Casca. Ergo Caesar, quum Senatus die quadam inter ceteros venisset aif curiam, XXIII vulneribus confossus est. 8- Turbae post Caesaris mortem, Augustus. Anno Urbis septingentesimo fere ac nono, interfecto Caesare, bella civilia reparata sunt. Percussoribus enim Caesaris senatus favebat. Antonius consul, partium Caesaris, civili bello opprimere eos conabatur. Ergo turbata rcpubtica multa Antonius «celera committens, a senatu hostis judicatus est. Missi ad eum persequendum duo COSS. Pansa et Hirtius, et Octavianus adolescens, annos X et VIII natus, Caesaris nepos*), quem ille testamento heredem reliquerat, et nomen suum ferre jusserat. Hic est, qui postea Augustus est dictus, et rerum potitus. Quare profecti contra Antonium tres duces, yicm-uin*um.«venit tamen, ut victores COSS, am- TtiUBAE post Caesaris mort. Aug*$1 ]bo morerentur. Quare tres exercitus uni Caesari pa^ ruerunt. Fugatus Antonius, amisso exercitu, confugit ad Lepidum, qtfi Caesari magister equitum tue- rat e t tum copias militum grandes habebat, a quo susceptus est. Mox Lepido operam dante, Caesar cum Antonio pacem fecit, et quasi vindicaturus patris sui mortem, a quo per testamentum fuerat adoptatus, Romam cum exercitu profectus est, extor- sitque Ut sibi XX anno consulatus daretur, bena- lum proscripsit cum Antonio et Lepido, et rempm blicam armis tenere coepit. Fer hos etiam Cicero orator occisus est, multique alii nobiles. *) CigentUd; bet gnfel feiitcr ed)u?rjhr. Interea Brutus et Cassius, interfectores Caesaris, ingens bellum moverunt: erant enim per Macedoniam et Orientem multi exercitus, quos occupaverunt* Profecti igitur contra eos Caesar Octavianus Augustus et M. Antonius,(remanserat enim ad defendendam Italiam Lepidus) apud Philippos, Macedoniae urbem, contra eos pugnaverunt. Primo proelio vjcti sunt Antonius et Caesar: periit tamen dux nobilitatis Cassius: secundo Brutus, et inlinita nobilitas, quae cum illis bellum gesserat Ac sic inter eos divisa est respublica, ut AugUstus Hispanias, Gailias, Italiam teneret: Antonius Asiam, Pontum, Orientem. Sed intra Italiam L. Antonius COS. bellum civile commovit, frater ejus, qui cum Caesare contra Brutum et Cassium dimicaverat. Is apud Perusiam, Tusciae civitatem, victps et captus est, neque ocInterim a-Sex. Pompejo, Cn. Pompeji Magni filio, ingens bellum in Sicilia commotum est, his, qui superfuerant ex partibus Bruti Cassiique, ad eum confluentibus. Bellatum per Caesarem Augustum Octavianum, et M. Antonium adversus Sex. Pompejum: pax postremo convenit. Eo tempore M. Agrippa in Aquitania rem prospere gessit: et L. Ventidius Bassus irrumpentes in Syriam Persas) tribus proeliis vicit. Pacorum, regis Orodis nlium, interfecit eo ipso die, quo olinTOrodes, Persarum rex, per ducem Surenam, Crassum, occiderat. Hic primus d* Parthis justissimum triumphum Romae egit, Interii^ L a 52 III. Ex Eutropio. Pompejus pacem rupit> et navali proelio victus, fu, Asiam, interfectus est. ) SD. i. bie?Pact()er. Antonius, cpii Asiam et Orientem tenebat, re^ puuiata sorore Caesaris Augusti Octaviani, Cleopa- aam, reginam Aegypti, duxit uxorem. Contra Persas ipse etiam pugnavit: primis eos proeliis vicit: regrediens tamen fame et pestilentia laboravit. Hic quoque ingens bellum civile commovit, cogente uxore Cleopatra, regina Aegypti, dum cupiditate muliebri optat etiam in urbe regnare. Victus est ab ^ ugusto navali pugna clara et illustri apud Actium, qui ocua m tpiio est; ex qua fugit in Aegyptum: et desperatis rebus, quum omnes ad Augustum transirent, ipse se interemit: Cleopatra sibi aspidem admisit, et veneno ejus extincta est. Aegyptus per Octavianum Augustum imperio Romano adjecta est, praepositusque ei Cn. Corneiius Gallus. Hunc primum Aegyptus Romanum judicem habuit. Ita bellis toto orbe confectis, OCTAVIANUS AUGUSTUS Romam rediit, VII anno, postquam COS. fuerat, Rx eo rempublicam per quadraginta et quatuor annos solus obtinuit. Ante enim XII annis cum Antonio et epido tenuerat. Ita ab initio principatus ejus usque ad finem LVI anni fuere. Obiit autem LXXVI anno, morte communi, in oppic o Campaniae Atella; Romae in campo Martio sepultus est, vir, qui non immerito ex maxima par- e eo similis est putatus. Neque enim facile ullus y°r i\/ 10. e" 1S f e^ c ior fuit, aut in pace moderatior. annis, quibus solus gessit imperium, civilissime vixit, m cunctos liberalissimus, in amieos fidis- simus quos tantis evexit honoribus, ut paene aequale fastigio suo. Nullo tempore res'Romana magis oiiut. Nam exceptis, civilibus bellis, in quibus in- yictus fuit Romano adjecit imperio Aegyptum, Can- tabriam, Dalmatiam, saepe ante victam, sed penitus tunc subactam: Pannoniam, Aquitaniam, Illyri- CUm’ 1 laet^m, Vindelicos, et Salassos in Alpibus; Oi/ines' onti maritimas civitates. Vicit autem proe- p‘ u» Germahorum ingentes copias cecidit; F. quoque trans Albini fluvium submovit, qui in ." sua,-ico solo longe ultra Rhenum est. hoc tamen ^ Itel- bellum per Drusum, privignum suum, administravit; sicut per Tiberium, privignum alterum, Pannonicum. Quo bello CCCC millia captivorum ex Germania transtulit, et supra ripam Rheni in Gallia collocavit. Armeniam a Parthis recepit; obsides, quod nulli antea, Persae ei dederunt: reddiderunt etiam signa Romana, quae Crasso victo ademerant. Scythae, et Indi, quibus antea Romanorum nomen incognitum fuerat, munera et legatos ad eum miserunt. Galatia quoque sub hoc provincia facta est, quum antea regnum fuisset: primusque eam M. Lollius pro praetore administravit. Tanto autem amore etiam apud bai- baros fuit, ut reges, populi Romani amici, in honorem ejus conderent civitates, quas Caesareas nominarent: sicut in Mauritania a rege Juba: et in Palaestina, quae nunc urbs est. clarissima. Multi autem reges ad hunc ex regnis suis venerunt, ut ei obsequerentur: et habitu Romano, togati scilicet, ad vehiculum vel equum ipsius cucurrerunt. Moriens divus adpellatus est. Rempublicam beatissimam Tiberio successori reliquit, qui privignus ei, mox gener, postremo adoptione filius fuerat. 9. Tiberius.— Caligula. TIBERIUS ingenti socordia imperium gessit, gravi crudelitate, scelesta avaritia, turpi libidine. Nam nusquam ipse pugnavit: bella per legatos suos gessit: quosdam reges, per blanditias ad se evocatos, nunquam remisit: in quibus Archelaum Cappadocem, cujus etiam regnum in provinciae formam redegit, et maximam civitatem adpellari nomine suo jussit, quae Caesarea dicitur, quum Mazaca antea vocaretur. Hic tertio et vicesimo imperii anno, aetatis septuagesimo octavo, ingenti omnium gaudio mortuus est in Campania. Successit ei CAJUS CAESAR, cognomento CALIGULA, Drusi, privigni Augusti, et ipsius Tiberii nepos: sceleratissimus, ac funestissimus, et qui etiam Tiberii dedecora purgaverit*). Bellum contra Germanos suscepit; et ingressus Sueviam, nihil strenue fecit. Quum adversum cunctos ingenti avaritia, libidine, crudelitate saeviret, interfectus in palatio est anno aetatis suae XXIX, imperii III, mense X, die que VIII. *) i. 54 III.£ x Eutropio. *) 2). i.^e^SiBertu^©rfiduMid^feitcn fameit mjf bcr Uncnbn(Q fd^anMicliercit^egienmg&e«'©aH^ufa gar ma)t ht^crglcis c^ung, fo Baf ime burcl) biefeglet^famcnffcfmlbigcttcmrben. io. Claudius*— Nero* Post hunc CLAUDIUS fuit, patruus Caligulae, Drusi filius; cujus et Caligula nepos erat. Kic medie imperavit, multa gerens tranquille atque moderate, quaedam crudeliter atque insulse. Britanniae bellum intulit, quam nullus Romanorum post Julium Caesarem atdgerat: eaque devicta per Cn, Sentium, et A. Plautium, illustres et nobiles viros, triumphum celebrem egit, Quasdam insula* etiam ultra Britam iiiam in Oceano positas Romano imperio addidit, quae adpellantur Orcades j filioque suo Britannici nomen imposuit. Tam civilis autem circa quosdam amicos exstitit, ut etiam Plautium, nobilem virum, qui in expeditione Britannica multa egregie fecerat, triumphantem ipse prosequeretur, et conscendenti Capitolium laevus incederet. Is vixit armos IV et LX. imperavit XIY, Post mortem consecratus qst, divusque adpellatus. Successit huic NERO, Caligulae avunculo i) suo simillimus: qui imperium Romanum et deformavit et diminuit: inusitatae luxuriae, sumtuumque, ut qui exemplo Caji Caligulae calidis et frigidis lavaret unguentis: retibus aureis piscaretur, quae blatteis 2) funibus extrahebat. Infinitam partem senatus interfecit, bonis omnibus hostis fuit. Ad postremum se tanto dedecore prostituit, ut saltaret et cantaret in scena, citharoedico habitu vel tragico. Parricidia multa commisit, fratre, uxore, matre interfectis. Urbem Romam incendit, ut spectaculi ejus imaginem cerneret, quali olim Troja capta arserat. In re militari nihil omnino ausus, Britanniam paene amisit, JSIam duo sub hoc nobilissima oppida capta illic atque eversa sunt. Armeniam Parthi sustulerunt, legiones- que Romanas sub jugum miserunt. Propter haec Ro manae urbi exsecrabilis, ab omnibus simul destitutus, et a senatu hostis judicatus, quum quaereretur ad poenam,(quae poena erat talis, ut nudus par publicum ductus, furca capiti ejus inserta, virgis usque ad mortem caederetur, atque ita praecipitaretur de saxo) e palatio fugit, et in suburbano se liberis Galba. Otho. Vitellius. 5j berti sui, ad quartum-urbis mil iarium, unb atfo duc 0d;n)cdfr bc»«Sabguia. i.©• purpureis. 31 Galba. Otho.— Vitellius. u- s erv i u s GAI.BA successit, antiquissimae = annU 1,K ge mm prista ej„“ vita msignis fueratraili- SbCrebu»! saepe coasul tandiis. d in amvissums bellis. Hujus b^ele n,p ri,Im fuit, et quSd bona haberet e.oruta c-\ Severitatem propensior videretur. Insidiis umefo*o 8 Uoccisu» P C s l t, Imperii mense iusulatus m foro Romae, aepuitusque m hoil-s sui, Eunt iurelia via*), non longe ab urbe Roma, n Bicfe SaniifiraSt«ins»0« K' m auS ief^. OTHO, occiso Galba, invasit imperium, lupn- vata vita mollis, et Neronis iam,lians t m unp^ documentum sui““ u£%° h T Ga^m ocddTrL, a Germanicianis exwciti-- bus imperator, bello contra eum suscepto, quu ^“^b^ufhaberet^oinese- dixisset,„« propter eum c.vde cRum commo, ereuir. Yoluntaria morte obiit, tricesi... anno, nonagesimo et quinto impem f i• f im iii a Dein VITELLIUS im P. er*° C pate? ejus non honorata magis, quam nobili. Nam p. t, admodum clare natus, tres tamen oidmario g consulatus. Hic cum multo dedecore imperav gravi saevitia notabilis, praecipue 1'o. mrl((ata litate. Notissima certe eoeua memo ae mandata .oct ninm ei Vitellius frater exhibuit; m qua, ip ceteros sumtu^r du» tuiUi» piscium, septem aj™»» 5 6 III. Ex Eutr opio. millia adposita traduntur. Hic quum Neroni similis esse vellet, atque id adeo prae se ferret, ut etiam reliquias Neronis, quae humiliter sepultae fuerant, honoraret; a Vespasiani ducibus occisus est. Magno dedecore tractus per urbem Romam publice’ nudus, stercore in vultum et pectus ab omnibus obviis ad- petitus, postremo jugulatus, et in Tiberim dejectus, etiam communi caruit sepultura. Periit autem aeta- ^ anno^septimo et quinquagesimo, imperii mense VIII et die uno. i z. Vespasianus. VESPASIANUS huic successit, factus apud Palaestinam imperator: princeps obscure quidem, natus, sed optimis comparandus: privata vita illustris, ut qui a Claudio in Germaniam, deinde in Eritanniam missus, tricies et bis cum hoste conflixerit: duas validissimas gentes, XX. oppida, insulam Vectam*), Rntanniae proximam, imperio Romano adjecerit. Romae se in imperio moderatissime gessit: pecuniae tamen avidior fuitita ut eam nulii injuste auferret: quam quum omni diligentiae provisione colligeret, tamen studiosissime largiebatur, praecipue indigentibus. Nec facile ante eum cujusquam principis vel major est liberalitas comperta, vel justior. Placidis- v simae bonitatis, ut qui majestatis quoque contra se reos noimfacile puniret ultra exsilii poenam. Sub hoc Judaea Romano accessit imperio, et Hierosolyma, quae fuit urbs clarissima Palaestinae. Achajam, Lyciam, Rhodum, Byzantium, Samum, quae liberae ante hoc tempus fuerant, item Thraciam, Ciliciam, Commagenen, quae sub regibus amicis erant, in provinciarum formam redegit. Offensarum et inimicitiarum immemor fuit. Convicia, a causidicis et philosophis in se dicta, leniter tulit: diligens tamen coercitor disciplinae militaris. Hic cum Pito filio de Hierosolymis triumphavit. Per haec quum senatui et populo, postremo cunctis amabilis ac jucundus esset, profluvio ventris exstinctus est in villa propria, circa Salinos, annum aetatis agens sexagesimum nonum, im- pern nonum, et diem septimum: atque inter divos relatus est, *) Snfef 13- T I T u s. 57 lilis am int, ? no us, ad- us, ?ta- nse 3 a- us, ut im , r a- lO- ta- it: ‘t, ti- el is- v se oc a, y- ie », o- iii is i- r- > 1- l- 1- S 13. Titus* Huic TITUS filius successit, qui et ipse Vespasi- anus est dictus, vir omnium virtutum genere mirabilis adeo, ut cvnor et deliciae humani genens diceretur Facundissimus, bellicosissimus, moderatissimus 1. Causas latine egit; poemata et tragoedias graece composuit In oppugnatione Hierosolymorum sub patre militans, XII propugnatores XII sagittarum ictibus confixit. Romae tantae civilitatis in imperio fuit, ut nullum omnino puniret: convictos adversum sese conjurationis ita dimiserit, ut in eadem familiaritate, qua antea, habuerit. Facilitatis tantae fuit et libera- litatis, ut nulli quidquam negaret: et quum ab amicis reprehenderetur, respondit, nullum tristem debere ab imperatore discedere. Praeterea quum quadam die in coena recordatus fuisset, nihil se illo die cuiquam praestitisse, dixit: Amici, hodie diem perdidi. Hic Romae amphitheatrum aed ili cavit, et quinque millia ferarum in dedicatione ejus occidit. Per haec inusitato favore dilectus, morbo periit in ea, qua pater, villa post biennium, menses octo, dies XX quam imperator erat factus, aetatis anno altero et quadragesimo. Tantus luctus eo mortuo publicus fuit, ut omnes tan- quam in propria oluerint orbitate. Senatus obitu ipsius circa vesperam nunciato, nocte irrupit in curiam, et tantas ei mortuo laudes gratiasque congessit, quantas nec vivo unquam egerat, nec praesenti. Inter divos relatus est. 14. Domitianus. DOMITIANUS mox accepit imperium, frater ipsius junior: Neroni, aut Caligulae, aut Tiberio similior, quam patri vel fratri suo. Primis tame* anms moderatus in imperio fuit: mox ad ingentia vitia progressus, libidinis, iracundiae, crudelitatis, avaritiae, tantum in se odium concitavit, ut merita et patris et fratris aboleret 1). Interfecit nobilissimos ex senatu: dominum se et deum primus adpeliari jussit, nullam sibi, nisi auream et argenteam statuam in Capitolio poni passus est: co/iisobrinos suos interfecit: superbia quoque in eo exsecrabilis fuit. Expeditiones qua- tuor habuit: unam adversus Sarmatas, alteram adversus Cattos, duas adversum Dacos 2). De Dacis III. Ex Eutropio. 58 Cattisque duplicem triumphum egit: de Sarmatis snu Jam lauream usurpavit. Multas tamen calamitates iisdem bellis passus est. Nam in Sarmatia legio ejus cum duce interfecta, et a Dacis iVp. Sabinus consularis, et Cornelius Fuscus, praefectus praetorio, cum magnis exercitibus occisi sunt. Romae quoque multa J opera fecit^ in his Capitolium 3), et Odeum 4), Di-■ vorum porticus, Iseum, Serapeum 5), ac Stadium. Verum quum ob scelera universis exosus esse coepisset, interfectus est suorum conjuratione in palatio, anno aetatis XLV, imperii quinto decimo. Funus ejus ingenti dedecore per vespillones exportatum, et ignobiliter est sepultum.'. 1) 3). t. er tuarfo 9evf)a$t f,&a|» mcm fel&fl feine^ 25atcr^ uu^ ^rubet’)? 55erbtcitf!e baruber»er»5ft^. 5) Catti, eiu beutfc^cs? SSolf, ungefaf^r ba^ b?q. 0effetv —©te©a ciet rootjuten ungefa^r itt bem jc^igcn©tc* benburgen, SBaEadbcp tmb tWot^an. 3) Sapitolitnn tvac 5ftet'» at>getr«Ht;f, pdeftt un.er bem 2>c^¥>Aftau. 4) Odeum, eiu 5a muftcalifc^ett UeDungen kflinnnfcS©e» bdube, Iseum, Sem^el bcr(ltrb>rungKc§ dg^pttftfx'»)©ottinn —- Seva^euiu, Sempet bc^(dgt)}.'tif^en) 0pite» tperapiS. it 5.. JS r e r v a. Anno octingentesimo et quinquagesima ab urbe condita, Vetere et Valente consulibus*■), respublica ad prosperrimum statum rediit, bonis principibus ingenti felicitate commissa. Domitiano enim, exitiali tyranno, NERVA successit; vir in privata vita moderatus et strenuus, Qui senex admodum, operam dante Petronio Secundo, praefecto praetorio, item Parthenio’, interfectore Domitani, imperator factus, aequissimum se et civilissimum praebuit. Reipublicae divina provisione consuluit, Trajanum adoptando. Mortuus est Romae post annum et quatuor menses, imperii sui„ ac dies octo: aetatis septuagesimo ei altero anno 5 atque inter divos relatus est. *)(S. SlittifltuS SSetuSunb($. gultuttS iScdetu» tvarett, A. U; C. 848-Sonfultt. 16. Trajanus. Successit ei ULPIUS TRAJANUS CRINITUS, na- tofi Italicae 1) in Hispania, familia antiqua magisv quamr rfuam clara. Nam pater ejus primus COS. fuit. Rempublicam ita administravit, ut omnibus princi- •nibus merito praeferatur. Inusitatae civilitatis et fortitudinis fuit. Romani imperii, quod post Augustum defensum magis fuerat, quam nobiliter ampliatum, f 1Des longe lateque diffudit: urbes trans Rhenum in Germania reparavit. Daciam, Dec.balo victo, sub- e/ ,,t Armeniam, quam occupaverant I arthi, recepit, Albanis regem dedit. Iberorum regem y et hau- romamnun 3), et Bosporanorum 4), et Arabum, et Osdroenorum 5), et Colchorum, m fidem accepit Usoue ad Indiae ffnes et mare rubrum accessit, atque ibi Ires provincias fecit, Armeniam, Assyriam, Mesopotamiam, cum his gentibus, quae Madenam attingunt. Arabiam postea in provinciae formam redegit; in mari rubro classem instituit, ut per eam Indiae lines vastaret. Gloriam tamen militarem civilitate et moderatione superavit, Romae et per provincias aequalem se omnibus exhibens• amicos s^iutancu caussa frequentans, vel aegrotantes; vel quum festos dies habuissent, convivia cum iisdem indiscreta\icissim habens, saepe in vehiculis eorum sedens; nullum senatorum laedens, nihil injustum ad augendum fiscum agens: liberalis in cunctos, publice privatimque citans omnes, et honoribus augens, quos vel medioc familiaritate cognovisset: nihil non tranquillum e placidum agens, adeo, ut omni ejus aetate unus se- nator damnatus sit; atque is tamen per senatum, ignorante Trajano, Ob hoc per orbem terrarum deo proximus, nihil non venerationis meruit et vivus et mortuus. Inter alia dicta hoc ipsiu» fertur egregium; amicis enim culpantibus, quod nimis circa omnes communis esset, respondit: Talem se” n P or“*° re™ *ssc privatis, quales esse sibi imperatores privatus optasseU Post ingentem igitur gloriam belli domiquc quaesitam, e Perside rediens, apud Seleuciam Isauriae 6) profluvio ventris exstinctus est.^ Obiit autem aetatis anno LXUI, mense nono, et die quarto: imperii anno XIX, mense VI, die XV. Inter divos relatus est, solusque omnium intra urbem sepultxu, Ossa ejus collocata in urna aurea in foro,quod aedificavit, sub columna sita su«U cujus, altRudo pedes habet. Hujus tantum memoriae delatum est, iit usque ad nostram aetatem non aliter m senatu 1 yn»- 6o III. E X Eu TR OPIO, principibus adclametur, nisi FELICIOR AUGUSTO MELIOR TRAJANO. 1) Italica, rine 0tabt tutb romifc^c Cptonic in 0panicn l)ief fcarum fo, tt>ct( efje&tm 0ctpio fyicv ciUc franfe unb vet* rouuiJete 3tftltdner gurucfltef. 2)©te Sii&anier t»0f)ttten am wefHid&en Ufet!>e^ Ca^pifc^cn 2)lecre^ tteben iFnen gegeu SBefien bie Sbcrier, ncbcn bie^ (eu bte^old;ict*. 3)©aurom-.ueu etuerfcp mit 0anuatcn.|>icr ftnb bie aftatis fc^cn 0crmafen gctnetut. 4.) Bosporani attt Bosporus Cimmerius, 5) Osdroena, ettt S|)etl D'Mt iOlefopotamictt. 6)©e|»r riele 0tdbte in 2I(ten l)ic0en 0e{eucta.©arttm wirb f)ter jttm ttsUecfd)iebe binjugcfe^t: Isauriae,(eiu Sfycit uott licituSlflennebcit ipampOplien imb Cilicien). 17. H a d r i a n u s. Defuncto Trajano AELIUS HADRIANUS creatus est princeps; sine aliqua quidem.voluntate Trajani, sed operam dante Plotina, Trajapi uxore. Nam eum Trajanus, quamquam consobrinae filium, vivens noluerat adoptare. Natus et ipse Italicae in Hispania; qui 1 rajani gloriae invidens statim provincias tres reliquit, quas Trajanus addiderat; et de Assjria, Mesopotamia, et Armenia revocavit exercitus, ac finem imperii esse voluit Euphratem. Idem de Dacia facere conatum, amici deterruerunt, ne multi cives Romani barbaris traderentur, propterea quod Trajanus, victa Dacia, ex toto orbe Romano infinitas eo copias hominum transtulerat, ad agros et urbes colendas. Dacia enim diuturno bello Decibali viris fuerat exhausta. Pacem tamen omni tempore imperii sui habuit, semel tantum per praesidem dimicavit; orbem Romanum circumivit, et multa aedificavit. Facundissimus Latino sermone, Graeco eruditissimus fuit: non magnam clementiae gloriam habuit; dili- gentissimus tamen circa aerarium, et militum disciplinam. Obiit in campania, major sexagenario, imperii anno XXI, mense X, die XXIX. Senatus ei tribuere noluit divinos honores: tamen quum successor ipsius Titus Aurelius Fulvius Antoninus hoc vehementer exigeret, et universi senatores palam resisterent, tandem obtinuit. Ig. yLntonius Pius. Ergo Hadriano successit T. ANTONIUS FULVIUS BOJONIUS, idem etiam PIUS nominatus, genere nere claro, sed non admodum vetere: vir insignis, et qui merito Numae Pompilio conferatur, ita ut Romulo Trajanus aequetur. Vixit ingenti honestate privatus: majori in imperio: nulli acemus, cunctis benignus: in re militari moderata gloria, defendere maris provincias, quam amplificare studens, viros aequissimos ad administrandam rempublicam quaerens, bonis honorem habens, improbos sine aliqua acerbitate detestans: regibus amicis venerabilis non minus, quam terribilis: adeo ut barbarorum plurimae nationes, depositis armis, ad eum controversias suas litesque deferrent, sententiaeque ejus parerent. Hic, ante imperium ditissimus, opes quidem omnes suas stipendiis militum, et circa amicos liberalitatibus minuit; verum aerarium opulentum reliquit. PIUS propter clementiam dictus est. Obiit apud Lorium, villam suam, milliario ab urbe XII, vitae anno LXXIII, imperii XXIII, atque inter divos relatus est, et merito consecratus. 19. Marcus Aurelius. Post hunc imperavit MARCUS ANTONINUS VERUS; haud dubie nobilissimus, quippe quum ejus origo paterna a Numa Pompilio, materna a Salentino 1) rege penderet: et cum eo L. ANNIUS ANTONI- NUS' VERUS. Tumque primum Romana respublica duobus, aequo jure imperium administrantibus, paruit; quum usque ad eos, singulos semper habuisset Augustos. Hi et genere inter se conjuncti luerunt, et adfinitate. Nam Verus Annius Antoninus, M. Antonini filiam in matrimonium habuit: M. autem Antoninus gener Antonini Pii fuit per uxorem Valenam Faustinam juniorem consobrinam suam 2). Hi bellum contra Parthos gesserunt, qui post victoriam 1 rajam tum primum rebellaverant. Verus Antoninus ad id profectus est; qui Antiochiae et circa Armeniam agens, multa perduces et ingentia patravit: Seleuciam, Assyriae urbem nobilissimam, cum quadraginta millibus hominum cepit: Parthicum triumphum revexit; cum fratre eodemque socero triumphavit. Obiit tamen in Venetia 3), casu morbi, quem Graeci fyv vocant. Vir ingenii parum civilis: reverentia tamen fratris nihil unquam atrox ausus. Quum obiisset undecimo imperii anno, inter deos relatus est. , 1) Sa- 62 tll. Ex Eutropio, j) Salentini, etn tn(EalaBvicit. 2)®ie jungere Faustina, 0emaf)ltu bes25Iarc t^urclf. tt)at thu 2od)ter Antoninus Pius, utl&ber dltcrn Faustina, ctnet? Xante bc^©lare? 5tucel. 3) Venetia, bai?£aub ber 2>eneteu, ba^ je^ige^enctianifc^e 0ebiet^, Post eum MARCUS ANTONINUS solus rempu- blicam tenuit; quem mirari facilius quis, quam lau* dare possit. Principio vitae tranquillissimus, adeo, ut in infantia quoque vultum nec ex gaudio, nec ex moerore mutaret. Philosophiae deditus Stoicae: ipse etiam eruditione philosophus: tantae admirationis adhuc juvenis, ut eum successorem paraverit Hadrianus relinquere: adoptato tamen Antonino Pio, generum esse ei idcirco voluerit, ut hoc ordine ad imperium perveniret. Institutus est ad philosophiam per Apollonium Chalcedonium; ad scientiam iiteru- rum Graecarum per Sextum Chaeronensem, Plutarchi nepotem. Latinas autem literas eum Fronto, orator nobilissimus, docuit. Hic cum omnibus Romae aequo jure egit, ad nullam insolentiam elatus imperii fastu; liberalitatis promtiSsimae, provincias ingenti benignitate et moderatione tractavit. Contra Germanos eo principe res feliciter gestae sunt. Bellum ipse unum gessitMarcomannicam: sed quantum nulla memoria fuit, acjeo, ut Punicis conferatur. Nam eo gravius est factum, quod universi exercitus Romani perierant. Sub hoc enim tantus casus pestilentiae fuit, ut post victoriam Persicam, Romae ac per Italiam provinciasque, maxima hominum pars, militum omnes fere copiae languore defecerim. Ingenti ergo labore et moderatione, quum apud Carnuntum 1) jugi triennio perseverasset, bellum Marcomannicum, confecit, quod cum his Quadi, Vandali, Sarmatae, Suevi, atque omnis barbaria commoverat: multa hominum millia interfecit: ac Pannoniis servitio liberalis, Romae rursus cum Commodo Antonino, filio suo, quem jam Caesarem fecerat, triumphavit. Ad hujus belli sunituin, quum aerario exhausto largitiones nullas 2) haberet, neque indicere provincialibus aut senatui aliquid vellet, instrumentum regii cultus, facta in foro divi Trajani sectione 3), distraxit, vasa aurea, pocula crjstallina et murrhina, uxoriam ac suam sericam ac auream vestem: multa ornamenta gemmarum: ac per duos continuos menses venditio habita Commodus, Pertistax* IiitiAHtJS. 63 habita est, multumque auri redactum. Post victoriam tamen emtoribus pretia restituit, qui reddere_com* parata voluerunt, molestus nulli fuit, qui maluit se- niel emta retinere. In editione munerum 4) post vi* ctoriam adeo magnificus fuit, ut centum simul leone* exhibuisse tradatur. Quum igitur fortunatam rem* publicam et virtute et mansuetudine reddidisset, obiit XVIII imperii anno, vitae LXI; et omnibus certatmv ad nitentibus, inter divos relatus est. j) Carnuntum, eitteeutfc&d<e!ifnir} nat)^Dctronett tn 2) S. ii ba ct ntdjtS i*©efdjeuErn fut©olbaten l)attc. 3) sectio f)ier fo<\U auctio.«SHarc•%nwl Ucg 2)lo* bilien formtidj Derductieniren. 4) Sei) 2titfieauii$ bev gec|)terfpte(e uno S|ner$cfctt;te. 40» Commodus, Pertinaxp Julianus, Huius successor L. ANTONIiSUS COMMOD0S nihil paternum habuit; nisi quod contra Germanos feli* citer et ipse pugnavit. Septembrem mensem ad nomen suum transferre conatus est, ut Commodus(Siccretur. Sed luxuria et obscenitate depravatus, gladiatoriis armis saepissime in ludo, deinceps etiam in amphitnea tro cum Imjusmbdi hominibus saepe dimicavit. Obiit, morte subita adeo, ut strangulatus, vel veneno intellectus putaretur: quum annis XII post patrem et V11L mensibus imperasset; tanta exsecratione omnium, ut hostis humani generis etiam mortuus judicaietiu. Huic successit PERTINAX, grandaevus^jarn, et qui septuagenariam attigisset aetatem, praeiectuiam urbi tum agens, ex S. C. imperare jussus Octogesimo imperii die, praetorianorum militum seditione, et Juliani scelere occisus est. Post eum SALVIUS JULIANUS rempublioamm yasit, vir nobilis et jure peritissimus.% ictus est a Severo apud Mulvium pontem*), interfectus in palatio. Vixit mensibus septem, postquam coepeiut imperax e. *)-Dicfc 25rucfe niar mil;e bep Svonu 21. Severus* Hinc imperii Romani administrationem SEPTIMIUS SEVERUS accepit: oriundus ex Africa, provincia Tripolitana, oppido Lepti. Solus omni memoria et anle ei psrste* Africa imperator f«it. Hic primum fisci adv#*> 64 Ut. Ex Eutropio. advocatus, mox militaris tribunus, per multa deinde ac varia oflicia atque honores, usque ad adrtiinistratio nem totius reipublicae pervenit. Pertinacem se adpellari voluit, in honorem ejus Pertinacis, qui a Juliano fuerat occisus. Parcus admodum fuit, natura saevus: bella multa, et feliciter gessit. Pescennium Nigrum, qui in Aegypto et Syria rebellaverat, apud Cyzicum interfecit. Parthos vicit. Arabas eo usqUe superavit, ut etiam provinciam ibi faceret. Idcirco Parthicus et Arabicus dictus est. Multa toto Romano orbe reparavit. Sub eo etiam Clodius Albinus, qui in occidendo Pertinace socius fuerat Juliano, Caesarem se in Gallia fecit: victusque apud Lugdunum est, et interfectus. Severus autem praeter bellicam gloriam etiam civilibus studiis clarus fuit, et literis doctus, philosophiae scientiam ad plenum adeptus. Novissimum bellum in Britannia habuit: utque receptas provincias omni securitate muniret, vallum per XXXII millia passuum a mari ad mare deduxit. Decessit Eboraci admodum senex, imperii anno sexto decimo, mense tertio, et divus adpellatus est. Nam filios duos successores reliquit, Bassianum et Getam: sed Bassiano Antonini nomen a senatu voluit imponi. Itaque dictus est M. Aurelius Antoninus Bassianus, patrique successit. Nam G.eta hostis publicus judicatus, confestim periit**). *) Eboracum, **)©r t»avb anfSkfeih feine3 23ru&cr^©aracalifa uroge&radjf. 22. Caracalla.— Ma c r inus. MARCUS igitur AURELIUS ANTONINUS BASSIANUS, idemque CARACALLA, morum fere paternorum fuit; paulio asperior, et minax. Opus Romae egregium fecit lavacri, quae Antoninianae thermae ad- pellantur; nihil praeterea memorabile. Impatiens libidinis: ut qui novercam suam Juliam uxorem duxerit. Defunctus est in Osdroene apud Edessam, moliens adversum Parthos expeditionem, anno imperii VI, mense II, vix egressus aetatis XLIU annum: funero publice elatus est. OPIL1US deinde MACRINUS, qui praefectus praetorio erat, cum filio DIADUMENO facti imperatores, nihil memorabile ex temporis brevitate gesserunt. Nam imperium eorum duorum mensium et uniuf anni fuit. Seditione militari ambo pariter occisi Sunt. Heliogabalus, Alexander, Maximinus. 65 23. Heliogabalus.— Alexander.— Maximinus. Creatus est post hos M. AURELIUS ANTONINUS. Hie Antonini Caracallae filius putabatur: sacerdos autem Heliogabali*) templi erat. Is quum Romam ingenti et militum et senatus exspectatione venisset, probris se omnibus contaminavit. Impudicissime et obscenissime vixit, biennioque post et VIII mensibus tumultu interfectus est militari, et cum eo mater Soaemias. Successit huic AURELIUS ALEXANDER; ab exercitu Caesar, a senatu Augustus nominatus: juvenis admodum: susceptoque adversus Persas bello, Xer- xern eorum regem gloriosissime vicit. Militarem disciplinam severissime rexit; quasdam tumultuantes legiones integras exauctoravit. Romae quoque favo- 1. bilis fuit. Periit in Gallia, militari tumultu, tertio decimo imperii anno, et die VIII: in matrem suam Mammaeam unice pius. Post hunc MAXIMINUS ex corpore militari primus ad imperium accessit, sola militum voluntate, quum nulla senatus intercessisset auctoritas, neque ipse senator esset, Is, bello adversus Germanos feliciter gesto, quum a militibus esset imperator adpellatus, a Pupieno Aquilejae occisus est, deserentibus eum militibus suis, cum filio adhuc puero, cum quo imperaverat triennio et paucis diebus. *)£>enpjja{>ahi$,eigt:Htlicf) etne©9rifdje0ott(jeit(eermut(di<£ fcie©pjiue), uad) fcmu Sftaljmen&iefet$aiferbenftnntt»art. IV. EX CORNELIO NEPOTE. CORNELIUS NEPOS in Veronensium vico, qui Hostilia dicitur, natus, vixit et ante Caesaris dictaturam, et eo dictatore et post ejusdem dictaturam. Vir eruditissimus, et Ciceronis, Attici, Catulli, aliorumque summi nominis virorum amicus fuerat. De ejus Vita nil certi constat. Ex plurimis ejusdem scriptis solae nobis supersunt vitae excellentium Imperatorum, I. Themistocles. T, *»- hemistocles, Neoclis filius Atheniensis. Hujus vitii# ineuntis adolescentiae magnis sunt emendata virtutibus, Chrestom, jf*} adeo 66 IV. Cornelius Nepos. adeo ut anteferatur huic nemo, pauci pares patentu* Sed ab initio est ordiendum. Pater ejus Neocles generosus fuit. Is uxorem Halicarnassiam civem duxit, ex qua natus est Themistocles; qui, quum minus esset probatus parentibus, quod et liberius vivebat, et rem familiarem negligebat, a patre exhaeredatus est. Quae contumelia non fregit eum, sed erexit. Nam quum judicasset, sine summa industria non posse eam exstingui, totum se dedit reipublicae, diligentius amicis famaeque serviens. Multum in judiciis privatis Versabatur: saepe in concionem populi prodibat Q: nulla res major sine eo gerebatur, celeriterque, quae opus erant, reperiebat. Neque minus in rebus gerendis promptus, quam excogitandis, erat, quod et de instantibus(ut ait Thucydides} verissime judicabat, et de futuris callidissime conjiciebat. Quo factum est, ut ore vi tempore illustraretur. ’) 2). t. cr ttat oft SKr&uct m S>em SSofFe«ttf. Primus autem gradus ruit capessendae reipubli. cae bello Corcyraeo: i) ad quod gerendum praetor a populo factus, non solum praesenti bello, sed etiam reliquo tempore ferociorem reddidit civitatem. Nam quum pecunia publica, quae ex metallis 2) redibat^ largitione magistratuum quotannis interiret 3): ille persuasit populo, ut ea pecunia classis centum navium aedificaretur. Qua celeriter effecta, primum Cor- cyraeos fregit, deinde maritimos praedones consectando mare tutum reddidit. In quo cum divitiis ornavit, tum etiam pefitissimos belli navalis fecit Athe• iiienses. Id quantae saluti fuerit universae Graeciae, bello cognitum est Persico, quum Xerxes et mari et terra bellum universae inferret Europae, cum tantis copiis, quantas neque antea, neque postea habuit quisquam. Hujus enim classis mille et ducentarum navium longarum fuit, quam duo millia onerariarum sequebantur: terrestres autem exercitus septingentorum millium peditum, equitum quadringentorum millium fuerunt. Cujus de adventu quum fama in Grae- fciam esset perlata, et maxime Athenienses peti dicerentur propter pugnam Marathoniam: miserunt Del- f ihos consultum, quidnam facerent de rebus suis. De- iberantibus Pythia respondit, ut moenibus ligneis se munirent. Id responsum quo valeret,, quum intellige- Themistocles ntttfc j ge* uxit, s es* t, et est. Marti (osse itius 'iva- ^uae :ren- 'e in* , et est, ibti. etor iam iam iat^ ille na- !lor- nse- or- ihe• iae, t et ntis buit •um ruitl ntO' nil- rae- ice- J)el- De. r se ige- 't 6? rtfe nemo, Themistocles persuasit, consilium esse Apollinis ut in naves se suaque conferrent: eum enim a. deo significari murum ligneum. Tali consilio probato, adduift ad superiores totidem naves triremes: suaque omnia, quae moveri poterant, partim Salaminem4)* partim* Troecenem asportant: arcem sacerdotibus paucisque majoribus natu, ac sacra procuranda tradunt, reliquum oppidum relinquunt. 1) SSoit(Sotcpra{je^t(Sorfu). 2)iefec n?ir& fonf*»ou feincm©d;rift|teUcr erwd(;net. 2)$tu$ beti offetitlt^en«Sergwetfen. t^. 3)£>ie©infuiifte 25everfc tpuvben untcr oa^ ioolt per» titiet., 4)©ftldmis', etne 3fifet ua^c 5ep$ttda; Srosen^ etne ponneftfc^e©tabt in 5trgoti^. Hujus consilium plerisque civitatibus displicebat, et in terra dimicari magis placebat. Itaque missi sunt delecti cum Leonida, Lacedaemoniorum rege, qui Thermopylas occuparent, longiusque barbaros progredi non paterentur. Hi vim hostium non sustinuerunt, eoque loco omnes interierunt. At Classis communis Graeciae trecentarum navium, in qua ducentae erant Atheniensium, primum apud Artemisium 1), inter Euboeam continentemque terram, cum classiariis regiis conflixit. Angustias enim Themistocles quaerebat, ne multitudine circumiretur. Hic etsi pari proelio 2) discesserant, tamen eodem loco non sunt ausi manere: quod erat periculum, ne, si pars navium adversariorum Euboeam superasset 3)? ancipiti preme- irentur periculo 4)* Quo factum est, ut ab Artemisio discederent, et ex adversum Athenas apud Salamina classem suam constituerent. 1)?(rtemiftum, em SSoradnrge ber 2) Pan proelio, b. i. ol/ne tpeber geficget ju baben, ttod; be* fteact tuorben fetm. 3) Superasset jidtt praeternavigasset. 4) Ancipiti periculo, tpeil fte fll^bdltlt tttitteit pX>tfcl)ett bie fcinblidie^lotfe(icfommeti fepn, unb por uttb bintcr(td> geinbe ael;abt baben tuurben. At Xerxes, Thermopylis expugnatis, protenus accessit Astu*), idqtie nullis defendentibus, interfectis sacerdotibus, quos in arce invenerat, incendio delevit. Cujus fama perterriti classiarii quum manere non auderent, et plurimi hortarentur, ut domos suas disce- E 2 ierent, derent, moenibus que se defenderent: Themistocles unus restitit, et universos esse pares**) ajebat, dispersos testabatur perituros; idque Eurybiadi, regi Lacedae- moniorum, qui tum summae imperii praeerat, fore adnrmabat. Quem quum minus, quam vellet’ moveret, noctu de servis suis, quem habuit iidelissi- mum, ad Kegem***} misit, ut ei nunciaret suis verbis: adversarios ejus in fuga esse: qui si discessissent, majore cum labore, et longinquiore tempore, bellum confecturum, quum singulos consedari cogeretur: quos si statim adgrederetur, brevi universos oppressurum. Hoc eo valebat, ut ingratiis ad depugnandum omnes cogerentur. Hac re audita, barbarus nihil doli sub- esse credens, postridie alienissimo sibi loco contra opportunissimo hostibus, adeo angusto’mari conflixit, ut ejus multitudo navium explicari non potuerit. Victus ergo est magis consilio Themistoclis, quam armis Graeciae. } t S^ b‘ e /^rfcfh^tfhn fktt,!> nue bte Siomcr ebcnfa^ fd)hd)tl)in Urbs itamucn/ ’&en^ ec f cr« geu>acl;fcn. ***) au ben Xerye#. Hic etsi male rem gesserat, tamen tantas habe- bat reliquias copiarum, ut etiam cum his opprimere posset hostes. Themistocles verens, ne bellare perseveraret, certiorem eum fecit, id agi, ut pons, quem ille in Hellesponto fecerat, dissolveretur, ac reditu in Asiam excluderetur; idque ei persuasit, itaque, qua sex mensibus iter fecerat, eadem minus diebus triginta in Asiam reversus est, seque a Themistocle non superatum, sed conservatum judicavit, bic unius viri prudentia Graecia liberata est, Euro- paeque succubuit Asia. Haec altera victoria, quae cum Marathonio possit comparari tropaeo: nam pari modo apud Salamina parvo numero navium maxima post hominum memoriam classis est devicta. . Magnus hoc bello Themistocles fuit, nec minor in pace. Quum enim Phalerico portu, neque magno, neque bono, Athenienses uterentur: hujus consilio triplex Piraeei portus*) constitutus est, isque moenibus circumdatus, ut ipsam urbem dignitate**) aequi- pararet, utilitate superaret, Idemque muros Atheniensium restituit praecipuo periculo suo. Namque La- Lacedaemonii causam idoneam nacti propter barbarorum excursiones, qua negarent, oportere extra Pe- loponnesurn ullam urbem haberi, ne essent loca munita, quae hostes possiderent, Athenienses aedificantes prohibere sunt conati. Hoc longe alio spectabat, atque videri volebant. Athenienses enim duabus victoriis, Marathonia et Salaminia, tantam gloriam apud omnes gentes erant consequuti, utintel- ligerent Lacedaemonii, de principatu sibi cum his certamen fore: quare eos quam infirmissimos esse volebant. Postquam autem audierunt muros instrui, legatos Athenas miserunt, qui id fieri vetarent. His praesentibus desierunt, ac se de ea re legatos ad eos missuros dixerunt. Hanc legationem suscepit Themistocles, et solus primo profectus est: reliqui legati ut tum exirent, quum satis altitudo muri exstructa videretur, praecipit. Interim omnes servi atque liberi opus facerent, neque ulli loco parcerent, sive sacer esset, siveprofanus, sive privatus, sive publicus: et undique, quod idoneum ad muniendum putarent, cogerent. Quo factum est, ut Atheniensium muri ex sacellis sepulcrisque constarent. *) 2hf)en f;atte brep|>afett:^(ialecunt, SJtmtpdimi, unb bett ^iraeu^.©er lentere(rorfyec ein§lecfeu) hatte brep theilungen. **) 2). i. an auferet©d;6nfett. Themistocles autem, ut Lacedaemonem venit, adire ad magistratus noluit, et dedit operam, ut quam longissime tempus duceret; causam interponens, fce collegas exspectare. Quum Lacedaemonii quererentur, opus nihilominus fieri, eumque in ea re conari fallere: interim reliqui legati sunt consequuti. A quibus quum audisset, non multum superesse munitionis, ad ephoros Lacedaemoniorum accessit, penes quos summum imperium erat, atque apud eos contendit,yh/ja his esse delata: quare aequum esse, illos viros bonos nobilesque mittere, quibus fides haberetur, qui rem explorarent: interea se obsidem retinerent. Gestus est ei mos, tresque legati, functi summis honoribus, Athenas missi sunt. Cum his collegas suos Themistocles jussit proficisci, eisque praedixit, ut ne prius Lacedaemoniorum legatos dimitterent, quam ipse esset remissus. Hos postquam Athe- TP IV. Cornelius Nepos. Athenas pervenisse ratus est, ad magistratum senas tumque Lacedaemoniorum adiit, et apud eos liber- time professus est:^Athenienses suo con,silio, quod communi gentium jure facere possent, deos publicos, suosque patrios ac penates, quo facilius ab hoste pol sent defendere, muris sepsisse; neque eo, quod inutile esse i Gtaedae, fecisse i nam illorum urbem, ut propugnaculum oppositum esse barbaris, apud quam jam bis classem regiam fecisse naufragium. Lacedae. monios autem made et injuste facere, qui id potius intuerentur, quod ipsorum dominationi, quam quod universae Graeciae utile esset. Quare, si suos legatos recipere vellent, quos Athenas miserant, se remitterent$ aliter illos nunquam in patriam essent recepturi. *) bie boppeltet rait bcm 3eerycS. Tamen non effugit civium suorum invidiam: namque ob eumdem timorem, quo damnatus erat Miltiades r), testarum suffragiis 2) e civitate ejectus, Ar* gos habitatum concessit. Hic quum propter multas ejus virtutes magna cum dignitate viveret, Lacedaemonii legatos Athenas miserunt, qui eum absentem adeusarent, quod societatem cum rege Persarum ad Graeciam opprimendam fecisset. Hoc crimine absens proditionis est damnatus. Id ut audivit, quod non satis tutum se Argis videbat, Corcyram demigravit. Ibi quum principes civitatis animadvertisset timere, tae propter se bellum his Lacedaemonii et Athenien- ses indicerent: ad Admetum, Molossorum 3) regem, cum quo ei hospitium fuerat, confugit. Huc quum venisset, et in praesentia rex abesset, quo majore religione se receptum tueretur, filiam ejus parvulam arripuit, et cum ea se in sacrarium, quod summa colebatur ceremonia, conjecit. Inde non prius regressus est, quam rex eum data dextra in fidem reciperet: quam praestitit. Nam quum ab Atheniensibus et Lacedaemoniis exposceretur publice, supplicem non prodidit, monuitque, ut consuleret sibi; difficile enim esse, in tam propinquo loco tuto eum perjuri. Itaque Pydnam 4) eum deduci jussit, et quod satis esset praesidii dedit. Hac re audita, hic in naves omnibus ignotus adseendit. Quae quum tempestate maxima Naxum ferretur, ubi tum Atheniensium erat 7i seBa* iber- quod icos, pos- nuti- , ut 'uatn ‘dae- s in- uni- r re- ent ed. am- tia- Ar- Itas* Jactem ad iens non vit. :re, ien- em, um ore am ma re-, reis i- pli* bi; um tod* natali m t Themistocles. r-rat exercitus, sensit Themistocles, si eo pervenis- c-t Sibi esse pereundum. Hac necessitate coactus? domino navis, P quis sit, aperit, multa pollicens, si se conservasset. At ille clarissimi vm captus mtseri- f ordia diem noctemque procul ab msula m sato navem tenuit in ancoris, neque quemquam ex ea exire passus est. Inde-Ephesum pervenit, ibique The- mistoclem exponit: cui iUe pro mentis gratiam po ^tea retulit. i) 9Mn furd)tetc nafimlid)/ er tuerbe jtt recrben. a) 2). i. bunh ben Dftvaciemyf.. g)ie StoloTfet/ etn 25olt m 4) ipubna, eine 0tabt in 2Haccbontcn, am^Oteere. Scio plerosque ita scripsisse, Themistoclem Xerxe regnante in Asiani transiisse. Sed ego potissimum Thucvdidi credo, quod aetate proximus de ns, qui illorum temporum historiam reliquerunt i), et eiusdem, civitatis fuit. Is autem ait ad Artaxerxem eum ve. nisse, atque his verbis epistolam misisse: Tbmmsto. cies veni ad te, qui plurima mala omnium Grajorum in domum tuam intuli, quum mihi necessejuit, adversus patrem tuum bellare, patriamque meam dejendere* Idem multo plura bona feci, postquam m tuto ipse, et ille in periculo esse coepit, JSam quum m Asium re- verti vellet, proelio apud Salamina facto, literis eunv certiorem feci, id agi, ut pons, quem m Hellesponto fecerat, dissolveretur, atque ab hostibus circumiretur. quo nuntio ille periculo est liberatus, JSunc autem ad te confugi exagitatus a cuncta Graecia, tuam petens qmicitiam: quam si ero adeptus, non minus me onum amicum habebis, quam fortem inimicum die expertus est. Ea autem rogo, ut de his rebus, de quibus tecum loqui volo, annum mihi tempus des, eoque transacto, me ad te venire patiaris.... Huius rex animi magnitudinem admirans, cupi- ensque talem virum sibi conciliari, vepiam e i le omne illud tempus literis sermonique Persarum dedit: quibus adeo eruditus est, ut multo commodius dicatur apud regem verba fecisse, quam i po terant, qui in Perside erant nati. Hic quum mu. regi esset pollicitus, gravissimumque, ilim> 61 sul uti consiliis vellet, illum Graeciam bello fVl)r^ s surum: maguis muneribus ab Artaxerxe donatu xv. Cornelius Nepos. in Asiam rediit, domiciliumque Magnesiae-A s ibi “us ve,'b i; NamqUe hanC urbem eir- do-ratVhl usus yeibis, quae ei panem praeberet; ex qua re*io saram n r a, 8' n i ae- t‘ llentaqUOtann,s redil>»«: Lalip- sacum j), unde vmum sumeret: Mvuntemal exaua obsonium haberet. Hujus ad nostram memoriam monumenta manserunt duo: sepulcrum prope oppidum r3i sponte sumsisT;^ 7 uTm"! 11 P" lhcit! ls emt. praestari posse despernrlt t>uonIamTIZ Clam“^ Uset dZnnltlT n0n cnnci!df”-rtur. quod proditionis esset damnatus, memoriae prodidit. i! Smfrfc 3<,1' i™' ni<5f treit t)on®»6r« *" mV,im“«>^ C fpont in cinee 4).3)lpus?, etne©tabr tit Sonic». Aristides. fere Then/ 5 7 in! ach i fllius Atl>eniensis, aequalis contend t„ a‘“‘‘V I,aqUe cum eo£ie Principatu autem‘. n( am< l ue obtrectarunt inter se*). I„ his nocentiae 8" 1^',™ eSt’ I 11* 111? an,i staret eloquentia in. des abstfnenS f am enlm a, de0“cellebat Aristi, ouod miidp Ut li 3 nUS p0St Jl0minu m memoriam, adnellatus mm° S aud‘ er!mUS’ oognomine sit la dia**)'-?? en a^ heni' stocIe collabefactus testu- auidpm n- 10 f.® cem annorum multatus est. Qui tudfnem n„n m o‘ nt ger, et’ re P ri™i concitatam multi- dam srrih^ P osse^ cedensque animadverteret querneo dicitur 1 U iJ atria P ePere,ur: quaesisse Tb misisset r° ld f aceret> aut quid Aristides com- respondit' 7"' V''""""'i' d‘S nu s duceretur? Cui ille re quoftu■J Sn'iT‘' ,ristid<™-> sed sibi non place. «dpellretT CeUros J“* tu s pon pertulit• n-.™ annorilm legitimam poenam P* nam postquam Xerxes in Graeciam de- £p A M I N O N D A S. 73 descendit, sexto fere anno, quam erat expulsus, plebiscito in patriam restitutus est. *) Obtrectare fjrift l>ier ntcbt DetHeinetn, fonbern»on cntacgena,efe6tcr spartei) fetjn. **) i. S&eraijtofteS«eranlafte gegen tie©trafe be# £)f!racis'mu^. Interfuit autem pugnae navali apud Salamina, quae facta est prius, quam poena liberaretur. Idem praetor fuit Atheniensium apud Plataeas in proelio, quo Mardonius fusus, barbarorumque exercitus est interfectus. ISeque aliud est ullum hujus in re militari illustre factum, quam hujus imperii memoria. Justitiae vero, et aequitatis, et innocentiae multa. In primis, quod ejus aequitate factum est, quum in communi classe esset Graeciae simul cum Pausania, quo duce Mardonius erat fugatus, ut summa imperii maritimi ab Lacedaemoniis transferretur ad Athenienses: namque ante id tempus et mari et terra duces erant Lacedaemonii. Tum autem et intemperantia Pausaniae, et justitia factum est Aristidis, ut omnes fere civitates Graeciae ad Atheniensium societatem se adplicarent, et adversus barbaros hos duces deligerent sibi, quo facilius repellerent, si forte bellum renovare conarentur. Ad classes aedificandas, exercitusque comparandos quantum pecuniae quaeque civitas daret, Aristides delectus est, qui constitueret. Ejus arbitrio quadringenta et sexaginta talenta quotannis Delum sunt collafa: id enim commune aerarium esse voluerunt. Quae omnis pecunia postero tempore Athenas translata est. Hic qua fuerit abstinentia, nullum certius indicium, quam quod, quum tantis rebus praefuisset, in tanta paupertate decessit, ut qui efferretur, vix reliquerit. Quo factum est, ut filiae ejus publice alerentur, et de communi aerario dotibus datis collocarentur. Decessit autem fere post annum quartum, quam Themistocles Athenis erat expulsus. 3. Epaminondas. Epaminondas Polymni filius, Thebanus. De hoc priusquam scribamus, haec praecipienda videntur lectoribus, ne alienos mores ad suos referant*), ne- ve ea, quae ipsis leviora sunt, pari modo apud ceteros 74 IV. Cornelius Nepos.. ros fuis5e arbitrentur. Scimus enim, musicen nostris moribus abesse a principis persona; saltare vero eti, am in vitiis poni. Quae omnia apud Graecos et gra* ta, et laude digna ducuntur. Quum autem exprime* le imaginem consuetudinis atque vitae velimus Epa* minondae, nihil videmur debere praetermittere, quod peitineat ad eam declarandam. Quare dicemus primo de genere ejus: deinde, quibus disciplinis, et a quibus sit eruditus: tuni de moribus, ingeniique facultatibus, et si qua aha digna memoria erunt: postremo dC' rebus gestis, quae a plurimis omnium anteponuntur virtutibus. t» *) S). t. baf fte nid)t i>ie©itten aubcrcr nacf> ilircu ctgenen bautOcibu. Natus igitur patre, quo diximus, honesto genere, pauper jam a majoribus relictus; eruditus autem sic, ut nemo Thebanus magis. Nam et citharizare, et cantare ad chordarum sonum doctus est a Dionysio; qui non minore fuit in musicis gloria, quam Damon' aut Lamprus, quorum pervulgata sunt nomina: cantare tibiis ab Olympiodoro, saltare a Calliphrone. At philosophiae praeceptorem habuit Lysim Tarentinum, Pythagoreum: cui quidem sic fuit deditus, ut adolescens tristem et severum senem omnibus aequalibus suis in familiaritate anteposuerit, neque prius eum a se dimiserit, quam doctrinis tanto antecesserit condiscipulos, ut facile intelligi posset, pari modo superaturum omnes in ceteris artibus. Atque haec ad nostram consuetudinem sunt levia, et potius, contemnenda: at in Graecia utique olim magnae laudi erant. Postquam ephebus factus est, et palaestrae dare operam coepit: non tam magnitudini virium servivit, quam velocitati; illam enim ad athletarum. usum, hanc ad belli existimabat utilitatern pertinere. Itaque exercebatur plurimum currendo et luctando. In armis plurimum studii consumebat. Ad nane corporis firmitatem plura etiam animi bona accesserant. Erat enim modestus, prudens, gravis, temporibus sapienter utens, peritus belli, fortis manu, animo maximo: adeo veritatis diligens, ut ne joco quidem mentiretur. Idem continens, clemens, patiensque admirandum in modum: non solum po- Epaminondas-. 75 riomili sed etiam amicorum ferens injurias: in pvi- Jnisque commissa celans; quod interdum non minus prodest, quam diserte dicere: studiosus audiendi; ex toc enim facillime disci arbitrabatur. Itaque quum in circulum venisset, in quo aut de republica disputaretur, aut de philosophia sermo haberetur, nunquam inde prius discessit, quam ad finem sermo esset adductus. Paupertatem adeo facile perpessus est, ut de repu- blica nihil praeter gloriam ceperit. Amicorum in se tuendo caruit facultatibus, fide ad alios sublevandos saepe sic usus est, ut posset judicari, omnia ei cum amicis fuisse communia. Nam quum aut civium suorum aliquis ab hostibus esset captus, aut virgo amici nubilis propter paupertatem collocari non posset: amicorum consilium habebat, et quantum quisque daret, pro cujusque facultatibus imperabat; eamque summam quum faceret, priusquam acciperet pecuniam, adducebat eum, qui quaerebat, ad eos, qui conferebant: eique ut ipsi numerarent, laciebat; ut ille, ad quem ea res perveniebat, sciret, quantum cuique deberet, Tentata autem ejus est abstinentia a Diome lonte Cyziceno*). Namque is rogatu Artaxerxis Epamn nondam pecunia corrumpendum susceperat. Hic magno cum pondere auri Thebas venit, et Micythum adulescentulum quinque talentis ad suam perduxit voluntatem, quem tum Epaminondas plurimum diligebat. Micythus Epaminondam convenit, et causam adventus Diomedontis ostendit. At ille Diomedonte coram: JSihil, inquit, opus pecunia est. JSam si ca rex vult, quae Thebanis sunt utilia, gratis facere sum paratus: sin autem contraria, non habet auri atque argenti satis: namque orbis terrarum divitias accipere nolo pro patriae caritate. Te, qui me incognitum ten- tasti, tuique similem existimasti, non miror: tibi- que ignosco: sed egredere propere, ne alios corrumpas, quum me non potueris. Tu, Micythe, argentum huic redde: nisi id confestim facis, ego te tradam magistratui. Hunc Diomedon quum rogaret, ut tuto exire, suaque, quae attulisset, liceret efferre: Istud, inquit, faciam, neque tua causa, sed mea: ne, si ti- hi sit pecunia ademta, aliquis dicat: id ad me ereptum per-, y6 IV, Cornelius Nepos. pervenisse, quod delatum accipere noluissem. A nuo quum quaesisset, quo se duci veliet, et ille Athe nas d^isset; praesidium dedit, ut eo tuto p’erveni, ret Neque ve ro id satis habuit, sed etiam ut invio- latu S an navem adscenderet, effecit. Abstinentiae cnt hoc satis testimonium. Plurima quidem proferre possemus, sed modus adhibendus est P roterre *) 5fus?€9jiFum, ctticr©tabi iit«Ptyftert. Fuit et disertus, ut nemo Thebanus ei par esset eloquentia; neque minus concinnus in brevitate re- A>ondendi, quam in perpetua oratione ornatus. Ha* uit obtrectatorem Meneclidem quemquam indidem tebis, et adversarium in administranda republica ^atis exercitatum in dicendo, ut Thebanum scilicet! mque illi genti plus mest virium, quam ingenii. Is, quod in re militari florere Epaminondam videbat hortan so ebat Thebanos, ut Vcen, bello antefer! V 1113 lm P eratoris opera desideraretur. Huic J,* mc{ Ult’ vero cives tuos, quod hos a bello ° tl f C /! im n° mirw servitutem concilias. i\ampa- pax bello. Itaque, qui ea diutina voluntfrui, beUo exercitati esse debent. Quare si principes Grue. ** e r S/ VU-u S^ Castr f s est vobis utendum, non palae- *• Idem ille Meneclides quum huic objiceret, quod meaue in^nl’ neciue uxorem duxisset, maxi- ^Inr^? Gntlam’( I uod Slbi Agamemnonis belli AWW*J ld T tUrCOnSeqUUtUS: atille: inquit, Menecli da, de uxore mihi exprobrare: nam nullius in neHiZ- 1 COnsili° vol°-(Habebat enim Meneclides suspicionem adulterii). Quod autem me t Sa cumZ' mem ae p ulaH P utas> fabris. Namque U. urhem*r a Grac':,n vix dftce>n annis unam cepit que uno: ,T COn r a ea Una^e. nostra, dic UieZl’, Lacedaemoniis fugatis, *)^roja. **) Contra ea ijtngcgctt. Idem quum in conventum venisset Arcadum ne- co" tiaaue 0 rtift m f CUm 1. h f banis et Argivis facerem: < q•-allistratus, Atheniensium legatus nui loquentia omnes eo praestabat tempore^postularlt. £p AMIN OND AS. 77 nt potius amicitiam sequerentur Attioorum; et. m oratione sua multa invectus esset in Thebanos et Argivos, in eisque hoc posuisset: animadvertere debere Arcadas, quales utraque civitas cives procreasset, ex quibus de ceteris possent judicare. Argivos enim fuisse Oresteitt et Alcmdeoncrn, matricidas*): Thebis Oedipum natum, qui, quum patrem suum interfecisset, cx matre liberos procreasset. Hic in respondendo Epaminondas quum de ceteris perorasse!, postquam ad illa duo opprobria pervenit, adrhirari se, dixit, stultitiam rhetoris Attici, qui non animadverterit, innocentes illos natos domi, scelere aamisso, quum patria essent expulsi, receptos esse ab Atheniensibus. Sed maxime ejus eloquentia eluxit Spartae. Quo quum omnium sociorum convenissent legati, coram frequentissime legationum conventu sic Lacedaemoniorum tyrannidem coarguit, ut non minus illa oratione opes eorum concusserit, quam Leuctrica pugna. Tum enim perfecit, quod post adparuit, ut auxilio sociorum Lacedaemonii privarentur. *)£)re(leS tobtete feine SDtuttcc jitptamnejlrft, Sllfmaon feittr SQlutter Fuisse patientem, suorumque injurias ferentem ;‘,ivium, quod se patriae irasci nefas esse duceret, haec sunt testimonia. Quum eum propter invidiam cives praeficere exercitui noluissent, duxque esset delectus belli imperitus, cujus errore eo esset deducta militum multitudo, ut omnes de salute pertimescerent, quod locorum angustiis clausi ab hostibus obsidebantur: desiderari coepta est Epaminondhe diligentia. Erat enim ibi privatus numero militis. A quo quum peterent opem, nullam adhibuit memoriam contumeliae, et exercitum, obsidione liberatum, domum reduxit incolumem. Neque vero haec semel fecit, sed saepius. Maxime autem fuit illustre, quum in Peloponnesum exercitum duxisset adversus Lacedaemonios, haberetque collegas duos, quorum alter erat Pelopidas, vir fortis et strenuus, Hic quum criminibus adversariorum omnes in invidiam venissent, pb eamque rem imperium his esset abrogatum, atque in eorum locum alii praetores successissent: Epaminondas populiscito non paruit, idemque ut facerent, per<- 78 IV". Cornelius IMepos» Pe/^asrt collegis, et bellum, quod susceperat^ gei* Si‘• L.f m^ ue anj madvertebat, nisi id fecisset, totum exercitum propter praetorum imprudentiam inscien* namque belli periturum. Lex erat Thebis, quae morte multabat, si quis imperium diutius retinuisset, quam lege praefinitum foret. Hanc Epaminondas quum rei publica e conservandae causa latam videret, ad perniciem civitatis conferre noluit; et quatuor men- sibus diutius, quam populus iusseratj, gessit imperium. c Postquam domum reditum est, collegae eius hoc cnmine accusabantur. Quibus ille permisit, ut omnem causam in se transferrent, suaque opera factum contenderent, ut legi non obedirent. Qua defensione illis pencujo liberatis, nemo Epaminondam responsu- rum putabat, quod, quid diceret, non haberet. At ille in judicium venit; nihil eorum negavit, quae ad- versaiii crimini dabant, omniaque, quae collegae cixeiant, confessus est, neque recusavit, quo minus legis poenam subiret; sed unum ab iis petivit, ut in periculo suo*) conscriberent: Epaminondas a The- banis morte multatus est, quod eos coegit apud Leuctra superare Lacedaemonios, quos ante se imperatorem ne» mo Eoeotiorum ausus fuit adspicere in acie* quodque uno proelio non solum Thebas ab interitu retraxit, sed etiam universam G raeciam in Ubertat em vindicavit, coque 7 es utrorumque perduxit y ut Thebani Spartani oppugnarent, Lacedaemonii satis haberent, si salvi esse posserit. JSeque prius bellare destitit, quam, Ales» sena restituta), urbem eorum obsidione clausit» Haec quum dixisset, risus omnium cum hilaritate coortus est: neque quisquam judex ausus est de eo leire suflragium. Sic a judicio capitis maxima discessit gloriai. *) D. i. jtc fotlfcu iit it)rem^rotufoll fcmerfe». 2>cmt periculum()«t aufcr fcincr geiP^alichen£ebe»ni.iQ«uci> btc felmere: Slcten.©o fagt Eicero: scribis tabulae P er L C U l a. i. bic?npenbett>o(,mer. **) ornatus, i. e. armatus. Conflixerat apud Rhodanum cumP. Cornelio Scipione Cos. eumque pepulerat. Cum hoc eodem apud Padum decernit: saucium inde ac fugatum dimittit. Tertio idem Scipio cum collega Tiberio Longo apud Trebiam i) adversus eum venit. Cum his manum conseruit: utrosque profligavit. Inde per Ligures Apenninum transiit, petCns Etruriam. Hoc itinere adeo gravi morbo adficitur oculorum, ut postea nunquam dextero aeque bene usus sit. Qua valetudine quum etiam tum premeretur, lecticaque ferretur, C. Flaminium Cos. apud Trasimenum 2) cum exercitu insidiis circumventum occidit; neque multo post C. Centenium propraetorem, cum delecta manu saltus occupantem. Hinc in Apuliam pervenit. Ibi obviam ei venerunt duo Consules: C. Terentius et L. Paulus Aemilius. Utriusque exercitus uno proelio 3) fugavit: Paulum consulem occidit, et aliquot praeterea^ consulares: in his Cn. Servilium Geminum,- qui anno superiore fuerat consul. Chrestom. F 0 «2 IV. Cornelius Nepos 0 Trebia, em gtof in i?6etitaUen, trt(Jallia cisalpina aspadana. 3tod) jebt fu|rt biefer 5lup, ber(id; iu bmV» (Padus) ergieft, biefen 9lal;men. 2! J> r'\ sini r f^ 1? 3 t’” 1® ee in^«rurten, jc§t Lago di Perugia, 3) yia^mltc^ bep Canuae in StpuHen. Hac pugna pugnata, Romam profectus, nullo resistente, in propinquis urbis moiitibus moratus est. Vtuum aliquot ibi dies castra habuisset, et reverte* retur Capuam: Q. Fabius Maximus dictator Romanus in agro Falerno se ei objecit. Hic clausus loco- lum angustiis, noctu sine ullo detrimento exercitus ^ a bio callidissimo imperatori verba de- !t). Namque obducta nocte, sarmenta in cornibus juvencorum deligata incendit, ejusque generis multi* uc mem magnam dispalatam immisit. Quo repentino o jectu viso, tantum terrorem injecit exercitui Ro« manorum, ut egredi extra vallum nemo sit ausus, ilanc post rem gestam non ita multis diebus M. Minucium Rufum magistrum equitum, pari ac dictatorem imperio, dolo productum in proelium, fugavit. 1’. e Apronium Gracchum, iterum consulem, in Lucanis absens in insidias inductum sustulit. M. Clau- dium MarceUum, quinquies consulem, apud Venusiam; pari modo interfecit. Longum est enumerare proelia. Quare hoc unum satis erit dictum, ex quo mtelUgipossir, quantus ille fuerit. Quamdiu in itaiia ruit, nemo ei in acie restitit, nemo adver- - u r P° St CanneilSera pugnam in campo castra ^ tttufthte, lUcrliflcte ifjrt ) Venusia, ehie©tabt in StpuUeu. Hic invictus patriam defensum revocatus, bellum gessit adversus p. Scipionem, filium ejus, quem ipse jnmurn apud Rhodanum, iterum apud Padum, tertio apud Irebiam fugaverat. Cum hoc, exhaustis jam pa- time lacultati bus, cupivit in praesentia tum bellum componere, quo valentior postea congredex-etur: in colloquium convenit, conditiones nor* cobVenerunt; Post ( ac um paucis diebus apud Zamam*) cum eodem com ruxit: puisus(incredibile dictu) biduo et duabus nocti- Sio rUmetum P ervenil’^ uod abest a Zama circiter , P assuum t rec enta. In hac fuga Numidae, qui um eo ex acie excesserant, insidiati sunt ei: quos Ipina ‘U Jia. lullo est. erte* >ma* oco-# ;itus i de- ibus ulti* tino Rosus, Mi- ato- vit. Lu« lau- :nu- sra* ex i in ^er- ;tra um pse tio pa- m- lo- ost ititer jui Hannibal, 8^ quos non solum effugit, sed etiam ipsos oppressit. Adrumeti reliquos ex fuga collegit: novis delectibus paucis diebus multos contraxit. *) Zama, einc 0ta&t tn Stfrica, in BlumiMeu. Quum in adparando acerrime esset occupatus, Carthaginienses bellum cum Romanis composuerunt. Ille nihilo secius exercitui postea praefuit, resque in Africa gessit(itemque Mago frater ejus) usque ad P. Sulpicium et C. Aurelium consules. His enim magistratibus legati Carthaginienses Romam venerunt, qui senatui populoque Romano gratias agerent, quod cum his pacem fecissent, ob eamque rem corona aurea eos donarent, simulque peterent, ut obsides eorum Fregellis*) essent, captivique redderentur. His ex senatus consulto responsum est: munus eorum gratum aC' ceptimique esse: obsides, quo loco rogarent, futuros: captivus non remissuros, quod Hannibalem, cujus opera susceptum bellum foret, inimicissimum nomini Romano, et nunc cum imperio apud exercitum haberent, itemque fratrem ejus Magonem. Hoc responso Carthaginienses cognito, Hannibalem domum Magonem- que revocarunt. Hic, ut rediit, praetor factus est, postquam rex**) fuerat anno secundo et vicesimo. Ut enim Romae consules, sic Carthagine quotannis annui bini reges creabantur. In eo magistratu pari diligentia se Hannibal praebuit, ac fuerat in bello. Namque effecit, ex novis vectigalibus non solum ut esset pecunia, quae Romanis ex foedere penderetur, sed etiam superesset, quae in aerario poneretur. Deinde, anno post praeturam, Marco Claudio, Lucio Furio Coss. Romani legati Carthaginem venerunt. Hos Hannibal sui exposcendi gratia missos ratus, priusquam his senatus daretur, navem conscendit clam, atque in Syriam ad Antiochum profugit. Hac re palam facta, Poeni naves dua$, quae feum compi^ehenderent, si possent consequi, mise-, runt: bona ejus publicarunt: domum a fundamentis disjecerunt: ipsum exsulem judicarunt. *) Fregellae, cine©tnbt in ffltium. **) 2). i. bic fedjflc obrtgfcitliche^erfon.(Siaentficfi f)tefen fic tn bet Slepublif bcr^artbaacr Suffetes,©icfe batfen «bcr tnebr 2tef;niid)feit mit bcn Sonfnlu-ber 9t6mer al£ niti ben Soniacn. Sbabcr fagt SiDiuS; Suffetes, quod vehtt consulare imperium penes eos eraU F 3 At 84 IV. Cornelius Nepos. At Hannibal anno tertio, postquam domo profiu gerat, L. Cornelio, Quinto Minucio Coss. cum quinque navibus Africam accessit, in finibus Cyrenaeorum,^ si forte Carthaginienses ad bellum, Antiochi spe fiduciaque inducere posset: cui jam persuaserat, ut.cum exercitibus in Italiam proficisceretur. Huc Magonem fratrem excivit. Id ubi Poeni resciverunt, Magonem eadem, qua fratrem, poena adfecerunt. Illi, desperatis rebus, quum solvissent naves, ac vela ventis dedissent, Hannibal ad Antiochum pervenit. Antiochus autem, si tam in agendo bello parere vo» luisset consiliis ejus, quam in suscipiendo instituerat, propius Tiberi, quam Thermopylis*), de summa imperii dimicasset. Quem etsi multa stulte conari videbat, tamen nulla deseruit in re. Praefuit paucis navibus, quas ex Syria jussus erat in Asiam ducere, hisque adversus Rhodiorum classem in Pamphylio mari conflixit. Quo quum multitudine adversariorum sui superarentur, ipse, quo cornu rem gessit, fuit superior. *) 2kt) Sljcrmoppld(in gofrhq tt>ar& 2fnttocM fcen slomcrn fceftegt. Antiocho fugato, verens, ne dederetur,(quod sine dubio accidisset, si sui fecisset potestatem) Cretam ad Gortinios*) venit, ut ibi, quo se conferret, consideraret. Vidit autem vir omnium callidissimus, magno se fore periculo, nisi quid providisset, propter avaritiam Cretensium: magnam enim secum pecuniam portabat, de qua sciebat exisse famam. Itaque capit tale consilium. Amphoras com. plures complet plumbo: summas operit auro et ar. gento. Has Gortyniis praesentibus deponit in templo Dianae, simulans, se suas fortunas illorum fidei credere. His in errorem ductis, statuas aeneas, quas secum portabat, omnes sua pecunia complet, easque in propatulo domi abjicit. Gortynii templum magna cura custodiunt, non tam a ceteris, quam ab Hannibale, ne quid ille, inscientibus his, tolleret, se- cumque portaret. *) X>ie(Stntoofmcr oon©orfpna in$ceta. Sic conservatis suis rebus, Poenus, illusis Cretensibus omnibus, ad Prusiam*J in Pontum pqrve- nit. Apud quem eodem animo fuit erga Italiam, neque Hannibal» 35 Fofil' |uin- iaeo- iochi erat, Huc runt, runt. c ve- en it. ; vo» ;rat, i im- ibat, bus, sque mflb >era- »r. ftett [uod em) ifer- idis» idis- nim : fa* om- ; ar- iplo idei [uas ique gna lau- se- Cre- rye- ne- e que aliud quidquam egit, quam regem armavit, et exercuit adversus Romanos. Quem quum videret domesticis rebus minus esse robustum, conciliabat ceteros reges, adjungebatque bellicosas nationes. Dissidebat ab eo Pergamenus rex Eumenes, Romanis amicissimus, bellumque inter eos gerebatur et mari et terra. Quo magis cupiebat eum Hannibal opprimi. Sed utrobique Eumenes plus valebat propter Romanorum societatem: quem si removisset: faciliora sibi cetera fore arbitrabatur. Ad hunc interficiendum talem iniit rationem. Classe paucis diebus erant decreturi: superabatur navium multitudine: dolo erat pugnandum, quum par non esset armis. Imperavit quam plurimas venenatas serpentes vivas colligi, easque in vasa fictilia conjici. Harum quum confecisset magnam multitudinem, die ipso, quo facturus erat navale proelium, classiarios convocat, hisque praecipit, omines ut in unam Eumenis regis concurrant navem, a ceteris tantum satis habeant se defendere. Id facile illos serpentium multitudine consequuturos. Rex autem qua nave veheretur, ut scirent, se facturum; quem si aut cepissent, aut interfecissent, magno his pollicetur praemio fore. *)$61113 t>ott Sfitfjpnten. Tali cohortatione militum facta, classis ab utrisque in proelium deducitur. Quarum acie constituta, priusquam signum pugnae daretur, Hannibal, ut palam faceret suis, quo loco Eumenes esset, tabellarium in scapha cum caduceo mittit; qui ubi ad naves adversariorum pervenit, epistolam ostendens, se regem professus est quaerere. Statim ad Eumenem deductus est, quod nemo dubitabat aliquid de pace esse scriptum. Tabellarius, ducis nave declarata suis, eodem, unde ierat, se recepit. At Eumenes, soluta epistola, nihil in ea reperit, nisi quod ad irridendum eum pertineret, cujus etsi causam mirabatur, neque reperiebat, tamen proelium statim committere non dubitavit. Horum in' concursu Bithyni, Hannibalis praecepto, universi navem Eumenis adoriunturt quorum vim quum rex sustinere non posset, fuga salutem petiit: quam consequutus non esset, nisi intra sua praesidia se recepisset, quae in proximo litore erant ly. Cornelius Nepos. criint collocata. Rclinuae T^prcr^rv»<=nnQ P-^ren? acj" 8^ TZsV.Z co‘p a’ S unt’ U an^ SUp, ra me- nti° ne™ fecimus- conjici co P ta sunt. quae jacta initio risum pugnantibus ex c tamnt nec quare id fieret, poterafiltdHgT Post iuan autem naves completas conspexerunt^ sernen t.bus, nova re perterriti, quum, quid notissSum vitarent, non viderent, puppes averteru.n seou?»d sua castra nautica retulerunt. Sic Hannibal consilio arma Pergamenorum superavit: nequt tu m“ ^«trer‘artr deStdbU5 P^pS gati Qu^bXlnut 1;- tiont fdcta“e^titf’ at, i u f, ibi de Hannibale men- nunc xacta, ex ins unus diceret, eum in PniQi^ Itres' Id p0Ster° d? e Flamin^us senatui detu- " Fatfes copscnpti, qui Hannibale vivo nunauam se sine insidiis futuros existimabant; legatos in Bi- tliymam miserunt, in his FlamimnLm, quf a re e8 peteicnt, ne inimicissimum suum secum haberet si- lUudtecus^r*' H; s P T a?“080«« non? e st. vet us itthttv’ 6“ ase flerl postularent, quod ad- Versus jus hospitii esset: ipsi, si possent comnrn Xrr: IoCU^’ ubi esset 5 facile inventuros. Han- J l etl! m uno loco se tenebat in castello, quod ei r b rege datum erat muneri; idque sic aedificabat ut verbns" ne US aeCMcil exitus habe^t, semper le^iHRr, eveniret, quod accidit. Huc quum eius r^r venisseat> ac multitudine domum n bali dilcT^^r 6^’ pUer ab i anua Prospiciens Ham adparere 6,n praeter cons^tudinem armatos circumiret X lmperavit l ei> ut omnes fores aedificii modo a- pr u Pe/ e Slbl re« un tmret,«um eodem Zde^ 116 0bSlderetUr- Puei- qomn celeriter, omaesc l ue exitus occupatos os endisset. sensit,. id pon fortuito’factum, sed se P ti, neque sibi diutius vitam esse retinendam. Quam «e ai Gn° arbitrio dimitteret, memor prisiinarum sueverat'; Iu~'^ Sem P ei' se‘“™ 1'aberecon- V. J u s t I isr u- 87 JUlrm vasa >njici s ex- Post- rpen. Tium e ad silio )lum pe, t le, n um nen- siae etu- iam Bi- •cge si- est. ad- )re- an« [ ei ut per um um i!l« Los cii ;m :r, os se .m m V. EX JUSTINO. Justinus, de cujus patria et vita certi nihil habe* rcus, scrip at verisimiliter seculo secundo sub Anto- ninis Augustis epiton%.>in historiae universalis, cjuam Trogus Pompejus, natione Gallus, sub Octaviana Angusto libris 44* epiae temporum injuria penit. i. JSimis et Semiramis, ISfinus, rex Assyriorum, primus intulit bella finjti- mis, et n• s au huc ad resistendum populos terminos usque Libyae perdomuit. Postremum illi bellumt cum Zoroastre, rege Bactrianorum, fuit, qui primus dic.tur artes magicas invenisse, et mundi principia, siderumque motus diligentissime spectasse. Hoc occiso, et ipse decessit, relicto impubere adhuc filio INinva, et uxore Semiramide. Haec nec immaturo ausa tradere imperium, nec ipsa palam tractare, tot ac tantis gentibus vix patienter uni viro, nedum feminae, parituris, simulat se, pro uxore.Nini, fihum; pro femina, puerum. Nam et statura utrique mediocris, et vox pariter gracilis, et lineamentorum qualitas matri ac filio similis. Igitur brachia ac crura velamentis, caput tiara tegit: et ne novo habitu aliquid occultare videretur, eodem ornatu et populum vestiri jubet: quem morem vestis exinde gens universa tenet. Sic primis initiis sexunt mentita, puer esse credita est Magnas deinde res gessit: quarum amplitudine ubi invidiam superatam putat, quae sit, fatetur, quemve simulasset. Nec hoc illi dignitatem regni ademit, sed admirationem auxit; quod mulier non feminas modo virtute, sed. etiam viros anteiret. Haec Babyloniam condidit, murumque urbi cocto latere circumdedit, arenae vice, bitumine interstrato: quae materia in illis locis passirn e terra exaestuat. Multa et alia praeclara hujus reginae fuere. Siquidem non contenta adqui- sitos viro*) regni terminos tue.r'., Aethiopiam quo» 88 V. J w s t x isr u «ravi Ad po s Iem„m e a X^ o r«effS"”t ne d m°^ qnadrag.nta annos post Ninum r«no potita’ Ir" ejus Ninyas contentus c° P9 tlta* filius belli studia deposuit, et velut? Sexum r US imperi°’ s^ulr^PoTteli^oqufeT’^ j' eminar'' m«a^aTo" responsa SenSu^S^^S^T *) 3lal)inUont 3linu^. 2.^ ar^anapalus. mnlirrec^uptS.^id h? SnaVi i Sard a»a P alu S, vir ni ante eum permissum f,!l Un f/ lde, J dura(< l uod ne mi- «iis praeposiLT m, r„” ne A b P a« e s f“ tU a S nr US H magna ambitione aegre obtinnit q m admitt i feminarum greges?,nr„ e I; mve nit eum inter iiebn habitu, ciuum molliit^ nc ntem, et mu- nas anteiret pensa inter• or P or,. s omnes femi- Visis, indignalus tali femin S ae ne tanm t' e” tem' QuibuS jectum, tractantique lanam ferrum et'l.r Vlr0r“ m S“ b' parere: progressus ad crv/sj• i««-rma portantes -ga, se ei P Se Vosse^qui' Tm' Videritrrfert: quam virum. Fit ipitiir’• G malit esse, napalo infertu** Ouo ille n Llra« 10, bellum* Sarda- defensurus, sed ut mlr, t0’• n0n ut Ti r regnum primo latebras circumspicit: mlx deilde^ 65 SOle"-’ et incompositis in bellum progre'dil!r%!>;’’ Pa“ C1S giam se recipit- et e^str.^to• 1* Vlctus m re- e« divitias suas’ in mclndium'mitll^hl,’’ 7' 3 ,’ e** Se tatus virum Post: hoc soI° imi- eius Arbaces,^ i n,erfect°r imperium ab As?yriil ad Medos tmnsfen.***■** 3. Astyages et Cyrus. . Post multos deinde recrps T ,_„ v- s,0“ ls* regnum ad Astyage,, desctndit H™ riohs intellexit ev t?i;f S«escendit. Hic ex ha- potem ei futurum a ,mn r,uam uni. cam habebat, ne- ruturum, a quo regno privaretur. Hocva- ti- Astyages et Cyrus. 89 tictnio exterritus, neque claro viro, neque civi filiam, ne paterna maternaque nobilitas nepoti animos extolleret, sed ex gente, obscura tunc temporis Persarum, Cambysi, mediocri viro, in matrimonium tradidit. Natus infans datur occidendus Harpago, regis amico et arcanorum participi. Is veritus, si ad filiam, mortuo rege venisset imperium, quia nullum Astyages virilis sexus genuerat, ne illa necati infantis ultionem, quam a patre non potuisset, a ministro exigeret; pastori regii pecoris puerum exponendum tradidit. Forte eodem tempore et ipsi pastori filius natus erat.„ Ejus igitur uxor, audita regii infantis expositione, summis precibus rogat, sibi adferri ostendi- que puerum. Cujus precibus fatigatus pastor, reversus in silvam, invenit juxta infantem canem feminam, parvulo ubera praebentem, et a feris alitibusque defendentem. Motus et ipse misericordia, qua motam etiam canem viderat, puerum defert ad stabula, eadem cane anxie prosequente. Quem ubi in manum mulier accepit, veluti ad notam puer allusit: tantusque in illo vigor, et dulcis quidam blan- dientis infantis risus adparuit, ut pastorem uxor ultro rogaret, permitteret sibi, puerum nutrire. Atque ita hic pro filio pastoris educatur. Puer deinde quum inter pastores esset, Cyri nomen accepit. Mox rex inter ludentes sorte delectus, quum per lasciviam contumaces flagellis cecidisset, a parentibus puerorum querela est regi delata, indignantibus, a servo regio ingenuos homines servilibus verberibus adfectos. Ille arcessito puero et interrogato, quum, nihil mutato vxA\x\, fecisse se ut regem, respondisset, admiratus constantiam, in memoriam vaticinii revocatur. Atque ita quum et vultus similitudo, et expositionis tempora et pastoris confessio convenirent, nepotem agnovit. Et quoniam defunctus sibi periculo videretur, agitato inter pastores regno,*) animum minacem duntat yat in ilio fregit.**) Ceterum Harpago amico suo infestus, in ultionem servati nepotis, filium ejus interfecit, epulandumque patri tradidit. Sed Harpagus ad praesens tempus dissimulato dolore, odium regis in vindictae occasionem distulit. Interjecto deinde tempore quum adolevisset Cyrus, dolore orbitatis admonitus scribit ei: ut ablegatus in. Persas ah ave. fuerit; ut occidi eum parvulum avus jusserit; ut beneficio suo servatus sit; ut regem offenderit; ut filium amiserit. Hortcitur, exercitum paret, et pronam ad regnum viam ingrediatur, Medorum transitionem pollicitus. Epistola, quia palam ferri nequibat, retrj s custod.bus omnes aditus obsidentibus, exenterato lepori inseritur, lepusque, in Persas Cjro ferendus fido servo traditur; addita retia, ut sub specie venatoris dolus lateret. *) C?r(dau&fc, bie©efa&r u6etfbmfc. sus est, sed praemonitus, ut quem primum postera oie obvium habuisset, socium coeptis adsumeret. Igitur antelucano tempore ruri iter* ingressus, obvium habuit servum de ergastulo cujusdam Medi, nomine Sybarem. Hujus requisita origine, ut in Persis genitum audivit, demtis compedibus, adsumto- que comite, I ersepolim regreditur. Ibi convocato, populo, jubet omnes praesto cum securibus adesse et silvam viae circumdatam excidere. Quod quurrt strenue fecissent, eosdem postera die adparatis epulis invitat: deinde, quum alacriores ipso convivio factos videret, rogat, si conditio proponatur, utrius viia. sortem legant, h sterni laboris, an praesentium epularum? Praesentium, ut adclamavere omnes; ait, h sterno simii m labori omnem vitam acturos, quoad. Medis parean: se sequutos, hodiernis epulis. Laetis omnibus, Medis bellum infert. Astyages meriti sui J in liarpciguin oblitus^ summam belli eidem com- mittit; qui exercitum acceptum statim Cyro per deditionem tradidit, regisque crudelitatem perfidia de- lectionis ulciscitur. Quod ubi Astyages audivit, continetis undique auxiliis, ipse in Persas proficiscitur: et repetito alacrius certamine, pugnantibus suis, partem exercitus a tergo ponit, et tergiversantes fer- Cyui Mons. yo aei in hostes jubet; ac demraciat suis, ni vince- Zn? non minus fortes etiam post terga inventuros, luam a frondibus viros: proinde videant fugien ibus haec anilla pugnantibus acies rumpenda sit. Inge t necessitatem pugnandi animus exercitui e) is ac- St Puha 1ta q P ue S q uum Persarum acies paulatim rederet matres et uxores eorum obviam occuirunt. orant in proelium revertantur. Harum repressi cast• satione in proelium redeunt: et facta impressione ^ ocs fvirriebant fugere compellunt. In eo proeuo Astyages capitur, cui Cyrus nihil aliud quam regnum ab Srt nepotemque in illo magis, quam victorem egit, cumque maximae genti Hyrcanorum praeponit. Nam in Medos reverti ipse noluit. Hic Lms Me rum imperii fuit. Regnaverunt annos CCLL. t. 2l(h)aac$ bad;tc nid)t md)t barait, cr burc^ fct» ) ne©raulamlcit gcgeu Dcn fxxxmn* l> am' 4. Cy r i m o r s. Cyrus, subacta Asia, et universo Oriente in po^ testatem redacto, Scythis bellum mfert. Erat eo tempore Scytharum regina Tomyris, quae, non mu liebriter adventu hostium territa, quum.F°h‘he~ eos transitu Araxis fluminis posset, transue per^^ sit, et sibi faciliorem pugnam intra T e» n* diffu nos rata, et hostibus, objectu fluminis, Higan> dut ciliorem. Itaque Cyrus, traject.s copns, quum ali quantisper in Scythiam processisset, c as r.^ est. Dem postera die, simulato metu, quasi relu piens castra deseruisset, vini adfatim, et ea, quae epulis erant necessaria, reliquit. Quod quum nuntia tum reginae esset, adolescentulum ad^ quendum eum cum terti^ parte copiarum• ventum ad Cyri castra esset, ignarus rei mibtaris adolescens, veluti ad epulas, non ad proe mr_ set, omissis hostibus, insuetos barbal° onerare patitur: priusque Scythae ebrie a e,^ bello, vincuntur. Nam, cognitis his,^ lu’i, sus per noctem, saucios opprimit, omnesque^ cum reginae filio interficit. Amisso tanto ext y’ et quod gravius dolendum, unigo iiUo, Tomy bitatis dolorem non in lacrimas elludit, set 1_ nis solatia intendit; liostesque recenti victoriae. ty'2 V, Justinus. s?muTatrrfiffii' d i- rUm fraude cir«umvenit. Quippe giens, Cyrum ad‘an^lruJqurpe^uvrTb- refU' lud memorafile fn f rS Ia qUa v! ctori a^tiam ii- tae cladis sunerfoif^ quod r ne. nuntms quidem tan- iusigni"" S temp0,‘ S successu’ udmirabifiter 5. Cambyses et Pseudo— Smerdis. Aegy^tumad^dP^d off CambySeS’^ ui. im P erio P a^is tinrnrS]- J t’ sedoffensus superstitionibusAegvtv bet Ad I 1®’ Ceterorum q^ deorum aedes dirui^. expugnalidum 1110015•e 6. Darius. Occisis Magis, magna quidem gloria recepti regni principium fuit: sed multo major in eo, quod, quum de regno ambigerent, concordare potuerunt. iLrant enim virtute et nobilitate ita pares, ut difficilem ex his populo electionem aequalitas faceret. Ipsi igitur viam invenerunt, qua de se judicium religioni et fortunae committerent. Pactique inter se sunt, ut die statuta omnes equos ante regiam primo mane perducerent: et cujus equus inter solis ortum hinnitum primus edidisset, is rex esset. Nam et Solem Persae unum deum esse credunt: et equos eidem deo sacratos ferunt. Postera die itaque quum ad statutam horam omnes convenissent. Darii equus, hinnitum statim edidit, et, segnibus aliis), lelix auspicium domino primus emisit- lanta moderatio ceteris fuit, audito auspicio, ut confestim equis desilierifct, et Darium regem salutaverint* Po- 94 V. Justinus. Populus quoque universus; scquutus indicium brinen pum, eum dem regem constituit* Sic regnum Persa* rum, septem nobilissimorum virorum virtute quaesitum, tam levi momento in unum collatum est yuanquam praeter formam, virtutemque boc imne.’ no dignam, etiam cognatio Dario juncta cum pristi- ms regibus fuit. Principio igitur regni Cvri regis filiam in matrimonium recepit, regalibus nuptiis re- gnum firmaturus; ut non tam in extraneum transla* tum, quam in familiam Cjri reversum videretur Interjecto deinde tempore, quum Assyrii descivissent,* et Babyloniam occupassent, difficilisque urbis ex- pugnatio esset, aestuante rege, unus de interfectoribus magorum, Zopyrus; domi se verberibus lacera Ti toto corpore jubet: nasum et labia sibi praecidi• arque ita regi inopinanti se offert. Attonitum, et quaeTeistem Darium causas, auctoremque tam foedae lacerationis 9 tacitus? quo proposito fecerit edocet a foraiatoque in futura consilio, transfugae titulo Babyloniam proficiscitur. Ibi ostendit populo laniatum corpus: queritur crudelitatem regis, a quo in re. i. 5>ie cultiinrten©nedjcrt mberen SSerglcb mit bett roficn Sarbaveii. **) 3lapmUd; bep beti©riedjcti. g. Antiquissima Athenarum historia. Athenienses primi lanificii et olei et vini usum i3ocuere. Arare quoque, et serere frumenta glandem Vescentibus monstrarunt. Ante Deucalionis tempora regem habuere Cecropem. Huic successit Cra- naus, cujus filia Atthis regioni nomen dedit. Post hunc Amphictyon regnavit, qui prunus Minervae urbem sacravit, et nomen civitati Athenas dedit. Hujus temporibus aquarum illuvies majorem partem populorum Graeciae absuinsit. Supt rfuerunt. quos refugia montium receperunt, aut ad regem Thessaliae Deucalionem ratibus evecti sunt, a quo propte- rea genus hominum conditum dicitur. Per ordinem dein- I N U S 4 96 V* J U ST deinde successionis regnum ad Erechtheum descendit sub quo frumenti satio apud Eleusin a Triptolemo reperta est, m cujus muneris honorem noctef initio^ T a 1? 1“• sacratae* Tenuit et Aegeus, Thesei nater Athenis regnum. Post Aegeum Theseus, ac P(iein- ceps hims Demophoon, qui auxilium Graecis adversus Trojanos tulit, regnum possedit. Erant inter Athenienses et Dorienses simultatum veteres offensae. quas vindicaturi bello Dorienses, de eventu proelii oracula consuluerunt. Responsum, superiore S P fore ni regem Atheniensium occidissent. Quum ventum esset in bellum militibus ante omnia custodia reie ber> gta$t gefcticrten a)lt)|!«rten bev(^crc#. 9'‘Solon, Post Codrum nemo Athenis regnavit: quod me- morme nominis ejus tributum est. Administratio reipubhcae annuis magistratibus permissa. Sed ci- vitan nullae tunc leges erant 1 qnia^ libido regum pro legibus habebatur. Legitur itaque Solon, vir justitiae insignis; qm velut novam civitatem legibus con- deiet. qui tanto temperamento inter plebem senatumque egit(quum, si quid pro altero ordine tulisset, alteri displiciturum videretur) ut ab utrisque parem gratiam traheret. Hujus viri inter multa egregia, illud memorabile fuit. Inter Athenienses et Megarenses de proprietate Salaminae insulae prope us. que intentum armis dimicatum fuerat. Post clades multas, capitale esse apud Athenienses coepit, si quis legem de vindicanda insula tulisset. Sollicitus igitur Solon, subitam dementiam simulat, cujus ve- u 0d° P rohibita> sed et facturus t D^ mis habltu’ more vecordium in publicum evolat 3 factoque concursu hominum, quo magis con- sili. 9? Lycurgus legislator Silium dissimularet, insolitis sibi versibus suadere nopulo coepit, quod vetabatur: ommumque animos ita cepit, ut extemplo bellum adversus Megarenses decerneretur, insulaque j devictis hostibus, Atheniensium lieret. io. Pisistratus. Pisistratus tyrannidem per dolum occupat: quippe voluntariis verberibus domi adfectus, laceratoque corpore, in publicum progreditur: advocata concione, vulnera populo ostendit: de Crudelitate pnn- cipum, a quibus haec se passum simulabat, queritur: adduntur vocibus lacrimae, et invidiosa oratione multitudo credula accenditur: amore plebis invisum se senatui adfirmat: obtinet ad custodiam corporis sui satellitum auxilium: per quos occupata tyrannide per annos xxxili regnavit. j I. Ly c ur g u s legislator: Lycurgus quum fratri suo Polydectae, Spartanorum regi,‘successisset, regnumque sibi vindicare potuisset, Charilao, filio ejus, qui natus posthumus fuerat, quum ad aetatem adultam pervenisset, regnum summa fide restituit: ut intelligercnt omnes, quanto plus apud bonos pietatis jura, quam omnes opes, valerent. Medio igitur tempore dum infans Convalescit, tutelamque ejus administrat, non habentibus Spartanis leges, instituit*), non' inventione earum magis, quam exemplo clarior. Siquidem nihil lege ulla iit alios sanxit, cujus non ipse primus in se documenta daret. Populum in obsequia prin- cipum, principes ad justitiam imperiorum formavit, Parcimoniam omnibus suasit, existimans, a oienl militiae adsidua frugalitatis consuetudine faciliorem fore. Emi singula non pecunia, sed compensatione mercium, jussit. Auri argentique usum, vehit omni* um scelerum materiam, sustulit. *) sc, leges. Administrationem reipublicae per ordines divisit: regibus potestatem bellorum; magistratibus judicia per annuas successiones; senatui custodiam legum; populo sublegendi«'enatum, vel creandi, quos et magi- 98 V. Ex Justino. magistratus, potestatem permisit. Fundos omnium aequaliter inter omnes divisit, ut aequata patrimonia neminem potentiorem altero redderent. Convivari omnes publice jussit, ne cujus divitiae vel luxuria In occulto essent. Jucenibus non amplius una veste uti toto anno permisit, nec quemquam cultius quam• alterum progredi, nec epulari opulentius, ne imitatio in luxuriam verteretur. Pueros puberes non in forum, sed in agrum deduci praecepit, ut primos annos non in luxuria, sed in opere et laboribus age* rent. Nihil eos somni causa substernere, et vitam sine pulmento degere, neque prius in urbem redire, quam viri facti essent, statuit. Virgines sine dote nubere jussit, ut uxores eligerentur, non pecuniae. Maximum honorem non divitum et potentium, sed pro gradu aetatis senum esse voluit; nec sane usquam terrarum locum honoratiorem senectus habet. Haec quoniam primo, solutis antea moribus, dura videbat esse, auctorem eorum Apollinem Delphicum fingit, et inde se ea ex praecepto numinis detulisse, ut consuescendi taedium metus religionis vincat. Dein ut aeternitatem legibus suis daret, jurejurando obligat civitatem, nihil eos de ejus legibus mutaturos, priusquam reverteretur: et simulat, se ad oraculum Delphicum proficisci, consulturum, quid addendum mutandumque legibus videretur. Proficiscitur autem• Cretam, ibique perpetuum exsilium egit, abjicique in mare ossa sua moriens jussit, ne, relatis Lacedaemo- nem, solutos se Spartani religione jurisjurandi in dissolvendis legibus arbitrarentur. 12. Comparatio Philippi et Alexandri■> regum Macedoniae. Philippus, rex Macedoniae, decessit XL et VII annorum, quum annis XXV regnasset. Fuit rex armorum quam conviviorum adparatibus studiosior; cui maximae opes erant instrumenta bellorum, divitiarum quaestu quam custodia solertior; itaque inter quotidianas rapinas semper inops erat. Misericordia in eo et perfidia pari jure dilectae. Nulla apud eum turpis ratio vincendi. Blandus pariter, et insidiosus alloquio; qui plura promitteret, quam praestaret: in seria et jocos artifex. Amicitias utilitate, non lide colebat. Gratiam fingere in odio, instruere intei jLYjStMACHUg, 99 iuter conconlantesofiid^ apud utrumque gratiam quae- tere, sollemnis illi consuetudo. Inter haec eloquentia insignis, oratio acuminis et solertiae plena. Huic Alexander filius successit, et virtute et vitiis patre Vincendi ratio utrique diversa. Hic aperte. Ille' artibus bella tractabat. Deceptis ille gau.ere hostibus, hic palam fusis. Prudentior ille consilio, hic animo magnificentior, Iram pater dissimulare, plerumque etiam vincere: hic ubi exarsisset, nec dilatio ultionis riec modus erat. Vim nimis uterque avidus: sed ebrietatis diversa vitia. Patri mos erat, etiam de convivio in hostem procurrere manum conserere, periculis se temere offerre; Alexander non in hostem, sed in suos saeviebat. Quamobrem Philippum saepe vulneratum proelia remisere: hic amicorum interfector convivio frequenter excessit. Regnare ille cum amicis volebat, hic m amicos regna exercebat. Amari pater malle; hic metui, Literarum cultus utrique similis. Verbis atque oratione Pm ip- pus, hic rebus moderatior. Parcendi victis filio animus et promtior et honestior, Frugalitati pater, luxuriae filius magis d-editus erat. Quibus artibus orbis imperii fundamenta pater jeerit, operis totius gloriam filius consummavit* I 3* XjJ~ s i tuci chus. Lysimachus illustri quidem Macedoniae loco na, tus erat, sed virtutis experimentis omni nobilitate clarior: quae tanta in illo fuit, ut animi magmtu me, philosophia ipsa, viriumque gloria omnes, per quos oriens domitus est, vicerit. Quippe quum Alexander Magnus Callisthenem philosophum insidiarum, quae sibi paratae fuerant, conscium fuisse iratus mxisse, eumque, truncatis crudeliter omnibus membris, aO- scissisque auribus a« naso labiisque, deforme ac mi serandum spectaculum reddidisset; insuper cum cane in cavea clausum, ad metum ceterorum, circumterret, tunc Lysimachus audire Callisthenem, et praecepta ab eo virtutis accipere solitus, misertus tanti viri, non culpae, sed libertatis poenas pendentis, venenum ei in remedia calamitatum dedit. Quod adeo aegre Alexander tulit, ut eum objici ferocissimo leoni juberet. Sed quum ad conspectum ejus concitatus*epf impetum fecisset, manum amiculo involutam>ysi- £ G 8 maehus xoo V. Ex Justino 1. machus In os leonis immersit, arreptaque lingua,< feram exanimavit. Quod quum nuntiatum regi esset, 3 admiratio in satisfactionem cessit, carioremque eum( propter constantiam tantae virtutis habuit. Lysima-< clms quoque magno animo, regis, veluti parentis, contumeliam tulit. Denique omni' ex animo hujus j facti memoria exturbata, postea in India insectanti< regi quosdam palantes hostes, quum a satellitum t tuiba, equi sui celeritate desertus esset, solus per 1 immensas arenarum moles cursus comes fuit. Quod 1 item antea Philippus, frater ejus, quum facere vo- j luisset, inter manus regis exspiraverat. sSedLysima-< chura desiliens equo Alexander hastae cuspide ita f in fronte vulneravit, ut sanguis aliter cludi non pos-< set, quam diadema sibi demtum rex, adligandi vui- t neiis causa, capiti ejus imponeret. Quod auspicium t primum regalis majestatis Lysimacho fuit. Sed post mortem Alexandri, quum inter successores ejus pro- vmciae dividerentur, ferocissimae gentes, quasi omnium foi tissimo, adsignatae sunt: adeo etiam consensu universorum palmam virtutis inter ceteros tulit, 14* Pythagoras,( Pythagoras philosophus Sami Demarato, locu-} plete negotiatore, natus, magnisque sapientiae in- f crementis ornatus, Aegyptum primo, mox Babylo t niam ad perdiscendos siderum motus, originemque j munoi spectandam, profectus, summam scientiam r consequutus erat. Inde regressus, Cretam et Lacedae- s mona, ad cognoscendas Minois et Lycurgi inclytas I ea tempestate leges, contenderat. Quibus omnibus£ instructus Crotonam*) venit, populumque in luxu- i nam lapsum auctoritate sua ad usum frugalitatis re- r vocavit. Laudabat quotidie virtutem, et vitia luxu- 1 nae casusque civitatum ea peste perditarum enume- t ra al, tautumque studium ad frugalitatem multitudi- c ms provocavit, ut aliquos ex his luxuriatos incredi*? 1 e videietur. Matronarum quoque separatam a^ viris doctrinam, et puerorum a parentibus frequenter s ia uit. Docebat nunc has pudicitiam, et obsequia t in viros, nuiiciiios modestiam, et literarum studium,^ nter haec, velut genitricem virtutum, frugalitatem u omnibus ingerebat, consequutusque disputationum ad-* sic.uilate eiut, ut matronae auratas vestes; ceteraque^ digni- P a r t h o r, u m More s. 101 dignitatis suae ornamenta, velut instrumenta luxuriae, deponerent; eaque omnia delata in Junonis aedem ipsi deae consecrarent, prae se ferentes, vera ornamenta matronarum pudicitiam, non vestes esse. In juventute quoque quantum profligatum sit, victi feminarum contumaces animi manifestant. Sed ccc ex juvenibus, quum sodalitii juris sacramento quodam nexi, separatam a ceteris civibus vitam exercerent, quasi coetum clandestinae conjurationis haberent, civitatem in se converterunt; quae eos, quum in unam domum convenissent, cremare voluit. In quo tumultu lx ferme periere: ceteri in exsilium profecti. Pythagoras auteni quum annos xx Crotonae egisset. Metapontum migravit, ibique decessit; cujus tanta admiratio fuit, ut ex domo ejus templum facerent, eumque pro deo colerent. *)(£roton, cirte fcenitjmte©ta&t irt©rof?=©riedjenlanb ober Uuter= Stftticn. I5\ Parthorum mores. Sermo Parthis inter Scythicum Medicumque medius, et ex utrisque mixtus. Vestis olim sui moris: posteaquam accessere opes, ut Medis perlucida ae fluida. Armorum patrius ac Scythicus mos. Exercitum non ut aliae gentes liberorum, sed majorem partem servorum habent: quorum vulgus, nulli manumittendi potestate permissa, ac per hoc omnibus servis nascentibus, in dies crescit. Hos pari ac liberos suos cura habent: et equitare et sagittare magna industria docent. Locupletissimus ut quisque est, ita plures in bello equites regi suo praebet. Cominus in acie proeliari, aut obsessas expugnare urbes nesciunt. Pugnant autem procurrentibus equis, aut terga dantibus; saepe etiam fugam simulant, ut i/u cautiores adversum vulnera insequentes habeant. Signum his in proelio non tuba sed tympano datur. Nec pugnare diu possunt: ceterum intolerandi forent, si, quantus his impetus est, vis tanta et perseverantia esset. Plerumque in ipso ardore certaminis proelia deserunt, ac paullo post pugnam ex fuga repetunt, ut, quum maxime vicisse te putes, tunc tibi discrimen subeundum sit. Auri argentique nullus nisi ia armis usus., s Uxores V. Ex Justino. tot Uxores singuli plures habent: nec ulla delicta Adulterio gravius vindicant. Quamobrem feminis non convivia tantum virorum, verum etiam conspectum interdicunt. Carne non nisi venatibus quaesita vescuntur. Equis omni tempore veqtantur: illis bella, illis convivia, illis publica ac privata officia obeunt: super illos ire, consistere, mercari, colloqui. Hoc denique discrimen inter servos liberosque est, quod servi pedibus, liberi noU nisi equis incedunt. Sepultura vulgo aut avium, aut canum laniatus est. Nuda demum ossa terra obruunt. In superstitionibus atque cura deorum, praecipua omnibus veneratio est. Ingenia genti tumida, seditiosa, fraudulenta, procacia: quippe violentiam viris, mansuetudinem mulieribus adsignant. Semper aut in exteimos, aut in domesticos motus inquieti; natura taciti: ad faciendum, quam ad dicendum, promtiores: proinde secunda adversaque silentio tegunt. Principibus metu, non pudore parent Fides dictis promissisque nulla, nisi quatenus expedit, 16* Descriptio Hispaniae. Hispania Europae terminos claudit. Hanc veteres ab Ibero amne primum Iberiam, postea ab Hispano Hispaniam cognominaverunt. Haec inter Africam et Galliam posita, Oceani freto, et Pyrenaeis montibus clauditur. Sicut minor utraque terra, ita utraque fertilior. Nam neque ut Africa violento sole torretur^ neque ut Gallia adsiduis ventis fatigatur, sed media inter utramque, hinc temperato calore, inde felicibus et tempestivis imbribus, in omnia frugum genera fecunda est; adeo ut non ipsis tantum incolis, verum etiam Italiae urbique Romanae, cunctarum rerum abundantiam sufficiat. Hinc enim non frumenti tantum magna copia est, verum et vini, melis oleique; nec ferri solum materia praecipua est, sed et equorum pernices greges; nec summae tantum terrae laudanda bona, verum et abstrusorum metallorum felices divitiae. Jam lini, spartique vis ingens: minii certe nulla feracior terra. In hac cursus amnium, non torrentes: rapidique, ut noceant, sed lenes, et vineis tampisq-ue irrigui, aestuariisque Oceani adfatim piscosi: plerique etiam divites auro. Uno tantum Py- fenaei montis dorso adhaeret Galliae, reliquis partibus iQ2 Mores Europaior. Scythar. tibus undique in orbem mari cingitur. Forma terrae prope quadrata. Salubritas coeli per omnem Hispaniam aequalis, quia aeris spiritus nulla paludium -ravi nebula inficitur. Huc accedunt et marinae aurae undique versus adsidui flatus, quibus omnem provinciam penetrantibus, praecipua hominibus sanitas redditur.,.. Corpora hominum ad inediam laboremque, animi ad mortem parati. Dura omnibus et adstricta parcimonia. Bellum, quam otium, malunt; si extraneus deest, domi hostem quaerunt. Saepe tormentis pro silentio rerum creditarum immortui: adeo illis fortior taciturnitatis cura, quam vitae. Velocitas genti pernix, inquies animus: plurimis militares equi, et arma, sanguine ipsorum cariora. Nullus in festos dies epularum adparatus. Aqua calida lavari, post secundum bellum Punicum a Romanis didicere. VI. EX POMPONIO MELA. Pomponius Mela natione Hispanus, qui privatus vixisse videtur, scripsit seculo primo ae situ otbis bros tres stilo simplice et mundissimo. I. Mores Europaeorum S cyt harum- (L. II. c. i.) Ingenia cultusque gentiumScythicarum differunt. Esse- dones funera parentum laeti et victimis ac festo conu familiarium i) celebrant. Corpora ipsa laniata, et caesis pecorum visceribus immista epulando consumunt. Capita ubi fabre expolivere, auro cincta pro poculis gerunt. Haec sunt apud eos ipsos pietatis, ultima officia. Agathyrsi ora artusque pingunt: ut quisque majoribus praestat, ita magis vel minus: ce- “tejium iisdem omnes notis, et sic ut ablui nequeant. io4 »11 iflli ■1 i 104 VI. Ex Pomponio Mela. Satarchae auri et argenti, maximarum pestium, ignari. Vice rerum 2) commercia exercent. Atque ob saeva 3) hiemis admodum adsiduae, demersis in humum sedibus, specus aut suffossa habitant: totum braccatj corpus: et, nisi qua vident., etiam ora vestiti. Tauri, Iphigeniae et Orestis adventu maxime memorati, immanes sunt moribus, immanemque famam habent, solere pro victimis advenas caedere. Vagi Nomades pecorum pabula sequuntur, atque ut ilia durant, ita diu statam sedem agunt. Colunt Georgi exercentque agros. Axincae furari quid sit ignorant: ideoque nec sua custodiunt, nec aliena contingunt. Interius habitantium ritus asperior, et incultior regio est. Bella caedesque amant: mosque est bellantibus, cruorem ejus, quem primum interemerunt, ipsis e vulneribus ebibere. Ut quisque plures interemerit, ita apud eos habetur eximius. Ceterum expertem esse caedis, in» ter opprobria vel maximum est. Ne foedera quidem incruenta sunt: sauciant se qui paciscuntur, exemtum* que sanguinem ubi permiscuere, degustant. Id putant mansurae fidei pignus certissimum. Inter epulas quot quisque interfecerit referre, laetissima et frequentis- sima mentio: binisque poculis, qui plurimos retu. .ere, peipotant. Is inter jocantes honos praecipuus est. Pocula, ut Essedones parentum, ita inimicissimorum capitibus expoliunt. Apud Antropophagos ipsae etiam epulae viscerifcus humanis adparantur, Geloni hostium cutibus equos seque velant: illos reliqui corporis, se capitum. Mars omnium Deus; ei pro simulacris enses et cinctoria dedicant, hominesque pro victimis feriunt. Terrae late patent, et, ob excedentia ripas suas plerumque flumina, nusquam non ad pabula fertiles; alicubi usque adeo steriles ad cetera, ut qui habitant, lignorum egentes, ignes ossibus alant. 6 1) i. burdj fcjflidic BnfammenFunftc imb A 2X 1. fie frei&en htof? Saufcbbanbcr. 3) ob saeva fluit ob saevitiam. 2. Mores Thracum* (L. II. c. 2.) 1. Thracia proxima est. Regio nec eaelo nec 5oIo; et> nisi qua mari propior est, infecunda, M ORES T H R A C U IVI. 105 runda» frigida, eorumque quae seruntur, maligne admodum patiens. Raro usquam pomiferam arborem, vitem frequentius tolerat: sed nec ejus quidem^fru- ctus maturat ac mitigat, nisi ubi frigora objectu irom dium cultores arcuere. Viros benignius alit, non a speciem tamen:(nam et illis asper atque mc ecens corporum habitus est:) ceterum ad ferociam et numerum ut multi immitesque sint, maxime ferax. au- cos amnes qui in pelagus evadunt, verum celebem- mos Hebrum et Neston et Strymona emittit. Montes interior attollit, Haemon et Rhodopen, sacris Liberi Patris et coetu Maenadum, Orpheo primum initiante, celebratos. Ex quibus Haemus in tantum altitudinis abit ut Euxinum et Adriam ex summo vertice ostendat? Una gens Thraces habitant, aliis ahisque prae diti et nominibus et moribus. Quidam feri sunt et ad mortem paratissimi, Getae utique. Id vana opimo perficit. Alii redituras putant animas obeuntium: ani etsi non redeant, non exstingui tamen, sed ad beatiora transire: alii, emori quidem, sed id melius esse, quaui vivere. Itaque lugentur apud quosdam puerperia, nati- que deflentur*: funera contra festa sunt, et yeluti sacra, cantu lusuque celebrantur. Ne feminis quidem segni 1- est animus. Super mortuorum virorum corpora interfici simulque sepeliri, votum eximium habent: et quia plures simul singulis nuptae sunt, cujus ut sit decus, apud judicaturos magno certamine adtectant. Moribus datur 1): estque maxime laetum, quum in hoc contenditur, vincere. Moerent aliae vocibus, e cum acerbissimis planctibus efferunt. At quibus consolari eas animus est, arma opesque ad rogos deterunt. Virgines non a parentibus viris traduntur, sed publice aut locantur ducendae, aut veneunt. Utrum fiat, ex specie et moribus causa est 2). Probae for- mosaeque in pretio‘sunt: ceteras, qui habeant, mcr- eede quaeruntur 3). Vini usus quibusdam ignotus est. 1) Moribus datur scit, a judicibus decus hoc. A I>. t. c$ fommt miftljre©eftatf uni) auf d)re©itten an, ob fic cnttncbcr bcm9)tcion Gallia togata, aG tt>eld)e£ brsange.iommenett romifcfcen goftums') ein ifft-pTtafime von f,aln a r S ir Pma{bcm/ o6er l n H eUe 3taUeit) tnar; gujcn Gallia comata hrr i “£?»«) W ciscnHidjc©«ffira 64«*«“ W‘ Lf-" e^‘■rtcnmmgc.L in fo fevn jebev biefcr f e^ tt)tcber ,u«ief;rerc25Hferf4)afteu 4' Mores Germanorum.# (L. III. c. 3.) Germania hinc ripis Rheni usque ad Alpes, a Me* ndie ipsis Alpibus, ab Oriente Sarmaticarum confl. mo gentium, qua Septentrionem spectat, Oceanico li- tore obducta est. Qui habitant, immanes sunt animis atque corporibus, et ad insitam feritatem vaste utraque exercent, bellando animos, corpora ad consuetudinem laborem.^ Maximo frigore nudi agunt, ante- quam puberes sint: et longissima apud eos pueritia est.\ in sagis velantur, aut libris arborum. Quamvis saeva hieme, nandi non patientia tantum illis, studium etiam Mores Sarmat. seu Sauromat. 107 etiam est. Bella cum finitimis gerunt: causas eorum ex libidine arcessunt; neque imperitandi, prolatanui- nue quae possident,(nam ne illa quidem enixe co- SintUed ut circa ipsos quae jacent vasta sint. Jusin viribus habent, adeo ut ne latroc.nn quidem pudeat;. tantum hospitibus boni, mitesque supplicibus. Victu ita asperi incultique, ut cruda etiam carne vescantur, Terra ipsa multis impedita fluminibus, multis monti* bus aspera, et magna exparte silvis ac paludibus invia. Silvarum maxima, Hercynia, dierum sexagmta iter occupans, ut major alus, ita et no£? r- in alias gentes exeuntium, Danubius et R ilod^ s‘ 1 Rhenum,"Moenis etLupia 1): in Oceanum Ammus, Visu reis 2) et Albis clarissimi. Super AibinCodanu^ 3) ingens sinus magnis parvisque insulis refertu? est, j) Moenis, bcr at n: Lupia, bie 2 i P P c. a) Araisius, bie 6 Itl^ 5 Visurgis, wte xScft». 3) Sinus Codanus, ba£ S-altegat- 5, Mores Sarmatarum■> seu Sauromatarum. (L. III. c. 4)„ u. Sarmatiae gens habitu armisque Parthicae proxima: verum ut caeli asperioris, ita ingenii, on se urbibus tenet, et ne statis quidem sedibus. Ut invitavere pabula, ut cedens et sequens hostis exigit ,1 a res opesque secum trahens, semper castia a ia. bellatrix, libera, indomita, et usque eo immanis atque atrox, ut feminae etiam cum viris bella ine<. Ad quae ut habiles sint, natis statim dextra adurit: mamma. Arcus tendere, equitare, venari, puellaria pensa sunt: ferire hostem, adultarum stipendium est. adeo ut non percussisse, pro flagitio habeatur. 6- Mores Hyperboreorum, (L. III. c. 5*,.. In Asiatico littore primi Hyperborei, super qui- lonem Rhipaeosque montes, sub ipso siderum cari pe jacent: ubi sol non quotidie, ut nobis, se pn mum verno aequinoctio exortus, autumnali demum occidit: et ideo sex mensibus dies, et totiuem a us nox usque continua est. Terra augusta, aprica, pe se fertilis. Cultores justissimi, et diutius quam ulli mortalium, beatius vivunt. Quippe festo semper otio 4aeti non bella novere, non jurgia: sacris operati, maxime jo3 VI. Ex Pomponio Mela. maxime.Apollinis: quorum Drimitmc*• e u s p~« s rsi;r£ magis quam taediimi cepit' ii? semct ipsi in pelagus ex certi red‘ m,tl 5e™s. Id eis funus eximium est P P^ec.pttes dant. 7- Historia fabulosa de Arabia ct hulia. (L. III. c. 7. et g.) “ilipkrr srissr—;'™- minores canibus 1): auas non Denitus po^ctnm Ua 1 0Ie 2) aurum e o tS t“m cum summa pernicie attingentium custodire commemorant. Immanes et serpemes alT dam" e Ti P m ant° S m° r f a, tqUe ambitu CMpons COI i fi.’. lant. Tam pinguis alicubi et tam feracis* soli ut in toru m m 1 mbims d' bUS-Igae feram. C„T untu” am la^i? esque, d! ssimiles-.. Li f>° vesti, que pellibus■„’'l ua‘’diximus; alii ferarum avium- velati" Alii? nUC1 a§Unt: P ars ta ntum obscena pore ineentes u■ SP u r'"'J Ue’. alii ita P r0“ ri« cor- sicut nos eoiiis^'TbtrHis etiam, et ibi maximis, riam nubnm’- faC i' lea 5 Ue habilitCT«tantur. Qui- am niu. lu“ anl mal occidere, nulla carne vesci ooti danT nmy 1""'"’ 1' Qlwsdam tant™ pisces alunt. Q P u i- aegritndTne° S parentes< I ue- priusquam annis aut cafsoruma^ n v n,aC' e u’ ea,,t’, velut*->»»!«* caedunt: caesorumque visceribus epulari fas et maxime pium ceteris lbeun S f eneCtU t S aut m0rbus iocessit’ Procul a exsnictant P™ 0rtem, I“< i solitudine nihil anxii sapfentiae cn, C" tl0reS’ et qulbus ars studiumque sapientiae contingit, non exspectant eam, sed in gerendo semet ignibus, lac/et cum gloVif aWi". nnn XTPru jt°fl a,^': xarum ppnno.' 3* c* 1•/ Iflgt. bryphi, saevum fe- ie qu« terra P e' lltus gestum mire amant mi- ^ U8 eust°di«nt,« t sunt infesti attingentibus. 3) Historia Fabulosa Dfi Aethiopibus. 109 Se. mortem, ftC fyoWn fttO fel&fi V£:r‘ a' u' s jcu il)t£ebcn, burdj frctuviUigc 25crbrcjumns. Fuere in Arabia interius Pygmaei, minutum genus et quod pro satis frugibus contra grues dimicando defecit. Sunt multa volucrum, multa serpentum cenera. De serpentibus memorandi maxime, quos parvos admodum, et veneni praesentis, certo anni tempore ex limo concretarum paludum emergere, in magno examine volantes Aegyptum tendere, atque in ipso introitu finium ab avibus, quas Ibidas. adpei- lant, adverso agmine excipi pugnaque confici traditum est. g. Historia fabulosa de jiethiopibus* (L. III. cap. 9.) In Aethiopibus mos est, cui potissimum pareant 1% specie ac viribus legere. Apud hos plus auri quam aeris est: ideo quod minus est, pretiosius censent. Aere exornantur, auro vincula sontium fabricant. Hst locus adparatis epulis semper refertus; et quia ut libet vesci volentibus licet, v|?us 2) adpellant; et quae passim adposita sunt, adfkmant innasci subinde.divinitus. Est lacus, quo perfusa corpora quasi uncta pernitent. Bibitur idem: adeo est liquidus, et ad sustinenda, quae incidunt, aut immituntur intimus, ut folia etiam, proximis decisa frondibus, non innatantia ferat, sed pessum et penitus accipiat. Sunt autem trans deserta muti populi, et quibus pio eloquio nutus est: alii sine sono linguae: alii sine linguis: alii labris etiam cohaerentibus, nisi quod sub naribus etiam fistula est, per quam bibere avenis, et, quum incessit libido vescendi, grana singula frugum passim nascentium absorbere dicuntur. Sunt quibus ante adventum Eudoxi, avorum nostrorum temporibus, adeo ignotus ignis fuit, adeoque visus mirum in modum placuit, ut amplecti etiam flammas, et ardentia sinu abdere, donec noceret, maxime libuerit. 1) I. e. regem s. ducem. 2) 2).'u lH’n Sifd) ber loonne. 1 IO VII. Ex C, Julio Caesare. VII. EX C. JULIO CAESARE. Julius Caesar nobilissimo loco natus, senus ner Aeneam deducen's a Venere omnibus honoribus fum ctus, 10 Galliam proconsul profectus, eam bello perdomuit. Rupto triumviratus, inter Pompejum, grassum et Caesarem initi, vinculo, quum bellum civile exarsisset, Pompejum in pugna Pharsalica fu* dit, dictatorem perpetuum se ipse dixit, tandemque m benatu a Bruto, Cassio aliisque occisus est. Scripsit Commentariorum de bello Gallico libros VIi stilo simphce et degantissimo; liber octavus adscribitur ^uio Hirtio; cui etiam commentarii de bello Aiexan- c.rmo et Hispanico tribuuntur. Commentarii Caesaris de bello civili continentur libris III. I. Mores Suevorum. (Bell. Gall. Iu. IV, c. i. sqq.j) Suevorum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum ommum. Hi centum pagos habere di- emitur, c a quibus quotannis singula millia armato- lum bellandi causa suis ex finibus educunt; reliqui, «Jm domi manserint, se atque illos alunt. Hi rursus invicem anno post in armis sunt; illi domi remanent, bic neque agricultura, neque ratio atque usus belli in.c muddur. Sed privati ac separati agri apud eos 1, es,;5 ne< J ue l° n gius anno remanere uno in loco ineoienm causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt, mul- tumque sunt m venationibus: quae res et cibi genere e quotidiana exercitatione, et libertate vitae(quod, a pueris nullo officio aut disciplina adsuefacti, nihil omnm° comra voiuntatem faciunt) et vires alit, et. immani porporum magnitudine homines efficit. At- IHoV''w 1™ 56 COnSMetudinem adduxerunt, ut locis -irigidtssimis, neque vestitus, praeter pelles, habe- ?ornmii qUatno Propter exiguitatem magna est P'‘ P“ 1S a P erta J) et laventur in fluminibus. Mer- Mores Britannorum Mercatoribus est ad eos aditus magis eo, ur. ouae bello ceperint, quibus vendant, liabeant, quaui nuo uUan, rem ad se importari desiderent. Qum eti- ,,, jumentis, quibus maxime Gallia delectatiu, quae- nue inpeuso parant pretio, Germani importatis noa utuntur: sed quae sunt apud eos nata, prava atque deformia, haec quotidiana exeratattone, summt ut sint laboris, ciliciunt..• j-t-*„„ Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt, ac pedibus pradiantur, equosque eodem remanere vesti- Sio adsuefaciunt, ad quos se celeriter, quum usus, est*) recipiunt. Neque eorum moribus turpius quid- quam aut inertius habetur, quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum, quamvis pauci, adire audent. *) 2). i. fobaft i>te Umflanbe erforbcrn. Vinum ad se omnino importari non sinunt, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice*} maximam putant esse laudem, quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari, magnum numerum civita- tum suarfl vim sustinere non posse. *) 2). i. fur ben gcfaimtun 0taat. 2. Mores Britannorum, (Bell. Gall. L. V. c. 12. sqq.) Britanniae pars interior ab iis incolitur, quos natos in insula ipsa memoriae proditum dicunt; maritima pars ab iis, qui praedae et belli interendi causa ex Belgis transierant, qui omnes fere iis nominibus civitatum adpeilantur, quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt, et bello illato ibi remanserunt, atque a«ros colere coeperunt. Hominum est infinita, multitudo, creberrimaqueaedificia, tere Gallicis consimilia; pecorum magnus numerus. Utuntur autem aere, aut annulis ferreis, ad certum pondus examinatis, pro nummo. Nascitur ibi plumbum album*) in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum: sed ejus exigua est copia: aere utuntur importato. Materia cujusque generis, ut in Gallia, est, praeter fagum atque abietem. Leporem et gallinam et anserem gustare fas non 112 Vxh Ex Julio CaEisa&b, non putant; haec tamen alunt animi voluit caus f-.^oca sunt temperatiora, q Jm m Gallia Te wisswnbus frigoribus. H 0dllla> le' *) 3imt* ira t[ iquetra’ cu i us«num latiis estcom Cantium*),^u^fere^tnnes^e^Galfia^naves^dpellum terum vergit ad Hispaniam atque occidentem solem qua ex parte est Hibernia, dimidio 1^0^^ atque"ex; i? Sed pari s P atio transmissu Si atque ex Gallia, est in Britanniam. Hujus est lonri rudo laterisDCCmillium passuum. xSm sS tra septemtriones, cui parti nulla est objecta term • an§l!r 3 lateris m f xime ad Germaniam spe! exi liSamr 7? PaSSUUm“CCin longitucimc-m es^ r^iM, i ri- 1° niniS lnsula est in«rcuitu vicies cento?m millium passuum. *) 3e$t&ie Saitbf4>aft Jte n t. Kx his omnibus longe sunt ,humanissimi, qtt! oai.tium incolunt, quae regio est maritima omnis neque inultum a Gallica differunt consuetudine. In’ tenoies plerique frumenta non serunt, sed lacte et carne vivunt, pellibusque sunt vestiti. Omnes vero colorem* 10 ij V' tr°ld 1 d 1Ci V nt»ruttfli bcr©otter ftefj bcgieftenbcn 9)tate« rieit tn tfirem Unterttdjfe crfUtrett; baltitt betttt«Ifo autb SSorbebeutumtcH, rcligiefe©efcranclte u. f. to. aieljorett. ***) S)ie gctroftulidje gefeart ifl publicus, tveld^e^ tnt f 0es genfage ron privatus etnett Seamten bebeufett txturbe^ tn trelc^er SBcbetttttng e^ bec^ fottfl uidtf worfpmmt. His autem omnibus Druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem; hoc mortuo, si quis ex reliquis excellit dignitate, succedit; aut, si sunt plures pares, suffragio Druidum deligitur, nonnumquam etiam armis de principatu contendunt. Hi certo anni tempore in finibus Carnutum*), quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato; huc omnes undique, qui controversias habent, conveniunt, eorumque judiciis decretisque parent. Disciplina in Britannia reperta, atque in Galliam translata esse existimatur; et nunc, qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo**) discendi causa proficiscuntur. *) gflnb Cluirtrain, im ebetiuMioen©ouoernnnpnf i^rlea? not$, im iBiaen Departemcnt d’Kure et Loire. Cbavtre£ fctbfl ebrbetn and' Carnutum,(benau gcneimnen lag frcplid) ni#t tn ber iUlitte. Chrestom. H*) i. e. u4 VII. Ex Julio Caesare, **) i. e, in Britanniam, Druides a bello abesse consuerunt, neque tributa una cum reliquis pendunt; militiae vocatignem, omni, umque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis, et sua sponte multi in disciplinam conve- uiunt, et a parentibus propinqmsque mittuntur, Ma- gnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur; itaque annos nonnulli vicenos in disciplina permanent- neque tas esse existimant, ea literis mandare, quum in reliquis fere rebus, publicis privatisque rationibus, Graecis utantur literis*). Id mihi duabus de causis instituisse videntur; quod neque in vulgum disciplinam efferri velint, neque eos, qui discant, literis confisos, minus memoriae studere: quod fere pleris- que accidit, ut praesidio literarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. Inprimis hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios; atque hoc maxime ad virtutem excitari putant, metu mortis neglecto, xfulta praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura de deorum immortalium vi ac potestate disputant, et juventuti transdunt, r ^ 91- i e cfl i f cf;e Gd) vift, nidjt ariediifd;^ l V^ mv l eiUe)' cuicr gned;tfcf;en(Solonir ber^1,^ cacr in^men, and) untcrbeu©adierit bcfanut getrorbett. est E( l uitum- Hi, quum est usus, atque aliquod bellum incidit,(quod ante Caesaris adventum fere quotannis accidere solebat, uti aut fes 1 InTIi lnferrent’ aut illatas propulsarent,; om- Jies in bello versantur; atque eorum ut quisque est genere copusque amplissimus, ita plurimos circum ti.m b? f 5} cllentes q ue^ la bet; hanc unam gratiam potentiamque noverunt.° *)&n ucfprimglicf; nhe^ cehtfd;e^^ort, ba* burcB ba^ foU gente clientes erflurt toirb. 25on bem afteit 2B?rte Vm= nta?tn(;e?! mt^ 21 mt unb 2l'mn <7;nn;i atl° eSt omais Gallorum admodum dedita reli- f nr:E US 5 aL? Ue° b eani causam^ q ui sunt adfecti gravior.bus morbis, quique in proeliis periculisque ver. san- Mores Gallorum. iantur, aut pro victimis homines immolant, aut se immolaturos vovent, administrisque ad ea sacrificia Druidibus utuntur; quod, pro vita hominis nisi hominis vita reddatur, non posse aliter deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque ejusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent, quibus succensis, circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum, qui in furto, aut in latrocinio, aut aliqua noxa sint comprehensi, gratiora diis immortalibus esse arbitrantur; sed quum ejus generis copia deficit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium*) colunt; hujus sunt plurima simulacra; hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere’ maximam vim arbitrantur. Post hunc Apollinem, et Martem, et Jovem et Minervam: r de his eamdem fere, quam reliquae gentes, habent opinionem; Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia transdere; Jovem imperium caelestium tenere; Martem bella regere. Huic, quum proelio dimicare constituerunt, ea, quae bello ceperint, plerumque devovent; quum superaverunt, animalia capta immolant; reliquas res in unum locum conferunt; multis in civitatibus harum rerum extructos tumulos locis consecratis conspicari licet: neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud se occultare, aut posita tollere auderet, gravissimumque ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est. *) Gafnr gi&t frier ben gallifcfrcn©frtteni bic Siafrmen berje* aigen rontifcfre»©oftfreitctt, mtt benen fte ifrm bie mei|!e 2(efrn(icfrfeit pt fraben fcfrienen. SDie©atlicr faunten natur* licfr weber bcn iPtercur, uocfr beti 2lpoll, uocfr beti iDtar$ bcr Slomer; aber tvegeu getciffer oft tutr pifafliaetSlefritlicfr* feit glaubtcu bie 3t6mer in biefer ober jeuer gallifcfrcn©ott* freit btcfe ober jene romifcfre toieber 3» finben. 3Dte ei(;ent= licfren gattifdieu Slafrmen bet frier eitodfruten©oder{inb tfrcihi unfrefannt/ tfrcila ungetoif. Galli se omnes ab Dite patre*) prognatos prae, dicant; idque ab Druidibus proditum dicunt. Ob eam causam spatia omnis temporis non numero dierum, sed noctium finiunt**); dies natales, et mensium et H 2 anno* il6 VII. Ex Julio Caesare. annorum initia sic observant, ut noctem dies subse» quatur.^ In reliquis vitae institutis iioc fere ab reU- quis differunt, quod suos liberos, nisi quum adoleverint, ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adure non patiuntur; filiumque puerili aetate in publico, in conspectu patris, adsistere, turpe ducunt, StbFommlinge be$ cptufo, b. i, fur oofmr brr(Srbe, fur eiu bur^au^ nnbriuufdies', nicut uou anginam nerpflanjt^ ff;r Aborigines. P Lfl!'; te b? re^ e" ben^rjnli^en Sag non mad)t m mapt, tvic bte Suben voti Stbenb ju Slbenb. etatt al|V Su fagen: uarl; 8 Sagcu, tagteu fie: nadj g SRadjten. X>a= . bcr uod; je^t tm engrifd;en senight ober seven night um> fortmght.( 7 ober 14 3?ad;tc). S Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomi, ne acceperunt, tantas ex suis bonis, aestimatione facta, cum dotibus communicant; hujus omnis pecuniae conjunctim ratio habetur, fructusque servantur: uter eorum vita superarit, ad eum pars utriusque cum fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores sicut in liberos, vitae necisque habent potestatem: et quum pater familiae, illustriori loco natus, decessit, ejus propinqui conveniunt, et de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent, et, si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumtuosa; om- niaque, quae vivis cordi fuisse arbitrantur, in ignem inierunt, etiam animalia; ac paullo supra hanc memoriam servi et clientes, quos ab iis dilectos esse constabat, justis funebribus confectis, una cremabantur. Quae civitates commodius suam rempublicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de republica a finitimis rumore ac fama acceperit, uti ad magistratum deferat, neve cum quo alio communicet; quod saepe homines temerariosatque imperitos falsis rumoribus terreri, et ad facinus im- P e+ Ul’ et de summis rebus consilium capere cognitum MaglStl- at 4 S’ qUae visa 3unt’ OGCLd tant, quaeque esse ex usu judicaverint, multitudini produnt. De re- puDiica, nisi per concilium*), loqui non conceditur. ) t» tempore concihi. 4- ii7 Mores Germanorum. 4„ Mores Germanorum, (Bell. Gall. L. VI. c. 2i,sqq.) Germani inultum a Gallorum consuetudine differunt; nam neque Druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos Cernunt, et quorum opibus aperte juvantur, Solem, et Vulcanum, et Lunam reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militaris consistit; ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem. Promiscue in fluminibus perluuntur, et pellibus aut parvis rhenonum tegimentis*) utuntur, magna corporis parte nuda. *) SBalirfdieinnd) 9ieimtfjterfeEe. Agriculturae non student.*), majorque pars victus earum in lacte, caseo, carne consistit; neque quis-* quam agri modum certum aut fines habet proprios; sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierint, quantum et quo loco visum est, agri attribuunt, atque anno post alio transire cogunt. Ejus rei multas ad ferunt causas; ne,adsidua consuetudine capti, studium belli gerundi agricultura commutent: ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne adcuratius, at frigora atque aestus vitandos, aeditifeent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur: ut animi aequitate plebem contineant, quum suas quisque opes cum potentissimis aequari videat. *) f. fie fret&eit&eit Slcfec&au tud)t mit Gcifer. Civitatibus maxima laus est, quam latissimas circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere. Simul hoc se fore tutiores arbitrantur, repentinae incursionis timore sublato. Quum bellum civitas aut illatum defendit aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In piice nullus communis est magistratus. nS VII. Ex Julio Caesare. sed principes regionum atque pagorum inter suos jjjj dicunt, controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cujusque civitatis fiunt: atque ea juventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. .Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit, se ducem fore, qui sequi velint, profiteantur; consurgunt ii, qui et causam et hominem probant, suumque auxilium pollicentur, atque ab multitudine collaudan- tur: qui ex iis sequuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque iis rerum po» stea fides derogatur. Hospites violare, fas non pu- tant: qui quaque de causa ad eos venerint, ab injuria prohibent, sanctosque habent; iis omnium domus patent, victusque communicatur. Ac fuit antea tempus, quum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea, quae fertilissima sunt, Ger- maniae loca circum Hercyniam silvam Volcae Tectosages occupaverunt, atque ibi consederunt. Quae gens ad hoc tempus iis sedibus sese continet, summamque habet justitiae et bellicae laudis opinionem: nunc quoque in eadem inopia, egestate, patientia, qua Germani, permanent, eodem victu et cultu corporis utuntur; Gallis*) autem Provinciae**) propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur. jPauliatim adsuefacti superari multisque victi proeliis, ne se quidem ipsi cum illis virtute comparant. *) Jirt&mlicfi ben mcfjt ati^itemanberfcn(ffiirifrit. f^esjenigen)fublid)crc) Sftcite Dim©aliien, ber fdjoti oor‘iiifar citte romtfdje^ProDinj n>ar, unb bafjer aud> fd5lcq)tl)tH Provincia, fotiff(Uict)(fallia Narbonensis Hercyniae silvae latitudo novem dierum iter expedito patet: non enim aliter finiri*) potest, neque mensuras itinerum noverunt.— Multa in ea genera erarum nasci constat, quae reliquis in locis visanon suat: ex quibus quae maxime differunt ab ceteris, et memoriae prodenda videantur, haec sunt; *) att atauBt, baf bic Stebc»om 9lenntf)icre feo, ba^ ) c C»'«4 in bem bama^tel falteru unb cautam 2)cutfd;lanbc befanb Sunt item, quae adpellantur Alces% Harum est consimilis capreis figura, et varietas pellium; sed magnitudine paullo antecedunt, mutilaeque sunt cornibus,^) et crura sine nodis articulisque habent), neque quietis causa procumbunt, neque si quo addictae casu conciderint, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt albores pro cubilibus: ad eas se adplicant, atque ita, paullum modo reclinatae, quietem capiunt: quarum ex vestigiis quum est animadversum a venatoribus, quo se recipere consuerint, omnes eo loco aut a radicibus subruunt, aut accidunt arbores tantum, ut summa species earum stantium relinquatur. Huc quum se consuetudine reclinaverint, intirmas arbores pondere adiligunt, atque una ipsae concidun. *)‘■QSabrfc&finUcb baS 6 Icnb tl^icr, bar* nocb je$ttm0d>n>C9 . bifefren Eig, im(Sngtifcbcn Elk u. f. nun ebenfalt^ tute ba^ 3tctmt^ter tuettec nad) Storbcn ttt Hebe elenbtbicrc gefcbett, bic in bet fem Gctuetl» ***) a®a ba$ Gtenbt(urr fcl)t flcife SSeittc, b. t. fcf)r fefle©elenfe hat,(0 fd)lott mait uermutbtid) bnrau^ S 11 vorcthg, baf aar fetne©deufe babe, uub bic 2kine gar mdjtbtsgcu fonne. Tertium est genus eorum, qui Uri*) adpellantur. HI sunt magnitudine' paullo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum et magna velocitas: neque homini, neque ferae, quam conspe xerint, parcunt. Hos studiose foveis captos interii- ciunt. Hoc se labore durant hommes adolescentes, atque hoc genere venationis exercent: et, qui plurimos ex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuehen ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum, et 11- gura et species, multum a nostrorum boum cornibus 4iffert. Haec studiose conquisita ab labris argento cir- 120 VIII. Ex M* Tullio Cicerone. Es Utuntur Unt’ a tque in amplissimis epulis pro pocu- *) Slueroc^fen, VIII. EX M. TULLIO CICERONE. Cicero ordinis equestris, quum ad rempubhcam animum adpulit^ primo Quaestor, dein r^ et p r V rban. us’ tandem Consul creatus, conjuratio, nem Catilinariam oppressit, et pater patriae dici meruit. In bello civili stetit a partibus^ Pompeji quo victo cum Caesare in gratiam rediit. Tandem’ jubente M. Antonio, qui cum Octaviano et Lepido’ rempublicam triumviri invaserant, interfectus est a 1 opilio anno 43 ante Christum natum. Scripsit ora- I™**’ 9 uarura. 59 ad nos pervenerunt; praeter oratoria scripta reliquit plurima etiam rhetorica, seu ad oratoriam formantia mentes; uti et li- acl°diversos 0^ 11 C° S’ neC n0n e P istoIas ad Atticum et I. Homerus. (Tuse. Q.I. x.Brut. 1 o.pro Aret. 8 et 1 o.Tusc.V.39 deOr.3.34) A pud Graecos antiquissimum fuit e doctis genus poetarum, siquidem Homerus fuit et Hesiodus ante xtomam conditam. .. Homeri incerta sunt tempora, tamen annis mul- tis luit ante Romulum, siquidem non infra Lycurgum fuit, a quo est disciplina Lacedaemoniorum ad- stricta legibus. Non dubitari debet, quin fuerint ante Homerum poetae: quod ex eis carminibus intelligi potest, quae -pud illum et in Phaeacum et in procerum epulis canuntur. 1/ 1 2 I Simonides. *) r iit fcer£)bwffec quemadmodum notavit Zopv. mn; P e P 7 f 10gn° m0n’^ U1 se Profitebatur hominum pernoseerp 11^ 1" 6^ C0r P 0re’ ocuUs> vultu, fronte dnm n a. Stu P ldum es se Socratem dixit, et bar- parTes COncav u fiaberet: obstructas eas lierosum-^ a /i e l Sedicebat> Edidit etiam, mu- 1 erosum m quo Alcibiades cachinnum dicitur sustu- Socratem 7n m mU ta m- conventu vitia collegisset in m* ner Z' 0 P> rrus^ se naturam cujusque ex for- Hla m Sne? P rofltebatu r, derisus est a ceteris, qui SocrLte L V*' 3 n° n^o S cer, n t: ab ip 6 o autem a se dejecta dTceret’. q“ Um iUa Sibi ,USita’ Sed ratione (Tuse. O. IN.)6. Qff. II. 12. Tuse. V. 37.) Socratis vultus erat semper idem: quem dicitur Xanthippe praed.care solita in viro suo fuisse Socia» te, eodem semper se vidisse exeuntem illum domo et revertentem. Jure autem erat semper idem vuhus qUU PrTerU 18’? qUa is^^«r, nulla fieret mutatio.’ laeciare Socrates hanc viam ad gloriam proxh mam et quasi compendiariam dicebaf esse? si quis id ageret, ut, qualis haberi vellet, talis esset. q ret M Cra l eS quuni ro S aretu r, cujatem se esse dice- , undanum inquit; totius enim mundi se incolam et civem arbitrabatur. (Acad. Q. I. 4.) nes nrimuH ri hi videtu. r’ id q 110' 1“nstat inter om. fis’?n^ l, b occultis et ab ipsa natura involu- fuerunt° mneS, u” 16 eum P hiloso P'>» occupati mfnemaHd?. P h‘ loso P h>am, et ad vitam com- nue d? hfni. f: de V. nMibus et vitiis> omnino- autem vel n b? US^ ma 18 fi uaereret: caelestia i) vel si m*v PrOCUi 6886 a nostra cognitione censeret, vividum C° Sn^ a^ ssent? nihil tamen ad bene qui ab iis r^ 1C m om nibus fere sermonibus, 1«o iis, q U1 illum audierunt, perscripti varie, copiose- Socrates. 125 pio seque sunt 2), ita. disputat, ut nihil adfirmet ipse, refellat alios: nihil se scire dicat, nisi id ipsum 3): coque praestare ceteris, quod illi, quae nesciant^ scire se putent: ipse, se nihil scire, id unum sciat: ob eamque rem se arbitrari ab Apolline omnium sa~ pientissimum esse dictum, quoe haec esset una hominis sapientia, non arbitrari, sese.cire, quod nesciat. Quae quum diceret constanter, et in ea sententia permaneret, omnis ejus oratio tantum in virtute laudanda, et in omnibus hominibus ad virtutis studium cohortandis consumebatur, ut e Socraticorum libris, maximeque Platonis intelligi potest. 1) SX t. bic Unterfmhungen uber ben btc eicmcu* te, ben Urfprung bcr 5Belt u. f. n>. 2) T>. t.»om aptato unb Xenophon. 3) baf er nicbts' tuiffe. (Tuse. Q. I. 24,) In libro Platonis, qui inscribitur Menon, pusio- nem quemdam Socrates interrogat quaedam geometrica de dimensione quadrati. Ad ea sic ille respondet, ut puer: et tamen ita faciles interrogationes sunt, ut gradatim respondens eodem perveniat, quo si geometrica didicisset. Ex quo effici vult Socrates, ut discere nihil aliud sit, nisi recordari, (de Orat. L. I. c. 54.) Socrates quum omnium sapientissimus esset, sanctissimeque vixisset, ita in judicio capitis pro se ipse dixit, ut non supplex aut reus, sed magister aut dominus videretur esse judicum. Quin etiam, quum ei scriptam orationem disertissimus orator Lysias attulisset, quam, si ei videretur, edisceret, ut ea pro se in judicio uteretur, non invitus legit et commode scriptam esse dixit: sed, inquit, ut, si mihi calceos Sicyonios attulisses, non uterer, quamvis essent habiles et apti ad pedem, quia non essent viriles: sic illam orationem disertam sibi et oratoriam videri, fortem et virilem non videri. Ergo ille damnatus est: neque solum primis sententiis, quibus tantum statuebant judices, damnarent, an absolverent, sed etiam illis, quas iterum legibus ferre debebant. Erat enim Athenis reo damnato, si fraus capitalis non esset, illi III aRpiei; ■ llf' liff ili m 126 III, Ex M. I ui/Lio Cicerone, If fnrfhu. aes^ mat^ 0 5 et sententia quum ju- ciciDiib daretur). interroo-^iKofi,*.^ corrrnierm-^P^ uierro^abatur reus, quam poenam qtus^Snr 6 I^ axiwe confiteretur: quod quum in- ut amnlissimiq f CS eS 1 Set, res P°ndit, sese meruisse, ut amplissimis honoribus et praemiis decoraretur et curhonos^nud 1 C inPl^ t— P^Uce praeberent qui iionos apud Graecos maximus habetur. bie 3iic^ tcr«“fteforbett timrbeu, Urt^eif (Tuse, Q. I, 40. sq,) mo e?H a Ft?i!edeleC I atTheramenes^! q 113111 elato ani- miserabiliter v” darS^emo^to le g mUS’ tamen non id resonari’,' el,< l uum si‘« poculo ejecit, ut nauit W 1. uo reddito, adridens: Propino, rimus’ rlfc Cnt,ae’ 9“ cum fuerat teter- DOCU u,n trlab Cn,m 1,1 co r nv,viis«olent nominare, cui Fniritn n„”* Un‘“ t fi"* 11 vir egregius extremo tfneret’- verenn" 1'"''etordns conceptam mortem con- tem esi’, CU' venenu” praebiberat, mor- V^dil brl L 8UratUS’ 1 Uae brevi consequi,ta est. Vadit m eumdem carcerem atque ad eumdem paucis fluo t a vrar„7 P U^, S° CrateS’ eodem scelere judkmn oratib m.l td’> a ot nCS-< 3 Uile«st igitur ejus oratio, qua facit eum Plato usum apud judices ne! M, r e es m h atUm f” Ma g"«-e, i„q P u it,'spes tel tem Necessp^r^ eve" lre’ c l uod mittar ad mor, sensus omnino nira’ Slt aiterum duobus: ut aut ouemdaTw om» e s«iors auferat, aut in alium ?em^ve 1 t XlHS 0C1S m0rtemi S ret ur. Quamob- similis eTt mZo eXStIngUltUr’ ei somno rum rd ir^T• Unquam etlam SHle visis somnio- um, placatissimam quietem adfert: dii boni ouid r quam mu,tidies^-7^ pe netuit- anteponantur; cui si similis futura esi K? Sil consequentis temporis, quis me be- esse mortp Veia SUnt’ quae d^ CUDtur, migrationem rint inrof f ln- f aS^ l' aS’ quas’ qui e vita excesse- ab;L Un• mLlito i am beatius est, te, quum ns ad enl SC judlCUm. num ero haberi volunt, evase- r 3 ad eos venite, qui vere judices adpellantur, Mi, fioem. Solon. 127 noern, Rhadamanthum, Aeacum, Triptolemum:con- venireque eos, qui juste et cum tide vixerint. aec peregrinatio mediocris vobis videri potest^ Ut vero colloqui cum Orpheo, Musaeo, Homero, Hesiodo liceat, quanti tandem aestimatis? Equidem saepe emori, si fieri posset, vellem, ut ea, quae dico, mihi liceret invenire. Quanta delectatione autem ad 1- cerer, quum Palamedem, quum Ajacem, quum alios, judicio iniquo circumventos, convenirem? Tentarem etiam summi regis, qui maximas copias duxit at Trojam, et Ulyssis Sisyphique prudentiam: nec ob eam rem, quum haec exquirerem, sicut hic faciebam, capite damnarer. Ne vos quidem judices, ii qui me absolvistis, mortem timueritis. Nec enim cuiquam bo* no mali quidquam evenire potest, nec vivo nec mortuo: nec unquam ejus res a diis immortalibus negh- gentur; nec mihi ipsi hoc accidit fortuito, nec vero ego iis, a quibus adcusatus sum, aut a quibus condemnatus, habeo quod succenseam, nisi quod mihi nocere se crediderunt. Sed tempus est, jam hinc abire, me, ut moriar: vos, ut vitam agatis: utrum autem sit melius, dii immortales sciunt: hominem quidem scire arbitror neminem. *) Slieramene^, cin atf;enifdjct^clb^crr, un& nadjmaMr cb ucr ber fegenatinfeit 30 Spreumen«)>afeit in£aFonifa.- 9* Pericles, 9. Pericles. (De Or. III, c. 34.) De Periclis dicendi copia sic accepimus, ut, «|utmi contra voluntatem Atlieniensium loqueretur pro saiutc patriae severius, tamen id ipsum, quod Ule contra populares homibes diceret, populare omnibus et jucundum videretur: cujus in labris veteres Comici, etiam quum illi male dicerent(quod tum Athenis fieri licebat), leporem habitasse dixerunt; tantamque in eo vini fuisse, ut in eorum mentibus, qui audissent, quasi aculeos quosdam relinqueret. At hunc non clamator aliquis ad clepsydram*) latrare docuerat, sed, ut accepimus, Clazomenius ille Anaxagoras, vir summus in maximarum rerum scientia. Itaque hic doctrina, consilio, eloquentia excellens, quadraginta annos praefuit Athenis et urbanis eodem tempore et bellicis rebus. *) SBcif&ie Satier ber gettcOtfidjc» hebeti nad> ber a fe feru&r bcjfimmt tt>arb. io, Cyrus junior. (de Sen. c. 17.) Multas ad res perutiles Xenophontis libri sunti Quam copiose ab eo agricultura laudatur in eo libro* qui est de tuenda re familiari, qui Oeconomicus inscribitur 1 Atque ut intelligatis-, nihil ei tam regale videri, quam studium agri Colendi, Socrates in Co libro loquitur cum Critobulo, Cyrum minorem, regem Persarum*) praestantem ingenio atque imperii gloria, quum Lysander Lacedaemonius, vir summae virtutis, venisset ad eum Sardes**), eique dona a sociis attulisset: et cetetis in rebus comem erga Lysandrum atque humanum fuisse, et ei quemdam conseptum agrum, diligenter consitum, ostendisse. Quum autem admiraretur Lysander et proceritates arborum, et directos in quincuncem ordines, et humum subactam atque puram, et suavitatem odorum, qui adfla rentur e floribus: tum dixisse, mirari se non modo diligentiam, sed etiam soliertiam ejus, a quo essent Chrestom. I m.$o VIII* Ex M. Tullio Cicerone. illa dimensa atque descripta; et ei Cyrum respondisse: Atqui ego omnia ista sum dimensus: mei sunt ordines, mea descriptio; multae etiam istarum arborum mea manu sunt satae. Tum Lysandrum intuen- tem ejus purpuram, et nitorem corporis, ornatumque Persicum multo auro multisque gemmis, dixisse: Recte vero te, Cyre, beatum ferunt, quoniam virtuti tuae fortuna conjuncta est. *)(Sr tuar eitientHcfji ntcpt non^erfteit, fonbeni fitdjfr erfi burd) bcn^tricc; gcgeit fcincjt SSruber bni^onij 5lrtaj:crre& Sftncmoit ju tnerbett. k*) 3tacb©arbe^ in£nbten, tue gprus jtcb©tattbabcr ©pn$ldn= 2tftcn auff;ielt. II. Diogenes. (Tuse. O. V, c. 32.) Diogenes Cynicus, Alexandro roganti, ut dice- £et, si quid opus esset: Nunc quidem paullulum, inquit, a sole: offecerat videlicet, apricanti. Et hic quidem disputare solebat^ quanto regem Persarum vita fortunaque superaret. Sibi nihil deesse; illi nihil satis umquam fore. Se ejus voluptates non desiderare, quibus nunquam satiari ille posset* stias eum consequi nullo modo posse. 12. Hippias Sophista, (de Or. III, c. 32.) Eleus"") Hippias, quum Olympiam venisset, riia* xima illa quinquennali celebritate ludorum, gloriatus ©st, cuncta paene audiente Graecia, ilihil esse nulla in arte rerum omnium, quod ipse nesciret: nec solum has artes, quibus liberales doctrinae atque ingenuae continerentur, geometriam, musicam, literarum cognitionem et poetarum, atque illa, quae de naturis rerum, quae de hominum moribus, quae de rebus publicis dicerentur: sed annulum, quem haberet, pallium, quo amictus-, soccos, quibus indutus esset, se sua manu confecisse. *) ffff? im^pdpppnfp'. Theophrastus, 13 v 4 13. Gorgias Sophista, (de Or. I, c. 22*) Semper irrisi eorum hominum impudentiam, qui', quum in schola adsedissent, ex magna hominum fra- quentia dicere juberent, si quis quid quaereret* Quod primum ferunt Leontinum fecisse Gorgiam: qui permagnum quiddam suscipere ac profiteri videbatur, quum se ad omnia, de quibus quisque audire vellet, esse paratum denunciaret. Postea vero vulgo hoc facere coeperunt, hodieque faciunt, ut nulla sit res, neque tanta, neque tam improvisa, neque tam nova, de qua se non omnia, quae dici possunt, profiteantur esse dicturos. (de Sen. c. 5.) Hon omnes possunt esse Scipiones, ut urbium expugnationes, ut pedestres navalesve pugnas, ut bella a se gesta triumphosque recordentur. Est etiam quiete et pure et eleganter actae aetatis placida ac lenis senectus; qualem accepimus Platonis, qui uno et octogesimo anno scribens mortuus est: qualem Isocratis, qui eum librum, qui Panathenaicus inscribitur, quarto et nonagesimo anno scripsisse se dicit. Vixit quinquennium postea: cujus magister Leontinus Gorgias centum et septem complevit annos, neque uraquam in suo studio atque opere cessavit. Qui, quum ex eo quaereretur, cur tamdiu vellet esse in vita? nihil habeo, inquit, quod incusem senectutem. Praeclarum responsum, et docto homine dignum. Sua enim vitia insipientes et suam cqlpam in sanectutem conferunt: quod ndn faciebat Ennius: Sicut, fortis equus, spatio qui saepe supremo Vicit Olympia, nunc senio confectu’ quiescit. Equi fortis et victoris senectuti comparat suam, 4■ 14. Theophrastus. (Tuse. Q, III, c. 28.) Theophrastus mori ens adeusasse naturam dicitur, quod cervii tt cornicibus vitam diuturnam* quorum I Q id 132 VIII. Ex. M. Tullio Cicerohs. id mini interesset; hominibus, quorum maxime in, teiluisset, Jam exiguam vitam dedisset: quorum si aelas potuisset esse longinquior, futurum fuisse, ut omnibus perfectis artibus, omai doctrina hominum vita erudiretur. Querebatur igitur, se tum, quum dia Videre coepisset, extingui. 15.& t i l p o. (de Fato c, 5.) ^ Stilponem, Megareum philosophum, acutum sane nominem et probatum temporibus illis fuisse acce- pimus. Hunc scribunt ipsius familiares et ebriosum et mulierosum fuisse: neque hoc scribunt vituperantes, sed potius ad laudem: vitiosam enim naturam ab eo sic edomitam et compressam esse doctrina, ut nemo umquam vinolentum illum, nemo in eo libidinis vestigium viderit. 16. Posidonius, (Tuse. Q. XI, c. 25. Narrare solebat Pompejus, se, quum Rhodum Venisset decedens ex Syria, audire voluisse Posidoni, um: sed quum audivisset, eum graviter esse aegrum, quo vehementer ejus artus laborarent, voluisse tamen nobilissimum philosophum visere; quem ut vi- oisset, et salutavisset, honorilicisque verbis prose- quutus esset molesteque se dixisset ferre, quod eum non posset audire: at ille, Tu vero, inquit, potes: nec committam, ut dolor corporis efficiat, ut frustra tantus vir ad me venerit. Itaque narrabat, eum gra- vi er e copiose de hoc ipso, nihil esse bonum, nisi quod honestum esset, cubantem disputavisse, quum- 2J ie J aces ei doloris admoverentur, saepe di- x.se: Nihil agis dolor: quamvis sis molestus, num* tjUcim te esse confitebor nicilum» I/» Demosthenes et^Aeschines oratores. (de Or. III, 56.) . dicendo una dominatur. Sine hac surti* W r esse mn umero nullo potest: mediocris, dedicl rl US’ f ummos sae P e superare. Huic primas Demosthenes dicitur, quum rogaretur, quid in G I G E S. »33 in dicendo esset primum; huic secundas, huic teitias r Ouo mihi melius etiam illud ab Aeschine dictum vi» (feri solet: qui, quum propter ignominiam judicii cessisset Athenis, et se Rhodum contulisset, rogatus a Rhodiis, legisse fertur orationem illam egregiam, quam in Ctesrphontem contra Demosthenem dixerat; qua perlecta, petitum est ab eo postridie, ut legeret illam etiam, quae erat contra a Demosthene pro Cte- siphonte edita: quam quum suavissima et maxima voce legisset, admirantibus omnibus: Quanto, inquit, magis admiraremini, si audissetis ipsum;’ (de Optimo Gen. Or. c. 7.) Quum esset lex Athenis, ne quis populi scitum faceret, ut quisquam corona donaretur in magistratu prius, quam rationes retulisset; et altera lex, eos, qui a populo donarentur, in concione donari debere; quia Demosthenes curator muris reficiendis fuit, eosque refecit pecunia sua: de hoc Ctesiphon scitum fecit, nullis ab ipso rationibus relatis, ut corona aur rea donaretur, eaque donatio fieret in theaj.ro, populo convocato: qui locus non est concionis legitimae: atque ita praedicaretur, EVM DONARI VIRTV1IS ERGO, BENIVOLENTIAEQVE, QVAM ERGA irOPVLVM ATHENIENSEM HABERET. Tunc igitur Ctesiphontem in judicium adduxit Aeschines, quod contra leges scripsisset, ut et rationibus non relatis corona donaretur, et ut in theatro, et quod de virtute ejus et benivolentia falsa scripsisset, quoniam Demosthenes nec vir bonus esset, nec bene meritus de civitate. IS/ Gyges, (de Off. III, 9:) Gyges, regius pastor, quum terra discessisset magnis quibusdam imbribus, in illum hiatum dcscem dit, aeneumque equum(ut ferunt fabulae) animadvertit, cujus in lateribus fores essent: quibus apertis, hominis mortui vidit corpus magnitudine inusitata, annulumque aureum in digito: quem ut detraxit, ipse induit: tum in concilium pastorum se recepit. Ibi quum palam*) ejus annuli ad palmant converterat, a nullo ridebatur, ipse autem©mnia videbat: idena • rur- fiiii I» i «i »i«; H fe f IP I.\K «i?;*> m 134. Vlir. Ex M. Tullio Cigerone. rursus videbatur, quum in locum suum annulum in. verterat. Itaque hac opportunitate annuli usus, regi, na adjutrice regem(Candaulem) dominum interemit sustulitque, quos obstare arbitrabatur: rec in hij eum quisquam facinoribus potuit videre. Sic repente annuli beneficio icx exortus est Lydiae. Hunc igitur ipsum annulum si habeat sapiens, nihilo plus sibi li- eere putet peccare, quam si non haberet. Honesta enim bonis viris, non occulta quaeruntur. *) Pala; 2)er jtajlen SKings’, mortu t>ct©tein gcfaft trar. 19. Mors, ceu praemium. (Tuse. Q. I. 47,) Rhetores deorum immortalium judicia solent in scholis proferre de morte,.nec vero ea fingere ipsi, sed Herodoto auctore aliisque pluribus. Primum Argiae sacerdotis filii, Cleobis et Biton, praedicantur .Nota fabula est. Quum enipi illam ad sollemne et statum sacrificium curru vehi jus esset, satis longe ab oppido ad fanum, morarenturque jumenta, tunc juvenes ii, quos inodo nominavi, veste posita, corpora oleo perunxerunt: ad jugum accesserunt. Ita sacerdos advecta in fanum, quum currus esset ductus a filiis, piecata a dea dicitur, ut illis praemium daret pro pietate, quod maximum homini dari posset a deo: post epulatos cum matre adolescentes, somno se dedisse: mane inventos esse mortuos, Simili pre- catione Trophonius et Agamedes usi dicuntur: qui, quum Apollini Delphis templum exaedificavissent, venerantes deum, petierunt rnercpclein non parvam quidem operis et laboris sui, nihil certi, sed quod esset optimum homini. Quibus Apollo se id daturum ostendit post ejus djei diem tertium: qui ut illuxit, mortui sunt reperti. Judicavisse deum dicunt, et eum quidem deum, cui reliqui dii concessiss.eht, ut praeter ceteros divinaret. Adfertur etiam de Sfleno fabella quaedam: qui, quum a fvlida captus esset, hoc ei muneris pro sua missione dedisse scribitur: docuisse regem, non nasci homini longe optimum esse; proximum autem, quam primum mori. iiO» Fur- »35 Parricidii Suspicio. 20. Parricidii suspicio. (Pro Roscio Am. c. 23.) Non ita inultis ante annis, ajunt, T. Cloelium hominem non obscurum, quum coenatus rubitum in idem conclave cum duobus adolescentibus tiliis isset, inventum esse mane jugulaturm Quum neque^slrvus- P«iret»r^ ^npm ea susmcio pertineret: id aetatis-u-em 1 tibi uropter cubantes ne sensisse quidem se ciceren. InmTna filiorum de parricidio delata sunt. Quid po- srea? Erat sane suspiciosum. Neutrum sensisse.au sum autem esse quemquam se m id conlnve comi 1- tere eo potissimum tempore, quum ibidem essent duo TdniescentCs iiiii, qui et sentire et defendere lacile nossent. Erat porro nemo, m quem ea suspicio conveniret. Tamen quum planum judicinus esset fac, anerto ostio dormientes eos repertos esse: judicio soluti adolescentes, et suspicione^ hbcr f tl^ Nemo enim putabat, quemquam esse, qui, quum omnia divinabtque humana jura scanre ne arm poN luisset somnum statmi capere posset.} p, nuod qui tantum facinus commiserunt, non modo sine cura quiescere, sed ne spirare quidem sme me, tu posisunt. Masinissa, Fumidiae r?z. 21. (De Sen. 10.) Arbitror te*) audire, Scipio, hospes tl> us PL tus Masinissa quae faciat hodie nonaginta annos naius: quum ingressus iter pedibus sit, q_ omnino non adscendere: quum equo, cx.qi' ut descendere; nullo imbre, nullo frigore adduci,!* capite operto sit: summam m e0 ess"“ r Pf' s u S‘' r C* tatem; itaque exsequi omnia regis oflicia et munera- Potest igitur exercitatio et temperantia etiam m se nectute conservare aliquid pristini roboris. *) Salui!» roirb()iet ju feiu?m junsertt eapuv ‘ cQeub dngrfulut. Marius ,j6 VIIL Kx M- Tullio Ciceronb, 22. Alarius a jide discedens, (De OfT. IU. 20.) C. Manus quum a spe consulatus longe abe««P+ et jam septimum annum post praeturam ifreret^ que petiturus umquam consulatum videretur- legatus erat, summum vitum et ct \ cm, quum ab eo, imperatore«:nr> p^ esset apud populum Romanum crimimimrest 111 liT lum*) dium ducere-: si S e consulem feci^nt I,• tempore aut vivum aut mortuum Ju^ tham sJTn potestatem populi Romani redacturum Itlaue fl C US est ille quidem consul, 5 ed a“de iustitTactm drscess.t qui opt.mum et gravissimum civem cu"^ aifne'adduxerit 0 in ln'' ,diam f a l® cri. Vim Siflu^rt^''' 6'"'"'®"' 9 Se3^'l, N 23. Mithridates, (Pro Lege Manilia c. 9.) Ex suo regno sic Mithridates profimit iit ex en dem Pomo-3 M edea iUa f|Uoncia F m p r° 0| in iSsToc” P o r ui d se ant«S* fratr‘ s sui"> membra 4. iJi> 10 CiS, qua se parens***) perseaueretur visse ut eorum collectio dispersa moerorque natrfus fna? ritatem P erse( l^ ,endi retardaret. Sic Mithrid ites fugiens maximam vim auri atque argenti pulcherri “Kl,o r n,Um’ 3“^ibu^ctp: rur et ipse bello superiore ex tota Asia direptas in ) 3n|ofcrii alte$c>ic{)i$ an?nnf>», ^^Kftitotcs sefjodt S m,> ) S)er Moni$ ticctcf. 24° L, Lucullus, (Acad. Q. IV. 1.) »iidt I'; L P UnU5!" v'* slam quaestor profectos, ibi per- mUt is annos admirabili quadam laude protdni!ae prae- Spes Cic. post Quaest, cet. i37 praefuit: deinde absens factus aedilis, continuo prae* tor: post in Africam: ijide ad consultum: quem ita gessit, ut diligentiam admirarentur omnes, ingenium agnoscerent. Post ad Mithridaticum bellum missus a senatu, non modo opinionem vicit omnium, quae de virtute ejus erat, sed etiam gloriam superiorum. Idque eo fuit mirabilius, quod ab eo laus imperatoria non admodum exspectabatur, qui adolesceniiam in foren§i opera, quaesturae diuturnum tempus ia Asiae pace eonsumserat. Sed incredibilis quaedam ingenii magnitudo non desideravit usus disciplinam. Itaque quum totum iter et navigationem consumsisset partim percunctando a peritis, partim in rebus gestis legendis: in Asiam facius imperator venit, quum esset Roma profectus rei militaris rudis. Habuit enim divinam quamdam memoriam rerum. 25. Spes Ciceronem post Quaesturam in Sicilia ad* ministratam frustratur. (Pro Cn. Plancio c. 20. 27.) Ita multa Romae geruntur, ut vix ea, quae fiunt in provinciis, audiantur. Existimabam nihil homines aliud Romae, nisi de quaestura mea, loqui. Frumenti in summa caritate maximum numerum miseram; negotiatoribus comis, mercatoribus justus, municipibus liberalis, sociis abstinens, omnibus eram visus iri omni officio diligent ssimus. Excogitati quidam erant a Siculis honores inauditi. Itaque hac spe decedebam, ut mihi populum Romanum ultro omnia delaturum putarem. At ego quum casu diebus iis, itineris faciendi causa, decedens e provincia, Puteolos*) forte venissem, quum plurimi, et lautissimi solent esse in jis locis**): concidi paene, quum ex me quidam quaesisset, quo die Roma exissem, et numquid in ea .esset novi***). Cui quqm respondissem, me e pro- vincia decedere: Etiam mehercules, inquit, ut opinor, ex Africa. Huic ego jam stomachans fastidiose: immo ex Sicilia, inquam. Tum quidam, quasi qui omnia sciret: Quid? tu nescis, inquit, hunc Syracusis quaestorem fuisse? Quid multa? Destiti stomachari, et me unum ex r iis feci, qui ad aquas venissent. *) 3e| f t uol 0. ?*) bcr bortigen uxmncn£Sabrr tregen. ***) Itet 138 VIII. Ex M. Tu L LIO Cl CER ONE. ***)©er^ragenbe wttffc alfo ntcf)t emma^/(SiceroXlua* flor; nocD t»cniger, tro er e^ getcefcn. 26. Archimedis sepuichrum. (Tuse. Q. V. 23,) ^ Archimedis ego quaestor ignoratum ab Syracusanis, quum esse omnino negarent, septum undique et vestitum vepribus et dumetis, indagavi sepuichrum. 1 enebam enim quosdam senariolos, quos in ejus monumento esse inscriptos acceperam: qui declarabant, in summo sepulchro sphaeram esse positam cum cylindro. Ego autem, quum omnia collustrarem oculis: (est enim ad portas Agragantinas*) magna frequentia sepulchrorum) animadverti columellam non multum e dumis eminentem, in qua inerat sphaerae figura et cylindri. Atque ego statrni Syracusanis(erant autem principes mecum) dixi, me illud ipsum arbitrari esse, quod quaererem. Immissi cum falcibus multi purga;, runt et aperuerunt locum. Quo quum patefactus esset aditus, ad adversam basim accessimus. Adpare- bat epigramma**) exesis posterioribus partibus versiculorum, dimidiatis fere. Ita nobilissima Graeciae civitas, quondam vero etiam doctissima, sui civis imius acutissimi monumentum ignorasset, nisi ab homine Arpinate***) didicisset. *) 3D. t, S6or nacO Stgrigent f/ttt. **)©te Snfdmft bem©rabmalhe, beren SSerfe butc^ btc i a atti?c_bei* Seit fdiort gur galftc$cvftort wacen. ) P' h oon mir. Seu» giccro trar au^ einev fteuicn©tabt in Satiuny geburttg. 27. Scipionis continentia* (In Verrem II. gy.) Oppidum Himeram Carthaginienses quondam ceperant: quod fuerat in primis Siciliae clarum et ornatum. Scipio, qui hoc dignum populo Romano arbitraretur, bello confecto socios sua per nostram victoriam recuperare, Siculis omnibus, Carthagine capta, quae potuit, restituenda curavit. Himera deleta, quos cives belli calamitas reliquos fecerat, ii sese hermis collqcarant, in ejusdem agri finibus, neque longe ab oppido antiquo. Hi se patrum fortunam ac qignitatem recuperare arbitrabantur, quum illa majorum ornamenta in eorum oppido collocabantur. Erant Cereris in Sigiria Cultus* 139 Erant signa ex aere complura: in his mira pulchritu. dine ipsa Himera, in muliebrem figuram habitum- rue formata, ex oppidi nomine et fluminis. Erat etiam Stesichori poetae statua senilis, incurva, cum libro, summo, ut putant, artificio facta: t|ui tuit Himerae, sed et est et fuit tota in Graecia summo propter ingenium honore et nomine*). Etiam, quod paene praeterii, capella quaedam estj ea quidem mt* re, ut etiam nos, qui rudes harum rerum sumus, inteliigere possumus, scite facta et venuste. Haec et alia Scipio Thermitanis restituerat: non quo ipse hortos, aut suburbanum, aut locum omnino, ubi ea poneret, nullum haberet: sed si domum abstulisset, non diu Scipionis adpellarentur, sed eorum, ad quoscumque ipsius morte venissent: nunc his locis posita sunt, ut mihi semper Scipionis fore videantur, itaque dicantur. *)^) Cr fhclfler«S fcer sur 5Cuf|tc^t uber Hc©tlnfl* littifcfcert«Suc&er beflimmutx^rtejler. Sriptotemu^, cin BogUug bec«erei, fie{t^ «JSerbreUtmg be# 3tcfetbaue$ auf itv bebante, ***) JD. i. & IX, »42 IX.Ex CiCERon. Epistolis Ad Diversos. IX. EX CICERONIS EPISTOEIS AD diversos. *. M. T. C. TERENTIAE S. p. D> (Lib. XIX. epist. s.) et nuntiatum est, te in febrim subito incidisse P 0„od 2. 2\L T. C. Terentiae Suas, S, P D„ (L. XIV. 21.) conv S aieIca e s!^r(i C: t p- s e|" f'tt 0 n., D, a° Peram’ l" ■stulat, provideas, at^ mmbus rebus, quam saepissime literas mittas. Vale» M. T, C. Terentiae, S. P. JJ t (L. XIV. ,2.) Quofl nos in Italiam salvos venisse^aurle*?«pt petuo gaudeas velim. Sed perturbati dolore ammi agmsque injuriis, metuo, ne id consdii ceperS quod non facile explicare possimus Ouarl rm.ri rnteCnon^ po«“s?miK te nihil‘ n V‘ am qUod te des ilo<: tempo- no’n Video n„f, g“ m eSt iter’ et nm tutum; et V nJid no„1rN P r l SSe n P° SSiS’?i veneris-^le. r-. pr.fl, nonas Novembr, Brundisio, Ex CicePlONis Epistolis Ad Diversos. 14," 4, Af. T. Cicero Terentiae> S. D. (L. XIV. 19) In maximis meis doloribus excruciat me valetu- do Tulliae nostrae a), cie qua mhil est, quod ad te plura scribam: tibi enim aeque magnae curae esse certo scio. Quod me propius vultis accedere, video ita esse faciendum: etiam ante fecissem, sed me multa impedierunt, quae nec nunc quidem expedita sunt. Sed a'Pomponio exspecto literas, quas ad me quam, primum perferendas cures velim. Da operam, ut Valeas. a) Suilia, Sicero unb fccr Serenda Sodjtet. 5. M. 71 C, Terentiae S. P.-D. (L. XIV. 9*) Ad ceteras meas miserias accessit doldr e Dola, bellae a) valetudine, et Tulliae; omnino de omnibus rebus, nec quid consilii capiam, nec quid faciam, scio. Tu velim tuam, et Tulliae valetudinem cures. Vale. a) dolabella,®emaf;l bet SnUia. 6. M, T C» Terentiae suae. S. D. (L. XIV. 17.) S. V. B. E. V. a) Si quid haberem, quod ad" te Scriberem, facerem id et pluribus verbis, et saepius. Nunc quae sint negotia, vides. Ego autem quomodo sim adfectus, ex Lepta etTrebatio poteris cognoscere. Tu fac, ut tuam, et Tulliae valetudinem cures. Vale. 3>; e aewobnUdic^ttfattg^farmcl: Si vales, bene est, va- ^leo, Se mau, ai obnebin bem 2efet f^ou befamtt, @ft and; nur mit beu^lufang^oiu^jlaben ju fc9retben. J7. J\I. T. C» Terentiae suae, S. P. 77. (L. XIV. n.) Si vales, bene est, valeo. Tullia nostra venit ad me pridie idus Junias: cujus summa virtute, et singulari humanitate, graviore etiam sum dolore adfectus, nostra factum esse negligentia, ut longe ai a in fortuna esset, atque ejus pietas, ac digaitas posttp labat, ^acimoNis Epistolis^ iv^sRsos. labat. Nobis erat in animr» jnittere, et cum eo Cn. bai’!^stium nei s a) ad f Caesaren| faciam te certiorem. Va eturimp+ P 10^ ectus er^t, genter. Vale. XVII. Kalend^ CUra dili- *) Gicero,&en 6o^ n< 8. M. T, C. Terentiae suas S. P. jj. (L. xiy. i tea scripserlm be obvjart. C Ciee tilUera'^ US’ Ut ad te**• sed mutavimus co„ s Hmf,- r°a en l,. Caesari«iitere: audiebamus De celen?’ 6 lI1. ,us ad''ei-tu nihil tamen erat D-i. opus esse, ex Sicca noterk° C tem P ore putemus huc mecum teneo Va?e,.7a co S noscere- Tulliam ad. Vale. XII. Kalendas Quhulc^*"*“ CuradUi 8«»»«" M. T. C. Terentiae suae,& p, fi (L* XIV. io.) quam^o^rtut. P Cum et eo SC 1P S l^ P® i”P? ni“« qu.,1 fler, velim Apertius sc-ibi^uumadillm 611' 8”’ seram, necesse nou fuit. De re et i C r>p- rebus, quam primUm i a, e’ et f,e ceteris letudinem tua P m dtteZ Quintiles»^ nt r‘^ ale- Septimo idue JO. M, T, C. Terentiae Sucte. S. P. D, (L» XlV r. 24.) risadtemu^eo^/eli; Vale0' d' Ci” a- dicitur, quidquam r dli,*^ otImus llaher t vi!: ti Tn:"rr^,T,t tud,nem tuaffl Ii. 31. T. c. Terentiae suae^ S. P. t). (L. XIV. ,3.) demsuntaCaesarelimia Vale°'r-i. Peddit4e* an‘ «ione ceiefus tem n. Satl I I,bi,rales:.*»>>«« opi- triam procedam an hi< iS" f' Cltur- Cui utrum ob. i caam, an b,c eum exspectem, quum consti- tuero* Ex Ciceronis Epistolis Ad Diversos* 145 tuero, faciam te certiorem. Tabellarios mihi velim quam primum remittas. Valetudinem tuam cura diligenter. Vale. D. Pridie idus Sextiles. 12* M' T. C. Terentiae suae,*S. P. D. (L. XIV. 22.) Si vales j bene est, valeo. Nos quotidie tabel* larios nostros exspectamus; qui, si venerint, fortasse erimus certiores, quid nobis faciendum sit: facie- musque te statim certiorem. Valetudinem tuam cura, diligenter. Vale. Kalendis Septembribus. 13, M. T. C. Terentiae suae, S. P. D, (L. XIV. 20.) In Tusculanum nos venturos putamus aut nonis, aut postridie: ibi ut sint omnia parata. Plures enim fortasse nobiscum erunt, et, ut arbitror, diutius ibi commorabimur. Labrum si in balneo non est, ut sit, item cetera, quae sunt ad victum, et ad valetudinem necessaria. Vale. Kalend. Octobr, de Venusino, a) a) Sin£flnt>gut, unweit fcet SJenufia, je§t SSenofa, im ffteapoIitanifdKn. 14. M. T. C. S. D. Cn. Plancio. (L. IV. 15.) Accepi perbreves tuas literas, quibus id, quod acire cupiebam, cognoscere non potui: cognovi autem id, quod mihi dubium non fuit: nam quam fortiter* ferres.communes miserias, a) non intellexi: quam me amares, facile perspexi: sed hoc scieram: illud si scissem, ad id meas literas adcomodavissem. Sed tamen etsi antea scripsi, quae existimavi scribi oportere: tamen hoc tempore breviter commonendum putavi, ne quo periculo te proprio existimares esse, ia magno omnes, sed tamen in communi sumuS. Quare non debes aut propriam fortunam, et praecipuam postulare, aut communem recusare. Quapropter eo animo simus inter nos, quo semper fuimus. Quod de te sperare, de me praestare possum, b) Vale. a)&en Unfergang&er$veu?>ett SlepuMtf. b) mir mit bie 3#Fuitft erwatten. Chrestorru& 15. Ci- 1' 14$ IX Ex Ciceronis Epistolis A» 15. Cicero Papirio Paeti), (L. IX. 23.) Heri veni in Cumanum; cras ad re fortasse. cjuurn certum Scistti, fciciam te pciiillo ante certio* rem. Etsi M. Ceparius, quum miin in silva Gallinaria a) obviam venisset^ quaesissemque, quid ageres, di^ xit te in lecto esse,-quod ex pedibus laborares. Tuli scilicet moleste, ut debui: sed tamen constitui ad te venire, ut et viderem te, et Viserem, et coenarem etiam. Non enim arbitror cocum etiam te arthriticum habere. Exspecta igitur hospitem cum minime edacem, tum inimicum coenis sumtuosis. &)&mpai4et!! iaaria*'*^"erivant, iep(Euma in 16. M. T. C. Ti, om S. P. D> (L. XVI. 13.) Omnia a te data mihi putabo, si te valentem vf* «ero. bumma cura exspectabam adventum Menandri, aj quem ad te miseram. Cura, si me diligis, ut va- v a i Si Txr te bene co«flfmaris, ad nos venias» Vale. IV. idus. Apriles» a)(Sin erlaDc bcs Cicero» 17» M. T. C. Tironi, S. P. D, (L. XVI. 14.) Andncus a) postridie ad me venit, quam exspectaram. Itaque habui noctem plenam timoris, ac mi- senae. luis literis nihilo sum factus certior, quomodo te haberes: sed tamen sum recreatus. Egi omni delectatione litemque omnibus careo: quas ante, quam te videro, attingere non possum. Medico mer! nrl T^nturn poscet, promitti jubeto; id scripsi ierp L Urn' te* nimo an g i et medicum di- no tn-if r? tC aborarc- me diligis, excita ex som- 1 e* raS’ h^mamtatemque, b) propter quam carissimus; nunc opus est te animo valere, rL f P ossls* Id f l uura f tum mea causa fa- tJhi^ Castl,m r ctine, quo commodius tlb' mimstret«r. Conserva te mihi, dies promisso- rum Ex Ciceronis Epistolis Ad Diversos. 147 fum adest: quem etiam repraesentabo, si adveneris. Etiam atque etiam vale. IV idus hora VI. a)@tu Sdauc, fccit Cicero an teu Jiro a&$efd;icft^atie. b) Humanitas t)ciih Ijier ciu Jeutfelige^ 2Befeu,&e» ()bt)od)onbrifct;e Siro ocrlorcn batte. 0)(gpenfatt^ ein©ctaoc Cicero. i g. M. T. C. TironiS. P. D- (L. XVI. 15.) Aegypta a) ad me venit pridie idus Aprilis, is etsi mihi nuntiavit, te plane febri carere et belle habere: tamen quod negavit, te potuisse ad me scribere, curam mihi attulit, et eo magis, quodHer- mia, quem eodem die venire oportuerat, non venerat. Incredibili sum sollicitudine de tua valetudine; qua si me liberaris, ego te omni cura liberabo b). Plura scriberem, si jam putarem, libenter te legere posse. Ingenium tuum, quod ego maximi facio, confer ad te, mihi tibique conservandum. Cura te etiam atque etiam diligenter. Vale. Scripta jam epistola, Hermia venit. Accepi tuam epistolam vacillantibus literulis: nec mirum, tam gravi morbo. Ego ad te Aegyptam misi, quod nec inhumanus est, et te visus est mihi diligere, utistecum esset: et cum eo cocum, quo utere. Vale. a) 2(eermia/©claocn be£ Cicero, bte bcp Siro getrefen maren. b) Cicero toill iljm bie grcpjmt fcbenfen, uub fooict 23er* mogen oerfchaffen, ba^ er greper mit Slnjianb iebcit fouue. 19. Tullius Tironi suo. S. P. D. (L. XVI. 2.) Non queo ad te, nec lubet scribere, quo animo sim adfectus: tantum scribo, et tibi et mihi maximae voluptati fore, si te firmum quamprimum videro. Tertio die abs te ad Alyziam a) accesseramus. Is locus est citra Leucadem stadia CXX. b),, Leucade aut te ipsum, aut tuas literas a Marione putabam me accepturum. Quantum me diligis, tantum fac ut valeas, vel quantum te a me scis diligi. Nonis Novembr. Alyzia. a) Snnjtfl, ciu£>rt in‘dfarnanien. b) j2o©tabien inarfjcu cuoa brep bciUfcfte K 2 20. • 48 IX, Ex CiCEPtONis Epistolis Ad Diversos* - 20' Tulliusct Cicero} Tironi suo S. D. Et Q. Pateret Q- Filius. (L. XVI. 2.) Xos apud Alyziam, ex quo loco tibi literas ante dederamus, unum diem commorati sumus, quod Quintus a) nos consequutus non erat. Is dies fuit nonae JNovembres. Inde ante lucem proficiscentes, ante diem VIII idus-Novembres fias literas dedimus. Tu, si nos omnes amas, et praecipue me, maqistrum tuum, confirma te, Ego valde suspenso animo exspc« cto, primum te scilicet, deinde Marionem cum tuis uteris. Omnes cupimus, ego imprimis, quam primum te videre; sed, mi Tiro, valentem. Quare nb nil properaris: satis quidem cito videro, si valebis. Ltilitatibus tuis possum carere: te valere tua causa primum volo, tum mea, mi Tiro. Vale. a) Uuintus’ diccro$ulfiu$ 2kuber. 31, Tullius, et Cicero, et Q. Q. Tironi Humaniss. et Opt, S. P. D. (L. XVI. 5.) - y e’ f l uanta jn te suavitas; duas horas Thyrei a) fuimus. Xenomenes b) hospes tarn te diligit, quam si vixerit tecum. Is omnia pollicitus est, quae tibi essent opus: facturum puto. Mihi placebat, si tiriiiioi esses, ut te Leucadiam deportaret, ut tibi te plane confirmares. Videbis, quid Curio, quidLyso- m, quid medico placeat. Volebam ad te Marionem remittere, quem, quum meliuscule tibi esset, ad me mitteres: sed cogitavi unas literas Marionem adferre posse, me autem crebras exspectare. Poteris igitur, et facies, si me diligis, ut quotidie sit Acastus in portu c). Multi erunt, quibus recte literas dare pos- s*s, qui ad me libenter perferant. Equidem Patras euntem neminem praetermittam. Ego omnem spem jenter curandi in Curio habeo. JSlihil potest 3 o fieri humanius, nihil nostri amantius. Ei te totum trade: malo te paullo post valentem, quam sta- tim imbecillum videre. Cura igitur nihil aliud, nisi ut tu valeas: cetera ego curabo. Etiam atque etiam vale. Leucade proficiscens, VIIL idus.Novembres, a) Ex Ciceronis Epistolis Ad Diversos, 149 a)(Sine gciec&ifffic©fabt im IjcutiQCu Sioabten,^rotfc^cn SUnjia unb£eufas'. b)©tu cornebnter©riccfje, ber ju Specum unb£ettfa$ citt ^aus baete. c)©in 6clas>e©iceeo% ber ftc^ bep bcm Franfen Sirobcfanb. g2' M. T. C. Pater et FiL et Q. Q. Tironi, S. D. (L. XVI, 6.) Tertiam ad te hanc epistolam scripsi eodem die, magis instituti mei tenendi causa, quia nactus eram, cui darem, quam, quod haberem, quid scriberem. Igitur illa: quantum me diligis, tantum adhibe in te diligentiae. Ad tua innumerabilia in me officia adde hoc, quod mihi erit gratissimum omnium: quum valetudinis rationem, ut spero, habueris, habeto etiam navigationis. In Italiam euntibus omnibus ad me literas dabis, ut ego euntem Patras neminem praetermitto. Cura, curate, mi Tiro, quum non contigit, ut simul navigares: nihil est, quod festines: nec quidquam cures, nisi ut valeas. Etiam atque etiam vale. VII.idus Novembr. Actio a), vesperi. a) SDas' brriibmtc SSorgcbtrg tum Slfanutnien, tne 9tuauffu# ba# ilaifcrtbnm crfkate. 3e£t Capo Figalo jrotfdicti©t. 2)laura unb©orfu ober©orepta. 23. M. T C. Tironi^ S. P. D. (L. XVI. 7.) Septimum jam diem Corcyrae tenebamur. Quintus autem Pater, et filius Buthroti a). Solliciti eramus de tua valetudine mirum in modum: nec mirabamur nihil a te literarum. Iis enim ventis isthinc navigatur, qui si essent, nos Corcyrae non sederemus. Cura igitur te et confirma: et, quum commode, et per valetudinem, et per anni tempus navigare poteris, ad nos amantissimos tui veni. Nemo nos amat, qui te non diligat: carus omnibus ex- spectatusque venies. Cura, ut valeas etiam atque etiam, Tiro noster. Vale. XV. Kalend. Novembres. Corcyra. a) 25 ii tbrotutn, jefit Shitriafa, auf bem feflm Sattbe ©otepra, beute©erfu, gegcnubcr. 24. 150 IX. Ex Ciceronis Epistolis Ad Diversos. 24* M. T. et C. et Q. Tironi S. P. D. (L. XVI. 9) Nos a te, ut scis, discessimus a. d. IV. nonas Novembres, Leucaden venimus a. d. VIILidus Novembr. a. d. VII. Actium, ibi propter tempestatem a. d. VI. idus morati sumus. Inde a. d. quintum idus Corcyram bellissime navigavimus. Corcyrae fuimus usque* a. d. XVI. Kalend. Decembr., tempestatibus retenti; a. d. XV. Kaiend. Decembr. a portu Corcyraeorum, ad Cassiopen stadia CXX. processimus. Ibi retenti ventis sumus usque a. d. IX. Kaiend. Interea, qui cupide profecti sunt, multi naufragia fecerunt. Nos eo die coenati solvimus. Inde Austro lenissimo, caelo sereno, nocte illa, et die postero in Italiam ad Hydruntem ludibundi pervenimus, eodemque vento postridie(id erat a. d. VII. Kaiend. Decembr.} hora quarta Brundisium venimus: eodemque tempore simul nobiscum in oppidum introiit Terentia: quae te facit plurimi. A. d. V. Kaiend. Decembres servus C. Plancii Brundisii tandem aliquando mihi a te exspectatissimas literas reddidit, datas idib. Novembribus, quae me molestia valde levarunt,«tinam omnino liberassent. Sed tamen Asclapo medicus plane confirmat, propediem te valentem fore. Nunc quid ego te horter? ut omnem diligentiam adhibeas ad convalescendum. Tuam prudentiam, temperantiam, amorem erga me novi: scio te omnia facturum, ut nobiscum quamprimum sis. Sed tamen ita velim, ut ne quid properes. Symphoniam a) Lyso- nis veiim vitasses, ne in quartam hebdomada incideres. Sed, quum pudori tuo maluisti obsequi, quam valetudini, reliqua cura. Curio misi, ut medico honos haberetur: et tibi daret, quod opus esset: me, cui jussisset, curaturum. Equum et mulum Brundisii tibi reliqui. Romae vereor, ne ex Kal. Jan. magni tumultus sint b). Nos agemus omnia modice c). Reliquum est, ut te hoc rogem, et a te petam, ne temere naviges. Solent nautae festinare quaestus sui causa. Cautus sis mi Tiro. Mare magnum et difficile tibi restat. Si poteris, cum Mescino: caute is s n et navigare: si minus, cum honesto aliquo ho- ■mme, cujus auctoritate navicularius moveatur. In hoc onuiem diligentiam si adhibueris 1, teque nobis ia- Ex Ciceronis Epistolis Ad Diversos. 151 Incolumem praestiteris, omnia a te habebo. Etiam atque etiam, noster Tiro, vale. Medico, Cpno, Lysom de te scripsi diligentissime. Vale, salve. a)@ine©ijntpfjontc ircir bet) Sfltcn eiu©aflntal)( ttut erflett Sanet tvaten fcie ucucn Cotifuln i()t?{mt an; btefe waren^oinpciauifdt); bieStibuneudafanaiufcy. Sbotau» btt SBurgetfrtea entftanb. •) Siceto mH ftd; mit fOld^gung betragen, una fenus^at- tep 5U beleibigen. 25. M. T. C, M. Mario, S. D. (L. VII. 40 Ad IX. Kal. in Cumanum veni cum Lybone tuo, vel nostro potius: in Pompejanum statim cogito. Sed faciam ante te certiorem. Te quum semper valere cupio, tum certe, dum hic sumus. Vides emm, quanto post una futuri simus. Quare si quod constitutum cum podagra habes, fac ut in alium diem( 1- feras. Cura igitur, ut valeas; et me hoc biduo, aut triduo exspecta. Vale. 26. M. T. C Silio, S. P. D. (L. XIII. 47.) Quid ego tibi commendem eum, quem tu jps® diligis? sed tamen ut scires, eum a me non diligi solum, verum etiam amari, ob eam rem tibi haec scribo. Omnium tuorum officiorum, quae et multa, et magna sunt, mihi gratissimum fuerit, si ita tractaris Egnatium, ut sentiat, et se a me, et me a te amari Hoc te vehementer etiam atque etiam rogo. Illa nostra scilicet ceciderunt a). Utamur igitur vulgari consolatione. Quid si melius hoc? Sed haec coram. Tu fac, quod facis, ut me ames, teque amari a me scias. Vale. a) rebet©tm bcm SBerfaKe bcr Stomifdjcit Step&eit, fca ^ompejuS uivb Safat alie SDladjt au ftcfr viffen. J 5 2^•% x C. Velltsjo Patercul, X. EX C. VELLEJO PATERCULO. C. VEtLEJirs Paterculus eques Romanus, et Praetor vixit sub Augusto et Tiberio, sub quo su- pendia meruerat. Scripsit libris duobus summarium historiae Romanae, a populi Romani origine ad sua usque tempora.® Ai I* Heraclidae. Codrus. trsiJI. OC*°S es™ 0 P ost Trojam captam, cen sera? P l V' CeSIm°’ qUam Hercul“ ad Deos exces helopis progenies, quae omni hoc tempore .sb H,.i i aC'" S’ Pelo P onnesi imperium obtinuerat fmoeni P""S em<:«pellitur. Duces recuperandi Quorum ob T™' nus> Cresphontes, Aristodemus, 2ae s,^ r b b US fuerat ,0; Eodem fere temporeAthe- fuit® ub reglb“ s«se desmrunt, quarum ultimus rex Oi,inne d’ Mel? nth‘ hlius.™ non praetereundus. - uippe, quum Lacedaemonii gravi bello Atticos IbhnT 1' r P° 0diSSCt^ P T th‘ us 2)i quorum dux sita steesse,. 0ccisus’ cos futuros superiores: depo- si a veste regia, pastoralem cultum induit, mixtus- que c a hostium, de industria rixam ciens, im- P a“' n;' remfus est. Codrum cum morte aeter- non g m^„;, A he" ,ei; ses se< l uuta vict°ria est. Quis eum Quibus a i,^' T"\ IS ariii 1118 3) mortem quaesierit, d>n n' 1 S n a r| s vita quaeri solet? Hujus filius Me- a D ud P A Hcn ,r rC K>" Atheuis f“i*-.Ab hoc posteri Archontes 3 r ,Ctl Medontidae, sed ii, insequentesque eum hnnn’ Usque ad Charopem, dum vh^erent 4); n lioaorcm usurpabant. Peloponnesii} digredien- tes '53 Coloniae Graecohum. tes finibus Atticis, Megaram, mediam Corintho Athenisque urbem, condidere. Ea tempestate et Tyria classis, plurimum pollens mari, in ultimo Hispaniae tractu, in extremo nostri orbis termino, insulam circumfusam Oceano, perexiguo a continenti divisam freto, Gadeis condidit 5). Ab iisdem post paucos annos in Africa Utica condita est. Exclusi ab Heraclidis Orestis liberi, jactatique cum variis casibus, tum saevitia maris, quintodecimo anno sedem cepere circa Lesbum insulam. j) Scii. Hercules.£>emt Ujr$afer tuar 2W(lomacM, i&r ©rofDdter©feobau^ gberoater Urdtcrpater(aba- vus)^erfulci', t) I. e. Apollo. 3) Sldlrntlid) butdj SJerflcibung. 4) S. t. fte be^iettcn bie^Irchcittcmuurbe Seitlcfcn^. lasulam condere, bic bewolfcrtl/ fltt^ bau en. 2. Coloniae Graecorum. Athenienses in Euboea Chalcida et Eretriam co Ionis occupavere; Lacedaemonii in Asia Magnesiam. Nec multo post Chalcidenses, orti, ut praediximus, Atticis, Hippocie et Magasthene ducibus, Cumas in Italia condiderunt. Hujus classis cursum esse directum alii columbae antecedentis volatu ferunt, alii nocturno aeris sono, qualis Cerealibus sacris cieri solet 1). Pars horum civium magno post intervallo Neapolim condidit. Utriusque urbis eximia semper in Romanos fides facit eas nobilitate atque amoenitate sua dignissimas. Vires autem veteres earum urbium hodieque magnitudo ostentat moenium. Subse- quenti tempore magna vis Graeciae juventutis, abundantia virium, sedes quaeritans, in Asiam se effudit. Nam et Iones, duce Ione profecti Athenis, nobilissimam partem regionis maritimae occupavere, quae hodieque adpellatur Ionia; urbesque constituere Ephesum, Miletum, Colophona, Prienen, Lebedum, Myuntem, Erythram, Clazomenas, Phocaeam; multasque in Aegaeo atque Icario 2) occupavere insulas, Samum, Chium, Andrum, Tenum, Parum, 154 C. Vellejo PatePcCulo^ Delum, aliasque ignobiles. Et mox Aeolii, eadem profecti Graecia, longissimisque acti erroribus, non minus illustres obtinuerunt locos, clarasque urbes condiderunt: Smyrnam, Cymen, Larissam, Myri, uam, Mitylenenque, et alias urbes, ciuae sunt in Lesbo insula- i) fHalurJicb tutf Cpmbcfn un& anbcnt fi^nncbrit^nlvtumeittcn ocn s) Sc. miui. 3i*artfff;c 9)lccr Utte feitten'o wv ll c()L’ feei) bec 3rtf>:'(©amo^(uacf) ftnbeni unb ttxir cigenta^ ein S(;eil t)e$ 51cgaii4»m 3. Homerus. Clarissimum deinde Homeri illuxit ingenium, sine exemplo maximum: qui magnitudine operis, et fulgore carminum solus adpeilari poeta 1) meruit. In quo hoc maximum est, quod neque ante ilium, quem ille imitaretur, neque post illum, qui eum imi* tari possit, inventus est. Neque quernquam alium, cujus operis primus auctor fuerit, in eo perfectissh irium, praeter Homerum et Archilochum 2), repellemus. Hic longius a temporibus belli, quod com- Jjosuit, Troici, quam quidam rentur, abfuit. Nam ferme ante annos DCCCCL, floruit, intra mille natus est. Quo nomine non est mirandum, quod saepe illud usurpat: otoi yvy fipoToi biti 3). Hoc enim uthominum, ita seculorum notatur differentia. Quem si quis caesum genitum putat, omnibus sensibus orbus est. 1) Snfofcrn er ocrjug^iycife unf>{d)hd)tfyin&er©icbtec genanut tvar&,^ ^ W^i et«hc(ie fattjrifd^e, fo rote^omer altefte eptfdje Stcf^er. 3)£>• i. fo mic jct}t{>ie 2)?enfcf;e« befd;afen jtu&. S- Sardanapalus. Lycurgus. Insequentr tempore imperium Asiaticum ab As- 2r U\ ld obtinueran t annis MLXX translatum «s. aa Medos, abhi*c annos ferme DCCLXX. Quip. pe Hesiodus. 1 55 pe Sardanapalum, eorum regem, mollitiis fluentem, et nimium felicem malo suo, tertio et tricesimo loco ab Kino et Semiramide, qui Babylona condiderant, natum, ita ut semper successor regni paterni foret filius, Arbaces Medus imperio vitaque privavit. Ea aetate clarissimus Graji nominis Lycurgus, Lacedaemonius, vir generis regii, fuit severissimarum justis- simarumque legum auctor, et disciplinae convenien- tissimae vir; cujus quam diu Sparta diligens fuit, excelsissime floruit. Hoc tractu temporum ante annos quincfue et sexaginta, quam urbs Romana conderetur, ab Elissa Tyria, quam quidam Dido autumant i), Carthago conditur. Circa quod tempus Caranus, vir generis regii, sextus decimus ab Hercule, profectus Argis, regnum Macedoniae occupavit. A quo magnus Alexander quum fuerit septimus decimus, jure, materni generis Achille auctore 2), paterni Hercule gloriatus est. i) pro dicunt. a) Sufefcrn.OfympiaS, SttermtbcrS SJlutter, ente$o#tee beS£6nia$»ott(SpiruS Neoptolemus roat, ber oom optoletmuTober$t>trl)U$, be^©o^ue, abftanmue. 5^) Hesiodus. Hujus temporis aequalis Hesipdus fuit, circa CXX annos distinctus ab Homeri aetate, vir pereks cantis ingenii, et mollissima dulcedine carminum memorabilis, otii quietisque cupidissimus, ut tempore tanto viro 1), ita operis auctoritate proximus. Qui vitavit, ne in id, quod Homerus, incideret 2): patriamque 3) et parentes testatus est; sed patriam, quia multatus ab ea erat, contumeliosissime 4). 1) Nautili# bem£omer. «) Smj? na$mU$ fetu SSaterhutb unb©efd^le^f unbefdunt bliebeu. 3) 5f r a tu Saotien. 4)^cftobtt^ faat oon(15.^37*)^ e i tt 25 u t(t/ 01 abe bem^elifon roobnt’ er tu traungeu ^lecfenbe^Slenbg, Stifpfl, wo b of i fl b er 2B in ter, unb fcblecbt atttjj ber©ommer/ unb nt^t^ jut. 6. Ludi Olympici. Roma Urbs condita. t ar ab ime annos ferine MGCJL Atreus om,m P i: patri funebres ludos facerei^ uum A eIo P I omnis^ener's 1 et TT^ U0 q u^em in ludicro Tum Ari• Caminum Hercules victor exstitit =s»-=s.s runt nrimnc r-f’ q, denis ann is praefue> “•’ p inius/ uit c^arops, ultimus Eryxias* ex m ”“g Sex^ Olympiade, p, st’ d u0 et mulos xMartf s’S K aC° nStitUta fuerat' Ro- bem Parilibus i„’ ruluti“J; mZ? adfmuT Va• R°- Z™ H*' q«i' iu prodiderunt* 3 accesserim^ 1 mmm aliis^ue Eiraci^ac^sT—" 1’' am vici' ,is^je^ibus li manu vix nituerif^ 15’ et P as,ora- inter duos lucos Wxi? hS” 4" 1* am, a Vlo facto ctos adnelistf’ t^ Hlc centl™ homines de- bliri d fi“ J 1! 6 Palrcs- instar habuit consilii nu- bhct. Hanc ongmem nomen Patriciorum habet g r' i /' VM'*>'"tdtctt, a6rr i.,®rrs d ST Sd.lc miebcr 6rr ©pielrn i>:;^ 3oritfus^i„y m«^‘” rc v IIC^,, i,tl1^htmpifcOen Icn Ttin' ,ttUS 013,1 ft^, i^lHmpiaben' ni:ab' piaben 776 uor(i 1,(^ ^Ipmpiabc. flat. 1@c5uc^ tpt’ lc^ e aI fi> in bic i 9 rfe S) 2). 1. am geffe bn^aUg, ciner^trtcitaoninn. T'* Popilius t Paulus Aemilius. lema2 1 m ra p« r' u i“ h 1 U s S^ iph“ eS’ R? X. 1^'“> P‘<>- est ad eum leZus M P? 3?- obs,deret i missus incepto desistis M‘ /°P lllus Laenas, qui juberet deliberaturum T ndataqUe- eXp° Suit; et Re g em iussitmie dicentem circumscripsit vireula, 1 pnus responsum reddere, quam egredere tur Carthago Evsrsa, «57 tur finito arenae circulo. Sic cunctationem regiam Romana disjecit constantia: obeditumque imperio. Lucio Paulo Aem ilio, Macedonicae victoriae compoti 2)5 quatuor filii fuere. Ex iis duos, natu majores, unum P. Scipioni, P. Africani filio, nihil ex paterna majestate, praeter speciem nominis vigoremque eloquentiae, retinenti, in adoptionem dederat; alterum Fabio Maximo: duos minores natu, praetextatos, quo tempore victoriam adeptus est, habuit. Is quum in concione extra urbem, more majorum, ante triumphi diem, ordinem actorum suorum commemoraret, deos immortales precatus est, ut, si quis eorum invideret operibus ac fortunae suae, in ipsum potius saevirent, quam in Rempublicam: quae vox, veluti oracujo emissa, magna parte eum spoliavit sanguinis sui. Nam alterum ex iis, quos in familia retinuerat, liberis, ar^e paucos triumphi, alterum post pauciores amisit dies. 1)©eu jungen 2tegi)ptifd[jeu jt&nig^tolcmau^^f;i(omctor. s) 0lad)bem et beit SKacebonifdEiert Jonig«levfeu^ beftegf (mtte. g. Carthago eversa. Universa deinde instincta in bellum Achaja, maxime Corinthiis in arma, cum gravibus etiam in Romanos contumeliis, instigantibus; destinatus ei bello ge rendo Consul Mummius. Et sub idem tempus, magis, quia volebant Romani, quidquid de Carthaginiensibus diceretur, credere, quam quia credenda adferebantur, statuit Senatus, Carthaginem excidere. Ita eodem tempore P. Scipio Aemilianus, vir avitis P. Africani, paternisque L. Pauli virtutibus simillimus, omnibus belli ac togae dotibus, ingeniique, ac studiorum eminentissimus seculi sui, qui nihil in vita, nisi laudandum, aut fecit, aut dixit, ac sensit(quem, Paulo genitum, adoptatum a Scipione, Africani filio, diximus) aedilitatem petens Consul creatus, bellum Carthagini jam ante biennium a prioribus Consulibus illatum, majore vi intulit; eamque urbem funditus sustulit, fecitque suae virtutis monumentum, quo l fuerat avi ejus clementiae*). Carthago diruta est, quum stetisset annis sexcentis sexaginta septem, Cn. Cornelio Lentulo, L» Mummio Consulibus. Eme Luem *58 X. Ex C. Vbllejo Paterculo. v finem habuit Romani imperii Carthago aemula. Per annos centum quindecim, aut bellum inter eos po- pulos, aut belli praeparatio, aut infida pax fuit. JNeque se Roma, jam terrarum orbe superato, securam operavit fore, si nomen usquam stantis maneret Carthaginis. Adeo odium certaminibus ortum, ultra metum durat, et ne in victis quidem deponitur; neque ante invisa esse desiit, quam esse desiit. *) Sitfofern nafunlt# t>er dfiere©cipto mtscrjlkt 9. Mummius et Scipio. Ante triennium, quam Carthago deleretur, JVI Cato perpetuus diruendae ejus auctor, L. Censorino* Marco Manlio, Consulibus, mortem obiit. Eodem anno, quo Carthago concidit, JL. Mummius Corinthum funditus eruit. Uterque Imperator, devictae a se gentis nomine honoratus, alter Africanus, alter adpellatus est Achaicus. Diversi Imperatoribus mores diversa fuere studia. Quippe Scipio tam elegans lioe- ralium studiorum omnisque doctrinae et auctor et admirator fuit, ut Polybium, Panaetiumque*), praecellentes ingenio viros, domi militiaeque secum habuerit. Semper aut belli aut pacis serviit artibus: aemper inter arma ac studia versatus, aut corpus periculis, aut animum disciplinis exercuit. Mummius tam rudis fuit, ut, capta Corintho, quum maximorum artificum perfectas manibus tabulas ac statuas m Italiam portandas locaret, juberet praedici condu- centibus, si eas perdidissent, novas eos reddituros. ^&er^ ,me VMd/idmndbtv, t>eiTcrt ©efcptdptc(uont 2tnfaitge S^enten^unifcl;en MvicaS bii » ur Serfioaiug tuir nai yrtfb^ anatiu^ mv cin©toifcfer io. Quae Carthaginem eversam sequuta. Potentiae Romanorum prior Scipio viam aperuerat luxuriae posterior aperuit. Quippe, remoto arthaginis metu, sublataque imperii aemula, non gradu, sed praecipiti cursu a virtute descitum, ad vitia transcursum; vetus disciplina deserta, nova inducta; in somnum a vigiliis, ab armis ad voluptates, a negotiis in otium conveijsa civitas. 11. 159 TtBEiuus Gracchus» jji, Tiberius G j' a c cfiu s* Tiberius Gracchus, Tiberii Gracchi, clarissimi, &tque eminentissimi viri, filius, P. Africani ex filia nepos, tribunus plebis creatus, vir alioqui vita inno- centissimus, ingenio florentissimus, proposito sanctis^ simus, tantis denique adornatus virtutibus, quanta* perfecta et natura et industria mortalis conditio recipit, P. Mucio Scaevola, L. Calpurnio Consulibus, descivit a bonis: pollicitusque toti Italiae civitatem, simul etiam promulgatis agrariis legibus, omnium statum concutientibus, summa imis miscuit; et in praeruptum atque anceps periculum aoduxit lempu- blicam, Triumviros agris dividendis coloniisque de- ducendis creavit, se, socerumque suum consularem Appium, et Gracchum fatrem admodum juvenem. Tum P. Scipio Nasica, qum esset consobrinus, Tiberii Gracchi, patriam cognationi praeferens, circumdata laevo brachio togae lacinia, ex superiore parte Capitolii, summis gradibus insistens, hortatus est, qui salvam vellent rempublicam, se sequerentur.’ Tum optimates, senatus atque equestris ordinis pars melior et major, et intacta perniciosis consiliis plebs, irruere in Gracchum, stantem in area cum catervis suis, et concientem paene totius Italiae frequentiam. Is fugiens decurrensque clivo Capitolino, fragmine subsellii ictus, vitam, quam gloriosissime degere potuerat, immatura morte finivit. Hoc initium in urbe Roma civilis sanguinis gladio- rumque impunitatis fuit. 12. Cajas Gracchus. Decem deinde interpositis annis, qui Tiberiunt Gracchum, idem Cajum, fratrem ejus, occupavitfu- ror, tam virtutibus ejus omnibus, quam huic errori similem, ingenio etiam eloquentiaque longe prae* stantiorem; qui quum, summa quiete animi, civita-» tis princeps esse pos*set, vel vindicandae rraternac mortis gratia, vel praemuniendae regalis potentiae, ejusdem exempli tribunatum ingressus, longe majora ct acriora repetens, dabat civitatem omnibus Italicis, extendebat eam paene usque Alpes, dividebat agros: vetabat quemquam civem plus quingentis jugeribus habere t nova constituebat portoria; novis, ' eo io- . y ellejo Paterculo. f“rebai 5^°r iacUs> isicia a senatu trans, terebat ad equites; frumentum plebi dare institue- rat: mhii immotum, nihil tranquillum, mhil quie- tum denique ia eodem statu relinquebat: quin lite- rum etiam continuant tribunatum. Hunc L Onb mms consul, persequutus armis, unaque Fulvium Flaccum, consularem ac triumphalem virum, aeque prava cupientem, quem Cajus Gracchus in locum Th beru fratris Triumvirum*) nominaverat, eumque so- re®p 1S. ac lsumserat potentiae, morte adlicit. Id- unum nefarie ab Upirmo proditum, quod capitis on dicam Gracchi, sed civis Romani pretium si da- U rum, idque auro repensurum proposuit. Gracchus pro tugiens, quum jam comprehenderetur ab iis, quos Ommius miserat, cervicem Europo servo praebuit currerit Se f7t! T h e intc. r? m^ 5<1™™ domino Suc- -rrerat. Ut Tiberii Gracchi antea corpus, ita Caji, mira crudehtate victorum, in Tiberim dejectum est. ) Inum virum agrii dividuadis etc, 13. Bellum Jugurthinum», tum B Mi U”! deinde! f u S urtllinum gestum est per Quin- tum Me.eilum, nulli sechndum occuii sui. Huius Le- gatus fuit C. Marius, hirtus atque horridus, v taque sanctus, quantum bello optimus, tantum pace pessh mus, immodicus gloriae, insatiabilis, impoiens semperquc inquietus. Hic per publicanos, aliosqh n Africa negotiantes, criminatus Metelli lentitudinem, trahentis jam in tertium annum bellum et na- uralem nobilitatis superbiam, morandique in impb- rus cupiditatem, effecit, ut quum, commeatu petito Romam venisset, Consul crearetur, bellique^aene patrati a Metello, qui bis Jugurtham acie fu/erat summa committeretur sibi. Metelli tamen et trium- Numidici SST 3’ meritUm cognomen At C. Marius L. Sullam quaestorem habuit et ™ S5“ m.^ r'S e"' bocchum'), Jugurtha potitus est: designatusque iterum Consul i in ur- nu«iL eV.f SUS-’ SeCUndi, co; sulatu s«itia Calendis Ja- nuarus eum in triumpho duxit. *)%od)ng o on gnauntonicit, bc4 14. Cimbri Et Teutones Victi. 14. Cimbri et Teutones victi. Effusa immanis vis Germanarum gentium, quibus nomen Cimbris ac Teutonis erat, quum Caepionem Manliumque consulem, et ante Carbonem Silanumque fudissent fugassentque in Galliis, et exuissent exercitu, Stabrumque Aurelium consulem et alios celeberrimi nominis viros truciciassent: populus Romanus non alium repellendis tantijs hostrbus magis idoneum imperatorem, quam Marium, est ratus. TUm multiplicati consulatus ejus. Tertius in adparatu belli consumtus. Quarto, trans Alpes circa Aquas Sextias*) cUm Teutonis conflixit; amplius centum quinquaginta millia hostium, priore ac postero die, ab eo trucidata^ gensque excisa Teutonum. Quinto, citra Alpes iri campis, quibus nomen erat Raudiis, ipse ConsUl, et ProconsUl Quintus Lutatius Catulus, fortunatissimo decertavere proelio. Caesa aut capta amplius centum millia hominum. Hac victoria videtur'meruisse Marius, ne ejus nati iempublicam poeniteret, ac bona malis repensasse. Sextus consulatus veluti praemium ei meritorum ^datus. *) 2%, in^roreuce» 15. Mithridates. Per ea tempora Mithridates, Ponticus rex, vir bello acerrimus, virtute eximitis, aliquando fortuna, semper animo maximus, consiliis dux, miles manu, odio in Romanos Hannibal, occupata Asia 1), ne- catisque in ea omnibus civibus Romanis, quos quidem eadem die atque hora interimi jusserat, quum terribilis Italiae quoque videretur imminere: sorte obvenit.Sullae Asia provincia. Is egressus Urbe quum circa Nolam moraretur 2), P. Sulpicius, tribunus pl. disertus, C. Mario, post LXX annum omnia imperia et omnes provincias concupiscenti, se addixit, legemque ad populum tulit, qua Sullae imperium abrogaretur, C. Mario bellum decerneretur Mithridaticum; aliasque leges perniciosas et exitiabiles tulit. 1)^tein:^jtcii it>arb and) fddedtiOin Sljieu genannf. 2) SDie SSctagmutg dou bur©tabt 9tota iit.fampaitiert rfcr* 5pgme©ufi[a’s 9XatfcO gcjjjeu btn 3)Iitl;ribftteS. Chreslom. L 16. id» X. Ex C. Vellejo Pater.culo. 19. Marius exsul. Tum SulJa, contracto exercitu, ad Urbem re* diit, eamque armis occupavit; auctores novarum pes- simarumque rerum, inter quos Marium cum filio et P. Sulpicio, urbe exturbavit, ac lege lata exsules fecit. Marius post sextum consulatum annoque LXX nudus ac limo obrutus, oculis tantummodo ac naribus eminentibus, extractus arundineto, circa paludem Maricae*), in quam se, fugiens consectantes Sullae equites, abdiderat: injecto in collum loro, in carcerem Minturnensium productus est. Ad quem inteificiendum missus cum gladio servus publicus, natione Germanus, qui forte''ab imperatore eo, bello Cimbrico, captus erat, ut agnovit Marium, magno ejulatu, expromente indignationem casus tanti viri, abjecto gladio profugit e carcere. Tum cives, docti ab hoste misereri paulo ante principis viri, instructum cum viatico collataque veste, in navem imposuerunt. At ille cursum in Africam direxit, inopem- que vitam in tugurio ruinarum Carthaginiensium toleravit: quum Marius, adspiciens Carthaginem, illa intuens Marium, alter alteri possent esse solatio. *) Sftarica, einc Sftpmp&e, bte fcei) 9)tinfutna, au bev©rati» ie t>ou Satium tnacfirt tuurbe. 17. Cinna et Marius. Tam Cinna patriae bellum intulit, et C. Marium cum filio de exsilio revocavit, quique eunt iis pulsi erant.—^ Cinna et Marius, haud incruentis utrinque certaminibus editis, urbem occupaverant: sed prior ingressus Cinna de recipiendo Mario legem tulit. Mox C. Marius pestifero civibus suis reditu intravit moenia. Nihil illa victoria fuisset crudelius, nisi mox Sullana esset sequuta. Neque licentia gladiorum iu mediocres saevitum, sed excelsissimi quique atque eminentissimi civitatis viri variis suppliciorum generibus adfeeti. Omnia erant praecipitia in rep., nec tamen adhuc quisquam inveniebatur, qui bona civis Romani aut donare auderet, aut petere sustineret. Postea id quoque accessit, ut saevitiae causam avaritia praeberet, et modus culpae ex pecuniae modo constitueretur; et, qui fuisset locuples, fieret nocens; nec quidquam videretur turpe, quod esset quaestuosum. S U L D A slim. Secundum deinde consulatum Cinn,a, et septimum Marius in priorum dedecus iniit. Cujus initio morbo oppressus decessit, vir m bello hostibus, in otio civibus infestissimus, quietisque impatien- tissimus. 18. Sulla. Dominante in Italia Cinna, major pars nobilitatis ad Sullam in Achajam ac deinde post in Asiam perfugit.— Transgressus in Asiam Sulla, parentem ad omnia supplicemque Mithridatem invenit. Quem multatum pecunia ac parte navium, Asia omnibus- que aliis provinciis, quas armis occupaverat, decedere coegit. Tum Sulla, compositis transmarinis rebus, revectus est in Italiam. Ante adventum Sullae, Cinna, seditione orta, ab exercitu interemtus est; de .quo vere dici potest, ausum eum, quae nemo auderet bonus, perfecisse, quae a nullo nisi fortissimo perfici possent; et fuisse eum in consultando temerarium, in exsequendo virum. Putares, Sullam venisse in Italiam, non belli vindicem, sed pacis auctorem; tanta cum quiete exercitum per Calabriam Apuliamque, cum singulari cura frugum, agrorum, hominum, urbium, perduxit in Campaniam; tentavitque justis legibus et aequis conditionibus bellum componere. Sed iis, quibus et pessima et immodica cupiditas erat, non poterat pax placere. Crescebat interim in dies Sullae exercitus, confluentibus ad eum optimo quoque et sanissimo. Felici deinde circa Capuam eventu Scipionem Norbanumque Consules superat: quorum Norbanus acie victus, Scipio ab exercitu suo desertus ac proditus, inviolatus a Sulla dimissus est.- Videbantur finita belli civilis mala, quum Sullae crudelitate aucta sunt. Quippe dictator creatus, imperio, quo priores ad vindicandam maximis periculis rempublicam usi erant, eo id immodicam crudelitatis licentiam usus est. Primus ille(et utinam ultimus!) exemplum proscriptionis invenit, ut jugulati civis Romani cons'itueretur auctoramentum, plurimumque haberet, qui plurimos interemisset, fieret- que quisque merces mortis suae. Nec tantum in eos, qui contra arma tulerant, sed in multos insontes sae-» L* vi tum. C* Vellejo Paterculo. vitum.-Adjectum etiam, ut bona proscriptorum venb xent, exclusique paternis opibus iiberi etiam peteri- florum nonorum jure proliiberentur. 21. Cassius et Brutus. Caesar i) et Antonius trajecerunt exercitus in Macedoniam, et apud urbem Philippos cum M. Bruto Cassioque acie concurrerunt. Cornu, cui Brutus praeerat, impulsis hostibus, castra Caesaris cepit. .INam ipse Caesar, etiamsi infirmissimus valetudine erat, obibat munia ducis, oratus etiam a medico hem castris remaneret, manifesta denuntiatione quietis‘2) territo. Id autem, in quo Cassius fuerat, fugatum ac male mulcatum in altiora se receperat loca. Tum Cassius ex sua fortuna eventum collegae aestimans, quum dimisisset evocatum 3), jusisset- que nuntiare sibi, quae esset multitudo ac vis hominum, quae ad sb tenderet, tardius eo nuntiante, quum in vicino esset agmen Cursu ad eum tendentium, neque pulvere facies aut signa denotari possent 4J; existimans hostes esse, qui irruerent, lacerna caput circumdedit, extenfamque cervicem interritus liberto praebuit. Deciderat Cassii caput, quum evocatus advenit, nuntians Brutum esse victorem. Qui quum imperatorem postratum videret: Sequar, inquit, eum quem mea occidit tarditas: et ita ingla- dium incubuit. Post paucos deinde dies Brutus con- tnxit cum hostibus, et victus acie, quum in tumulum nocte ex fuga se recepisset, impetravit a Stratone Aegeate, familiari suo, ut manum morituro corm modaret sibi, rejectoque laevo super Caput brachio, quum mucronem gladii ejus dextera tenens sinistrae admovisset mammillae, ad eum ipsum locum, qua cor emicat, impellens se in vulnus, uno ictu trans- iixus exspiravit protenus. j) SScrfter.£>cunmt$, nadjma&te Stuguffri^ acmumt-(£afar# flbopttrter eof;n unb baf;cr fclffi 6dfar genannt.’ V 1. e. somnii. bic cigendic^ fcfion buitt ItattiH, aber ous befoitbcrem SnsraUcn tmfaefor&crt auf.«cue mi( ,d gdi* mmn.' 9'‘ £, a 5 s S. fCm" StC" nH' l" D''’ 0U5i Iis Antonius et Cleopatra. 1^5 22. yhitonius nt Cleopatra. Antonius bellum patriae inferre statuit, quum «ante, novum se Liberum Patrem adpellari jussisset, quum redimitus hederis, coronaque velatus aurea* et thyrsum tenens cothurnisque subnixus, curru, ve- lut Liber Pater, vectus esset Alexandrine. Caesare deinde et Messala Corvino Coss. debellatum apud Actum; ubi, longe ante quam dimicaretur, expio* ratissima Julianarum partium 1} fuit victoria. Vigebat in hac parte miles atque imperator, illa marce- ban* omnia. Hinc remiges firmissimi, illinc inopia adfectissimi. Hinc ad Antonium nemo, illinc ad Caesarem quotidie aliqui transfugiebant. Advenit deinde maximi discriminis dies, quo Caesar Antoniusque productis classibus, pro salute alter, in ruinam alter terrarum orbis dimicavere. Ubi initum certamen est, omnia in altera parte fuere, dux, remiges, milites; in altera nihil praeter milites. Prima occupat fugam Cleopatra. Antonius fugientis reginae, quam pugnantis militis sui, comes esse maluit; et imperator, qui in desertores saevire debuerat, desertor exercitus sui factus est. Illis, v etiam detracto capite 2), in longum fortissime pugnandi duravit constantia; et desperata victoria, in mortem dimicabatur. Caesar, quos ferro poterat interimere, verbis mulcere cupiens, clamitansque et ostendens, fugisse Antonium, quaerebat, pro quo et cum quo pugnarent? At illi, quum diu pro absente dimicassent duce, aegre submissis armis cessere victoriam; ci- tiusque vitam veniamque Caesar promisit, quam illis ut ea precarentur, persuasum est. Fuitque in confesso, milites optimi imperatoris, imperatorem fugacissimi militis functum officio. Victoria vero fuit clementissima; nec quisquam interemtus est, nisi paucissimi, et hi, qui ne deprecari quidem pro se sustinerent. Proximo deinde anno Caesar per- sequutus reginam Antonionumque Alexandriam, ultimam bellis civilibus imposuit manum. Antonius se ipse non segniter interemit, adeo ut multa desidiae crimina morte redimeret. At Cleopatra, frustratis custodibus, illata aspide, morsu ejus, sane expers muliebris metus, spiritum reddidit. Fuitque e-t fortuna et clementia Ceesaris dignum: quod nemo ex his. i66 XI. Ex Valerio Maximo. qui contra eum arma tulerunt» ab eo iussuve eius sit interemtus. 1) 2). t. bcr^PartOiM) bc$ 2) I. e. duce(Antonio.) xr. EX VALERIO MAXIMO. Valerius Maximus, Romae nobili genere natus, vixit sub Augusto et Tiberio, cui opera sua de- dicaverat. Scripsit facta et dicta memoratu digniora praecipue Romanorum et Graecorum; quae ex variis auctoribus excerpta libris IX est complexus. M. I. Cato puer. Cato quum in domo M. Drusi avunculi sui educaretur, et ad eum tribunum plebis Latini de civitate impetranda convenissent, a Q. Poppedio, Latinorum principe, Drusi autem hospite, rogatus ut socios apud avunculum adjuvaret, constanti vultu non facturum se respondit.. Iterum deinde, ac saepius interpellatus, in proposito perstitit. Tunc Poo- pedius in excelsam aedium partem levatum, abjecturum inde se, nisi precibus obtemperaret, minatus est: nec hac re ab incepto moveri potuit. Expressa est itaque illa vox hominum: Gratulemur nobis Latini h j UnC eS l e tarn parvum; quo senatore ne sperare quidem nobis civitatem licuisset. 2. Leonidas. Leonidas Spartanus cum CCC civibus apud Ther- Asiae ob i ectus> gravem illum et mari et seri m* xem’ nec hominibus tantum terribilem, sed Neptuno quoque compedes et caelo tenebras*) tTone™ T’. P ert,!, nacia virtutis ad ultimam despera- ™ rede 8 lt*. Ceterum perfidia et scelere incola- jas regionis, et loci opportunitate, qua pluri- SSoa d tam a^- nr’ spolialus’“ccidere dimicans, quam .d.ignatam sibe a patria stationem deserere, maluit. Ideo- Persever. Pueri Macer. 167 Ideoque tam alacri animo suos ad id P ra i eliu™’ trituri erant cohortatus est, ut diceret. Sic pran- commilitones, tamquam apud inferos coenaturi. Mors erat denuntiata: Lacedaemoni, perinde ac victoria esset promissa, ductor, mtrep.de paruerunt., *v x>cnn fte woaten, ivte ctn^erfer ft^ausfetucftc, btc©onnc tnii i^tcn tyfeileu werbunfeln. 3. Perseverantia pueri Macedonis. Vetusto Macedoniae more regi Alexandro nobilissimi pueri praesto erant sacrificanti. E quibus unus, turibulo arrepto, ante ipsum adstit.t,... cujus brachio carbo ardens delapsus est:, quo etsi ita urebatur, adusti corporis ejus odor ad circumstantium nares perveniret^ tamen et dolorem silentio pressit et Irachium immobile tenuit, ne sacrific.uni Alexandri aut concusso turibulo impediret, aut edito gemi regias aures adspergeret. Rex quoque, patienua pueri masis delectatus, hoc certius perseverantiae exper mentum sumere’voluit; consulto enim sacri.cavit diutius, nec hac re eum a proposito repulit. Si hmc miraculo Darius inseruisset oculos, scisset, ejus pis milites vinci non posse, cujus infirmam aetaten* tanto robore praeditam animadvertisset. 4. Archytas. Tarentinus Archytas, dum se Pythagorae praeceptis Metaponti penitus immergit, magno labore logoque tempore solidum opus doctrinae complexus, postquam in patriam revertitur, ac rura sua rev is coepit, animadvertit negligentia villici.corrupta et perdita: intuensque male meritum: a te supplicium, nisi tibi iratus essem..Maluit emm impunitum dimittere, quam propter iram gravius justo punire. 5. Septem Sapientes. A piscatoribus, in Milesia regione verriculum trahentibus quidam jactum emerat. Extracta deinde magni pondmis auria mensa, orta controversiaes: illis piscium se capturam vendidisse adlirmantib ,. hoc fortunam jactus se emisse dicente. Q ua^ tione,propter novitatem rei et magnitudinem pecumae ad universum ejus civitatis populum e a *<>a ■2^. Ex Valerio Maximo. £ d’ C“|-»«djud.cari m„, «pienua ilTi e co and‘’ m’^ «nau Thaleti menLm dede um We cessi, e? U R B^S Pittaco, is protinus alii ni cessit e£lm^anti, ^ium septem sapientium or!,i' D f I C^P Sc I ue P er«m' pem pervenit. Oui et titnln m ac^ ad Solo- « praemhtm ad'i pS u m Appo^m 6. Alexander et Asinarius, vt r e x* s°tte monitus, interfici juberet as mari,. g f CSSO P ri«>US occurrisset, factum L mortem abrip? imper^sset 01”" 68° bviam i-eate, quidnam se immejentem c i nitii i nocentemque addiceret rnmm ar i U supplicio in- suum oraculi praeceptura remli^ xcusandun^ factum mquit, rL Srr.j A t; aS1H? riuS> va/n asellus, quem eao antr m lUlc mortl destinavit; currit. Delectatus A* Q8* bam’ P rif> r tibi oc dicto, et quo? ab elro^mse^ iUil,S t3m^Uidp simem i n aliquanto viliore P a Jm^vf 8’° CCa‘ gionis rapuit. e^piandae relu 7- Archimedes vita privatus. nisi e A adei“m S e f3eS m dicere», tis enim Syracusis m", y itara, et abstulisset. Cap- multum ard^ victoffam^ ma“° oib u s Kximia tamen hominis prudentia^f ljb' tam inserat. Jllius parceretur edixin hpn i- e ectatUs’ ut capiti chimerie servato ouanVnm tantUm 8 Ioriae^ Ar- ponens. At is dum^animn n 0 PP. res. sls^jracusis reformas describit militi° CU 1 1S terram defixis irruperat,""i‘ d° mUm esset, interrogabat nromer 1 g adl°ficusnam Vestigandi, quod reouirebat^ mia™ cu P ld itatem in- non potuit- sed nmt’+^’. omen suum indicare pulvere: Noti, i„- ne g| igeu s imperii vi-tonfid,?"’’ aC P ennde. quasi artis sua Hneainenu confud?^ r)!, Ca,US’ S j' n8uine suo ter idem studium^ i i’^' Uo uccidit, ut prop- Jiaretur. modo donaretur vita, modo spo- Somnia. i 69 f>. Somnia. Apud Actium M, Antonii fractis opibus, Cassius farmensis; qui partes ejus sequutus fuerat, Athenas Confugit; ubi concubia nocte quum soiicitudinibus et curis mente sopita in lectulo jaceret, existimavit, ad se venire hominem ingentis magnitudinis, coloris ni*» gri, squalidum barba, et capillo demisso; interroga» tumque, quisnam esset, respondisse,^ScMohoLiyLOVct*)» ■perterritus deinde tam tetro visu et nomine horrendo, servos inclamavit, sciscitatusque est, si quem talis habitus aut intrantem cubiculum aut exeuntem vidissent. Quibus adfirmantibus, neminem illuc accessisse, iterum quieti et somno se dedit; atque eadem animo ejus obversata est species. Itaque, fugato somno, lumen introferri jussit, puerosque a se discedere vetuit. Inter hanc noctem et supplicium capitis, quo eum Caesar adfecit, paululum admodum temporis intercessit. *)(5m fcofet©eniti?, daemonem malum. Aterius Rufus, eques Romanus, quum gladiatorium munus Syracusis ederetur, inter quietem retiarii*) se manu confodi vidit, idque postero die in spectaculo consessoribus narravit. Incidit deinde, ut proximo ab equite loco retiarius cum mirmillone**) introduceretur; cujus quum faciem vidisset idem dixit ab illo se retiario trucidari putasse, protinusque inde discedere voluit. Illi, sermone suo metu ejus discusso, causam exitii misero attulerunt. Retiarius enim in eum locum compulso mirmillone et abjecto, dum jacentem ferire conatur, trajectum gladio Ate- |ium interemit. *)(Sin©labiator mtf cincm tnortn erfcinen©egncr ju oerflrtcfen fudjtc, unb bann umbradiife. **)(Sine anbere 2trt gestet, hd» burd)iljre$racbt unter* fdjieben. 9. Populi Romani magnanimitas. Philippo Macedonum rege superato, quum ad Tsthmicum spectaculum tota Graecia convenisset, T. Quinctius Flamininus tubae signo silentio facto, per praeconem haec verba recitari jussit: Senatus Populusque Romanus et T. Quinctius Flamininus imperator omnes Graeciae urbes, quae sub ditione Philippi regis j 70 XI. Ex Valerio Maximo. regis fuerunt, liberas atque immunes esse jubet. Oui- bus auditis, maximo et inopinato gaudio homines perculsi, primo veluti non audisse se, quae audierant, credentes, obticuerunt. Iterata deinde pronuntiatione praeconis, tanta caelum clamoris alacritate compleverunt, ut certo constet, aves, quae supervolabant, attonitas paventesque decidisse. Magni animi fuisset a tot captivorum capitibus servitutem detraxisse, quot tunc nobilissimis et opulentissimis urbibus populus Rom. libertatem largitus est. io. Coriolanus. Coriolanus maximi vir animi et altissimi consilii, optimeque de republica meritus, iniquissimae damnationis ruina prostratus, ad Volscos infestos tunc Romanis confugit. Magno ubique pretio virtus aesti- raatur. Itaque quo latebras quaesitum venerat, ibi brevi summum adeptus est imperium: evenitque, ut, quem pro se salutarem imperatorem cives habere noluerant, paene pestiferum adversus se ducem experirentur. frequenter enim fusis exercitibus nostris, victoriarum suarum gradibus aditum juxta moenia mbis\ olsco militi struxit. Quapropter fastidiosus ille in aestimandis bonis suis populus, qui reo non pepercerat, exsuli coactus est supplicare. Missi ad eum deprecandum legati nihil profecerunt. Missi deinde sacerdotes cum infulis, aeque sine effectu redierunt. Stupebat senatus, trepidabat populus, viri pariter ac mulieres exitium imminens lamentabantur. Tunc Veturia, Coriolani mater, Volumniam, uxorem ejus, et liberos secum trahens, castra Volscorum petiit. Quam ubi filius adspexitExpugnasti, inquit, et vicisti iram meam, patria, precibus hujus admotis. Continuoque Romanum agrum hostilibus armis liberavit. Ergo unius parentis adspectas bellum atrox salutari pace mutavit. II. Decii, pater et jilius. P. Decius, qui consulatum in familiam suam primus intulit, quum Latino bello Romanam aciem in» clinatam et paene jam prostratam videret, caput suum pro salute reipublicae devovit; ac protinus, concitato «quo, m medium hostium agmen, patriae salutem* sim mortem petens, irrupit: factaque ingenti strage, plu- Charondas Legislator 17* ■plurimis telis obrutus super corruit. Ex cujus vulneribus et sanguine insperata victoria emersit. Unicum talis imperatoris specimen esset, nisi animo suo respondentem filium genuisset. Is namque in quarto consulatu patris exemplum sequutus, devotione simili, aeque strenua pugna, consentaneo exitu, labantes perditasque vires Urbis nostrae correxit. Itaque dignosci arduum est, utrum Romana civitas utilius habueritDecios duces, an amiserit: quoniam vita eorum, ne vinceretur, obstitit; mors fecit, ut vinceret. 12. Charondas legislator. Charondas ad vim et cruorem usque seditiosas conciones civium pacaverat, lege cavendo, ut si quis eas cum ferro intrasset, continuo interficeretur. Interjecto deinde tempore, ex longinquo rure gladio cinctus, domum repetens, subito indicta concione, sicut erat, in eam processit, ab eoque, qui proxime constiterat, solutae a se legis suae admonitus: Ideyn ego illam, inquit, sanciam; ac protinus ferro, quod habebat, destricto incubuit. Quumque liceret culpam vel dissimulare, vel errore defendere, poenam tamen repraesentare*) maluit, ne qua fraus justitiae fieret. *) 2X i. bie©trafe gleid) bar bcsaljkii, b. i. auf bcc©teftc crbulben. 13. Demosthenis patroni astutia. Demosthenis astutia mirifice cuidam ancillae succursum est, quae pecuniam depositi nomine a duobus hospitibus acceperat, ea conditione, ut illam simul utrisque redderet. Quorum alter interjecto tempore, tamquam mortuo socio, squalore obsitus, deceptae omnes nummos abstulit. Supervenit deinde alter, et depositum petere coepit. Haerebat misera in maxima pariter et pecuniae et defensionis penuria, jam- que de laqueo et suspendio cogitabat. Sed opportune Demosthenes ei patronus adfulsit, qui ut in advocationem venit: Mulier, inquit, parata est depositi se fide solvere; sed nisi socium adduxeris, id facere non potest, quoniam, ut ipse vociferaris, haec dicta est lex, ne pecunia alteri sine altero numeretur. 14. Insignia quatuor poetarum mortis genera. Aeschyli poetae excessus, quemadmodum noa volun- »7* XI.Ex Yaeeiiio Maximo. voluntarius, sic propter novitatem casus referendus' est. In Sicilia moenibus urbis, in qua morabatur, egressus, aprico in loco resedit. Super quem aquila testudinem ferens, elusa splendore capitis,(erat enim capilbs vacuum) perinde atque lapidi eam allisit, ut fractae carne vesceretur. Eoque ictu origo et principium fortioris tragoediae*) exstinctum est. *) Snfbfent?Iefd;S)tu^ fcer erfle a>af)re tragifctyc$>tc£det n?ar. Sed atrocius aliquanto Euripides finitus. Ab Archelai enim regis coena in Macedonia domum hospk talem repetens, canum morsibus laniatus obiit. Cru« delitas fati tanto ingenio non debita. Sophocles ultimae jam senectutis quum in certamine tragoediam dixisset, ancipiti sententiarum eventu diu sollicitus, aliquando tamen una sententia victor, causam mortis gaudium habuit. t Philemonem autem vis risus immoderati abstulit. Paratas ei ficus atque in conspectu positas asello con- sumente, puerum, ut illum abigeret, inclamavit. Qui quum jam comestis omnibus supervenisset: Quoniam, inquit, tam tardus fuisti, da nunc merum asello. Ac protinus, urbanitatem dicti crebro anhelitu cachino- rum prosequutus, senile guttur praegravavit. 15. O e n. L. Paulo Consuli quum sorte evenisset, ut bellum eurn rege Perse gereret, et domum e curia regressus, filiolam suam, nomine Tertiam, quae tum erat admo. dum parvula, osculatus tristem animadverteret, interrogavit, quid ita eo vultu esset. Quae respondit: Persam periisse. Decesserat autem catellus, quem puella in deliciis habuerat, nomine Persa. Arripuit igitur omen Paulus, exque fortuito dicto quasi spem certam clarissimi triumphi animo praesumsit. 16. Luxuriosus resipiscens. Perditae luxuriae Athenis adolescensPolemo quum e convivio non post occasum solis, sed post ortum surrexisset, domumque rediens Xenocratis philosophi patentem januam vidisset, vino gravis, unguentis delibutus, sertis capite redimito, pellucida veste amictus, refertam turba doctorum hominum scholam ejus intravit. Nec contentus tam deformi introitu, conse- < dit Generi Electio, A73 dit etiam, ut clarissimum eloquium et p^udentissima praecepta temulentiae lasciviis eluderet. Orta deinde ut par erat, omnium indignatione, Xenocrates vultum in eodem habitu continuit, omissaque re, quam disserebat, de modestia ac temperantia loqm coepit. Cujus gravitate sermonis resipiscere coactus Polemo primum coronam capite detractam projecit: paullo post brachium intra pallium reduxit: procedente tempore oris convivalis hilaritatem deposuit; ad ultimum totam luxuriam exuit, uniusque orationis saluberrima medicina sanatus, ex infami ganeone maximus philosophus evasit. Peregrinatus est hujus animus in nequitia, non habitavit. 17. Generi electio. Unicae filiae pater Themistoclem consulebat, utrum eam pauperi, sed ornato, an locupleti, sed parum probato collocaret. Cui is: Malo, inquit, virum pecunia, quam pecuniam viro indigentem. Quo dicto stultum monuit> ut generum potius quam divi^ tias generi legeret. XIL EX CURTIO. Curtius, de quo usque adeo nihil certi constat, iit nonnulli i quamquam perperam, eum ex auctoruni Veterum numero expungendum censeant, vixit verisimilius circa medium$eculi primi. Scripsit de Alexandri Magni rebus gestis, quas decem libris enarrat stilo ornatiore et cultiore. Initium historiae, et loca alia, quae temporum injuria perierunt, Bruno, ffeins- heimius et Cellarius supplere conati sunt. I. Darii iter cum exercitu. T\ *-^arius castra ad Euphratem moveri jubet. Patrid more Persarum traditum e*t, orto sole demum procedere *74 XII, Ex Curtio. dere. Lie jam illustri, signum e tabernaculo regis buccina dabatur. Super tabernaculum, unde ab omni» bus conspici posset, imago solis crystallo inclusa fulgebat. Ordo autem agminis erat talis. Ignis, quem ipsi sacrum et aeternum vocabant, argenteis altaribus praeferebatur. Magi proximi patrium carmen canebant. Magos trecenti et sexaginta quinque juvenes sequebantur, puniceis amiculis velati, diebus totius anni pares numero; quippe Persis quoque in totidem dies descriptus est annus. Currum deinde Jovi sacratum albentes vehebant equi: hos eximiae magnitudinis equus, quem Solis adpellabant, sequebatur: aureae virgae et albae vestes regentes equos adornabant. Haud procul erant Vehicula decem, multo auro argentoque caelata. Sequebatur haec equitatus duodecim gentium variis armis et moribus. Proximi ibant, quos 1 ersae Immortales vocant i), ad decem millia- cultus opulentiae barbarae non alios magis 2) honestabat; ilii aureos torques, illi vestem auro distinctam habebant, manicatasque tunicas, gemmis etiam adornatas. Exiguo intervallo, quos cognatos regis adpellant, decem et quinque millia hominum. Haec vero turba muliebriter propemodum culta, luxu magis quam decoris armis conspicua erat. Doryphori vocabantur proximum his agmen, soliti vestem excipere regalem. Hi currum regis anteibant, quo ipse eminens vehebatur. Utrumque currus latus deorum simulacra ex auro argentoque expressa decorabant: distinguebant internitentes gemmae jugum: ex quo eminebant duo au- iea simulacra cubitalia, inter haec auream aquilam pinnas extendenti similem sacraverant. 1) Sic!?©otps? functe ben 9Za&men bcr UnfierUicDett ba^r, roctl es nte i»ebcr ttieftr nod^ tweniger«te 10,000 9)tanft ©olbaten batte, tnbeitt jcber 9(l>gang fo^leid? erfeBet tuurbe. 2^nT' f G'^ os P rae ceter i s omnibus. Doryphori, b. i. hastati- Sratmiucu, Cultus regis inter omnia luxuria notabatur: purpureae tunicae medium album intextum erat: pallam auro distinctam aurei accipitres, velut rostris inter se corruerent, adornabant, et zona aurea muliebriter cinctus acinacem suspenderat, cui ex gemma erat vagina. Cidarim Persae regium capitis vocabant insigne; hoc caerulea fascia albo distincta circumibat. ~amum decem millia hastatorum sequebantur; hastas Quomodo Alexander Erga Darii Cet, 175 stas argento exornatas, spicula auro praenxa gestabant Dextra laevaque regem ducenti ferme nobilissimi proquinquorum comitabantur. Horum agmen claudebatur triginta millibus peditum, quos equi regis quadringenti sequebantur. Intervallo deinde unms stadii matrem Darii Sysigambim currus vehebat, et in alio erat conjux. Turba feminarum reginas comitantium equis vectabatur. Quindecim inde, quas armamaxas*) adpellant, sequebantur. In his erant liberi regis, et qui educabant eosspadonumque grex, haud sane illis gentibus vilis. Tum regiae pellices trecentae sexaginta vehebantur, et ipsae regali cultu or- natuque. Post quas pecuniam regis sexcenti muli et trecenti cameli vehebant, praesidio sagittai iorum pro- sequente. Propinquorum amicorumque conjuges huic agmini proximae, lixarumque et calonum greges vehebantur. Ultimi erant cum suis quisque ducibus, qui cogerent agmen, leviter armati. Contra si quis aciem Macedonum intueretur, dispar acies erat: equis virisque non auro, non discolori veste, sed feiro atque aere fulgentibus. Agmen et stare paratum, et sequi; nec turba, nec.sarcinis praegrave; intentum ad ducis non signum modo, sed etiam nutum; et castris locus, et exercitui commeatus suppetebant. Ergo Alexandro in acie miles non defuit; Darius, tantae multitudinis rex, loci, in quo pugnavit, angustiis redactus est ad paucitatem, quam in hoste centemserat, (L. III. 3.) *)(Sine#rt©anften, befonbcrS fur ba$ graucnsimmcr. 2. Quomodo Alt x an der erga Darii matrem et uxorem, captivas, se gesserit. Alexander diu Darium*) persequendo fatigatus, posteaquam et nox adpetebat, et eum adsequendi spes non erat, in castra ejus paulo ante a suis capta pervenit. Invitari deinde amicos, quibus maxime adsueverat, jussit; quippe summa dumtaxat cutis in femore perstricta non prohibebat interesse convivio, quum repente e proximo tabernaculo iugubiis clamor, barbaro ululatu planctuque permistus, epulantes conterruit. Cohors quoque, quae excubabat ad tabernaculum regis, verita, ne majoris motus principium. tii vero majora Idennd? T S d eu P ldo animum stimulabat adeundi Jovem quem genens sui auctorem, haud contentus mortali fastigio, aut credebat esse, aut credi volebat. Ergo cum iis, quos ducere secum statuerat, secundo amne 2) descendit ad Mareotim paludem. Ac primo quidem et sequenti die tolerabi- Iis labor visus, nondum vastis nudisque solitudini- bus aditis; jam tamen sterili et emoriente terra, bed ut aperuere se campi alto obruti sabulo, haud secus flu?rehJm fU\ d n m a^ uor in g re ssi, terram oculis re- quiiebant, Nulla arbor, nullum culti soli occurrebat vestigium; aqua etiam defecerat, quam utribus ca- meii devexerant; et 111 arido solo ac fervido sa- n o nulla erat. Ad hoc sol omnia incenderat siccaque et adusta erant omnia, quum repente, sive , ud(! eorum raunus, sive casus fuit, obductae caelo nubes condidere solem, ingens aestu fatigatis, etiamsi aqua de iceret, auxilium. Emmvero ut L- gum quoque imbrem excusserunt procellae, pro se r Sq^^ ere^ mi quidam> ob sitim imponentes U, ore quoque hianti captare coeperunt. Ouatri* haud SrorT 1^ SO r ltud J nes absum tum est. Jamque eorvl Z° mCUh Sede abcraa t, quum complures a n t e c edenta OC t Curruat Y modico. vobtu prima signa us aimipn’ f modo humi residebant, quum lenti- cedentium if 6 eiCt’ moc 0 se P en uis levabant, antepedem c^^? Ue^ onstrantia m ritu. Tandem ad tu imer v.T/";- VentUm est*^credibile dic- ramis vix S° 1,tudines s^ ta’ und ique ambientibus > ensam umnram cadente sole, contecta «st; Descriptio Babylonis, (Sst; multique fontes dulcibus aquis passim manantibus alunt silvas. Caeli quoque mira temperies, verno tempori maxime similis, omnes anni partes pari salubritate percurrit. i)!$. i. bie gabert bicfc@efaf)ren tmb 23efdht>etbet|. noct) fiir grofer au^, ats'(te tutrfitef; wrtreu. «)©r fut;r bett i t{ji n u it t e r. Regem propius adeuntem maximus natu e sacerdotibus filitim adpellat: hoc nomen illi parentem Jovem reddere adfirmans. Ille, jc vero, ait, et accipere et agnoscere, humanae sortis oblitus. Consuluit deinde, an totius orbis imperium fatis sibi destinaret pater? Vates, aeque in adulationem compositus, terrarum omnium rectorem fore ostendit. Post haec institit quaerere, an omnes parentis sui interfectores poenas dedissent? Sacerdos parentem ejus ne^at ullius scelere posse violari; Philippi autem omnes interfectores luisse supplicia» Adjecit, invictum fore, donec excederet ad deos. Saerilicio deinde facto, dona et saceidoubus et cieo data sunt; permissumque amicis, ut ipsi quoque consulerent Jovem. Nihil amplius quaesiverunt, quam: an auctor esset sibi, divinis honoribus colendi suum regem? Hoc quoque acceptum fore Jovi, vates respondit, ut ipsi victorem regem divino honore colerent. Jovis igitur lilium se non solum adpeliari passus est, sed etiam jussi.t; rerumque gestarum famam, dum augere vult taU ad- peilatione, corrumpit. Et Macedones, adsueti quidem regio imperio, sed majore libertatis umbra, quam ceterae gentes, immortalitatem adfectantem contumacius, quam aut ipsis expediebat* aut rem aversati sunt.(L. V, 7.)‘ ^.Descriptio Babylonis. Babylonis pulchritudo ac vetustas non Alexandri modo, sed etiam omnium oculos in semet haud immerito convertit. Semiramis eam condiderat, vel, ut plerique credidere, Belus, cujus regia ostenditur. Murus instructus laterculo coctili, bitumine interlitus, spatium XXX et duorum pedum latitudinem amplectitur. Quadrigae inter se occurrentes sine periculo commeare dicuntur. Altitudo muri C cubitorum eminet spatio: turres denis pedibus quam murus. M a altio- 4§fcif Prl vfl 4' 'm i K® !» Affl m i%Q XII. Ex CuliTib. altiores sunt. Totius operis ambitus CCCLXVIII sti, dia complectitur; singulorum stadiorum structuram singulis diebus perfectam esse memoriae proditum est. Aedificia non sunt admota muris, sed fere spa^ tium unius jugeris absunt. Ac ne totam quidem ur- bem tectis occupaverunt: per XC stadia habitatur- nec omnia continua sunt i); credo, quia tutius visum est, pluribus locis spargi. Cetera serunt colimtque, ut, si externa vis ingruat, obsessis alimenta ex ip' sius urbis solo subministrentur. Euphrates interfluit magnaeque molis crepidinibus coerctrtur. Sed omnium operum magnitudinem circumveniunt cavernae in. gentes, in altitudinem pressae ad accipiendum impetum fluminis, quod, ubi adpositae crepidinis fastigium excessit, urbis tecta corriperet, nisi essent specus lacusque, qui exciperent. Coctili laterculo structi sunt, totum opus bitumine adstringitur. F.ons lapideus; flumini impositus; jungit urbem. Hic quoque inter mirabilia Orientis opera numeratus est. Arcent quoque ambitu XX stadia complexam habet. XXX ^ iy^yv lerram turr^ um fundamenta demissa sunt; ad EXXX summum munimenti fastigium pervenit, buper arce vulgatum Graecorum fabulis miraculum, pensites horti sunt; summam murorum altitudinem aequantes, multarumque arborum umbra et proceritate amoeni. Saxo pilae, quae totum onus sustinfent, instructae sunt; super pilas lapide quadrato solum stratum est, patiens terrae, quam altam injiciunt, et humoris quo rigant terras; adeoque validas arbores sustinent moles, ut stipites earum VIII cubitorum spatium crassitudine aequent, in L pedum altitudinem emineant, et frugiferae sint, ut si terra sua alerentur. Et quum vetustas non opefa solum manu facta, se etiam ipsam naturam paulatim exedendo perimat, haec moles, quae tot arborum radicibus premitur, tantique nemoris pondere onerata est, inviolata durat, quippe XX lati parietes sustinent, undecim pe- um intervallo distantes, ut procul visentibus silvae moritibus suis imminere videantur. Syriae 2) regem, a y one regnantem, hoc opus esse molitum memoriae proditum est, amore conjugis victum, quae de- \ eno nern orum silvarumque in campestribus locis, irum compulit amoenitatem naturae genere hujus peris imitari. Diutius in hae urbe quam usquam eonsti» Expugnatio Persepolis* rgi constitit rex, nec ullus locus disciplinae militari ma* gis nocuit.-Nihil urbis ejus corruptius moribus; nec ad irritandas illjciendasque immodicas voluptates instructius. Conviv r ales ludi tota Perside regibus purpuratisque cordi sunt; Babylonii maxime in vk num, et quae ebrietatem sequuntur, effusi sunt i) 25.,t.©efiaube banactt nicfit an ctnaitbcr. s)£>ter, tpic efferi, ftatt Stffpricu. 5. Expugnatio Persepolis. Persepolis erat regia veterum Persidis regum. Mulcas urbes, refertas opulentia regia, Alexander partim expugnaverat, partjm in fidem acceperat; sed urbis hujus divitiae vicere praeterita. In hanc totius Persidis opes congesserant barbari; aurum argentumque cumulatum erat; vestis ingens modus; supellex noa ad usum modo: sed ad ostentationem luxus comparata. Itaque inter ipsos victores ferro dimicabatur; pro hoste erat, qui pretiosiorem occupaverat praedam; et quum omnia, quae reperiebantur, capere non possent, jam res non occupabantur, sed aestimabantur. Lacerabant regias vestes, ad se quisque partem trahentes; dolabris pretiosae artis vasa cae? debant; nihil neque intactum erat, nec integrum ferebatur; abrupta simulacrorum membra ut quisque avellerat, trahebat. Neque avaritia solum, sed etiam crudeditas in capta urbe grassata est. Multi ergo hostium manus voluntaria morte occupaverunt 1); pretiosissima vestium induti, e muris semetipsos cum conjugibus ac liberis in praeceps jactantes. Quidam ignes, quod paulo post facturus hostis videbatur, subjecerant aedibus, ut cum suis vivi cremarentur. T andem suos rex corporibus et cultu feminarum abstinere jussit. Ingens pecuniae captivae modus traditur, prope ut fidem excedat. Ceterum atit de aliis quoque dubitamus, aut credimus, in hujus urbis gaza fuisse C et XX millia talenta, ad quae vehenda (namque ad usus belli secum portare decreverat) jumenta et camelos a Susis 2) et Babylone contrahi jussit.(1. V, 6.) 1) 25. t. ftc fameit fmrch©db|Inior& bett fdnbtdjett©euxdfe tbatigFeiten jituor. a) Susa tuar bte«ralfc Dleftbeitj bet(Perftffpen jfcomgc. fh * Si XII. Curti d. 6. Persepolis incendium. .^^xander ingentia animi bona, illam indolem $na omnes reges antecessit, illam in subeundis peri! cuhs constantiam, in rebus moliendis effinendis^ue Im 0 Tn vor J, t 1 t t dedlt0Sfldem’ in ca P tiv°5 clementi. San am a b f i qU° qUe et usitatis, tem, Veiantiam, haud tolerabili vini Cupiditate foedavit bellum 6 deT Ul°-? 8" 1 re P arante tum maxime inibat convivia, quibus feminae inter- to v vZ W pe t 11,ce i ilc f ntlus^ uam decebat cum arma- to vivere adsuetae. Ex bis una Thais et ipsa temulen- ta maximam apud omnes Graecorum initurum gra- Pxs^ectar™| at’ 81 re§,am Fersan,m jussisset incendi j xspcctaie hoc eos r), quorum urbes barbari deles, Unus et ,n° SC? rt° de tanta re ferenti sententiam, ‘ uoone f! 7’ a- pS1 mer° onerati> adsentiunt. Rex 2/lW fuit avidior, quam patientior:(Juin igitur ulciscimur Graeciam, et urbi faces subdimus? Omaes denJn7rh mer°; ltaqUe SUrgUUt temulcntl incen, bem? CLU armatl Pepercerant. Primus rex g m regiae injecit; tum convivae et ministri pellicesque Multa cedro aedificata erat regia- quae 1 ce- lenter tgne concepto, late fudit incefriiuT Quod ronsrveS? f 8 haud pr0Cul ab urbe tendebat. 2), ratus’ ad opem ferendam con. dem r P^ Cd Ut ad ve sabulum regiae ventum est, vi, ;- t d g m 1 P sum ndhuc adgerentem faces. Omissa in inr* f j, uam portaverant, aqua, aridam materiem re^ a i7 dlU^]aCe^ coe P crunt* Hunc exitum habuit b/m 0rientls’ l,I-de tot gentes ante jura pete- tT-rnl/r, regum; unicus quondam Graeciae , nulle navium classem, et exercitus, qujbus Europa inundata est. Ac ne longa quidem (1 y^^ uae exci^i u m ejus sequuta est, resurrexit. 1) 3?afnitncb bic 0ric4)cn. 2) lendere(jeiftt(lier: c,ampjrcti, in bcn 3c(ten(iegeit. 7- O? at io legatorum Scjtharum ad Alexandrum. Alexander ad transeundum Tanain jam omnia P averat, quum legati Scytliarum XX, more gentis per castra equis vecti, nuntiari jubent regi, velle ipsos ad eum mandata perferre. Admissi in taberna- euum, jussique considere, in vultu regis defixerant ocu- Oratio Legatop.um Scytar. Ad.Alex. it>$ oculos; credo, quia magnitudine corporis animum aestimantibus modicus haudquaquam famae par videbatur. Scythis autem non ut ceteris barbaris, rudis et inconditus sensus est; quidam eorum sapientiam capere dicuntur, quantamcunque gens capit semper armata. Sicque loquutos esse apud regem memoriae proditum est: ,,Si dii habitum corporis tui aviditati animi parem esse voluissent, orbis te non caperet; altera manu Orientem, altera Occidentem contingeres. Et hoc adsequutus scire velles, ubi tanti numinis fulgor conderetur. Sic quoque concupiscis, quae non capis. Ab Europa petis Asiam; ex Asia transis in Europam; deinde si humanum genus omne superaveris, cum silvis et nivibus, et fluminibus, ferisque bestiis gesturus es bellum. Quid tu, ignoras arbores magnas diu crescere, una hora exstirpari? Stultus est, qui fructus earum spectat, altitudinem non metitur. Vide, ne, dum ad cacumen pervenire contendis, cum ipsis ramis, quos comprehenderis, decidas. Leo quoque aliquando minimarum avium pabulum fuit, et ferrum rubigo consumit. ISiiul tam firmum est, cui periculum non sit etiam ab invalido. Quid nobis tecum est? numquam terram tuam attigimus, Qui sis, unde venias; licetne ignorare in vastis silvis viventibus? Nec servire ulli possumus, nec imperare desideramus. Dona nobis data sunt i), ne Scytharum gentem ignores, jugum boum, aratrum, et sagitta et patera. His utimur et cum amicis, et adversus inimicos. Fruges amicis damus boum la-i. bore quaesitas; patera cum iisdem vinum diis libamus; inimicos sagitta eminus, hasta cominus petimus. Sic Syriae 2) regem, et postea Persarum, Medorumque 3) superavimus; patuitque nobis iter usque in Aegyptum. At tu, qui te gloriaris ad latrones persequendos venire, omnium gentium, quas adisti, latro es. Lydiam cepisti; Syriam occupasti; Persidem tenes; Bactrianos habes in potestate; Indos petisti; jam etiam ad pecora nostra avaras et insatiabiles manus porrigis. Quid tibi divitiis opus est, quae te esurire cogunt? Primus omnium satietate parasti famem, ut, quo plura haberes, acrius, quae non habes, cuperes. Non succurrit tibi, quamdiu circum Bactra haereas? dum illos subigis, Sogdiani bellare coeperunt; bellum tibi ex victoria nascitur. Nam *84 XII. Ex Cun t i o. J fortiorque sis quam quisquam, tamen alieni genam dominum pati nemo vult. Transi modo Ta. nain, scies quam late pateant, numquam tamen consequens Scjthas. Paupertas nostra, velocior erit quam exercitus tuus, qui praedam tot nationum ve! f n;• ursus quum procul abesse nos credes, videbis n tuis castris. Eadem velocitate et sequimur et fu- sol,tudines Graecis etiam prover- milfs nu/m A atn° SdeS, erta Ct humano vacua 3 f q UrbeS et°P uI entos agros sequimur. Pro- inde t fortunam tuarn pressis manibus tene. Lubrica «nenc« C inVlta tenen P otes t- Salubre consilium se- ne feliS F aeS T S tem PP s os^ndit melius; impone felicitati tuae frenos, facilius illam reges. No- ft ueTnV^n^ h C r eSSef° rtunam’ manus n 1 an tum habet; quum manus porrigit, pen- Seu s q e7 q,:\ COmp,' ehen,1, e f I10n shli*-^"ique si bUere mortalibus beneficia debes, non TiPi- Sia autern homo es, id quod es, sem- orooter e nn, CQ t 8lta\i StUltUm est meminisse, tliipric:^ C e- U1°bbvisceris. Quibus bellum non in* pft’; b° niS amiC1S? oteris uti» Nam et firmissi- f er pares amicitia; et videntur pares, qui umir^ C t r t mt mter SG P ericulum virium. Quos viceris, ™m mdl** eSSe- CaVe Credas’ inter dominum et ser- ; lmiClt T la eSt; etiam in pace belli tamen credideris rol T^\° S^ l,as sancire ne c„ 11t-’ endo fidem jurant. Qraecorum ista nos relidnnp qU1 aCta c° nsi% nant’ et de. os Avocant; tnr 8 m r iai P sa 11 de novimus; qui nonreveren- i minea, fallunt deos. Nec tibi amico opus est, Fnrnn^P dubites‘ Ceterum nos et Asiae et fonti nt?m UOC. eS habebis 5 Bactra, nisi dividat Tanais, ThE F’ U traTana- usc t ue ad Thraciam coiimus; l iraciae Macedoniam conjunctam esse fama est. Utri* considera/^ Haef baXVus^^ontr'! araiC°" VeUS Ptro^oir- oaroarus. Lontra rex, rortuna sua fortmipm USUrUm esse’ re spondet; nam et oniri tPr^’ CU1 conb dat, et consilium suadentium, ne qu d temere et audacter faciat, sequuturum.(1. VII, 8.) "Vnt* ei/ l. er a hcn eagc(Herodot IV. 5.) trrt, ait tmb ec?)d;t l n eirt 9 0l&cnec Wn, 3od),etrciU (.Keiu t>nm,Z m mfbZiu M)Cmn' mi 2) pro: Quomodo Alex. Erga Lys. et Clit. Se Gess. i 85 s) Pro: Assyriae. SJtetteidjf Ninus. 3)(Spcu^ uni)©artiti^p|xa?pi^. 3. Quomodo Alexander erga Lysimachum et Chtum se gesserit. Alexander saltum, quatuor continuis aetatibus intactum, cum toto exercitu ingressus, agitari undique feras jussit. Inter quas quum leo magnitudinis rarae ipsum regem invasurus incurreret; forte Lysimachus, qui postea regnavit, proximus Alexandro, venabulum objicere ferae coeperat. Quo rex repulso, et abire jusso, adjecit, tam a semet uno, quam a Lysimacho, leonem interfici posse. Lysimachus enim quondam quum venaretur in Syria, occiderat eximiae magnitudinis feram solus; sed laevo humero usque ad ossa laceratus ad ultimum periculi pervenerat. Id ipsum exprobrans ei rex, fortius, quam loquutus est 1), fecit; nam feram non excepit modo, sed etiam uno vulnere occidiL Fabulam, quae objectum leoni a rege Lysimachum temere vulgavit, ab eo casu, quem supra diximus, ortam esse crediderim. Ceterum Macedones, quamquam prospero eventu defunctus erat Alexander, tamen scivere 2) gentis suae more, ne pedes venaretur, aut sine delectis principum amicorumque. Ille IV. millibus ferarum dejectis, in eodem saltu cum toto exercitu epulatus est, Inde Maracanda 3) reditum est, acceptaque aetatis excusatione ab Artabazo 4) provinciam ejus destinat Clito, Jiic erat, qui apud Granicum amnem nudo capite regem dimicantem clypeo suo texit, et Rhosacisf) manum capiti regis imminentem gladio amputavit; vetus Philippi miles, multisquo bellicis operibus clarus. Hellanice, quae Alexandrum educaverat, soror ejus, haud secus quam mater a rege diligebatur. Ob has causas validissimam imperii partem fidei ejus tutelaeque commisit. Jam- que iter parare in posterum jussus, sollemni et tempestivo adhibetur convivio. In quo rex quum multo incaluisset mero, immodicus aestimator sui, celebrare, quae gesserat, coepit; gravis etiam eorum auribus, qui sentiebant vera memorari. Silentium tamen habuere seniores; donec Philippi res orsus obterere, nobilem apud Chaeroneam victoriam sui operis fuisse i aptavit; ademtamque sibi malignitate et invidia patris tan- i 36' XH. Ex Curtio, rei gloriam. Illum quidem, seditione inter Macedones milites et Graecos mercenarios orta, debU lUatum vulnere, quod in ea consternatione acceperat jacuisse, non alias c/uam simulatione mortis tutiorem) se corpus ejus protexisse cljpeo suo, ruentesque inii lum sua manu occisos. Quae patrem numquarn aequo animo esse confessum, invitum filio deben em salutem suam. Haec et his similia laeti audiere juvenes in- grata senioribus erant maxime propter Philippum, suo quo diutius vixerant. Tum Clitus, ne ipse qui* dem satis sobrius, ad eos, qui infra ipsum cubabant, conversus, Euripidis retulit carmen ita, ut sonus magis, quam sermo exaudiri posset a rege, quo signifi- cabatur, male instituisse Graecos, quod tropaeis regum dumtaxat nomina inscriberentur; alieno enim sanguine partam gloriam intercipi. Itaque rex, quum suspicaretur, nialignius habitum esse sermonem percontari proximos coepit, quid ex Clito audissent! Et iliis ad silentium obstinatis, Clitus pauiatim majore voce Philippi acta beliaque in Graecia gesta commemorat, omnia praesentibus praeferens. Hinc inter juniores senesque orta contentio est. Et rex, velut patienter audiret, queis Clitus obterebat laudes* ejus, ingentem iram conceperat. Ceterum quum animo videretur imperaturus, si finem procaciter orto sermoni Ciitus imponeret, nihil eo remittente, magis exasperabatur. Jamque Ciitus etiam Parmenio- nem 6) defendere audebat, et Philippi de Atheniensibus victoriam Thebarum praeferebat excidio 7); non vino modo, sed etiam animi prava contentione provectus. Ad ultimum, Si moriendum, inquit, est pro te, Clitus est primus; at quum victoriae arbitrium agis, praecipuum ferunt praemium, qui procacissime patris tui memoriae illudunt. Sogdianam regionem mihi attribuis, toties rebellem, et non modo indomi. tam, sed quae ne subigi quidem possit; mittor ad feras bestias, praecipitia ingenia sortitas. Sed quae ad me pertinent, transeo: Philippi milites spernis; oblitus, nisi hicSitharias senex juniores pugnam detrectantes 1 evocasset, adhuc nos circa Halicarnassum haesuros fuisse. Quo modo ergo Asiam etiam cum istis junioribus subjecisti! Verum est, ut opinor, quod avunculum tuiim g) in Italia dixisse constat, ipsum in viros incidisse, te in feminas. 1) Quomodo Alex Erga Lys. et Clit. Se GeSS. i sy j) I. e. quam promiserat. «A I.€. decrevere(OOU scisco)._ r. 7)^articauba tvar bie^aupfjxabt i'on©ogbtana, t»cid;c# 9)teerc nebeu&afttien lag,»nb t'ou noa) fcbr coben 55olfent ben?ol;nt tvar, b«r;tc fte xlmt^ utucu loilbc£(}tere ncnut.,.~- a) Slrtabaj, cut^rftfc&er©atrap, wac nad) bera 5obc b 5 S)aciu^ jutu Stfcfanber ubcrgcgangfu. 6r war t anudue idjiii qc 2Eai)cc ait, uub ecbiclt anfauglid; oom 51(tjanbcc ac ©tattbaltcrfcijaft t>ott 58aftctctt ttnb tPal)tfc^tHHUd) aucy t>ait ©ogbtdna._. f) len%tvmado?feinet Sreuurtmb etnen bcr»crbtentcf!ctt Selb&ctrn, batte Sllcyanbec, ba ev\i)n\ vtxUdm bcn war, mcucbclmbrbcnfcb binridbtctt tamn.. y)«pbtltptuti? battc bcn Sbaronca uber bie Sltbener gcftegt, $Tleyanbcr b«tte Sbebeit se^ort... S) Sllcyattber, iUnig rea iturul, ber in Staltcn gtgcn bie gufanier uub SScuttieif$rieg fubcte/ eiIt a,rubev jDlpmpias'. l\ r ihil ex omnibus inconsulte ac temere jactis regem magis moverat, quam Parmentonis cum xo]™ re mentio illata. Dolorem tamen rex pressi,* tentus iussisse, ut convivio excedere. ,,. quam aliud adjecit, quam forsitan eum, sl“ luilL* loquuturusforet, exprobraturum sibi passe vitam a vC- Viet ipso datam; hoc enim superbe saepe jactasse. Atque illum cunctantem adhuc surgeie, qui proximi cubuerant, injectis manibus jurgantes monen^>q conabantur abducere. Clitus, quum aos rate, ad pristinam violentiam ira quoque adjecta, suo vectore tergum illius esse defensum; nunc postquam tanti meriti praeteriit tempus, etiam memoriam invisam esse, proclamat. Attali*) quoque caedem objiciebat; ad ultimum Jovis, quem patrem sibi Alexander adsereret, oraculum eludens, veriora^rcgi, quam patrem ejus respondisse, dicebat ain irae conceperat rex, quantum vix sobrius uie po luisset. Enimvero mero sensibus victis, ex lec pente prosiluit. Attoniti amici ne positis quidem, sed abjectis poculis, consurgunt in eventum rei, quam tanto impetu acturus esset, intenti. Alexander iap c lancea ex manibus armigeri, Clitum adhuc eadem linguae intemperantia furentem percutere conatus, a Ptolemaeo et Perdicca inhibetur. Medium complexi et obluctari perseverantem morabantur; Dysunacnus et Leonnatus etiam lanceam abstulerant. Ille mili —uT au 0 P i°n nS’“ m P reh™.‘«-* p'ox™l' amicorum, quod Dario nuper accidisset, exclamat- signumque tuba dari, ut ad regiam armati cor^nt’ jubet Tum vero Ptolemaeus et Perdiccas genib^ advoluti orant, ne m tam praecipiti ira perseveret 7xtZTuruT U\ a TT d!:t' omnia P oster vdie justius ex sequaturum.^ e d clausae erant aures obstrepente ara. Itaque impotens. animi percurrit in regiae ve^ in m/it^’ Ct V'§lh excubanti ha sta ablata constitit ne exibaf oS C Cl. ltus ultimus sine lumi- ue exibat. Quem rex, quisnam esset, interrogat ^ocTL Tw in voce steleris’ i“»o Saf; aaocitas. Lt ille jam non suae sed regis irae me H-c ^■‘torvum et fctne^ WatetS ZoH iiatte(nitndneit Iftffcn, war ber£>rKitn bec eteocdfrrt ict mcmi©ema&linn iet Xhitt'4lWrS, Male humanis ingeniis natura consuluit nnmi Plerumque non futura sed transacta pernendimus! PP e re-y.’ postquam ira mente decesserat etiam ebrietate discussa, magnitudinem facinoris sera ae ta^bZ pers P e, xlt r Videba t tone immodica liberi nfsi ernbP^ m\ S c d f ah0qW1 e S re§ ium bello virum, et + 1... kes-eret fateri, seryatorem sui occisum. D- 3. borum hV^T C1S ministerium occupaverat rex, ve?- fand^rl a tf 1’ qU f, e Vmo P oterat imputari, meanda caede uitus. Manabat toto vestibulo eruor ^miLTAcTVi™ 5 V1 i^ l6S attoniti et stupentibus* solitudo evr^K^h^ 1’ ljberiorem que poenitentiam evulsum retn fLr8° la5tam ex corpore jacentis ri Quum i 1 f lf l J am que admoverat pecto- extoroumu vl g lles». et repugnanti e manibus lltebm?’ ad levatum que in tabernaculum deferunt.' serab fL? r0StraVer4t C° rpUS’§ em itu ejulatuque mi- Sibus Vt perSOnante re§ ia* Laniare deinde os decori t circumsta ntes rogare, ne se tanto de- FO t a nox i Uem eS f P aterent ur. In has preces - ita est. bcrutantemque: num ira deorum Quomodo Alex. Erga Lys. liT Clit. SeGess« ium ad tantum nefas actus esset? subit, anniversarium sacrificium Libero Patri non esse redditum statuto tempore. Itaque inter vinum et epulas caede commissa, iram dei fuisse manifestam. Ceterum magis eo movebatur, quod omnium amicorum animos videbat attonitos; neminem cum ipso sociare sermonem postea ausurum; vivendum esse in solitudine velut ferae bestiae, terrenti alias, alias timenti-. Prima deinde luce tabernaculo corpus, sicut adhu« cruentum erat, jussit inferri. Quo posito ante ipsum lacrimis obortis: Hanc, inquit, nutrici meae gratiam 'retuli, cujus duo filii apud Miletum pro mea gloria occubuere mortem: hic frater, unicum orbitatis sola- tium, a me inter epulas occisus est. Quo nunc se conferet misera? Unus supersum, quem solum aequis oculis videte non poterit. Et ego servatorum meorum latro, revertar in patriam, ut ne dextram quidem nutrici sine memoria calamitatis ejus offerre possim? Et quum finis lacrimis querelisque non fieret, jussu amicorum corpus ablatum est. Rex triduum jacuit inclusus 5 quem ut armigeri corporisque custodes ad moriendum obstinatum esse cognoverunt: universi in tabernaculum irrumpunt, diuque precibus ipsorum reluctatum aegre vicerunt, ut cibum caperet; quoque minus caedis puderet, jure interfectum Clitum Macedones decernunt, sepultura quoque prohibituri, ni rex humari jussisset.(L. VIII$ t. 2.) XUh C. SALLUSTIO CRISPO, C. Sallustius Crispus, vixit aut paulo ante* aut circa tempora Christi nati. Qui de ejus vita feruntur rumores, incerti sunt. Scripsit, Thucydidem lelicissime imitatus, praeter historiam Romanam libris KjfO XllI. C. Sallustio Grisjpo, hbns VI, quorum paucula nobis supersunt fragmen, ta, historiam de conjuratione Catilinae et de bello Jugurthino. Quae praeterea ipsi opera adscribun- tur, aut supposititia sunt, aut dubia. i.(c. 5.) Catilinae Conjuratio, . Catilina, nobili genere natus, fuit magna vi et animi et corporis, sed ingenio malo pravoque. Huic ab adolescentia bella intestina, caedes, rapinae, di-* scordia civilis, grata fuere: ibique juventutem suam exercuit. Corpus patiens inediae, algoris, vigiliae, su- pia quam cuiquam credibile est. Animus audax, subdolus, vanus: cujuslibet rei simulator ac dissimu- lator; alieni adpetens, sui profusus: ardens in cupiditatibus: satis loquentiae, sapientiae parum. Vastus animus immoderata, incredibilia, nimis alta semper cupiebat. Hunc, post dominationem L. Sullae, lubido maxima invaserat reip. capiendae: neque, id quibus modis adsequeretur, dum sibi regnum .pararet, quidquam pensi habebat. Agitabatur magis magisque in dies animus ferox inopia rei familiaris et conscientia scelerum. Incitabant praeterea corrupti civitatis mores, quos pessima ac diversa anter se mala, luxuria atque avaritia, vexabant. 2.(c. 14.) In tanta tamque corrupta civitate Catilina, id quod Cictu facillimum erat, omnium flagitiosorum atque facinorosorum circum se, tamquam stipatorum, catervas habebat. Nam, quicumque impudicus, adulter, ganeo, bona patria laceraverat, qui» que alienum aes grande conflaverat, quo flagitium aut facinus redimeret; praeterea omnes undique par- rieicae, sacrilegi, convicti judiciis, aut pro factis judicium timentes; postremo omnes, quos flagitium, egestas, conscius animus exagitabat: hi Catilinae pioximi familiaresque erant. Quod si quis etiam a culpa vacuus in amicitiam ejus inciderat, quotidiano usu atque illecebris facile par simfisque ceteris efficiebatur. Sed maxime adolescentium familiaritates ad petebat;, eorum animi molies et aetate fluxi dolis Aaud difliculter capiebantur.’ 2' Catilinae Conjuratio, it>i 3-(c. 16.) His amicis sociisque confisus Catilina,(simul quod aes alienum per omnes terras ingens erat, et quod plerique Sullani milites, largius suo usi, rapinarum et victoriae veteris memores civile bellum exoptabant) opprimendae reipublicae consilium cepit. In Italia nullus exercitus: Cn. Pompejus in extremis terris*) bellum gerebat: ipsi consulatum petendi magna spes: senatu» nihil sane intentus: tutae tranquillaeque res omnes; sed ea prorsus opportuna Catilinae, *) 0UljmUdf) ira pontus gegen i>en SDlulm&ate*. 4*( c->7-) Igitur circiter Calendas Junias L. Caesare et C. Figulo cpnsulibus primo singulos adpellare: hortari alios, alios tentare; opes suas, imparatam rempu- blicam, magna praemia conjurationis docere. Ubi satis explorata sunt, quae voluit, in unum omnes convocat, quibus maxima necessitudo et plurimum, audaciae inerat. Eo convenere senatorii ordinis P. Lentulus Sura, P..Autronius, L. Cassius Longinus, C. Cethegus, P. et Servius Sullae, Servii filii*), L. Varguntejus, Q. Annius, M. Porcius Laeca, L. Bestia, Q, Curius: praeterea, ex equestri ordine, M. Fulvius Nobilior, L. Statilius, P. Gabinius Capito, C. Cornelius; ad hoc multi ex coloniis et municipiis, domi nobiles. Erant praeterea complures paul- lo occultius consilii hujusce participes, quos magis dominationis spes hortabatur, quam inopia aut aha necessitudo. Ceterum juventus pleraque, sed maxime nobilium, Catilinae inceptis favebat. Quibus in otio vel magnifice vel molliter vivere copia erat, incerta pro certis, bellum quam pacem, malebant. Fuere item ea tempestate, qui crederent, M. Licinium Crassum non ignarum ejus consilii fuisse: quia Cn. Pompejus, invisus ipsi, magnum exercitum ductabat, cujusvis opes voluisse contra illius potentiam crescere:.simul confisum, si conjuratio valuisset> facile apud illos principem se fore, *)£eri ^9^ C. Sallustio Crispo. *)<5muuS giJcndtu^©ulla, bcc SJafetf fcer feetj&en 25ec* fcfiWDfueii, i»vU* ciii Sjrnber t»eS e£emaf>ltgen^ictato^, 5.(e. 20.") Catilina, ubi eos, quos paullo ante memorati, convenisse videt; tametsi cum singulis multa saepe egerat; tamen, in rem fore credens, universos ad- pellare et cohortari, in abditam partem aedium secessit; atque ibi, omnibus arbitris procul dmotis, orationem hujuscemodi habuit: iV/ virtus jl des que vestra satis speciata mihi forent, nequidquam opportuna res cecidisset; spes magna dominationis in rhanibus frustra fuisset: neque ■Cqd per ignaviam, aut vana ingenia, incerta pro certis captareriu Sed quia multis et magnis tempestatibus vos cognovi fortes fidosque mihi; eo animus au- , sus esi- maximum atque pulcherrimum facinus inci- fpere: simul, quia vobis eadem, quae mihi, bona malaque esse intellexi. Nam idem velle, atqUe idem nolle, ea demum firma amicitia est. Sed, ego quae mente agitavi, omnes jam antea diversi audistis. Ceterum mihi in dies magis animus accenditur, qiium considero, quae conditio vitae flitura sit, nisi nosmet ipsi vindicamus in libertatem. Nam, pos'quam resp in paucorum potentium jus atque di ionem concessit; semper illis reges, tetrarchae 1) vectigales esse: populi, nationes, stipendia pendere: ceteri omn s, strenui, boni, nobiles atque ignobiles, vulgus fuimus, sine gratia, sine auctoritate, his obnoxii, quibus, si resp. valeret^ formidini essemus. Itaque omnis gratia, potentia, honos, divitiae apud illos sunt, aut ubi illi volunt: nobis reliquerunt pericula, repulsas, judicia, egestatem. Quae quousque tandem patiemini, fortissimi viri? nonne emori per virtutem praestat, quam vitam miseram atque inhonestam, ubi alienae superbiae ludibrio fueris, per dedecus amittere? Verunt enim vero, pro deum atque hominum fidem! victoria in manu nobis est: viget aetas: animus valet; contra illis, annis atque divitiis, omnia consenuerunt. Tantummodo in- -cepto opus est: cetera ns expediet. Etenim quis mortalium, cui virile ingenium est, tolerare potest, illis divitias superare, quas profundant in extruendo mari et mentibus coaequandis i nobis rem familiarem di-_ um Catilinae Conjuratio. 193 Uftt ad necessaria deesse? illos binas, aut amplius, domos continuare; nobis larem familiarem nusquam ullum esse. Quum tabulas, signa, toreumata emunt; nova diruunt, alia aedificant; postremo omnibus modis pecuniam trahunt; tamen summa lubidine divitias suas vincere nequeunt 3). ylt nobis est domi inopia, foris aes alienum; mala res, spes multo asperior. Denique quid reliqui habemus, praeter miseram animam? Quin igitur expergiscimini? En illa, illa, quam saeps optastis j libertas, praeterea divitiae, decus, gloria, in oculis sita sunt; fortuna omnia victoribus praemia, posuit. Res, tempus, pericula, egestas, belli spolia magnifica, magis, quam ordtio mea, vos hortentur. Vel imperatore, Vel milite me utimini; neque animus, fieque corpus a vobis aberit. Haec ipsa, ut spero, vobiscum una consul agam; nisi forte me animus fallit, st vos servire magis, quam imperare, parati estis. 1) Setrardjett$uttien Mrt einem eittjctnett etne^ Jrt vier%i)cik dbget(;ei£ten 2anbe&; nadj&etf ubertyaitpt folcyc Jurffen, bie ben f&ntglicfeen$itet uidjt burften. *j) SDiefT fluf bie uttge^eutc 23aufucf)t bec bantablt^eit tncr. 9)tau baute auf bem SDIeetC/ ebnete Serjc u* f, u>. 3) T>. i.(ie erfd;6pfert burc& alie ifct»erf4)WenbetifcQi;rt (Jirtfalle bcnnoc^'\i)u Steic^tbumec nicl)t« 6.(c. 21.) Postquam accepere ea homines, quibus mala abunde omnia erant, sed neque res neque spes bona ulla; tametsi illis quieta movere magna merces videbatur; tamen postulare plerique, uti proponeret, quae conditio belli foret, quae praemia armis peterent, quid ubique opis aut spei haberent. Tum Catilina polliceri tabulas novas 1), proscriptionem locupletium: magistratus, sacerdotia, rapinas, alia omnia quae bellum, atque lubido victorum fert y praeterea esse in Hispania citeriore Pisonem, in Mauritania cum exercitu P. Sittium Nucerinum, consilii sui participes; petere consulatum C, Antonium, quem sibi collegam fore speraret, hominem et familiarem, et omnibus necessitudinibus 2) eircu mven- Ghrestom.-N t*m; 194 XIII. C. Sallusto Crispo. tum; cum eo se consulem initium agendi facturum. Ac hoc maledictis increpabat omnes bonos; suorum unumquemque nominans, laudare; admonere alium egestatis, alium cupiditatis suae, complures periculi aut ignominiae, multos victoriae Sullanae, quibus ea praedae fuerat. Postquam omnium animos alacres videt; cohortatus, ut petitionem suam 3) curae haberent, conventum dimisit. 1) jftafunUd)©cfege$ur Slufljebmtg attet(ScOulben. 2) I. e. omnibus difficultatibus, quae ultima experiri jubst* rent, septum, 5) Scii, consulatus. y.(c. 22.) Fuere ea tempestate, qui dicerent, Catilinam, oratione habita, quum ad jusjurandum populares*) sceleris sui adigeret, humani corporis sanguinem, vino permixtum, in pateris circumtulisse; inde, quum post exsecrationem omnes degustavissent, sicuti in solemnibus sacris fieri consuevit, aperuisse consilium suum: atque eo dictam rem fecisse, quo inter se magis fidi forent, alius alii tanti facinoris conscii; nonnulli ficta et haec, et multa praeterea existimabant ab iis, qui Ciceronis invidiam, quae postea orta est, leniri credebant atrocitate sceleris eorum, qui poenas dederant. Nobis ea res pro magnitudine parum comperta est. *) I. e, participes, socios. (c. 23.) Sed in ea conjuratione fuit Q. Curius, natus haud obscuro loco, flagitiis atque facinoribus coopertus; quem Censores senatu probri gratia moverant Huic homini non minor vanitas inerat, quam audacia; neque reticere, quae audierat, neque suamet ipse scelera occultare, prorsus neque dicere, neque facere quidquam pensi habebat. Erat ei cum Fulvia, muliere nobili, vetus consuetudo; cui quum minus gratus esset, quod inopia minus largiri poterat, re-, pen- Catilinae Conjuratio. 1 95 pente glorians, maria montesque polliceri i) coepit: minari interdum ferro, ni sibi obnoxia foret: postremo, ferocius agitare, quam solitus erat. At tulvia, insolentiae Curii causa cognita, tale periculum rei- publicae haud occultum habuit; sed sublato auctore 2), de Catilinae conjuratione, quae, quoque modo audierat, compluribus narravit. Ea res inprimis studia hominum accendit ad consulatum mandandum M. Tullio Ciceroni. Namque antea pleraque nobilitas invidia aestuabat, et quasi pollui consulatum credebat, si eum, quamvis egregius, homo novus 3) adeptus foret. Sed, ubi periculum advenit, invidia atque superbia postfuere. 1)(Sine fpru4)ix>6rtiid&e 9le&eni»arf, tt>ie: golbene SSerge t>er* fyredKit. 2) I. e. celato auctore, o^ne ifynzn ifyten©etva^r^maun ju nennen. 3) fo ferit»on(£tcero’3 2$orfafjren nodj fetner eine non bett &6()ern obrigfeitlidjen 2Bucben befleibet batte. 9.(c. 24.) Igitur comitiis habitis, consules declarantur M. Tullius et C. Antonius; quod factum primo populares conjurationis concusserat. Neque tamen Catilinae furor minuebatur: sed in dies plura agitare; arma per Italiam locis opportunis parare; pecuniam, sua aut amicorum fide sumtam mutuam, Faesulas*) ad Manlium quemdam portare, qui postea princeps fuit belli faciendi. Ea tempestate plurimos cujusque generis homines adscivisse sibi dicitur; mulieres etiam aliquot, quae aes alienum grande conflaverant. Fer eas se Catilina credebat posse servitia urbana sollicitare, Urbem incendere, viros earum vel adjungere sibi, vel interficere. *) Safuld, eine©tabt in|>etrurten. 10.(c. 25.) Sed in his erat Sempronia, quae multa saepe virilis audaciae facinora commiserat. Haec mulier genere atque forma, praeterea viro atque liberis, satis fortunata fuit: literis Graecis et Latinis docta: psallere, saltare*) elegantius, quam neces se est probae: multa alia, quae instrumenta luxuriae sunt. Sed ei cariora semper omnia, quam decus atque pu* N 2 dici- f 196 XIII. C. Sallustio Crispo. dicitia fuit; pecuniae, an famae minus parceret, haud facile decerneres. Sed ea saepe antehac fidem prodiderat, creditum abjuraverat, caedis conscia fuerat, luxuria atque inopia praeceps abierat. Verum ingenium ejus haud absurdum: posse versus facere, jocum movere, sermone uti, vel modesto, vel molli, vel procaci; prorsus multae facetiae multus- que lepos inerat. *) Sc, docta. 11.(c,‘j6) His rebus comparatis, Catilina nihilo minus in proximum annum consulatum petebat, sperans, si designatus foret, facile se ex voluntate Antonio usurum: neque interea quietus erat, sed omnibus modis insidias parabat Ciceroni. ISieque illi tartien ad ca- v en dum dolus aut astutiae deerant. Namque a prin* Cipio consulatus sui, multa pollicendo, per f ulviam ehecerat, ut Q. Curius, de quo paullo ante memorari, consilia Catilinae sibi proderet; ad hoc collegam suum Antonium pactione provinciae*) perpule- rat, ne contra rempublicam sentiret. Circum se prae- sidia amicorum atque clientium occulte habebat. Postquam dies comitiorum venit, et Catilinae neque petitio, neque insidiae, quas Consuli fecerat, prospere cessere: constituit bellum facere, et extrema omnia Experiri; quoniam, quae occulte tentaverat, aspera foedaque evenerant. *)®hero u&erltcf^&cm 2fntoniu$ bte(nacb geentuipem Confit* late ali»^procoiUul 511 fulninbe)©tattbalterfdjaft oon fUla* ceooiueu, itnD befam bagi-gen ju fciner^cootng ba^ bte^fei* nge Oauten, basi oorbet bcm SCntoniu^ jugefalleii roar, ttnb ba^ er ebenfattiS nad)i)ev irteber an beu 9Jleiellu^ ab* trat. Ctcero fetbfl brucft fid) iibcr biefen^aufd; alfo au^: (Or. in Pisonem c, a.) Ego Antonium collegam, cupidum provinciae, multa in republica molientem, patientia atque obsequio meo mitigavi. Ego provinciam Galliam, senatus auctoritate exercitu et pecunia instructam et ornatam, quam cum Antonio commutavi, quod ita existimabam tempora rei- ,' C e^ erre>* n concione deposui, reclamante populo 12,(c. 27.) Igitur C.JVlanlium Faesulas atque in eam partem Etru- Catilinae Conjuratio. 197 Etruriae, Septimum quemdam Camertem i)in agrum Picenum 2), C. Julium in Apuliam dimisit, praeterea alium alio, quem ubique 3) opportunum sibi fore credebat. Interea Romae multa simul moliri: Consuli insidias tendere: parare incendia: opportuna loca armatis hominibus obsidere: ipse cum telo esse, item alios jubere; hortari, uti semper intenti parati- que essent: dies noctesque festinare, vigilare, neque insomniis, neque labore fatigari. Postremo, ubi multa agitanti nihil procedit, rursus intempesta nocte conjurationis principes convocat per M. Porcium Laecam, ibique multa de ignavia eorum questus, docet, se Manlium praemisisse ad eam multitudinem, quam ad capienda arma paraverat; item alios in alia loca opportuna, qui initium belli facerent; seque ad exercitum proficisci cupere, si prius Ciceronem op» pressisset; eum suis consiliis multum officere. 1) Santcrinum, ctncr©tabt tn tlmbrien. 2) ager Picenus, o()ttgcfdt)r tt>0 fftjt bic SDlarf 51nCPtUt 3) ubique bter flatt et ubi. 13.(c. 28.) Igitur: perterritis ac dubitantibus ceteris, C. Cornelius, eques Romanus, operam suam pollicitus, et cum eo L. Varguntejus Senator, constituere ea nocte paullo post cum armatis hominibus, sicuti salutatum introire ad Ciceronem, ac de improviso domi suae imparatum confodere. Curius, ubi intelligit, quantum periculum Consuli impendeat, propere per tulviam Ciceroni dolum, qui parabatur, enuntiat. Ita illi, janua prohibiti, tantum facinus frustra susceperant. Interea Manlius in Etruria plebem sollicitare, egestate simul, ac dolore injuriae, novarum rerum cupidam; quod, Sullae dominatione, agros bonaque omnia amiserat; praeterea latrones cujusque generis, quorum in ea regione magna copia erat; nonnullos ex Sullanis colonis*), quibus lubido atque luxuria ex magnis rapinis nihil reliqui fecerant. *)&. i. efjemafdtge©olbaten be$©ulla, bcneu cr bert 2(e tmebcr. 2) I. e. tribuniciam. 3) 2). t. breSBurbe unb bie Sltc&te be£©euatS btenten ipnett gum SSorroanbe. 20.(c. 39.) Sed postquam Cn. Pompejus ad bellum maritimum 1) atque Mithridaticum missus est: plebis opes imminutae, paucorum potentia crevit. Hi magistratus, provincias, aliaque omnia tenere: ipsi innoxii, florentes, sine metu^ aetatem agere, ceteros judiciis terrere, quo plebem in magistratu placidius tractarent 2). Sed ubi primum, dubiis rebus, novandi spes oblata est, vetus certamen animos eorum arrexit. Quod si primo praelio Catilina superior aut aequa manu discessisset, profecto magna cades at que calamitas rempublicam oppressisset; neque illis, qui victoriam adepti forent, diutius ea uti licuisset; 202 XIII. C. Sallustio Crispo. set; quin defessis et exsanguibus, qui plus posset, imperium atque libertatem extorqueret. 1) Sftafmdidj. i. fte fudkftt burcb bte Jurent^ertd&fncberUnfcrfudjtuto nnp fotcfec 25ff)aribfun^ be# 55otf^»pn6dtcn ber obria* feiffujen^rfonen, bcforiber^ bcr^ribtmrn, 5 u betutr. fen, baf tente Unru^e uub emporutta beSfelbett*ti be^ forgett tuar. 0 21. I 1 uere tamen extra conjurationem complures, qui ad Catilinam initio profecti sunt. In bis erat fulvius, senatoris filius; quem retractum ex intinere parens necari jussit. Iisdem temporibus Romae Lentulus, sicuti Catilina praeceperat, quoscumque moribus aut fortuna novis rebus idoneos credebat, aut per se, aut per alios sollicitabat; neque solum cives, sed cujusque modi genus hominum, quod modo usui foret, 22.(c. 40.) Igitur P. Umbreno cuidam negotium dat, uti legatos Allobrogam 1) requirat, eosque, si possit, impellat ad societatem belli; existimans publice privat imque aere alieno oppressos, praeterea quod natura gens Gallica bellicosa esset, facile ad tale consilium adduci posse. Umbrenus, quod in Gallia negotiatus erat, plerisque principibus civitatium notus erat, atque eos noverat: itaque sine mora, ubi primum legatos in foro conspexit, percunctatus pauca de statu civitatis, et quasi dolens ejus casum, requirere coepit, quem exitum tantis malis sperarent. Postquam illos videt queri de avaritia magistratuum, adeusare senatum quod in eo auxilii nihil esset, miseriis suis remedium mortem exspectare: ego r inquit, vobis, si modo viri esse vultis, rationem ostendam, qua tanta mala ista effugiatis. Haec ubi dixit, Allobroges, in maximam spem adducti, Unv brenum orare, uti sui misereretur: nihil tam asperum, neque tam difficile esse, quod non cupidissime facturi essent, dum ea res civitatem aere alieno liberaret. Ille eos in domum D. Bruti perducit; quod foro propinqua erat, neque aliena consilii, propter bemproniam 2): nam tum Brutus ab Roma aberat. Prae- Catilinae Conjuratio. 203 Praeterea Gabinium arcessit, quo major auctoritas sermoni messetj eo praesente conjurationem apeiit* nominat socios, praeterea multos cujusque generis in noxios; quo legatis animus amplior esset 2): dein eos, pollicitos operam suam, domum dimittit. 1)£>ie«JUtobroge», 25olf r wobmen(tnGallia Narbonensi)(Ut bet 9il)0UC Ultb(UTX lacus Lemanus, b. i.oit ber fd^toorima iralitcit, bettttod^ dis’ SbeUitebntir dit» gefubvt©elbjl Sdfac tmb©caffu^ fameit att foldjc iit SSerbac^it. 23.(c. 41-) Sed Allobroges diu in incerto habuere, quidnam consilii caperent. In altera parte erat aes alienum, studium belli, magna merces in spe victoriae: at ia altera majores opes, tuta consilia, pro incerta spe certa praemia. Haec illis volventibus, tandem vicit fortuna reipublicae. Itaque Q. Fabio Sangae, cujus patrocinio civitas plurimum utebatur, rem omnem, uti cognoverant, aperiunt. Cicero, per Sangam consilio cognito, legatis praecipit, ut studium conjurationis vehementer simulent; ceteros adeant; bene polliceantur; dentque operam, uti* eos quam, maxime manifestos habeant. 24.(c- 43-) At Romae Lentulus cum ceteris, qui principes conjurationis erant, paratis, ut videbatur, magnis copiis, constituerat, uti, quum Catilina in agrum Faesulanum venisset, L. Bestia tribunus pl., concione habita, quereretur de actionibus Ciceronis, bellique gravissimi invidiam optimo Consuli imponeret: eo signo, proxima nocte cetera multitudo conjurationis suum quisque negotium exsequerentur. Sed ea divisa hoc modo dicebantur: Statilius et Gabinius uti cum magna manu duodecim simul opportuna loca urbis incenderent, quo tumultu facilioi aditus ad Consulem ceterosque, quibus insidiae parabantur* £04 XIII.C. Sallustio Crispo. bMtur, fieret; Cethegus Ciceronis januam obsideret cumque vi adgrederetur; alius autem alium, sed fi’ In familiarum, quorum ex nobilitate maxima pars ei at, parentes interficerent: simul, caede et incendio perculsis omnibus, ad Catilinam erumperent. I nter haec parata atque decreta Cethegus semper quereba tur oe ignavia sodorum; illos, dubitando^t dies prolatando, magnas opportunitates corrumpere; facto non consulto, in tali periculo opus esse: seque si pauci adjuvarent languentibus aliis, impetum in’cu tu s m m U1Um'^ aturaferox’ vehemens, manuprom- tus, maximum bonum ia celeritate putabat.^ 25.(c. 44.) Sed Allobroges ex praecepto Ciceronis per Ga- bmum ceteros conveniunt: ab Lentulo, Cethego £ienatu^ lte>i m a CaSS10 P ost„ ulant Jusjurandum, qifod eo g s ad ad C' VeS P erferant: ali^r haud facile eos ad tantum negotium impelli posse. Ceteri nihil nXemfa ant: i, CaSSiUS i Semet e° brevi veuturum pollicetur acpaullo ante legatos ex Urbe proficiscitur. Lentulus cum his T. Volturcium quemdam Cro- mum n 6” 1 2) miUit; r 1 Allobro g es P^s, quam domum pergerent, cum Catilina, data atque^ accepta ras’aTc ta ,T co f m^^ Vol.urcio iFte- scriptum est!”*' q“ arUm^ ^»««• AediUs Gabinius w 8 r Q' Co™ ,flc'°. Statilius C. Caesari, te rv fnel'! SS0’ Coe P ariu s(nam is paullo an- traduntur" 8 relraC,US erat) Cd- Terentio Senatori 1.mstratin ,|"Tf 1" eVntf::-f»'^»•“ 2) a)- t. o(me eigentli4>e^©efammi'6, ahn in ben^aiifprit t r f e,!"rrrofr1“ f f r, or r,<. 2)16 llbera custodia roar fllfo ctite an- fmu Sm 4n bC* Wontev* kp wmwnytv* f* 2 9‘ C c- 5°-) ^ um^ jae^ in senatu aguntur, et dum legatis Alci rogum et T. Volturcio, comprobato eorum indi- Gbus TeniT a CCrnUntUr:- liberti et P auci ex clien- servitia in* V*. lve^ sls i tin eribus i), opifices atque rirtim• 1C, XS af eum eripiendum sollicitabant; £mnuhlir qUlre ant dU^ S multit«dinum, qui pretio rempubhcam vexare soliti erant 2). Cethegus autem CiTaud^ 111^ 111^^ 116 libert° S-ot g e“- lis ad sespi' 1301’ orabat’ utl> g re g e facto, cum te- £ novit rri)^P ereilt* Consul, ubi ea parari co- 3 positis praesidiis, uti res atque tempus mone- Catilinae Conjuratio. 207 monebat, convocato Senatu refert, quid de his fieri placeat, qui in custodiam traditi erant. Sed eos paul- lo ante frequens senatus judicaverat contra rempubli- cam fecisse 3). Tum I). Juniu^ Silanus, primus sententiam rogatus, quod eo tempore Consul designatus erat 4), de his, qui in custodiis tenebantur, et praeterea de L. Cassio, P. Furio, P. Umbreno, Q. Annio, si deprehensi forent, supplicium sumendum decreverat: isque postea, permotus oratione C. Caesaris, pedibus in sententiam Tib. Neronis iturum 5) se dixerat; quod de ea re, praesidiis additis, referendum censuerat 6). Sed Caesar, ubi ad eum ventum est, rogatus sententiam a consule, hujuscemodi verba locutus est: 1)£). i. iit mfdfuc&etmt©egeo&cn ber©tabt. 3)$)te Stebe tji»ott unru&igcn^opfeit, bie, bet) ba* mablS iit 9lom berrfd>eitbctt.'jpactbepgeijle, ftcb fur©db ba«= tu aebraucben ftefen, cut ber©ptfte etnesS tumuftuireitoert e fiaufen^ mit©etvatt bie ilbftc^teit berer, iu beren oolbe fte ftartben, bnrcbjufe^ett.Ja|£icero fetbfi fa$t tn ber»ters lea(Sattlin. Slebe(c. 8.):*auditum est, lenonem quemdam Lentuli concursare circufi tabernas, pretio sperare sollicitari posse animos egentium ete. i) 2). i. ber©enat{jatteT fh fur©taat^berbrecper erflart.^ 4) SBenit beretf^ fur ba^ffolgenbe 3a$r eiu Sonfal eritanitt n>ar(consul designatus)^ tuar getuabiiUc^, btefen htt ©enate ptcrfl Bottren ptdaffen, rueiter bep ber Sfusfu^ rung ber Decrete me&r al^ anbere intereffirt war. c) pedibus ire in sententiam alicujus f)eif?t: bettt iootttltt etne^ anbern bet) tt*«ete n, jebocb obue formticbe, munb^ Itcbe erflatung, foaberit bto(? baburch, baf man, inbettt ber©enat H) nac& ibta^abe ber«Olcintinaett in ober mebrere^ artbc^en tbeilte, auf bie©ette beffen l;tiu trat, bem man beppflidjtete. v a c» 6) 9leto mar eigentficb ber^Jleinun^, ba^ bte iSettrafun^ ber©efangenen fur je^t nocf) unentfd;tebeit bteiben, uub bag erfl ftmftia, menn Satilina bejtegt fetm, ober memg* flens' fur bie©idjerbett ber©tabt nocb me()r gefor^t fet)it tourbe(praesidiis abditis), bie©ac^c uberuiafjl-? sunt25oe- trage gebrac^t unb eittfcbiebett merben fottte. S o.(c. 51.) „Omnes homines, Patres conscripti, qui de rebus dubiis consultant, ab odio, amicitia, ira, atque misericordia vacuos esse decet. Haud facile animus verum providet, ubi illa officiunt, Magna mihi co 208 XIn* c- Sallustio Crispo. pia est memorandi, P. C. nni r^c o. l^ea rio m f riCOrd,a in,pUlsi>^ Macedonico,^ mfestos conjuratior?’ permovit enm n^ fm^ tant S at q u etam atrox non permoMt, eum oratio accendet; Non ita est- nenne cuiquarn mortalium injuriae sude parvae videntur- da e 1 st e 4) 8 p V C S. ae' 5U a Aabl’ e- e; a'''aali.s licen- fortuni eorum'pa^ ^mimmelrascV^cer^Qu^^^rr"*™* 8™ dicitur in• cet. Quae apud alios iracundia ’ imperio 8) superbia atque crudelitaff adpel* Catilinae Conjuratio, 209 adpellantur. Equidem ego sic existimo, P. C., omnes cruciatus minores quam facinora illorum esse: sed plerique mortales postrema 9) meminere, et in hominibus impiis, sceleris obliti, de poena disserunt, si ea paullo severior fuit.“ 1)© v t. jur gett 5BaffcnfHIhtan&e£. 2) 91flhmlicb majores nostri. 3) 9fld|tnUch bte 2$enm(Kiturta Sot>e. 4) S) t. eiuem i(I^teritt(in Slnfebung bcr^tatfje) mebt ev* (aubt, at^ cinem attbern, bcm Slegenten unb bec X>brig* feti am roeuigjfcn, 5) t. tbvSUifijl cben fo unbebcutcnb, itire utnjldnbe; fo baf alfn ifyvc Ucbereitungen fetu Stuffepeu ntadjen. 6) t. iebe obctgfetfliche^Jcrfon,«orneftmnd; Otecbereou* fu L%nd) fartu es auf ben©enat geben. 7) 2). i. je angefebeuer unb madbtiger ber 9)tann ifir bejtj? tnentger batf er(icb erfauben; er barf tneber partepi|a> fur, nodj gegctt jeutanb fettn(neque studere, neque odisse), am mentgffeu aber feibcnfcbafdicfj oerfabren(uasci). 8) i. bet) ber^bbrigfeit, alfo bier bepm Sonfut, eberautit bepm©enate. q) Postrema, b. t. bie©ttafe. •'S 1- „D. Silanum, virum fottem atque strenuum, certe scio, quae dixerit, studio reipublicae dixisse, neque illum in tanta re gratiam aut inimicitias exercere; eos mores eamque modestiam viri cognovi. Verum sententia ejus mihi non crudelis,(quid enim in tales homines crudele fieri potest‘1) sed aliena a tep. nostra 1) videtur. Nam profecto aut metus, aut injuria te subegit, Silane, consulem designatum, genus poenae novum decernere. De timore supervacaneum est disserere, quam praesenti 2) diligentia clarissimi viri Consulis tanta praesidia sint in armis. De poena possum equidem dicere id, quod res habet 3): in luctu atque miseriis mortem aerumnarum re- quiem, non cruciatum esse; eam cuncta mortalium mala dissolvere; ultra 4) neque curae, neque gaudio locum esse. Sed^ per deos immortales, quam- obrem in sententiam non addidisti, uti prius verberibus in eos animadverteretur 5V? an, quia lex fcorcia 6) vetat^ at aliae leges item condemnatis civibus animam non eripi, sed exsilium permitti jubent. An, quia gravius est verberari, quam necari? quid autem acerbum aut nimis grave est ia homines tanti Chrestum. D faci“ 2ii* XII r» C. Salustio Crispo, facinoris Convictos? Sin, quia levius 7) est: qui convenit, in minore negotio legem timere, quum eam in majore neglexeris 8)? At enim quis reprehendet, quod k in parricidas reipublicae decretum erit? tempus, dies, fortuna 9), cujus lubido gestibus moderatur. Illis merito accidet, quidquid evenerit: ceterum vos, P. C. quid in alios statuatis, considerate. Omnia mala exempla ex bonis initiis orta sunt: Sed, ubi imperium ad ignaros aut minus bonos pervenit; novum illud exemplum ab dignis et idoneis ad indignos et non idoneos transfertur.“ 1) t>. u&eu fusljerigen©t-fe^cn utib©runbfafien unferl ©taate^ pmuber. Praesens diligentia, eifrjge an$ e jl r e it a t c, u n» a H a f f i 3 e©orgfah oc. .3) I w e. id quod res est. 4) Sc. mortem. 5) vfleQU getrojjnnc^ i?t>r ber^turic^fiutg ror^cr m gebtn. 6) 2)te lex Porcia ruljrte t)0lt bern Srt6un P. Porcius Laeca bcr, brr A. U. 454. fejtfegett bftj? fcin romifc^er 25urs ger gegeifeCt tresbcn foKie. fagt(1. X. c. 9.): Porcia lex sola pro tergo civium lata videtur, quod gravi poena, si quis verberasset necassetve civem R. sanxit. Ultb Sicero(pto Rabir. c. 4.): Porcia lex rirgas ab omnium civium Rom. corpore amovit. 7) 2). i tueitn bu barttm fctnc©eifchtttg ttorgcfcblagen,. treil bicfc©trafc btr gcringcr fd;ctnt, aB bie Sobc^flrafcu.f.tt). S) 2>. i. it)te fomtufl bu bapt, bid; in 2tnfcb«ng ber©etfhbing (in miriore negotio) It ad; bcm(^PorcifCtK»)©tfefie Jtt rtcb^ ten, f;i»gcgen tu Stufdjuttg bei* Sdbe^jlrafc(»11 majore negotio) nidn? f>) p. i. tB fonnett ntif ber geit uub burd) ctnen Su» falt allerletHItttjtanbe(td) ereignen, bie eiite CDtipbiCfgmtu bcs Utl.teih uoer bie SJerfdjtporitnt DcraulafjVn.««it ^>ufad fann beu Untvitteu gegeu|te retniinbern. . 5 2* .«Lacedaemonii, devictis Atheniensibus, triginta viros imposuere, qui rempublicam tractarent. Pi primo coepere pessimum quemque et omnibus invisum indemnatum necare: ea populus laetari, et merito Oicere fieri. Post, ubi paullatim licentia crevit, bonos et malos lubidinose interficere 1), ceteros metu tenere. Ita civitas, servitute oppressa, stultae lae* HLac graves poenas dedit. Nostra memoria victor Sulla Catilinas Conjuratio. sh Sulla quum Damasippum 2) et alios hujusmodi, qui malo reipublicae creverant, jugulari jussit, quis non lactum ejus laudabat? Homines scelestos et factiosos, qui seditionibus rempubiioam exagitaverant,, merito necatos ajebant. Sed ea res magnae initium cladis fuit. iSJam, uti quisque domum aut villam, postremo v aut vas, aut vestimentum alicujus concupiverat, dabat operam, ut is in proscriptorum numero esset. Ita illi, quibus Damasippi mors laetitiae fuerat, paullo post ipsi trahebantur 3): neque prius finis jugulandi fuit, quam Sulla omnes suos divitiis explevit. Atque ego hoc non in M. Tullio, neque his temporibus vereor; sed in magna civitate multa et varia ingenia sunt. Potest alio tempore, alio Consule, cui item exercitus in manu sit, falsum aliquid pro vero credi. Ubi hoc exemplo, per Se- nati decretum, consul gladium eduxerit: quis illi fb nem statuet, aut quis moderabitur? 14 1) 3ladj bem Sfebner$tcfcbmc£ 1500, nad) bem©eneca 1300. Se^terer faQt(de tranquil, c. 3.); numquid potes invenire urbem miseriorem, quam Atheniensium fuit, quum illam triginta tyranni divellerant? Mille trecentos cives, optimum quemque, occiderant: nec finem idetr faciebat, sed irritabat se ipsa saevitia etc. 2)®amaftppu$ tvar Praetor Urbanus, tmb aD Sltthait* ger be3 2Jlariu$ oiele©raufamfeitensesen©utta’!»‘■part&e* au^geubt. 3) Sc. ad supplicium. 33- „Majores nostri, Patras Conscripti, neque consilii, neque audaciae umquam eguere: neque superbia obstabat, quo minus instituta aliena, si modo proba erant, imitarentur. Arma atque tela militaria ab Samnitibus 1), insignia magistratum ab Tuscis pleraque sumserunt 2): postremo, quod ubiqu» apud socios aut hostes idoneum videbatur, cum summo studio domi exsequebantur: imitari, quam invidere bonis, malebant. Sed eodem illo tempore Graeciae morem imitati, verberibus animadvertebant iq cives, de condemnatis summum supplicium sumebant. Postquam respublica adolevit, et multitudine civium factiones valuere: circumveniri innocentes, alia hujuscemodi fieri coepere^ Tum lex Porcia aliae- O 2 que i 212 XIII, a Salustio CpiISpo. que leges paratae suat, quibus legibus exsilium clam- uatis p-rmissum est. Hanc ego causam, Patres Conscripti, quo minus consilium novum capiamus, in primis magnam puto. Profecto virtus atque sapien- t a major in illis fuit, qui ex parvis opibus tantum impmium iccere, quam in nobis, qui ea bene parta vix retinemus. Placet igitur eos dimitti, et augeri exercitum Catilinae^ minime: sed ita censeo: publicandas 3) eorum pecunias; ipsos in vinculis iia- bendos per municipia, quae maxime opibus valent: ' neu nuis de bis postea ad Senatum referat, neve cum populo agat 4): qui aliter fecerit, Senatum existi- mnie, eum contra rempubiicam et salutem omnium facturum. 44 i)Arma flnb:©c&ift, 25rufH)antifcf;; etiefet, ftirj aCe 0^ U| 1 u G*'tr te 3^ tn9C^ eu alfo: 0dn»m/. s) i i i) i U 6' mgt(I., g.): ab Etruscis finitimis sella curulis, toga praetexta sumta est. Unb glorum(I., 5.); Tarquinius(Priscus) duodecim Tusciae populos subegit. Inde fasces, trabeae, curules, annuli, phalerae, paludamenta, praetexta, inde quod aureo curru quatuor equis triumphatur, togae pictae tunicaeque palmatae, omnia denique decora et insignia, quibus imperii dignitas eminet. ft) I. e. publico aerario adjudicandas, 4)£). i- t? ttiuji ntemanb ftutfttg trebcr bepttt©enrtte nocf) oeom fiuf ihre SefrcuMita nue’ ber Dore,efcf)fagcnt'it cttugcn@efflngenfd;aft antragen fonncn, ol;ite ftcb ebcu ba* omxl) re»|tbulbtg ju ntftc^eti. 34-(c. 52.) Postquam Caesar dicendi finem fecit, ceteri verbo, alius alii 1), varie adsentiebantur: at M. Porcius Cato 2), rogatus sententiam, hujuscemodi orationem habuit: ,,Longe mihi alia mens est. Patres Conscripti, quum ics atque pericula nostra considero, et quum sententias nonnullorum mecum ipse reputo. Illi mihi disseruisse videntur de poena eorum, qui patriae, parentibus, aris, atque focis suis bellum paravere, bes autem monet, cavere ab illis magis, quam, quid in illos statuamus, consultare. Nam cetera maleficia tum persequare, ubi facta sunt: hoc 5), mpi provideris, ne accidat; ubi evenit, frustra judicia implores. Capta urbe, nihil fit reliqui victis- Sed Catilinae Conjuratio. 22? Sec!, per deos immortales, vos ego adpello, qui semper domos, villas, signa, tabulas vestras pluris, quam rempublicam, fecistis: si ista, cujuscumque modi sint, quae amplexamini, retinere, si voluptatibus vestris otium praebere vultis: expergiscimini aliquando, et capessite rempublicam. ISIon agitur de vectigalibus, non de sociorum injuriis 4): libertas et anima nostra in dubio est. Saepenumero, P. C. multa verba in hoc ordine feci: saepe de luxuria atque avaritia nostrorum civium questus sum; mul- tosque mortales ea causa adversos habeo, qui mihi atque animo meo nullius umquam delicti gratiam fecissem 5), haud facile alterius lubidini malefacta condonabam. Sed, ea tametsi vos parvi pendebatis, tamen respublica firma erat: opulentia negligen- tiam tolerabat 6). Nunc vero non id agitur, bonisne an malis moribus vivamus: neque, quantum, aut quam magnificum imperium populi Romani sit; sed haec, cujuscumque modi videntur, nostra, an, no. biscum una 7), hostium futura sint. Hic mihi quisquam mansuetudinem et misericordiam nominat. Jampridem equidem nos vera rerum vocabula amisimus, quia bona aliena largiri, liberalitas; malarum rerum audacia, fortitudo vocatur: eo respublica in extremo sita est. Sint sane, quoniam ita se mores habent, liberales ex sociorum fortunis; sint misericordes in furibus aerarii: ne 8) illis sanguinem nostrum largiantur, et, dum paucis sceleratis parcunt, bonos omnes perditum eant. 1) 9ldf;mlic0 iwutcbc tratcn bcm©thuuiS kt), anbere km 9tei’o, anbcre hem Sdfar. 2) 2)er kfanntc Cato Uticensis, ctn^rcuitb bet fiotfd&m ^Hufofpplhc, tthe cr jtc£> and) itt btefer Jiebe jeigf. SDtan felic obctt bte©djtlberung bc? SSeQeju^ won ibm. 3) Sldfjmlicb bie^ptunberuitg tmb Slnjutibmtg bcr©tabt. S)er©ttm tfl: 0tcr famt nid)t, nue 6ep anbctn fdion gefdiebenett 25crbred)en ooit ber 55e(lrafmtg fonbern Doniebmlid»»on Sliifialteu jur 25er(; u t f; u it g bte iKcbc fetfh. 4)®te Slbmer bi?'f)er rielc^riege jumSSeflctt bclcibigit fer S5mtbe^genoffert gefubrt. 5) gratiam facere alicujus rei est: indulgere, permittere, 6) 2X i. bte bflmabUgc SJhuhf brs!©tnafc^ Oc^ aUntfaH^ etnige Slachldfigfcitm dliS oersci&licb attfdjcn, 7) 214. XIII. C* sal ustio Crispo. 7) I.«. et nos ipsi simul.„©{(: grase{fl:, 0%, wit jeftt De(t#en, un^ ferner ge&oren, uber ob c$, fo mte t»tr feibft; ben^eiubea jnfaUen foDL" •}) k® fui dummodo non. 25- Bene et composite C. Caesar paulio ante in hoc «rdinc de vita et morte disseruit, credo, falsa existimans ea, quae de inferis memorantur: diverso itinere malos a bonis loca tetra, inculta, foeda, atque formidolosa habere. Itaque censuit, pecunias eorum publicandas, ipsos per municipia in custodiis habendos; videlicet, ne, si Hornae sint, aut a popularibus conjurationis, aut a multitudine conducta, 'per vim eripiantur. Quasi vero mali atque scelesti tantummodo in Urbe 1), et non per totam Italiam *int; aut non ibi plus possit audacia, ubi ad defendendum opes minores sunt. Quare vanum equidem hoc consilium est, Si periculum ex illis metuit: sin in tanto omnium metu solus non timet, eo magis refert, me mihi atque vobis timere. Quare quum de P. Lentulo ceterisque statuetis, pro certo habetote, vos simus de exercitu Catilinae et de omnibus conjuratis decernere. Quanto vos attentius ea agetis, tanto illi animus infirmior erit. Si pauiiulum modo vos languere viderint; jam omnes feroces aderunt. Nolite existimare, majores nostros armis rempubli- cam ex parva magnam fecisse. Si ita res esset: multo pulcherrimam eam nos haberemus; quippe sociorum atque civium, praeterea armorum atque equoruna major copia nobis, quam illis est. Sed mia fuere, quae ilios magnos fecere; quae nobis nulla sunt: domi industria, foris justum imperium: animus in consulendo 2) liber, neque delicto, neque lubielini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam; publice egestatem, privatim opulentiam 3): laudamus divitias, sequimur inertiam: inter bonos et malos discrimen nullum: omnia virtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum; ubi vos separatim sibi quisque consilium capitis 4), uai domi voluptatibus, hic peptmia^ aut gratiae seiwtis: eo fit» ut impetus fiat m vacuam 5) rem- publicaW 4 1 Catilinae Conjuratio. *i5 iV T). i. X» 3tom._. T ») Consulere l;iet ftolt consultare, deliberare. 2>er 2)te^ctatrrf$to$uitgm bes'©eiiflts u?ftten fpebcm nubefan» aenee unb 1,011 a^ c,t *.)''£). i. ber©taat je^t atm, wa^renb btc ctnselnen reteb fini. Cbebcm toat t$ itmgefeljct.^>oeaj fagt(Od. 2, Privatus illis(veteribus) census erat brevis; commune 4)^n* fe^It je^tem© emcingeifie.^)c(lo flflcfee ber ^aetepgeifi. 5) Vacuam sc. defensoribus. 3 6* ,,Sed ego haec omitto. Conjuravere cives nobilissimi patriam incendere; Gallorum gentem, ime- ’’stissimam nomini Romano, ad bellum arcessunt: "dux hostium cum exercitu supra caput est. Vos cuncta- mini etiam nunc, et dubitatis, quid intra moenia deprehensis hostibus faciatis I Misereamini, censeo 1); deliquere homines adolescentuli per ambitionem: .atque etiam armatos dimittatis. Nae ista vobis man- ^ suetudo et misericordia, si illi arma ceperint, iu ^miseriam vertet. Scilicet res ipsa aspera est, sed ,vos non timetis eam. ImO vero maxime: sed m- ^ertia et mollitia animi, alius alium exspectantes, ^cunctamini, videlicet diis immortalibus confisi, qui ’’lianc rempublicam in maximis saepe periculis serravere. Non votis, neque suppliciis 2) muliebribus „auxilia deorum parantur; vigilando, agendo,^ nc „consuiendo, prospere omnia cedunt. Ubi socordiae „le atque ignaviae tradideris, nequidquam deos im- plores; irati infestique sunt. Apud majores nostros „T. Manlius Torquatus bello Gallico filium suum, ’’quod is contra imperium in hostem pugnaverat, , necari jussit, Atque ille egregius adolescens immo- ,,deratae fortitudinis morte poenas dedit. Vos, de ,,crudelissimis parricidis quid statuatis, cunctamini. ,,Videlicet vita cetera eorum huic sceleri obstat. Ve- ..rum parcite dignitati Lentuli, si ipse pudicitia.e, si ,.famae suae, si diis aut hominibus umquam ullis pe- percit: ignoscite Cethegi adolescentiae, nisi iterum „jam patriae bellum fecit 3). Nam quid ego de Ga- „bini&, Statilio, Coepario loquar? quibus si quid- ,,quam pensi umquam fuisset, non ea consilia de re- publica habuissent Postremo, Patres conscripti. XIII. Ex C. Salustio Crispo. „si mehercule peccato 4) locus esset, facile paterer, 1 Pf a re corr igi? quoniam verba contemnitis: *’ 6- Cucumven ti sumus. Catilina cum exercitu.auci us urget g); alii intra moenia atque in sinu „urois sunt hostes; neque parari, neque consuli quid- „quam occulte potest: quo magis properandum. Qua- „re ita ego censeo: quum nefario consilio scelerato- „rum civium respublica in maxima pericula venerit, ,,hique indicio T. Volturcii et legatorum Allobrogum tconvicti confessique sint, caedem, incendia, alia ,, oe a atque crudelia facinora in cives patriamque „paravisse: de confessis, sicuti de manifestis rerum ,,capitalium, more majorum, supplicium sumendum. 1) 0tafiir(tcO bto§ tronidj. 2) Supplicium l)in jlati supplicatio. 3).ouhctc^t fcet) bcn^arianif^eit Urtru^eu, t>idleid)t aU n!;me r• me- fru(;ern^ f tfd;w6ru«9 eiu^ gemiffen©ifo. 4) Peccatum f) t er( raft error, in judicando et consulendo. *rfa C c blJSUrg t t’ ii, 6, faucibus premit nos(er qreift un^ indifcu” 1 au&te® ur^: P ro: in summum periculum nos 37-(c, 53*) Postquam Cato adsedit, consulares omnes item- que oenatus magna pars sententiam ejus laudant, vir- tu„em animi ad caelum ferunt: alii alios increpantes timidos vocant: Cato clarus atque magnus habetur: henau decretum fit, secuti ille censuerat 38-(c. 53 et 54.) Tvr p I] S ente yirtute, diversis moribus fuere viri duo, In. Cato et C. Caesar: quos, quoniam res obtulerat* st entio ptaeteriri nou fuit consilium, quin utriusque naturam et mores, quantum ingenio possem, aperirem, gitur his genus, aetas, eloquentia prope aequalia uere: magnitudo animi par, item gloria, sed alia 1 J> Caesar beneficiis ac munificentia magnus ha- 1ri e- at^ r 5 integritate vitae Cato: ille mansuetudine et a^ e V COrdla c^ arus Actiis; buic severitas dignitatem erat., Caesar dando, sublevando, ignoscendo; 11 lar g? e^° gloriam adeptus est: in altem •. S P erf ngium, in altero malis pernicies: illius aitas, hujus constantia laudabatur. Postremo Cae- * iu animum induxerat, laborare, vigilare; nego^ tiis Catilinae Conjuratio. 217 tiis amicorum intentus, sua negligere; nihil denegare, quod dono dignum esset: sibi magnum imperium, exercitum, bellum novum exoptabat, ubi virtus enitescere posset. At Catoni studium modestiae, decoris, sed maxime severitatis erat. Non divitiis cum divite, neque factione cum factioso; sed cum strenuo virtute, cum modesto pudore, cum innocente abstinentia certabat; esse, quam videri, bonus malebat: ita quo minus gloriam petebat, eo magis sequebatur 2). 1) 3). i. jcber»ott i^neit bepbm(jatte fcittc etgene StubmeS. *) Sc. illum gloria. 39-( c- 55-) Postquam, uti dixi, Senatus in Calonis sententiam discessit: Consul optimum factu ratus, noctem, quae instabat, antecapere, ne quid eo spatio novaretur, triumviros 1), quae supplicium postulabat, parare jubet; ipse, praesidiis dispositis, Lentulum in carcerem deducit: idem fit ceteris per praetores. Est in carcere locus, quod Tullianum adpellatur 2). Eum muniunt undique parietes, atque insuper camera lapideis fornicibus 3) vincta; sed incultu 4), tenebris, odore foeda atque terribilis ejus facies est. In eum locum postquam demissus est Lentulus, vindices rerum capitalium 5), quibus praeceptum erat, laqueo gulam fregere. Ita ille patricius, ex gente clarissima Corneliorum, qui consulare imperium Romae habuerat 5), dignum moribus factisque suis exitum vitae invenit. De Cethego, Statilio, Gabinio, Coepario, eodem modo supplicium sumtum est. 1) 3)te fosenamitentriumviri capitales, tDcldje bh’SKiifjtcftubcc bic©ef&ugmffc uub bic 23ott(treie«e «oi-^ruactsi nac& GaUi^ciTalpina^^^'>Um SU' kfl 4»-(c. 57.) eoniur C»ti^h! fCfUam^ C3Sfra n?' nf”!c: pervenit, Romae tferhane« P atef^»i; de Lentulo et Cethego ce- w.erS* r 0" SU P; a--^ r 4vi,•'supplicium sumtum: Ln/lZnSV T- be n m^^P^rum aut nova- Catiiiro n- r°'!'?lIexerat» ddabuntur: reliquos Pistori«nUm m i) l abd-ff r° S magnis^neribus in agrum mites nrrni?^? tr«o consilio, uti per tra- O Rf-fpir o rP[° lIgCre^ 111^ a^‘ am Cisalpinam, At ceno oT,;;?»-t el f r Cnm r triblls le^°^us in agro Pi- cognavit 7>v‘r m’ Ig,tur’ ubi der ejus ex perfugis * castra propere movit, ac sub ipsis radicir bus Catilinae G o n j u e a t r o. 2 i« bus montium consedit, rpa illi descensus er\it ia Galliam properanti. Neque tamen Antonius lonA; aberat, utpote qui magno exercitu, locis aequioribus, expeditos in fugam3) sequeretur. Sed Catilina, postquam vidit montibus atque copiis hostium sese clausum, in Urbe res adversas, neque fugae, neque praesidii ullam spem: optimum factu ratus in tali re fortunam belli tenta re, statuit cum Antonio quam primum confligere. Itaque concione advocata, hujuscemodi orationem habuit. 1) 2?ct> UrJSdabt^ifferia(jeftt«Cifloja) in$cfruricn. 2) A^er Pice, usam^)abviatifd?cn 2)fccrc,j«$t bie3^atf$ln«onfl. 3) I. e. paratos ad fugam. 41.(c. 58.) . Compertum ego habeo, milites, verba viris vir!ri' lem non addere, neque ex ignavo strenuum, neque for- tem ex timido exercitum orationciniperatorisjieri. Quanta cujusque animo audacia natura aut moribus inest, tanta in bello patere solet. Quem neque gloria, neque. pericula excitant, nequidquam hortere; timor animi auribus ojj icit 1). Sed ego vos, quo pauca monerem, advocavi; simul uti causam consilii mei aperirem. Scitis, ■equidem, milites, socordia atque ignavia Lentuli quantam ipsi nobisque cladem attulerit; quoque modo, dum. ex Urbe praesidia, opperior, in Galliam proficisci nequiverim. JSunc vero, quo in loco res nostrae sint, juxta merum omnes intelligitis. Exercitus hostium duo, unus ab Urbe, alter a Gallia obstant: diutius in his locis esse, si maxime animus ferat, fruvncnti atque aliarum rerum egestas prohibet. Quocunque ire place*., ferro iter aperiendum est. Quapropter vos moneo, uti jorti atque parato animo sitis, et quum praelium inibitis, memineritis, vos divitias, decus, gloriam, praeterea libertatem atque patriam in dextris vestris portare. Si vincimus, omnia nobis titia erunt: commeatus abunde, municipia atque coloniae patebunt. Sin metu cesserimus, eadem illa adversa fient; neque locus, neque amicus quisquam teget, quem arma non texerint. Praeterea, milites, non eadem nobis et illis necessitudo impendet. JSos pro patria, pro libertate, P r0 Vl' ia certamus: illis supervacaneum est pro potentia paucorum pugnare. Quo audacius adgredimini, memores pristinae virtutis. Licuit nobis cpm summa turpitudine in exsilio aetatem agere,"potuistis nonnulli mas. T7} ae l’ am i s sis bonis, alienas opes exspectare. Quia illa joeda atque intoleranda viris videbantur, haec 2) sbqui decrevistis. Si haec relinquere vultis, audacia opus e. st' 1^ emo■> nisi victor, pace bellum mutavit. JSam mfugq salutem sperare, quum arma, quibus corpus tegitur, ab hostibus averteris, ea vero dementia est. csemper in praelio iis maximum est periculum, qui rna- xi ne timent; audacia pro muro habetur* Quum vos considero, milites, ct quum facta vestra aestimo; magna me spes victqnae tenet. Animas, aetas, virtus vestra hortantur f); praeterea necessitudo, quae etiam timidosjortesjacit, JSam, multitudo hostium ne cir* cum venire q eat, prohibent angustiae loci. Quod si virtuti vestrae fortuna inviderit, cavete, ne inulti animam amittatis, neu capti potius, sicuti pecora, trucidemini, quam virorum more pugnantes, cruentam at. que luctuosam victoriam hostibus relinquatis. i) 2X i. bte gurdEjt betaubf il)iu e) Sftajnnlidj beu j) Scii. vos. 43-(c- 59-) Kaec ubi dixit, paullulum commoratus, signa tancie ju et, atque instructos ordines in locum aequum ce ucit. dein, remotis omnium equis, quo militibus, exaequato periculo', animus amplior esset, ipse pe- des exercitum, pro loco atque copiis, instruit. C. an lum in dextera, 1! aesulanum quemdam in sinistra parte curare jubet: ipse cum libertis et colonis i) propter Aquilam 2) adsistit, quam bello Cimbrico C. Manus in exercitu liabuisse dicebatur. At ex altera parte C. Antonius, pedibus aeger, quod praelio adesse nequibat, M. Petrejo legato exercitum permittit. e co*pites veteranas, quas tumultus causa conscri- pserat, 111 fronte, post eas ceterum exercitum in subsidiis locati Ipse equo circumiens, unumquemque nominans adpeilat, hortatur, rogat, uti meminerint, se contra latrones inermes, pro patria, pro liberis, pio aris atque focis suis certare. Homo militaris, quoc amplius annos triginta tribunus, aut praefectus 3), au egatus, aut praetor cum magna gloria in exer- ci u cerat, plerosque ipsos factaque eorum fortia no- verat, ea conimemorando militum animos accendebat. Catilinae Conjuratio. 22 1 x) Coloni jtui) pier iDaprfdjemltd) bie SJeteraitcn be5©uHa. 2) 2)ie^ftuptfapitc ber Segtou ivac ein ftlbernerStbler. 2) Pxaefectus, pei^t getPopulicp bec 2>efe&t^paber ber^utf^ truppen, opttgefapr gleiepen 3ta»g^ mit bem Tribunus mil. *8ieUeict;tt1lpiergemeiut, tpaSSkgetiuS(1. 2. c. 9.) praefectus legionis neunt, vph betn er fagt; absente legato,'tamquam vicarius ipsius, potestatem maximam retinebat. Tribuni vel centuriones cetetique milites ejus praecepta servabant.— Arma omnium militum, kem equi, vestes et annona ad curam ipsius pertinebant. Disciplinae jus et severitas, exercitatio non solum peditum, sed etiam equitum, praecepto ejus quotidie curabatur. Ipse autem custos deligens et sobrius legionem sibi creditam ad omnem formabat industriam. 44,(c. 60.} Sed ubi, omnibus rebus exploratis, Petrejus tuba «ignum dat, cohortes paullatim incedere jubet. Idem facit hostium exercitus. Postquam eo ventum est, unde a ferentariis i) praelium committi posset: maximo clamore, infestis signis concurrunt; pila omittunt, gladiis res geritur. Veterani, pristinae virtutis memores, cominus acriter instare; illi haud timidi resistunt: maxima vi certatur. Interea Catilina cum expeditis;n prima acie versari, laborantibus succurrere, integros pro sauciis arcessere, omnia providere, multum ipse pugnare, saepe hostem ferire; strenui militis et boni imperatoris officia simul exsequebatur. Petrejus, ubi videt Catilinam contra, ac ratus erat, magna vi tendere: cohortem praetoriam 2)in medios hostes inducit; eos perturbatos atque alios alibi resistentes interficit; deinde utrimque ex lateribus ceteros adgreditur. Manlius et Faesulanus in primis pugnantes cadunt. Postquam fusa5 copias, seque cum paucis relictum videt Catilina: memor generis atque pristinae dignitatis suae, in confertissimos hostes incurrit, ibique pugnans confoditur. 1) Ferentarii Iddh bcmaffnctc©ofbaien, bie beti 2Cttfangbel SrtffeitS 311 maebett pfTegten. 25egctiu3 de re militari faqt (1. 1. c. 20.): Erant apud veteres inter pedites, qui dicebantur levis armaturae, funditores et ferentarii, qui praecipue in cornibus locabantur, et a quibus pugnandi sumebatur exordium: sed hi et velocissimi et exercitatissimi legebantur. r\ Cohors praetoria, btC£eifMmuhc be$^db^cmt/btt ftU$bcttt gai^en$>eece flu£ie biefe oen «Rom, ba$ in furjem betibe ccrbtmfdte. 3) i. fine cben fold;e llnciniafeit, tvie pwifchenibretn@rcar. 4) Ser$>alati«ifcf;e SBerg.^. fi) Templum ijl Ijicr bic snm Slugurium cberju ben bmtnato* rifcl;eu«bcobadRiingcn be^ iRogelfluge# getratilfe(Scgcub. 6) X).' i. be^ 91cmu^^artet) crfanttte biefembie iRegiertmg gn, tvril er in?lnfcl;nng ber Srit einen«Jorfprung Eme(praecepto tempore), tinb e ber Stomufu^ ein Slugnrium er, luiitcn farte, bagegen S?omuI«sS ben SSorjug r»crfangfe.meil ilnn acrabe nec^ eturnal;! forid©eper alifrincm^rubrr er, fetnenen maten, 7^ Sc, pereat. £24 XIV. Ex Ti t o Livio. 2. Brutus ex industria factus ad imitationem stultitiae- (L. i. c. 56.) Tarquinius Delplios ad maxime inclitum in ter-* ris oiacuium mittere statuit: neque responsa sortium uili alii committere ausus, duos filios per ignotas ea tempestate terras, ignotiora maria, in Graeciam mi* sit.^ litus et-Aii!i;s profecti. Comes itis additus L. Junius Brutus, i arquinia sorore regis natus, juvenis longe alius ingenio, quam cujus simulationem induerat. Is quum primores civitatis, in quibus fratrem suum ab avunculo interfectum 1) audisset: neque in animo suo quidquam regi timendum, neque in fortuna concupiscendum relinquere statuit, contemtuque tutus esse, ubi:n jhre parum praesidii esset. Ergo ex industria factus ad imitationem stultitiae, quum se suaque praedae esse regi sineret, Bruti’ 2) quoque haud abnuit cognomen; ut sub ejus obtentu cognominis, liberator ille populi Romani animus iUicns opperiretur tempora sua. Is tum ab Tarquiniis ductus Delplios, ludibrium verius, quam comes, aureum baculum, inclusum corneo cavato ad id baculo, tulisse donum Apollini dicitur, per ambages effigiem ingenii sui 3), Quo postquam ventum est, peueetis patris mandatis, cupido incessit animos juvenum sciscitandi, ad quem eorrm regnum Romanum esset venturum. Ex inhmo spetu vocem rei ditam ferunt:^Imperium summum Romae habebit, qui vestrum primus, o juvenes, osculum matri tule- iit. iaiquiiiji, ut Sextus 4), qui Romae relictus luerat, ignarus responsi expersqueimperii esset, rem summa ope taceri jubent; ipsi inter se, uter prior, quum Romam redissent, matri osculum daret, sorti permittunt. Brutus, alio ratus spectare Pythicam vo- cem, velut si prolapsus cecidisset, terram osculo contigit, scilict.t, quod ea communis mater omnium mortalium esset. 1) Interfectum gel)Srt mit pt primores flfl« interfectos. 2)(Sr ttxtr fetner oermeinten Unflugbett wegeu Brutus(ht UmH-nmnftige) genanttf. 3) Sufc fcrn fcin©cifl unfn* ber anfern£am bcr Unffttp lictt fben fo rerborgen mar, tote be.r golbene©tab in bein ooljcrtten(ot-m cornus,^orttelbaum; nach beut Slnreiiu^ Atctor ron^>t>iuitber f sambuceus) 4) betite fonigU^e Conjuratio ContraLibertatkmRomanam. 225 3, Conjuratio contra libertatem Romanam. Brutus de filiis suis supplicium sumit. (L. 2. c. 3. sqq.) Quum haud cuiquam ia dubio esset, bellum ab Tarquiniis imminere, id quidem spe omnium serius fuit. Ceterum, id quod non timebant, per dolum ac proditionem prope libertas amissa est. Erant in Romana juventute adolescentes aliquot, nec ii tenui loco orti, eorum in regno libido solutior fuerat, aequales sodalesque adolescentium Tarquiniorum, adsueti inore regio vivere. Eam tum, aequato jure omnium, licentiam quaerentes, libertatem aliorum in suam vertisse servitutem inter se conquerebantur:„Regem hominem esse, a quo impetres, ubi jits, ubi injuria opus t sit: esse gratiae locum, esse beneficio: et irasci et ignoscere posse: inter amicum atque inimicum discrimen nos- je. Leges rem surdam, inexorabilem esse, salubriorem melioremque inopi, quam potenti: nihil- laxamenti n c veniae habere, si modum excesseris: periculosum esse, in tot humanis erroribus sola innocentia viverej- 1- Ita jam sua sponte aegris animis; legati ab regibus 1) superveniunt, sine mentione reditus bona tantum repetentes. Eorum verba postquam in senatu audita sunt, per aliquot dies ea consultatio tenuit: ne non reddita, belli causa; reddita, belli materia et adju mentum essent 2). Interim legati cum aliis alia moliri: aperte bona repetentes, clam recuperandi regni consilia struere: et, tamquam ad id, quod agi videbatur, ambientes nobilium adolescentium animos pertentant. A quibus plaritle oratio accepia est, his literas ab Tarquiniis reddunt; et de accipiendis clam nocte in urbem regibus colloquuntur. Vitelliis /tquiliisque fratribus primo commissa res est. Vitelliorum soror consuli nupta Btuto erat; jamque ex eo matrimonio adolescentes erant liberi, Titus Tiberiusque:'eos quoque in societatem consilii avunculi 3) adsumunt. Praeterea et nobiles aliquot adolescentes consc ii adsumti, quorum vetustate memoria abiit. Interim quum in se-natu vicisset sententia, quae censebat reddenda bona; eamque ipsam causam morae in urbe haberent legati, quod spatium ad vehicula compa anda a consudbus sumsissent, quibus regum absportarent res; omne id tempus cum conju. Chrestom. P ratis 326 Xl\r. Ex Tito Livio.’ ratis consultando absumunt, evincuntque instando, ut literae sibi ad Tarquinios darentur: nam aliter qui credituros eos, non vana ab legatis super rebus tantis adferri? Datae literae, ut pignus fidei essent, mani- lestum facinus fecerunt. Nam quum, pridie quam legati ad Tarquinios proficiscerentur, coenatum forte apud Vitellios esset, conjuratique ibi, remotis arbitris, multa inter se de novo, ut fit, consilio egis. sent: sermonem eorum ex servis unus excepit, qui jam antea id senserat agi: sed eam occasionem, ut literae legatis darentur, quae deprehensae rem coarguere possent, exspectabat. Postquam datas sensit, rem ad consules detulit. Consules, ad deprehendendos legatos conjuratosque profecti domo, sine tumultu rem omnem oppressere: iiterarum in primis habf ta cura, ne interciderent. Proditoribus extemplo in vincula conjectis, de legatis paululum addubitatum est: et quamquam visi sunt commisisse, ut hostium loco essent, jus tamen gentium valuit. De bonis regiis, quae reddi ante censuerant, res integra refertur ad Patres. Illi victi ira, vetuere red* di, vetuere in publicum redigi. Diripienda plebi sunt data j ut, contacta 4) regia praeda, spem in perpetuum cum his pacis amitteret. Ager Tarquiniorum, qui inter urbem ac Tiberim fuit, consecratus Marti, Martius deinde campus fuit. Direptis bonis regthn damnati proditores, sumtumque supplicium, con* spectius eo, quod poenae capiendae ministerium patri de liberis consulatus imposuit, et, qui spectator erat amovendus, eum ipsum fortuna exactorem supplicii dedit. Stabant deligati ad palum nobilissimi juvenes: sed a ceteris, velut ab ignotis capitibus,consulis liberi omnium in se averterant oculos: misere* batque non poenae magis homines, quam sceleris, quo poenam meriti essent: illos, eo potissimum anno, patriam liberatam, patrem liberatorum, consulatum ortum ea? domo Junia, Patres ,' plebem, quidquid deorum hominumque Romanorum esset, induxisse ia animum, ut superbo quondam regi, tum infesto exsu~ li, proderent. Consules in sedem processere suam, missique lictores ad sumendum supplicium, nudatos virgis caedunt, securique feriunt; quum inter omne tempus pater, vultusque et os ejus spectaculo esset, becundum^) poenam nocentium, ut in utramque par- i tem Porsena. Horat. Cocles.Mucius Scaevola. 2,2 f tem arcendis sceleribus exemplum nobile esset, praemium indici 6), pecunia ex aerario, libertas et civitas, data. 1)$D. i. iH>!t t>er Sarquittifdjctt 2) 25. t. itiatt beforgie,&te SRtcOfflu^Iicfcrunq Ser EoittqficOcrt (biitcr ttuirbe ttit'SJortvanb jnm^rieqc toerben, bic 9tus* tteferung bingcgeu tuurbe bie Sarquinttr be|io tfyev in bm ©tanb fc^ctt, bie Jvofieu be«i^riege^ pi tragcn. 3) 3ldf>mlic^ bie 23iteHier, al^ 9)tutterbruber»ott bcrt©6f)* neu be^ iScutu^. 4) Contacta i fi f;ter utcf;t bcr fonberit ber 0lomitta* tit); contacta(plebs) fiatt infecta, contaminata. 5) I. e, statitti post. 6) 3Dem©cfawen, ber bie SSerftfjw&nmg angejeigt(iaite. 4. Porsena. Horatius Cocles. Mucius Scaevola. (L. 2. 9. sqq.) Tarquinii ad Lartem Porsenam, Clusinum i) regem, perfugerant; ibi, miscendo consilium precesque, nunc orabant: JSe se, oriundos ex Etruscis, ejusdem sanguinis nominis que, egentes exsulare pateretur: nunc monebant etiam, ne orientem morem pellendi reges inultum sineret. Satis libertatem ipsam habere dulcedinis» Nisi, quanta vi civitates eam expetant, tanta regna reges defendant, aequari summa infimis; nihil excelsum, nihil, quod supra cetera emineat, in civitatibus fore. Adesse finem regnis, rei inter deos hominesque pulcherrimae. Porsena, tum regem esse Romae, tum Etruscae gentis regem, amplum Tuscis ratus 2), Romam infesto exercitu venit. Non umquam alias ante tantus terror senatum invasit. Adeo valida res tum Clusina erat, magnumque Porsenae nomen. Nec hostes modo timebant, sed suosmet ipsi cives, ne Romana plebes, metu perculsa, receptis in urbem regibus, vel cum servitute pacem acciperet. Multa igitur blandimenta plebi per id tempus ab senatu data. Annonae imprimis habita cura, et ad frumentum comparandum missi alii in Volscos, alii Cumas. Portoriisque et tributo plebes liberata, ut divites conferrent, qui oneri ferendo essent; pauperes satis stipendii pendere, si liberos educarent. Itaque haec indulgentia Patrum, asperis postmodurn rebus in obsidione ac fame, adeo concordem civitatem tenuit, ut regium nomen summi magis, quam infimi, horrerent; nec quisquam unus malis artibus postea P a tam 228 XIV. Ex Tito Livio. tam popularis esset, quam tum bene imperando universus senatus fuit. Quum hostes adessent, pro se quisque in urbem ex agris demigrant; urbem ipsam sepiun praesidiis. i a muris alia Tiberi objecto videbantur tuta. Pons sublicius 3) iter paene hostibus dedit, ni unus vir tmsset. Horatius Cocles:(id munimentum illo die for- una urbis Romanae habuit) qui, positus forte in statione pontis, quum captum repentino impetu Janicu- um 4), atque inde citatas decurrere hostes vidisset repic amque, tul kam suorum arma ordinesque relin! quere, reprehensans singulos, obsistens, obtestansque deum et hominum fidem, testabatur: Nequidquam descito praesidio eos fugere. Si transitum 5)pontem a tergo reliquissent, jam plus hostium in Palatio Ca- pitohoque quam in Janiculo, fore. Itaque monere, praedicere 6), ut pontem f rro, igni., quacunque vi vos- sent, interrumpant Se impetum hostium, quantum corpore uno posset obsisti, excepturum. Vadit inde in primum aditum pontis, insignisque inter conspecta cedentium pugnae terga, obversis cominus ad ineundum praelium armis, ipso miraculo audaciae obstupefecit I i U°u tamen Cum 60 P udor tenuit, Sp. Lartium ac P. Herminium, ambos claros genere factis- m hlS I ,rlmam P ericuli procellam, et quod tumultuosissimum pugnae erat, parumper sustinuit. revor^mt, 8 qUOq P e T^os, exigua parte pontis relicta, revocantibus qui rescindebant, cedere in tutum eoe- git. Circumferens inde truces minaciter oculos ad proceres Etruscorum, nunc singulos provocare, nunc increpare omnes: Servitia regum superborum, suae h er tatis immemores, alienam oppugnatum venire. Cunctati aliquamdiu sunt, dum alius alium, ut praeli- vit c, ircums P ec[ a nt; P^dor deinde co P mmo- Jtern et? dam d rc sublato, undique in unum hostem tela conjiciunt. Quae quum in objecto cuncti neqUe iUe°bstinmus ingenti detrudere vir 6* Ct gradu 7)* i ai« impetu conabantur detrudere virum: quum simul fragor rumi pontis sublatufT Ro““?r Um’ alacru?e Cocles SUblt° lm P etum sustinuit.' Tum «rma et™ 10qUlt*^ SanCte P recor> haec fJrrJud P r°;>‘“o Jluirnne accipius. It» armatus m Tiberim desiluit; multisque superin. ciden- Forsena*Horat.Cocles.Mucius Scaevola, 229 cidentibus telis incolumis ad suos tranavit, rem ausus plus famae habituram ad posteros, quam fidei. Grata erga tantam virtutem civitas fuit: statua in comitio posita, agri quantum uno die circumaravit, datum. Privata quoque inter publicos honores studia eminebant; nam in magna inopia pro domesticis copiis unusquisque ei aliquid, fraudans se ipse victu, suo, contulit. i) 2)te©htfiner(t>ou&cr<2habf Clusium) roarett fcte angefc* fjenflc 255ffcrfct>aft uott^etrurien. •j) 2). i.^orfena glaubte, fep c^rcnooEt fur btc^rfruricr, e--^onig roie&cr eiopife^ett, sumat)! ciuen.ftontg»on miriicber Sibfuuft. tDenn Sftnp.tiutu^^cifcu^ war au^ Tarquinii, ciner|>etrurifd)ert©tabt, nftd> 91om qefommcn. 3) Pons sublicius, bie ipf a f; 1 b r u d e, bie auf tpfablcu(subiit cae) rubi. 4) 3«>ifci)en;bem 23erqc Santcufum unb ber©tabt tvar tue Stbcr Urtb bcr Pons sublicius, 5) I. e, per quem transiissent. 6) Praedicere t)ieri>amcn gcfc^utt umrbe. v 8. Scipionis ad milites seditiosvs oratio. (L. 28* c, 27. sqq.) (2Ba$rcnb r?ere4(in tem£(rgcr bei)©ucro) cniport. 0ie ocrjsgtcn\l)ie%ibune»/ uab cin^aar ■«ifeinc©olbatcti,'5tmu^«nb 21(In 110', ttbernabnn-n ba0 ebcr« fic(Somutanbo. Slbcr bie 3Iad;rtc()t, baf?©cjpio jitrfjr, mc mftn gcalauln tyatte, fobr, fotibern wiebcr gefunb iei), br«c^ tc bic SIufrubrtr balb tvitber^ur iBefinmnig. 3u bcr ipofp - mmg Sjecsctbung s«t crfiadeit, ge^or^eft fte brm©efebSc beS©cipio, f?$ in 3:cu^(Savtbago, tvp©cipio felbft ttut beit ubrigcn Scuppctt fitC' befanb, eingujinb^o, Utn fic befio jtcierer juniacl}en, rv^icUen bic ftnbctn inun.'fn juni©(ycinc beti iSefsfd/ 3 U ctner frieacrtfctjen Unfernfbtnnna au0$nruc* feri. 2(0er am fofgrnbni Sage ttmrbcu bic 2(ufriibrer_nuf ben 5Dlarft^ufammcnbernfcn.©ic crfd;icncit obuc 2Baffcn, unb umrben nun()icc DOrt ben flubcrn utcf)t wiciuci) nu^gc* rucFtert Sruppen utmuugf. Sbacauf l)\dt©cipto folgenbc Sicbe:) ,,Nunquam mihi defuturam orationem, qua exercitum meum adloquerer, credidi: non quo verba um- quam potius, quam res, exercuerim: sed quia prope a pueritia in castris habitus, adsueram militaribus ingeniis. Ad vos quemadmodum loquar, nec consilium, nec oratio suppeditat: quos ne quo nomine quidem adpellare.debeam, scio. Cives? qui a patria vestra descistis. An milites? qui imperium auspiciumque abnuistis, sacramenti religionem rupistis. Bostes? corpora, ora, vestitum, habitum civium agnosco: lacta, dicta, consilia, animos hostium video. Quid enim vos, nisi quod Ilergetes et Lacetani 1), aut optastis aliud, aut sperastis? Et illi tamen Mandonium atque Indibilem, regiae nobilitatis viros, duces furoris sequuti sunt: vos auspicium et imperium ad Umbrum Atrium et Calenum Albium detulistis. Negate, vos id omnes fecisse, aut factum voluisse, milites: paucorum eum furorem atque amentiam esse, libenter credam negantibus. Nec enim ea sunt commissa, quae vulgata in omnem exercitum sine piaculis ingentibus expiari possint. Invitus ea, tanquam vulnera, attingo; sed nisi tacta tractataque sanari non possunt. Equidem, pulsis Hispania Carthaginiensibus, nullum Ipcum tota provincia, nullos homines credebam esse, ubi vita invisa esset mea: sic me non solum adversus socios gesseram, sed etiam adversus hostes. In castris en meis(quantum me opinio fefellit\) fa- ma mortis meae non accepta solum, sed etiam exspectata est. Non quod ego vulgari facinus per omnes velim,(equidem si totum exercitum meum mor- 23$ XIV. Ex Tito Livio. “ 0 ve”r^ma°r?l aSSe Cred**“» hic ant e oc,- ijuc pt' l’. r’ ec me vira juraret, invisa civi- tura mq ri« US meIS) st:^ multitudo omnis, sicut na. itTa” tranoniHn Imraobllis«'.venti et aurae cient; caus. atnue q^- Ut p r cellae ia vobis«««: et causa atque origo omnis furoris penes auctores est- smtfvidemLT^ m^ li ne hodie< l l' ide™ cinoris in me• amentlae P r ogressi sitis; quid fa- vestros ouid in^ P atrlam P a rentesque ac liberos sus auspicii snh° S K SaCr‘T emi tes! es^ adver- rem mifitiaV disr^r^ 115 miluatis» quid adversus mo- summi ZTS.^ tlZTo De C ni 0 qU e eTo r sim OtiUS’ S»«».*vide, credideriti S P a). p“num P' aMatfm? ab“ribmMsuff 10” 3' 11' 8’? UUm‘T*" ad homines privatos detulisfis?® S1° p0puU c'' eatls> numquam fuerat, RomanuTexerdtus^deSfsris^in ?27Z Sft 6™"';<) Alh Z«^«“cum runt in tribunaifp# nUm ab lls P e titum est; sede. moto incesserunt 4) SeTc,, 1^ 0'' ad r rUit: S ," b' sunt. Lapides pluere eTfuS, 5'™’' 1, pi; aelatI insuetos foetus animalia erW" i aci Cae i°» et tatis- hoc e.—? 11" d’ vos P or t e nta esse pu- Supplicatlodhn P q s," qU° d nuUiS 1,OStiis. nullis fa cuius ausi sunt’,. sa"8 ulne eorum. qui tantum adcmus ausi sunt, expiari possit. >) Srinbridle SSStfrt j„ epanim. finfduet,«cCt,«K. t«ii i^r« liab.o1ame e n SO ,.t( 1 UamqU c m- nUllum scelus«tionem silium ve^mluerinsdr^vei?™ 36^™ 5’ qU“ d sszztss i 2 y» tn ioro Ropiae securi percussi sunt. Scii*. Av Milit. Sedit.Orat. *37 sunt. Sed illi primum non Atrium Umbrum semilixam, nominis etiam abominandi 3} ducem, sed Decium Jubellium tribunum militum sequuti sunt: nec cum Pjrrho, nec cum Samnitibus aut Lucanis, hostibus populi komani, se conjunxerunt. Vos cumMan- donio et Indibili 4) consilia communicastis, et arma consociaturi fuistis. Illi, sicut campani Capuam, Tuscis veteribus cultoribus ademtam 5), Mamertini in Sicilia Messanam, sic Rhegium habituri perpetuam sedem,erant: nec populum Romanum, nec socios populi Romani ultro lacessituri bello. Sucronemne vos domicilium habituri eratis? ubi si vos decedens confecta provincia 7) imperator relinquerem, deum hominumque fidem implorare debebatis, quod non rediretis ad conjuges liberosque vestros. Sed horum quoque memoriam, sicut patriae meique, ejeceritis ex animis vestris. Viam consilii scelerati, sed non ad ultimum dementis, exsequi volo. Mene vivo, et cetero incolumi exercitu, cum quo ego die uno Carthaginem 8) cepi, cum quo quatuor imperatores, quatuor exercitus Carthaginiensium fudi, fugavi, Hispania expuli, vos octo millia hominum, minoris certe omnes pretii 9) quam Albius et Atrius sunt, quibus vos subjecistis, Hispaniam provinciam populo Romano erepturi eratis? Amolior et amoveo nomen meum; nihil ultra facile creditam mortem meam a vobis violatus sim 10). Quid? si ego morerer, me- cum exspiratura respublica, mecum casurum imperium populi Romani erat? ne istuc Jupiter optimus maximus sinat, urbem, auspicato diis auctoribus in aeternum conditam, fragili huic et mortali corpori 11) aequalem esse. Flaminio, Paullo, Graccho, Postumio Albino, M. Marcello, T. Quinctio Crispino, Cn. Fulvio, Scipionibus meis 12), tot tam praeclaris imperatoribus uno bello absumtis, superstes est populus Romanus, er it que, mille aliis nunc ferro, nunc morbo morientibus: meo unius funere elata populi Romani esset respublica? Vos ipsi hic in Hispania, patre et patruo meo, duobus imperatoribus, interfectis, Septimum Marcium ducem vobis adversus exsultantes recenti victoria Poenos delegistis. Et sic loquor, tamquam sine duce Hispaniae futurae fuerint. M. Silanus, eodem jure, eodem imperio, mecum in provinciam missus, L, Scipio frater meus, et C. Laelius» S38 Aiv. Itx Tito Livio. rim™ 1!? 311’, Tindices- ma) esla*is imperii deesseat' dhruJ T VS eXerC" Ui•$>’ an 0»««« ducibus, an ni*.; a CaUSa■ IVI poterat? quibus si om- paid-m P™,?. 5, eSSenS> a,m f roenis conto P r.,m, conl.„ cires vestros ferretis? Africam Italiae, Carthaginem urbi Romanae imperare velletis■ Quam ob noxam patriae? 1 1 to 8<"‘ i a" 6re«w* 3“>ri C„«, eidfim bk 2 T! h(&*»««« ioo«wi,«iibraS.^ 3ttt W“f 3) gitf^dimg auf% m vott ater. 4 gntnfire* ber rcbeairenbcu Cfanirr. 5-T)llfc-Vvh’ U' C'P U W e$(L. IV. s7.) a|o Vulturnum, Etruscorum' urbs, quae nunc Camia l lVellmr^Cene 115 Ca P ua^^ duc,' eorum Capye societatem urh? Z’^}>S'‘!° Agatis Etrusci^iu• Ceiitonia, zacctbJ) 6)(Sucro, eitic®panifd)e Stabtbet) etnrm 5?btfrc afcidu'^ g) mb(Sv^ milt 9»on©panicn. ibd^iaSr IU e^ mcn' eu,c^ome tott^cv, 9)® b fdbft b^' ird>' eud) bcn miu4 vrrdwd^\!6 bkfc^vfldrL 1^'^ Wl11 a""rfmen, baf iT;r md) ut inciter nicfi^ y©entc^t rou mct« utm-Scbe fo(etc^t gtaubtcf. y 11) Scii. meo. unb£>^t m Mn& afre&ie«n^ra genant Tblbxn 11 5U b:i’ ,cra 3n>e 9ten«Punif|cu^riege r3 L’•!l Vuifcf if)r cticft mtf ben ubrigcit freu qebfiebcncit Sruprtn ut^ccgreicCimtg ftcffcu? Stoumiutt E-a? ri0laRUm 5| uondam cJamna io injusta, miserum num exstlmm, ut iret ad oppugnandam pa- inam, impulit; revocavit tamen a publico parricidio privata pietas i> Vos qui dolor, quae ira incitavit? Stipeu- Sci?, ad Milit. Sddit. Orat. 239 Stipenditfmne diebus paucis imperatore aegro serius numeratum satis digna causa fuit, cur patriae indiceretis bellum? cur ad Ilergetes descisceretis, a populo Romano? cur nihil divinarum humanarumve rerum inviolatum vobis esset? Insanistis profecto, milites; nec major in corpus meum vis morbi, quam in vestras mentes, invasit. Horret animus icierre, tjuid crediderint homines, quid speraverint, quid optaverint. Auferat omnia irrita oblivio u), si potest: st non, utcumque silentium tegat. Non negaverim, tn- stem atrocemque vobis visam orationem tueam; quanto creditis facta vestra atrociora esse, quam dicta mea? et me ea, quae fecistis, pati aequum censetis, vos ne dici quidem omnia aequo animo ferretis? Sed ne ea quidem ipsa ultra exprobrabuntur. Utiriamtam facile vos obliviscamini eorum, quam ego obliviscar. Itaque, quod ad vos universos attinet, si erroris poenitet, satis superque poenarum habeo. Albius Galenus et Atrius Umber, et ceteri nefariae seditionis auctores, sanguine luent, quod admiserunt. Vobis supplicii eorum spectaculum non modo non acerbum, sed laetum etiam, si sana mens icdiit, debet esse. De nullis enim, quam de vobis, infestius aut inimicius consuluerunt.“— Vix finem dicendi fecerat, quum ex praeparato simul omnium rerum terror oculis auribusque est o<- fusus. Exercitus, qui corona concionem circumdederat, gladiis ad scuta concrepuit. Praeconis audita vox citantis nomina damnatorum in consilio 3). Nudi in medium protrahebantur, et simul omnis adpa* ratus supplicii expromebatur. Deligati ad palum, virgisque caesi, et securi percussi, adeo torpentibus metu, qui aderantut non modo ferocior vox adversus atrocitatem poenae, sed ne gemitus quidem, exaudiretur. Tracti inde de medio omnes, purgatoque loco, citati milites nominatim apud tribunos militum in verba P. Scipionis jurarunt, stipendiumque ad nomen singulis persolutum est. Hunc finem exitumque seditio militum coepta apud Sucronem habuit. x) T>. i. bie£iebc fur feiue 9Jtuftcr.„, 2) Inita ge()6rt ju omnia. SScrgeffeiithU sttag au?*(U3 urtf grfcf^tjen m-nidhett.„.. 3) 2). i. ut brm vox\)tx ge&altenen-Krtegstat^, o. Mu* s4o XIV. Ex Tito Livio. 9. JWa s i ni ss a et Sophonisba, C L- 3°' C. 12. sqq.) ^ ni^ en Un^tai in dhu Rravfterkto effn^ 0> eqUit* t. hosdum turmis, equo graviter icto etiusus 1) opprimitur capiturque et vi vus, laetum ante omnes Masinissae praebiturus suecta.' cmum, ail Laelium 2) pertrahitur. Cirta capu/repni byphacis erat: eo se ingens hominum contulit vis Masinissa adsenttente Laelio, praegressus Cirtam, evo’ can ad colloquium principes‘cirtlnsium jube^ Sed promendo^^ 3)’ neqUe^^ p omendo 4), nec minis, nec suadendo ante valuit s q oTc”c r ufum n t rt m S fl n e, CODS P ectu“ datus est. Tum ad spectaculum tctm foedum comploratio orta: et partim pavore moenia sunt deserta, partim repentino coT pome^^tM^r 1 Vict— q—rentium patefactae portae. Et Masinissa, praesidio circa portas dimis- so, ne cui fugae pateret exitus, ad regiam occupati- dam citato vadit equo. Intranti vestibulum in fpsn PoenT„Tcurr^ a et UX0rS7PhaCiS’«*“ HasdmbSi. 1 oem, occumt. et, quum 111 rnedio agmine arni d- torum Llasimssam, msigncm quum armis, tum cetero habitu, conspexisset, regem esse(id quod erat) rata, genibus advoluta ejus: Omnia yuidJn, inquit ut posses m nos, du tibi dederunt, viAusque et Aci. tas tua. Sed, st captivae, apud dominam, vitae necisque suae, vocem supplicem mittere licet', si senuet st victricem attingere dextram: precor quiesoque per majestatem regiam, in qua paulo ante Js cjaojae L. mus, per gentis JSumidarum nomen, quod Ubi lun/Syphace commune fuit, per hujusce r giae deos, qu/te melioribus ominibus accipiant, quam Syphacem hinc ’ han° Ve, l iarn su PpHci des, ut ipse quodeum- que j ert animus, de captiva statuas, neque me in cu- jusquam Romani superbum«c crudele arbitrium venire sinas. Masinissa Et Sophronisba, 241 jinas, SI nihil aliud, quam Syphacis uxor, fuissem, tamen JSumidae, atque in eadem mecum Africa geniti, quam alienigenae et externi fidem experiri rhallem. Quid Carthaginiensi ab Romano, quid filiae Hasdrubalis timendum sit, vides. Si nulla alia re potes, morte me ut vindices ab Romanorum arbitrio, oro ob- testorque. Forma erat insignis et florentissima aetas. Itaque quum modo, dextram amplectens, in id, ne cui Romano traderetur, fidem exposceret, propius- que blanditias oratio esset, quam preces: non in misericordiam modo prolapsus est animus victoris, sed amore captivae victor captus, data dextera in id, quod petebatur, obligandae fidei, in regiam concedit. Institit deinde reputare secum ipse, quemadmodum promissi fidem praestaret, quod quum expedire no ii posset, ab amore temerarium atque imprudens mutuatur consilium. Nuptias iri eum ipsum diem repente parari jubet, ne quid relinqueret integri aut Laelio aut ipsi Scipioni, consulendi velut in captivam, quae Masinissae jam nupta foret. Factis nuptiis supervenit Laelius: et adeo non dissimulavit improbare se factum, ut primo etiam cum Syphace et ceteris captivis detractam eam toro geniali mittere ad Scipionem conatus sit. Victus deinde precibus Masinissae orantis, ut arbitrium, utrius regum duorum fortunae accessio Sophonisba esset, ad Scipionem rejiceret; misso Syphace et captivis, ceteras urbes Nimidiae, quae praesidiis regiis tenebantur, adjuvante Masinissa, recipit. 3) T>- i. er jKtritc i>o;n^ferbe, 2) SKomifcber Untcrfetb&ccc»nb grcuub©cipio. 3)£>te©efangcmid;mung Spvbap war i&neu nod) nutes faunt. 4) iDurcb bie STadmdjf eoii tem ecfocbtcneit©iege. Syphacem in castra adduci, quum esset nuntiatum, omnis velut ad spectaculum triumphi multitudo effusa est. Praecedebat ipse vinctus; sequebatur grex nobilium Numidarum. Tum, quanlurn quisque plurimum posset, magnitudini Syphacis, famae gentis, victoriam suam augendo, addebat: illum esse regem, rufus tantum majestati duo potentissimi in terri r tribuerint populi, Romanus Carthaginiensisquc, ut Scipio imperator suus ad amicitiam ejus petendam,> e- Chrestom. Q licta 942 XIV. Ex Tito Livio. licta-provincia Hispania exercituque, duabus quinqueremibus in Africam navigaverit: Hasdrubal, Poenorum imperator, non ipse modo ad eum in regnum veneni, sed etiam filiam ei nuptum dederit. Habuisse evm une tempore in potestate duos imperatores, Poenum Roma- numque'\J. Sicut ab diis immortalibus pars uc; a que hostiis mactandis pacem pelisset, ita ab eo utrimque pariter amicitiam petitam. Jam tantas habuisse opes, ut Masinissam regno pulsum eo redegerit, ut vita ejus fama mortis et latebris 2), ferarum modo in silvis rapto viventis, tegeretur. His sermonibus circumstantium celebratus rex in pra etorium ad Scipionem est perductus. Movit et Scipionem quum fortuna pristina viri praesenti fortunae collata, tum recordatio hospitii dextraeque da* tae, et foederis publice ac privatim juncti. Eadem haec et Syphaci animum dederunt in adioquendo victore. Nam quum Scipio, quid sibi voluisset, quaereret, qui non societatem solum abnuisset Romanam, sed ultro bellum intulisset: tum ille, peccasse quidem sesc atque insanisse, fatebatur, sed non tum demum, quum arma adversus populum Romanum cepisset: exitum sui furoris fuisse, non principium. Tunc se insanisse, tunc hospitia privata et publica foedera omnia ex animo ejecisse, quumCarthaginiensem matronam domum acceperit. Iliis nuptialibus facibus regiam conflagrasse suam: illam furiam pestemque omnibus delini mentis animum suum avertisse atque alienasse: nec conquiesse, donec ipsa manibus suis nefaria sibi arma, adversus hospitem atque amicum 2,J induerit. Perdito tamen atque adflicto sibi hoc in miseriis solatii esse, quod in omnium hominum inimicissimi sibi domum ac penates eamdem pestem ac furiam transisse videat. Neque prudentiorem, neque constantiorem Masinissam, quam Syphacem, esse, etiam juventa incautiorem; terte stultius illum atque intemperatius eam, quam se* duxisse. 1)©cipio tinfc£>a3&rul>a( tvarctt gera&e 311 gldchct 3i’tt frenrii ©npbap gctPefeh. 3) 9Jta(mif[a mac&erett£ fur tobt gebalten roorbch. Sfbet ec patte in SBtijfen unb£>6l;(eti mte gvh lana verborgen gebalten. 3) i. gegen ben Gcipio. Haec Masinissa Et Sophonisba. *4$ Haec non hostili modo odio i), sed amoris etiam Stimulis 2), amatam apud aemulum cernens, quum dixisset: non mediocri cura Scipionis animum pepulit; et fidem criminibus raptae prope inter arma nu* ptiae, neque consulto neque exspectato Laelio, faciebant, tamque praeceps festinatio, ut, quo die ca« ptam hostem vidisset, eodem matrimonio junctam acciperet, et ad penates hostis sui 3) nuptiale sacrum conficeret. Eo foediora haec videbantur Scipioni j quod ipsum in Hispania juvenem nullius forma pepulerat captivae. Haec secum volutanti Laelius ac Masinissa supervenerunt: quos quum pariter ambo et benigno vultu excepisset, et egregiis laudibus frequenti praetorio celebrasset; abductum in secretum Masinissam sic adloquitur: Aliqua te existimo, Masinissa; intuentem in me bona, et principio in Hispania ad jungendam mecum amicitiam venisse, et postea in Africa te ipsum spesque omnes tuas iri fidem meam commisisse. Atqui nulla earum virtus est, propter quas udpetendus tibi visus sim, qua ego aeque, atque temperantia et continentia libidinum, gloriatus fuerim* Hanc te quoque ad ceteras tuas eximias virtutes, Masinissa, adjecisse velim. Non est, non(mihi crede) tantum ab hostibus armatis aetati nostrae 4) periculum, quantum ab circumfusis undique voluptatibus. Q'i eas sua temperantia frenavit ac domuit, multo m jus decus majoremque victoriam sibi peperit, quam nos Syphace victo habemus. Quae, me absente, strenue ac fortiter fecisti, libenter et commoravi et memini. Cetera te ipsum reputare tecum, quam, me dicente, erubescere malo. Syphax populi Romani auspiciis victus captusque est. Itaque ipse, conjux, regnum, ager, oppida, homines, qui incolunt, quidquid denique Syphacis fuit, praeda populi Romani est; et regem con* jugemque ejus, etiamsi non civis Carthaginiensis esset, etiamsi non patrem ejus imperatorem hostium videremus, Romam oporteret mitti, ac senatus populique Romani de ea judicium atque arbitrium esse, quae regem nobis socium alienasse a que in arma egisse praecipitem dicatur. Vince animum; cave deformes multa bona uno vitio, et tot meritorum gra iam majore culpa, quam causa culpae est, corrumpas, 0©egeu ben SKajimfia. Q^ S) 244 XLV. Ex Tito Livio. 2) i. au$ jSifcrfud)!, ba er jcftf feine(SdkUc iit bcn 5ait« bnt fcine^ Blebcubu^er^ fat;. 3) T>. i. im^aUafle besi 4) Scipio fclbft«?ac bamatyia itadj e in juttgcr^)taim. Masinissae haec audienti non rubor solum suiFu-' sus, sed lacrimae etiam obortae: et, quum se quidem in potestate futurutn imperatoris, dixisset, orassetque I eum, ut quantum res sineret, fidei suae temere obstric. tae consuleret, promisisse enim, sese in nullius pote- 1 statem eam traditurum, ex praetorio in tabernaculum suum confusus concessit. Ibi, arbitris remotis, quum crebro suspiritu et gemitu, quod facile ab circumstantibus tabernaculum exaudiri posset, aliquantum temporis consumsisset; ingenti'ad postremum edito gemitu fidum e servis vocat, sub cujus custodia regio more ad incerta fortunae venenum erat, et mix-' tum in poculo ferre ad Sophonisbam jubet, ac simul nuntiare: Masinissam libenter primam ei fidem prae- staturum fuisse■> quam vir uxori debuerit. Quo ni ani arbitrium ejus, qui possint 1), adimant, secundani fidem praestare, ne viva in potestatem Romanoruni veniat. Memor patris imperatoris, pa riaeque et duo- rum regum, quibus nupta fuisset, sibi ipsa consuleret. Hunc nuntium ac simul venenum ferens minister quum ad Sophonisbam venisset: Mccipiq, inquit, nuptiale munus; neque ingratum si nihil majus vir uxori praestare potuit. Hoc tamen nuntia, melius me morituramfuisse, si non in furier e meo nupsissem, JSIon loquiita est ferocius, quam acceptum poculum, nullo, trepidationis signo dato impavide hausit. Quod ubi nuntiatum est Scipioni, ne quid aeger animi ferox juvenis gravius consuleret, accitum eum extemplo nunc solatur, nunc, quod temeritatem temeritate alia luerit, tristioremque rem, quam necesse fuerit, fecerit, leniter castigat. Postero die, ut a praesenti motu averteret animum ejus, in tribunal escendit, et concionem advocari jussit. Ibi Masinissam, primum regem adpellaturn, eximiisque ornatum laudibus, aurea corona, aurea patera, sella curuli, et scipione eburneo, toga picta, et palmata tunica 2) donat. Addit verbis honorem: Neque magnificentius quidquam triumpho apud Romanos, neque triumphantibus ampliorem eo ornatu esse; quo unum omni- RomA Graecis Libertatem Restituit. 245 um externorum dignum Masinissam populus Romanus ducat. Lis honoribus mollitus regis animus, ere- ctusquf in spem propinquam, sublato Syphace, pmnis .Numidiae potiundae. 1) 9ldf;n\\d)©cipto, ber Mc 9)Uc^t tn bdffe. 2)(Eolbun bc^ triuuipLrenbcu romifdjcn§elM;crrn. 1,0. Roma Graecis libertatem restituit* (L. 33. c. 92. f. oben©. 141.) Isthmiorum statum ludicrum aderat; semper quidem et alias frequens, quum propter spectaculi studium insitum genti, quo certamina omnis generis artium, viriumque, ac pernicitatis visuntur; tum quia propter opportunitatem loci 1), per duo diversa maria, omnium Graecorum undique conventus erat. Sed exspectatione erecti, qui deinde status futurus Graeciae, quae sua fortuna esset; alii non taciti solum opinabantur, sed sermonibus etiam ferebant. Romani ad spectaculum consederunt, et praeco cum tubicine, ut mos est, in mediam arenam, unde sollemni carmine ludicrum indici solet, processit, et, tuba silentio facto, ita pronunciat: Senatus Romanus et T. Quinctius imperator, Philippo 2) rege Macedonibus- que devictis, liberos, immunes, suis legibus esse jubet Corinthios, Phocenses, Locrensesque omnes, et insulam Euboeuim, et Magnetas, Thessalos, Perhaebos 9), uichaeos, Phthiotas. Percensuerat omnes gentes, quae sub ditione Philippi regis fuerant. Audita voce praeconis, majus gaudium fuit, quam quod universum homines caperent. Vix satis credere se quisque audisse: alii alios intueri, mirabundi yelut somnii vanam speciem: quod ad quemque pertineret, suarum aurium fidei minimum credentes, proximos in- terrogabant. Revocatus praeco, quum unusquisque non audire, sed videre libertatis suae nuntium averet, iterum pronuntiat eadem. Tum ab certo jam gaudio tantus cum clamore plausus est ortus, totiesque repetitus, ut facile adpareret, nihil omnium bonorum multitudini gratius, quam libertatem, esse. Ludicrum deinde ita raptim peractum est, ut nullius nec animi, nec oculi spectaculo intenti essent. Adeo unum gaudium praeoccupaverat omnium aliarum sensum Voluptatum. Ludis 84& Xiv. Ex tito Livio. Ludis vero dimissis, cursu prope omnes tendere ad imperatorem Romanum: ut, ruente turba in unum, adire, contingere dextram cupientium, coronas lemmscosque jacientium, haud procul periculo fuerit. Sed erat trium ferme et triginta annorum; et quum robur juventae, tum gaudium ex tam insigni gloriae fiuctu, vires suppeditabant. Nec praesens omnium modo effusa laetitia est; sed per multos dies gratis et cogitationibus et sermonibus revocata: nhquam in terris gentem, quae sua impensa, sua labore ac periculo bella gerat pro libertate aliorum: nec hoc finitimis aut propinquae vicinitatis hominibus^ put terris continenti junctis praestet:■ maria trajiciat, ne quod toto orbe terrarum injustum imperium sit. et ubique jus, fas, lex potentissima sint. Una voce prae- conis liberatas omnes Graeciae atque Asiae 4'} urbes. Hoc spe concipere, audacis animi fuisse: ad effectum adducere virtutis et fortunae ingentis. 1) 9U6mad; tucAett Mbet; domMl), m biefe^ie» te gcfetjert murbeii.^ ^ Jbiticr’ befie^ten lefyttn inacebcmtfd)cit ,®. ic®tagnefer fotuof)[ aR bie^errf;aber tt>of;ittcn in ZbtU ffliieti in tretterer SSebeutuua. 4) 9Ri(;intid) bie®rtecbtfff)en 0tabte in^tein= Stfien, »I, Alo r s Ph i lo p o e m e n is. (L. 39. c. 49.) In Peloponneso Messene desciverat a concilio ^ciaico 1). Eventus memorabilis est, quod, quum bello superiores essent Achaei, Philopoemen praetor eorum capitur, in valle iniqua cum equitibus paucis oppressus. Ipsum potuisse effugere tradunt. Sed pudor relinquendi equites, nobilissimos gentis, ab ipso nuper lectos, tenuit: quibus dum locum ad evadendas angustias cogendo ipse agmen 2) praebet* sustinens impetus hostium; prolapso equo, et ipse casu, et onere equi super eum ruentis, haud multum a^uit, quin exanimaretur, septuaginta annos jam a ais et diutino morbo, ex quo tum primum reficiebatur, viribus admodum attenuatis. Jacentem ho- es su Pf? us^ oppresserunt: cognitumque primum a Verecundia memoriaque meritorum, haud secus quam ducerii Mors Philopoemenis, 2.47 ducem suum, attollunt reficiuntque, et ex valle devia in viam portant, vix sibimet ipsi prae nec opinato eraudio credentes; pars nuntios Messenen praemit- tun t, debellatum esse, Philopoemenem captum adduci. Primum adeo.incredibilis visa res, ut non pro vano modo, sed vix pro sano nuntius audiretur. Deinde, ut super alium alius idem omnes adfirmantes veniebant; tandem facta fides; et, priusquam adpropinqua- re urbi satis scirent, ad spectaculum omnes, simul liberi ac servi, pueri quoque cum feminis, eflundun- tur. Itaque clauserant jportaxn turbae, dum pro se quisque, nisi ipse oculis suis credidisset, vix pro"comperta tantam rem habiturus videretur. Aegre submoventes obvios intrare portam, qui ad- ducebantPhilopoemenem, potuerunt, atque turba conferta iter reliquum clauserat, et quum pars maxima exclusa a spectaculo esset, theatrum repente, quoci viae propinquum erat, compleverunt, et, ut eo m conspectum populi adduceretur, una voce omnes exposcebant. Magistratus et principes, venti, ne. quem motum misericordia praesentis tanti viri sacraret, quum alios verecundia pristinae majestatis collatae praesenti fortunae, alios recordatio ingentium meritorum motura esset, procul in conspectu eum statuerunt; deinde raptim ex oculis hominum abstraxerunt, pra tore Dinocrate dicente, esse, quae pertinentia ad summam belli percontari eum magistratus vellem, Inde abducto eo in curiam, et senatu vocato, consultari coeptum. i Jam invesperascebat, et'non modo cetera, sed ne in proximam quidem noctem, ubi satis tntri custodiretur, expediebant. Obstupuerant ad magnitud nem pristinae ejus fortunae virtutisque: et neque ip; mum recipere custodiendum audebant, nec cmquan uni custodiam ejus satis credebant. Aumonent- de quidam, esse thesaurum publicum sub terra,^ xo quadrato septum. Eo vinctus demittdu,.. xum ingens, quo operitur, machina^) sup P_ tum est. Ita loco potius, quam homini cui quam, credendam custodiam rati, lucem msequentem exspectaverunt. Postero die multitudo quidem integra, memor pristinorum ejus in civitatem mentorum, p cendum, ac per eum remedia quaerenda esse^prae- £48 XIV. Ex Tito Livio. sentium malorum, censebant: defectionis auctores quorum in manu respublica erat, in secreto consul-' tantes, omnes ad necem ejus consentiebant: sed, utrum maturarent an differrent, ambigebatur. Vicit pars avioior poenae, missusque, qui venenum ferret. Accepto poculo, nihil aliud loquutum ferunt, quam quae, sisse, si incolumis Lycorias(is alter imperator Achaeo- fum erat) equitesque evasissent? Postquam dictum est incolumes esse: Bene habet, inquit-, et, poculo im’ pavide exhausto, haud ita multo post exspiravit, .Non diuturnum mortis ejus gaudium auctoribus crudelitatis fuit. Victa namque Messene bello exposcen- tibus Achaeis noxios dedidit, ossaque reddita Philo» poemenis sunt: et sepultus ab universo Achaico est concilio, adeo omnibus humanis congestis honoribus, ut ne divinis quidem.abstineretur. Ab scripto, xibus rerum Graecis Latinisque tantum huic viro tribuitur, ut a quibusdam eorum, velut ad insignem notam hujus anni, memoriae mandatum sit, tres claros imperatores eo anno decessisse, Philopoemenem, Hannibalem, I. Scipionem: adeo in aequo eum duarum potentissimarum gentium summis imperatoribus posuerunt.'! 1 i) meffene Ijattc bWn«iit$u Scm fcer^nveit SGcfaifcfun 2>unbc,( an bcffeu Stratui, nadVbicfcm, ( pi reifint^ f,ld)te W abet W 5) Cogere agmen ber(e$lc tm guee fiam. 3)(D. i. bcr©tein toar fo gro^,, c£> eincr eianen ' i# lxie"™ ial 12. Mors Hannibalis: (L, 39. c. 3j. conf, obeit bie Stacfiridjt bc» GorneliuS.) Ad I rusiam 1) regem legatus T. Quinctius Flamininus venit, quem suspectum Romanis receptus post fugam Antiochi Hannibal 2) faciebat. Ibi, seii quia a Flaminino inter cetera objectum Prusiae erat, nominem omnium, qui viverent, infestissimum populo Romano apud eum esse, qui patriae suae primum, deinde, fractis ejus opibus, Antiocho regi auctor belli adversus populum Romanum fuisset; seu qma ipse Prusias, ut gratificaretur praesenti Flarni- pmo Romamsque s per se necandi aut tradendi eitu Mors Hannibalis.«49 potestatem consilium cepit: a primo colloquioFla- mimni milites extemplo ad domum Hannibalis custodiendam missi sunt. Semper talem exitum vitae suae Hannibal prospexerat animo, et Romanorum inexpiabile odium in se cernens, et fidei regum 3) nilul sane confisus. Prusiae vero levitatem etiam expertus erat. Flaminini quoque adventum vel ut fatalem sibi horruerat. Ad omnia undique infesta, ut iter semper aliquod praeparatum fugae haberet, septem exitus e domo fecerat; et ex iis quosdam occultos, ne custodia sepirentur. Sed grave imperium regum nihil inexploratum, quod investigari volunt, ethcit. lotius circuitum domus ita custodiis complexi sunt, ut nemo inde elabi posset. Hannibal, postquam est nuntiatum, milites regios in vestibulo esse, postico, quod devium maxime'atque occultissimi exitus erat, fugere conatus, ut id quoque occursu militum obsep- tuiu sensit, et omnia circa clausa custodiis dispositis esse, venenum(quod multo ante praeparatum ad tales habebat casus) poposcit. Liberemus, inquit, diuturna cura populum Romanum, quando mortem senis exspectare longum censent. JXec magnam, nec memorabilem ex. inermi proditoque Flamininus victoriam feret. Mores quidem populi Romani quantum mutaverint, vel hic dies argumento erit. Horum patres Pyrrho rtsi, hosti armato, exercitum in Italia habenti, ut a ven-no caveret, praedixerunt 4). Hi legatum consularem, qui auctor esset Prusiae per scelus occidendi hospitis, miserunt. Exsecratus deinde m caput re- gntmque Prusiae, et hospitales deos violatae ab co fidei testes invocans poculum exhausit. Hic vitae 'exitus fuit Hannibalis. 1) 3kufta$ ivar$6mg voit SBjtljpnicn. 6 r or» 2) Satmibal fatte fid; jucrff bet; bem^vtuge Mi tiochu^ aufaebaheu y unb cr bem eigenen^cere be^ VwW b«c S! bie?r eigeuthch bct/ beut feinbUd,eu peere uecbm^ ,XVThi bev crfien©chlacfh battcn bie(Sfeubanten bea 3©iei etufcbiebcn, tn ber p.ucptcn uicf)R psc'iullibctbmtg Saetraaen in bet brttten i(,n beu Coment m'bte|»anbe grfS nnb bte iRiebcrtage ber?lrmee bc*^prrlpt, ent- fagt(IV. 8.): Bidinum bis consulatu et dictatu. U L fimetum censor Fabricius senatu niovrt ob oxurmo notam, quod decem pondo libras argenti faCti(vasa< gentea(jeSi^©atigliann) I3$tthfd)eu Garapanieu unb Halium. 5iu biefem&fuffe Sag bte idfS^tmHufben Bergen bet>^rancficju 2auum. i 7) Deliciae f)ier jto(ibarfeiten,^UMttomcn. 2, L. Annaeo Floro, 2. Bellum Punicum tertium. (L. 2, C. 15.) r nan^^ tl' U, m CUm bellum et tempore exiguum (.nam quadriennio patratum esO, et in comnA,Jil Quam c;;,n m!aimUm, Iab° re: r'°“ enim tam cSnl v"? Kimum evemu* Urbe’ P u S natum est:«d plaae ma’ est Amu,’ qU1 PP e eo ta ndem Carthago finiti deret nri-no tnUm teni P orum momenta consh mna/ F commissum bellum, profligatum se eundo, tertio vero confectum est,’sfd hujus causa Quidem^emeT^ foeden. s le g em adversus Numidas quiciem semel parasset classem et exercitum fr. quens autem Masinissae fines territabat Sed hur m O“derir, rS' faVebatUr' Quum belh™ S et: *!■ V(, b^ ih fl ne tractatum est. Cato inexoiabia cotuieretu/^ et quum Z ali vandam P'' 0I,u" i,abat- Seip.o Nasica ser. lirlto• e-’ metu ablato aemulae, luxuriari fe- trbs tinh 15 1 I nci P t:ret:‘ Medium senatus elegit, ut sius vi k hl? 0C0 moveretur 3)- Nihil enim specio, sms videbatur, quam esse Carthaginem ouae nnn timeretur. Igitur Manilio Censorinoque Consulibus fnlectT traditam 8 adg,, essv° Carthaginem, spe pacis’ urb? s iLemtit x VOk' ntlbus classem sub^0 0« , Tum evocails principibus, si sM Zn TJ/Tt’ u} mi$ r arent finibus, imperatum. Quod fent Cn r°| 1 ate a(?° m ovit iras, ut extrema m tl- vore? l0ratum^ ltuv P ubli ce statim, et pari duoauo a mnd Um Tn arma’ sediique sententia, sune q ress P? d°a rebe andum: non quia s P es«Ha jam ornim suiV•2 U,a P atriam suam mallent hostium, furo^ S‘',] S) niambus e verti. Qui rebellantium fuerit classis tertlT infeUl o l p° test> quod in U^m novae • L‘ f omusque resciderunt: in armorum o fi* is aurum et argentum pro aere ferroque conflatum e** d t0 F me" t0rura V;ncula matronae crines suos ZT£Zl\ y a T no deinde Consule, terra mari- cidio vebat® bsi di°. Quamvis profligato urbis ex- tZnr'? m f n fata ie Africae nomen Scipionum v de* ca finrTvf*! U!r llJ a il,rb Scipionem conversa respubh- ca, hnem belli reposcebat. Hunc Paullo Macedonh c procieatum 4) Africani illius magni filius in decus gentis Mllum Fukicum Tertium. 255 rentis adsumserat, hoc scilicet fato, ut, quam urbem concusserat avus, nepos ejus everteret, bed ut ciuam maxime mortiferi esse morsus solent monentium bestiarum: sic plus negotii fuit cum semiruta ‘Carthagine, quam integra. Compulsis m unam arcem hostibus, portum quoque mari Romanus obse derat. Illi alterum sibi portum ab aha urbis parte foderunt. Inde quasi enata subito classis erupit: quum interim jam diebus, jam noctibus, nova a 1- qua moles, nova machina, nova perditorum hominum manus, quasi ex obruto incendio subita de cineribus flamma, prodibat. Deploratis novissime rebus quadraginta se millia virorum dediderunt, quod minus credas, duce Hasdrubale. Quanto foitius ie- mina, et uxor ducis 5)! quae, comprehensis duobus liberis, a culmine se domus in medium misit incendium, imitata reginam, quae Carthaginem condidit. Quanta urbs deleta sit, ut de ceteris taceam, vel ignium mora probari potest; quippe per continuos decem et septem dies vix potuit incendium exstingui, quod domibus ac templis suis sponte hostes immiserant: ut, quatenus urbs eripi Romanis non poterat, triumphus arderet 6). 1) I, e. quum bellum decretum esset. 2)«8eo jeoer®elcgei)C;eit, mogte im©enate Me 9tet>e fet)n trooDit man iDottte/ teug Cate fcarauf an, Carthago 511 jcc* 3)^BeU nabmlid) Jlartt)ago bhbcr eotncbmlid; burcb feitte Sage am 9)leere ittad)tig unb furdubar gemovbeit mar. Dk Stomer eerlangten baber, bic$artl>aget tellfen fid) initteu im ganbc, jcbntaufenb©d;ritte eom 9Heere cine neue©tabt 4) Ihfr^weDfe©cipio Stfricanu^ tuar etn©efm be3^autn^ 5(cmiUu3, ber ba3 9Jtacebotufd;e 9tei(b serfievt batte, tPiivb aber ootx be3 aftern©cipie©efui abepttrn 5)®e3.£>a3brubal.^. r 6) 3« fofern nurt etne vOtengc^oflbarfeiten, bte ben Sruimpt eerbecrltdR b«ben tpurben, mit perbrannten. 3. Conjuratio Catilinae* (L. 4. c. 1.) Catilinam luxuria primum, tum hinc fconflata egestas rei familiaris, simul occasio, quod in extremis finibus mundi arma Romana peregrinabantur, in nefaria consilia opprimendae patriae suae compulere. 256 5£V. Kx iy. Annxeo Floro, Iere. Senatum confodere, Consules trucidare-distringere incendiis Urbem, diripere aerarium, totam denique rempublicam funditus tollere, et quidquid nec Hannibal videretur optasse, quibus(o nefas)! so- ens ad gressus est! Ipse patricius; sed Iioc minus est: Guni, I orcn, Sullae, Cethegi, Autronii, Vargum teji, atque Longini, quae familiae! quae Senatus in. sigma! Lentulus quoque quum maxime Praetor; hos omnes immanissimi facinoris satellites habuit. Additum est pignus conjurationis sanguis humanus; quem circumlatum pateris bibere; summum nefas, nisi am- puus esset, propter quod biberunt. Actum erat de pulcherrimo imperio, nisi illa conjuratio in Ciceronem et Antonium Consules incidisset; quorum alter industria rem patefecit, alter manu oppressit. Tan. ti sceleris indicium per Fulviam emersit i), vilissimum scortum, sed parricidii innocens 2). Tum Con-' sui Cicero, habito senatu, in praesentem reum pero« ravit; sed non amplius profectum, quam ut hostis evaderet, seque paiarn incendium suum restincturum 3) minaretur. Et ille quidem ad praeparatum a ulantio m Etruria exercitum proficiscitur, signa illaturus Lrbi. Lentulus destinatum familiae suae hibyllims versibus regnum sibi vaticinans 4), ad praestitutum a Catilina diem urbe tota viros;, faces, tela, disponit. Nec civili conspiratione contentus, legatis Allobrogum, quitum forte aderant, in arma sollicitatis, lisset ultra Alpes furor, nisi, alteras:) proditione /ulturcii, Praetoris 6) Uterae tenerentur, otatim Ciceronis imperio injecta est barbaris manus. 1 a i ani 1 raetor in Senatu convincitur. De supplicio agenti jus, Caesar parcendum dignitati/), Cato anim- adveitendum pro scelere, censebat. Quam sententiam sequutis omnibus, in carcere parricidae strangulantur Quamvis parte conjurationis oppressa, tamen ab incepto Catilina non destitit: sed infestis ab Ltruna signis patriam petens, obvio Antonii exercitu opprimitur^ Quam atrociter dimicatum sit, exi- us docuu. Nemo hostium belio superfuit. Quem quis m pugnando ceperat Jocum, eum amissa anima corpore tegebat. Catilina longe a suis inter hostiunt c l(lavera repertus est; pulcherrima morte, si pro natria sic concidisset, i;j -Character et Mores Qermanorum. 257 1) o&ett int©attujlo j s) f). i. ungcac^tet H)rcc fd)fecr)fctt?c6en^art rooUfe|tc ooq) femen Sijml an t>er^rmoeOmtg E)e^ SonfuU unb&er©e* nataren(fcief fytift^ter parricidium) ne^mcn. ' 3)©. obcn im©allufi. 4)• 0. oben im©attujf- 5) 9ldf)m{ic^ nac|) bev erffen SCtt$eiae bee 6) Sc. Lentuli, f, obett. 7) Sc, Praetoris Lentuli. XVI. EX C. CORNELIO TAClTO. C. Cornelius Tac it us, Romanus, sub Nerva Imperatore Consul Romae, Plinii Junioris aequalis et amicus; juvenis eloquentia inclaruit. Scripsit felicissima brevitate historiarum Romanarum a Galba Augusto usque ad mortem Domitiani libros, quorum non nisi quirique nobis supersunt, qui haud plura, quam anni unius res gestas complectuntur. Scripsit et Annales ab Augusto usque ad mortem Neronis procurrentes, quorum libros sex prioras, quinto manco, et tum libros ab undecimo usque ab decimum sextum habemus. Praeterea scjdpsit librum de situ et moribus Germanorum; vitamque Agricolae. Perperam ipsi adscribitur dialogus incerti auctoris de Oratoribus. * Character et mores Germanorum. -.** Germania omnis a Gallis Rhaetisque et Pannoniis Rheno et Danubio fluminibus, a Sarmatis Dacisque mutuo metu aut montibus separatur. Celera Oceanus ambit, latos sinus et insularum immensa spatia complectens. Rhenus, Rhaeticarum Alpium inaccesso ac praecipiti vertice ortus, modici flexu in Occedentem versus, septeuitrionali Oceano fhisCetur. Danubius, molli et clementer edito montis Abnobae jugo effusus 1, plures populos adit, donec in Poutocum mate Chrestoin.^ ^58 XVX Ex-C. Comsnstio Tac11o* •hauritur tl?3US erurn^ 5t; sc P tim«m*uim 02 paludibti» Ipsos Germanos indigenas crediderim, minime* que aliarum gentium adventibus et hospitiis mixtos} quia non terra oiim, sed classibus advehebantur qui mutare sedes quaerebant. Quis porro, praeter b? rridi maris, Asia, aut Africa, aut Italia relicta, Germaniam peteret, informem ter* ris, asperam caelo, tristem cultu adspectuque nisi ^1 patria sit 1)? Celebrant carminibus antiqui"(ou^ hnum apud illos memoriae et annalium genus est) Tuisconem deum, terra editum, et filium Mannum, originem gentis conditoresque. Manno tres filios ad- signant, e quorum nominibus proximi Oceano Inoae- •voncs, medii Herminones, ceteri Istaevones vocentur. Veterum Germaniae vocabulum recens et nuper additum; quoniam, qui primi Rhenum transgressiGal- los expulerunt, tunc Germani vocati sunt. Fuisse apud eos Herculem memorant: primumque omniurrt Virorum fortium, itud in praelia, canunt. Sunt illis haec quoque carmina, quorum relatu 2), quen Barditum fi) vocant, accendunt animos, futuraeque pugnae fortunam ipso cantu augurantur; tenent enim trepidam ve, prout sonui t acies. Adfectatur praecipue asperitas soni, et fractum murmur, objectis ad fis scutis, quo plenior et gravior Vox repercussu ''intumescat. 1 1) 2). i.©entianteit fatm fur ntemanficn oG nur fur brn, btffcn SOatcdant) i u) Relatus ifl fjtcr bir Sbftngunfi, 3) 2). i.©efanij bcr Siarbrn, etntgnt 3lri§{tabcn# Jpse eorum opinionibus accedo, qui Germania* populos nullis aliis aliarum nationum connubiis injectos, pi opriam\), et sinceram, et tantum sui similem gentem exstitisse, arbitrantur. Unde habitui quoque corporum, quamquam in tanto hominum numero, idem omnibus: truces et caerulei oculi, rutilae comae, magna corpora et tantum ad impetum valida; laboris atque operum non eadem patien. tia: minimeque sitim aestumque tolerare, fricrora at, que inediam caelo solo ve adsueverunt. Terra etsr aliquanto specie differt, in universum tamen aut sih vjs-aowula, aut paludibus foeda; httmjdior, qu£ G'ai* Character. Et Mores Germasoiujiwr Gallias; ventosior 2), qua Noricum ac Pannoniam, adspicit: satis 3) ferax; frugiferar m arborum impatiens, Pecorum foecunda, s‘ed plerumque improcera. Ne armentis quidem suus honor 4), aut gloria frontis. Numero gaudent: eaeque solae et gratissimae opes sunt Argentum et aurum propitii an, irati dii negaverint, dubito. Nec tamen adfirmare- rim, nullam Germaniae venam argentum aurumve gignere. Quis enim scrutatus est? possessione et usu haud perinde adficiuntur 5). Est videre apud illos argentea vasa, legatis et principibus eorum muneri, data, non in alia 6) vilitate, quam quae humo finguntur; quamquam proximi, ob usum commerciorum, aurum et argentum in pretio habent* formasque quasdam nostrae pecuniae agnoscunt atque eligunt: interiores simplicius et antiquius permutatione mercium utuntur. Pecuniam probant veterem et diu notam. Argentum quoque magis quam aurum sequuntur, nulla adfectione animi, sed quia numerus argenteorum facilior usui est promiscua ac vilia, mercantibus. Ne ferrum quidem superest, sicut ex genere telorum colligitur. Rari gladiis aut majoribus hmcei$ utuntur. Hastas, vel ipsorum vocabulo/ra- nieas, gerunt, angusto et brevi ferro, sed ita acri et ad usum habili, ut eodom telo, prout ratio poscit, vel cominus vel eminus pugnent. Et eques quidem scuto frameaque contentus est: pedites et missilia spargunt, pluraque singuli, atque in immensum vibrant, nudi aut sagulo leves. Nulla cultus jactatio; scuta tantum lectissimis coloribus distinguunt: paucis loricae: vix uni alterive cassis aut galea. Equi non forma, non velocitate conspicui: sed rec variare gyros, in morem nostrum, docentur; in rectum, aut uno flexu dextros agunt, ita conjuncto orbe, ut nemo posterior sit. fn universum aesth aranti, plus penes peditem roboris: eoque mixti 7) praeiiantur, apta et congruente ad equestrem pugnam velocitate peditum, quos^ ex omni juventute delectos, ante aciem locant. Acies^ per cuneos componitur. Cedere loco, dummodo rursum instes, con? silii quam formidinis arbitrantur. Corpora suorurii etiam in dubiis praeliis referunt. Scutum reliquisse, praecipuum ilagitium; nec aut sacris ade«se, aut con> K 2•ilium* &6o XVL Ex. C. Corkelio Tacito. cilium inire, ignominioso fas: multique superstites bellorum infamiam laqueo finierunt. j) T> t, un»ermsfdjt. Propria ifi£iet mit bem fofgen&cit cera einerlet). 2) i. trocfeiter un& iuftiger. 2) Satis i. e. segetibus. 4) Honor[;tcr fc> t)icl 0d)5n5eit; E^ ori* frontis ftub grof.c^oruer.- s 5) Sc. ac nos Romani et alii. #) I. e. pari, non minori.$u&ere lefett utilitatffv 7) Sc. equites et pedites. Reges ex nobilitate, duces ex. virtute sumunt Nec regibus infinita aut libera potestas: et duces exemplo potius, quam imperio; si promti, si con- #picui, si ante aciem agant, admiratione praesunt Ceterum, neque animadvertere, neque vincire, ne Verberare quidem, nisi sacerdotibus permissum: non quasi in poenam, nec ducis jussu; sed veiut deo imperante, quem adesse bellantibus credunt; elfigies- que et signa quaedam i), detracta lucis, in praelium ferunt Quodque praecipuum fortitudinis incitamentum est, non casus, nec fortuita conglobatio turmam aut cuneum facit; sed familiae et propinquitates: et in proximo pignora 2); unde feminarum ululatus audiri, unde vagitus infantium. Hi cuique sanctissimi testes, lii maximi laudatores. Ad matres, ad conjuges vulnera ferunt: nec illae numerare plagas pavent; cibosque et hortamina pugnantibus gestant Memoriae proditur, quasdam acies, inclinatas jam et labantes, a feminis restitutas, constantia precum et objectu pectorum, et monstrata cominus captivitate, quam longe impatientius feminarum suarum nomine timent: adeo, ut efficacius obligentur animi civitatum, quibus inter obsides puellae quoque nobiles imperantur. Inesse quin etiam sanctum aliquid et providum 3) putant: nec aut consilia earum aspernantur, aut responsa negligunt. Vidimus, sub divo Vespasiano, Veledam diu apud plerosque numinis loco habitam: sed et olim Auriniam 4) et complures alias venerati sunt, non adulatione, nec tamquam facerent deas. Deorum maxime Mercurium 5) colunt: cui certis diebus humanis quoque hostiis litare fas habent. Herculem ac Martem concessis animalibus 6) placant, pars Suevorum et Isidi sacrificat Cete-' Cha&actbr et Morbs Germanorum.*6i Ceterum, nec collibere parietibus deos, neque in ub lam humani oris speciem adsimulare, ex magnitudine caelestium arbitrantur; lucos ac nemora consecrant, deorumque nominibus adpellant secretum ib lud, quod sola reverentia vident. Auspicia sortesque, ut qui maxime, observant. Sortium consuetu do s mplex. Virgam, frugiferae arbori decisam, in surculos amputant, eosque notis quibusdam discretos super candidam vestem temere ac fortuito spargunt; mox, si publice consulatur, sacerdos civitatis, sin privatim, ipse paterfamiliae, precatus deos, caelumque suspiciens, ter siasulos tollit; sublatos, secundum impressam ante notam, interpretatur. Si prohibuerunt, nulla de eadem re in eumdem diem consultatio: sin permissum, auspiciorum adhuc fides exigitur. Et illud quidem etiam hic notum, avium, voces volatusque interrogare; proprium gentis, equorum quoque praesagia ac monitus experiri. Publice aluntur iisdem nemoribus ac lucis candidi, et nullo mortali opere contacti: quos pressos 7) sacro curru sacerdos, ac rex, vel princeps civitatis, comitantur, hinnitusque ac fremitus observant. Nec ulli auspicio major fides, non solum apud plebem, sed apud proceres, apud sacerdotes. Se enim ministros deorum, illos g) conscios putant. Est et alia observatio auspiciorum, qua gravium bellorum eventus explorant. Ejus gentis, cum qua bellum est, captivum, quoquo modo interceptum, cum electo popularium suorum, patriis quemque armis, committunt; victoria hujus vel illius pro praejudicio accipitur. 1) SJUbcr tum Sfueren, bh ju^afmen gebraud)* hetligen£>aiucii aufbeuxi&rt ttmrbert. a) 2). i. bte$tnber unb SKeiber. >3) i. eia propfjetifcIM Salent. 4)©tatt Aurinia fyat matt ttor(\cfd!)hl. t. fle fe$cn immct ifjtc Scrminc nadj Sftaditctt. 2) 25. i. nad!> i^rcm©pradjge&raudje folcjt nic^t bic Silacei auf fccn Safli/ fottbcrit bcr auf btc 9lad[)t. ^)ie^ finb Sic fogenamUctt©au^ra fcit. 4) Sc. armis gerendis. |) Sc. virilis. 6r OCt^IctC^t bctt bdUfcbcit©ebrUUC^ Htlf bcf t'ci) bcn 9l6ment nad^ jurudgclegtcm^nabcnahcr tiblid^c» $lnlcgun9 bcr toga virilis» 6) Sc. principis alicujus. 7) 3D. t. bie erute a&$utt>arten* Quoties bella non ineunt, multum venatibug, plus per otium transigunt, dediti somno ciboque* fprtissimus quisque ac bellicosissimus nihil agens, delegata domus et penatium et agrorum cura femini^ senibusque et infirmissimo cuique ex familia: ipsi hebent: mira diversitate naturae, quum iidem homi. nes sic ament inertiam, et oderint quietem. Nullas Germanorum populis urbes habitari, sal is notum est ne pati quidem inter se junctas sedes^ Colunt discreti ac diversi, ut fons, ut campus, ut nemus placuit. Vicos locant, non in nostrum 1) morem, connexis et iohaerentibup aedificiis r suant quisque domum, spa- 204 X\I. Ex C. Cornelio Tacito. tio circumdat, sire adversus casus ignis remedium aSTdS 14 aedifi T di‘ NC caeme” to rum quS „h,“. V au- ,e S u l arum'usus= materia ad omnia utuntur mform, et citra speciem aut delectatior-.m. yudedam loca diligentius illinunt terra, ita pura ao splendente, ut picturam ac lineamenta colorum imi- temr. oolent et subterraneos specus aperire, eosque muito insuper fimo onerant, suffugium hienri et receptaculum frugibus: quia rigorem frigorum ejusmodi locis molliunt; et si quando hostis advenit, aperta populatur; abdita autem et defossa aut ignorantur, aut eo ipso fallunt, quod quaerenda sunt. Tegumen omnibus sagum, fibula, aut, si desit, spina consertum: cetera intecti totos dies juxta focum atque ignem agunt. Locupletissimi veste distinguuntur, non fluitante, sicut Sarmatae ac Parthi; sed stricta et singulos artus exprimente. Gerunt et ferarum pe es, proximi ripae i) negligenter, ulteriores sj exquisitius, ut quibus nullus per commercia culus. ilee alius feminis quam viris habitus, nisi quod' temmae saepius lineis amictibus velantur, eosque purpura variant, partemque vestitus superioris in manicas non extendunt, nudae brachia ac lacertos; see et proxima pars pectoris patet. Quamquam severa illic matrimonia: nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine, sed ob nobilitatem, plurimis nuptus ambiuntur. Dotem non uxor marito, sed uxori maritus offert. Intersunt patentes et proprinqui, ac munera pgobant. Munera non ad delicias muliebres quaesita, nec quibus nova nupta comatur; sed oves, et tienatum equum, et scutum, cum framea g a loque. In baec, munera uxor accipitur: atque invicem ipsa armorum aliquid viro adfert. Hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos conjuga- es eos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes, extraque bellorum casus putet, ipsis ^Pr tlS matrimonii auspiciis admonetur, venire se laborum periculorumque sociam, idem in pace, / em in P raell° passuram ausuramque. Hoc juncti oves, hoc paratus equus, hoc data arma d/enunti- ■- 1 auci5 siraa in tam numerosa gente adulteria: quo- Character et Mores Germanorum. 265 quorum poena parentibns et maritis permissa. Accisis crinibus, nudatam, coram propinquis, expellit domo maritus, ac per omnem vicum verbere agit. Publicatae enim pudicitiae 3) nulla venia. Non forma, non aeta te, non opibus maritum invenerit 4). Nemo enim aiiic vitia ridet: nec corrumpere et corrumpi, secu- lum 5) vocatur: plusque ibi boni mores valent, quam alibi bonae leges. In omni domo nudi ac sordidi, in hos artus, in haec corpora, quae miramur, excrescunt. Sua quemque mater uberibus alit: nec ancillis ac nutricibus delegantur. Dominum ac servum nullis educ itionis deliciis dignoscas. Inter eadem pecora, in eadem humo degunt: donec aetas separet 6) ingenuos, virtus agnoscat. Sororum filiis idem apud avunculum, qui apud patrem honor. Quidam sanctiorem arctioremque hunc nexum sanguinis arbitrantur, et in accipiendis obsidibus magis exigunt, tamquam ii et animum firmius, et domum latius teneant 7). Heredes tamen successoresque sui cuique liberi: et nullum testamentum. Si liberi non sunt, proximus gradus in possessione fratres, patrui, avunculi. Quanto plus propinquorum, quo mgjor adtini- um numerus, tanto gratiosior senectus: nec ulla or bitatis pretia g). 1) Sc. Romanae, am Stfjctn«n& an bec.. *( tpciter tnl£anb{finem wobnenben, nocbltcbern 25ow fer. Siefe bcarbeiteten bie$eHe mit vixifytttet©orgfalQ meti fic tbre^tstber nicbt fo leiiht, roie bie am 3U)em imb ctt bcr JDonau wobnenben 936{fer, burc^^anbel mtt na «Jtomern befommen fonnten, 3) I. e.'adulterio, f) Ii j? Sft obe, 535 e It{a«f/ mte bama^I^ bep ben incrn. 6) Separet unb agnoscat fiatt efficiat ut separentur u> agnoscantur ingenui.^ 1) Infofern fie nabmtid) aU©et^eltv fur smep 7 bSurter, itjren 25ater unb i^ren@uf;ccbeit ge* s) ben 9l6mern', mo grbffctdper{td& auf alte 2ltt um bie©unii finberlofer©reifc betuarben. Suscipere tam inimicitias seu patris, seu propinqui, quam amicitias, necesse est. Nec implacabiles durant. Luitur enim etiam homicidium certo armen torum ac pecorum numero, recipitque s-atislactioneni s65 XVX Ex C. Cohjtilio Tacit#. universa domus: militer in«„i,r ris; et poscendT in^ qUld p0 S 0SCerit’ coac edere mo- muneX: se'd"ec 6* ad*« obliVantur Virft,e■,' U 1 lm. putant’ ne c accepti* somno, quem plerumque i.TdUm^nlhmt^Uvaa br^ut ZTrZS^IrriT P.° brUm-• C‘'" saenius ciedp i l^ 1 rixae» taro conviciis, reconrfl^n r•^Incubus transiguntur. Sed et d. econcihandis invicem mimicig, et-ungendis adfinita aVbVllo^leT 613518 P rinci P ibus» deS P ace denique J=~S= ~rE S“”® s- i^T^rteT, dimentis expelluntfamen. Adversus„1' i temperantia. Si indnlseris ebrietati, suggerendo^ualT :zr^ p:::r’ biud minm^ l) X. e“ in libera civiute. ' 9\ Xf C-. h^ s P es- t. irntu bicfer crfcbSpft iff ■'f|”“, a^4ami S®r' l'":''‘ Cte®‘' ,r»" rc ttr«<(«»»eut. • u;.u n> lC) t)au(t M SGem aeitannt. ,41 i.«. ebrietate. tu idem US^d' ta- U' 0rm” DB. um’ a, T' e i» omni eoe- t.-r eTadir,.; jU' ,ca“i'l u‘ bus« ludicrum est, in- iJc^^miernoarit S/ ra' neaSl w I a at, Afi» decorem: non in quae» Atum Chahacter it M6rf,s GERMAKonrivr.«^7 itum tamen, aut mercedem: quamvis audacis lascu T iae pretium est. voluptas spectantium, Aleam(quod tnircre) sobrii inter seria exercent, tanta lucrandi ■perdendive temeritate, ut, quum omnia defecerint, extremo ac novissimo jactu de libertate et de coipo- 've contendant. Victus voluntariam servitutem adit: quamvis junior, quamvis robustior, adligari se ae venire patitur: ea est in re prava pervicacia, ipsi lidem vocant. Servos conditionis hujus i) per con> merci a tradunt, ut se quoque pudore victoriae exsolvant. Cetevis servis, non in nostrum morem, de- scriptis per familiam ministeriis 2), utuntur* Suam quisque sedem, suos penates 3) regit, f rumenti modum dominus, aut pecoris, aut vestis, ut colono, injungit: et: servus hactenus paret. Cetera domus of- jicia uxor ac liberi exsequuntur. Verberare servum^ ac vinculis et opere coercere, rarum occidet e so-* lent, non disciplina et severitate, sed impetu et iia, ut inimicum, nisi quod impune est. Libertini nou -multum supra servos sunt, raro aliquod momentum in domo; numquam in civitate 4) i exceptis dumtaxat iis gentibus, quae regnantur. Ibi enim et super ingenuos et super nobiles ascendunt: apud ceteros^ impares 5) libertini libertatis argumentum sunt. Foe* nus agitare et in usuras extendere, ignotum: ideo- que magis servatur 6), quam si vetitum esset. Agi i, pio numero cultorum, ab universis per vices 7) cupantur: quos mox inter se, secundum dignationem, partiuntur: facilitatem partiendi camporum spatia praestant. Arva per annos mutant: et superest ager. Nec enim cum ubertate et amplitudine soli labore contendunt, ut pomaria conferant, et prata separent, «t hortos rigent. Sola terrae seges g) imperatur. Unde antium quoque ipsum non in totidem digerunt species: hiems, et ver, et aestas intellectum ac vocabula habent 9); autumni perinde nomen ac bona ignorantur. Funerum nulla ambitio. Id solum observatur, ut corpora clarorum virorum certis lignis crementur. Struem rogi nec vestibus, nec odoribus cumulant; sua cuique arma, quorumdam igniet equus adjicitur. Sepulchrumcespes erigit: monumentorum arduum et joperosum honorem, ut gravem defunctis^ aspernan- 26s XVII. Ex C, Suetonio Tran^uill», tur Lamenta ac lacrimas cito, dolorem et tristitiam tarde ponunt. Feminis lugere honestum est, virW numsse. Haec m commune de omnium Germanorum ■origine ac moribus accepimus. 0pref wvonnene Mne&te. s) m? ber> bm 9l5inern, tr>o tff>er 0cfaoc reinBefpn&er^rtn- cretei f.^r/n ijte Ynbm trh&! h S5'^ iCS/ bev a,lbere em anbeve^$>&nbwal 3)^ M ben&eutf$en fiatcu bic^aec&fc iBrc ctaette ^aufba.tung. tote^eben bcm focrrn cincti^ribuf, uni) Int-rnu, fdjrattft fidi i6re Unfewurfigfeit em(hactenus hcim)t«eiMgene, mte iba l™ citu. rhiiberF tPar tnefir mit unfcrm je^jgen Satier, oor- M mitL« 5) I. e. inferiores ingenuis et nobilibus, 6) Sc. quod non agilent foenus. 7\i5,‘^ fer feinem etnjclncn S)lannc eigcndium* M' mrb yon etnemganjett 6fammc aur^auf eine Setdrtng tn 58tf^ genommen unb oet-ffjeilt. balb aber aucb ^ rote&cf«n^etn ubcHafft-H.<3. oben im gafar o$ 1* f l anen fnite@aHt’nfrucf;te u. f.», 9) a), t. fte ienneti unb benennert nur brep 3a()r^jet) in Pompeji curiam edictus est, facile tempus et locum praetulerunt. Sed Caesari futura caedes excientibus prodigiis denuntiata est. Immolantem haruspex Spurinna monuit, caveret periculum, quod non ultra Martias Idus proferretur. Pridie autem easdem Idus, avem regaliolum 6), cum laureo ramulo 1 om- pejanae curiae se inferentem, volucres varii generis £X proximo nemore persequutae ibidem discerpserunt. Ea vero nocte, cui illuxit dies caedis, et ipse sibi vi* jus est per quietem interdum supra nubes volitare, alias Cum Jove dextram jungere; et Calpurnia uxor imaginata est collabi fastigium domus, maritumque in gremio suo confodi: ac subito cubiculi fores sponte patuerunt. Ob haec simul, et ob infirmam valetu^ dinem diu cunctatus, an se contineret, et quae apud senatum proposuerat, agere differret: tandem, D~ Bruto adliorlante, ne frequentes ac jam dudum op- perientes destitueret, quinta 7) fere liora progressu» est: bbellumque insidiarum indicem, ab obvio quo» dam porrectum, libellis ceteris, quos sinistra manu tenebat, quasi mox lecturus, commiscuit. Dem pluribus hostiis caesis, qUum litare non posset, introiit curiam, spreta religione, Spurinnamque irridens, et ut iRlsum arguens, quod sine ulla noxa Idus Martiae adessent: quamquam is venisse quidem eas diceret, sed non praeteriisse, Adsidentem conspirati specie officii circumsteterunt: illipoque Cimber Tullius, qu* primas partes susceperat, quasi aliquid rogaturus, propius accessit: renuentique, et gestu in aliud tempus differenti, ab utroque humero togam adprehen- dit: deinde clamantem. Ista quidem vis est, a.tei e Cassiis 8) adversum vulnerat, paullum infra jugulum» Caesar Cassii brachium arreptum graphio trajecit, conatusque prosilire; alio vulnere tardatus est. Ut- que animadvertit, undique se strictis pugionibus P e tj» toga caput obvolvit: simul sinistra manu sinum ad ima crura deduxit, quo honestius caderet, etiam inferiore corporis parte velata. Atque ita tribus et vi- ginti plagis confossus est, uno modo.ad. primum t- ctum s/o XVI/, Ex C, SuetoHIO. fBAXQUILLO. ttum gemit,, sine TO ce edito, et tradiderunt quida», Tt*W)< r oi°?' ii™ en- 1 ri‘ x‘f l e;£‘^sii/tay, xct) oV, <)). I^Xcinimis, ditiu&ientibus cunctis d,,, jaeui, donec lectica^ impo^^mrdepenlZ' braenio, tres servuli domum retulerunt Nec in im Vulneribus, ut Antistius medicus existimabat 1“«? p^ m^r i^rafinS pus occisi inWn, t^Znl pubSe^a^' rescindere; sed metu M. Antonii consulis, et maf. tn equitum Lrepidi, destiterunt a neque'voloisse se diutius vtette" SUOr““*«<>“* valetudine minus prospera utemur quae religiones monerent, et quae renuntiarent amk^ ne se' Sunt 1 UI putent, confisum eum novissimo ilio Senatus consulto ac jureiurandr» a+\ dias Hispanorum cum glidiis sprt^nt*^ tlam cust°- visQ» A i;; Q gtaans sectantium se, remo- imminentes subire.^el^oSum’ sitfess^ r q-r^,. i^st d u r^rl“"“ P r, em potentiae gloriaeque abnudl ldeptum rim” * aU q a uZno\ r!)d-?‘ b' evc' oir'f' neque quietam fore, turam Ii L'}|“77° COndm“ ne“vilia bella subi- turam. illud plane inter omnes fere constitit talem ei mortem paene ex sententia obtigisse Nam IT quondam, quum apud Xenophontem iLisset f 1 ultima valetudine rnandasse ouaedam£ f’ C aspernatus tam lentum morUs aen^ s,l7 ere celeremque optaverat- et n ridip C* b H lm Sibl in sermone ni>tn c P K l ie> quam occideretur, in seimone, nato super coenam apud M. Lenidum q is nam esset finis vitae commodissimus repentinuin Inopinatumque praetulerat. Periit sextu et auinou? gesimo aetatis anno: atque in deorum n 1^ latus est nnn«r. ,1, w ac°tum numerum re- st, non ore modo decernentium sed et ner tem dies continuos fulsit, exoriens emi, P p horam; creditumoue est^^ Jens tKCa undecimam caelum recepti- et hac de TT*" 1 esse. Caesaris in vertice additur stella i») Curknr'? aCr0 eJUS itl 2?,;»^ tZ'“4»eMa^ MiTT W 1 a^» nejmiquam eo die senatus aceretur,"or- cus- •CHARACtER Augusti.. ®7» iussofum autem fere, neque triennio quisquam amplius supervixit, neque sua morte 13) defunctus est, Oatnnati omnes, alius alio casu, periere: pars naufragio, pars praelio: nonnulli semet eodem illo pugione, quo Caesarem violaverant, interemerunt. j) Se. Martio. 2) X). i. n>emi er tue Sonutften btrigircit tpftr&e 3) Subem naljmlicf) ciit S&ed U;r ron bec S5rwtfe, uber tvrl» d;e eiflcntlid) alte in ben Comiticu SSotireitbc gtngcii, jlofs ctt/ aubrre i(>n unten auffattgcit unb crmerbcn tPoGten. 4) Sacra via, bie^)rtuptjlraffc%ontiJ, bte pun CapitoI fuOc*' ' te, unb auf ber immer eiu(SctPti^l ren Stterifcfyett trar. 5)%). t. bcv 1510 3)tdrji 6) 0bvjt trochilus, 3*anf5nig. 7) V. i. bte 5te©tuube(poti©onuenaufgang) iji nac^ wifrer gtntOeilnng uugtfdbr 11 Ubr. 2>enn e^ tvaren 31009 bicfc^ Statymen*,(C, unb L. Cassius) tmtcv ben?Serf4>«)ornen. 5Der erficre trar ciner be& |>auptanfnbrec. f) r£>. i. aucb bu, metit©ofjtt, bt(t nntcr tfntcn? 10)£>ief f-cjitl)! bavauf, Suetonium 0orber(e. 84-1 gefflgt l)Q.ttC Consul Antonius pronuntiavit senatus consultum, quo omnia simul ei divina atque humana decreverat; itemque jusjurandum, quo se cuncti pro siilut# unius ad- strinxerant, 11. I. e longe deteriore. 12. 2Bic«uf nocb‘PorfHUibeneii SJtnujen Unb©emmen. 13. 2). i. titiet natncli^ert/ rubigen, nicbt getoattfamen Sobe^. 2. Character slugusit, (Aug. c. 51. sqq.) tllementiae civilitatisque 1) Augusti multa et magna documenta sunt. Ne enumerem, quot et quos diversarum partium, venia et incolumitate donatos, principem etiam in civitate locum tenere passus sit Junium No vatum et Cassium Patavinum, e plebe bo- mines, alterum pecunia, alterum levi exsilio punire Satis habuit: quum ille, Agrippae juvenis nomine 2), asperrimam de se epistolam in vulgus edidisset: hic convivio pleno prociamasset: neque votum sibi, neque'animum deesse confodiendi cum. Quadam vero cognitione, quum Aemilio Aeliano 9 Cordubensi, inter cetera crimina vel maxime objiceretur., quod male opinari de Caesare soleret: conversus ad adeusa- torem, commotoqhe similis: Velim, ineptit, hoc mihi probes; Jaciam, sciat Aelianus, et me linguam ha- btw< plura enim d« eo loquar. Nv# quidqwam nitra^ «w.t 272 XVII, Sx C. Suetonio Tranquillo. aut statim, aun. postea inquisivit. Tiberio quoqiie de eadem re sedulo, sed violentius, apud se per epj stolam conquerenti ita rescripsit; Aetati tuae, mi Tiberi, noli in hac re indulgere y et nimium indignari quemquam esse, qui de me male loquatur. Satis est enim, si hoc habemus, ne quis' nobis male facere possit. J\ I empla quamvis sciret etiam proconsulibus decerni solere, in nulla tamen provincia, nisi communi suo Romaeque nomine, recepit; nam in Urbe qui- t.cm pertinacissime abstinuit lioc bonore^? Atque etiam argenteas statuas olim sibi positas conflavit omnes, exque iis aureas cortinas 3) Apollini Palatina dedicavit. Dictaturam 4) magna vi offerente populo, genu nixus, dejecta ab humeris toga r nudo pectore deprecatus est.' Domini adpellationem, ut maledictum et Opprobrium, semper exhorruit. Quum, spectante eo lu- dos, pronuntiatum esset in mimo; q dominum aequmn et bonum, et universi quasi de ipso dictam exsultantes comprobassent: et statim manu vultuque indecoras adulationes repressit, et insequentidie gravissimo corripuit edicto, dominumque se posthac adpella- ri, ne a liberis quidem aut nepotibus suis, vel serio vel joco, passus est; atque hujusmodi blanditias etiam inter ipsos prohibuit. Non temere urbe oppidove ullo egressus, aut quoquam ingressus est, nisi vespere aut noctu; ne quem officii causa 5) inquietaret. In consulatu, pedibus fere: extra consulatum, saepe adaperta sella per publicum incessit. Promiscuis^saluta- tionibus admittebat et plebem: tanta comitate adeuntium desideria excipiens ,'ut quemdam joco corripu- erit, quod sic sibi libellum porrigere dubitaret, quasi elephanto stipem. Die senatua numquam patres, nisi in curia salutavit 6), et quidem sedentes, ac nominatim singulos, nullo submonente 7): et discedens eodem modo sedentibus singulis valedicebat. *) Civilitas ifl e&en tt>a3 nfft je£t$0 p ul a r i tet foi* ctRem Siegciuen pt nenrten pflegcn. *) Unrter bem 3la^mcn fdne£ im(SpU le&en&ctt Qjfnfete, jungett Agrippa, ctneS©olinS be»^elb^errtt 2lgrippa, bcr mit Stugujli$od)tct 3tilia ornnabff getnefen utar. 3) pter fooiet iripades, tvomit Dortxebnffic^ hte Sempel oe^ Stpollo befc^enft ju tnerben pffegten. Aureas fonutc pter p®ar fur iaauiatas genommen we^ben,«ber beffer i({ Character Augusti. 273 ex iis Doti bem^rctfe bec wcrfauffcn ftlbcntctt ofatucti 511 DlTfid)'Jt..^ c, ,.r rr t 4)^te Sictatur tt>ar nad) Safat# Sobc ab^cfdjafft U'orocn> unb Siuaud febnte fte ftb, um bcn©cf;ein be^©e^pott^ am^ ju ocrmeiben., t c) Officium toirb poii adcrleJ)*«nb Acytuti^be» jeigungen,«egen etncn^>ol)tvn, gegen etneit §mutb, gebraudt. c• c^ c 6) S?ie f;iec gcruOmte civilitas licgl barm, baj? er an ont ©cnot^tcu^cu bic(Scnatoreu vou bcr au Au&ctit SAflcu qz* tt)6bnltd;eii(StMtr(salutatio) bi^penftrte. 7) i. o^ue Slomcnclator, ber ibiti bic 3laf)mett nannte. In senatu verba facienti dictum est: JSon intellexi\ et ab alio: contradicerem tibi, si locum haberem- Interdum ob immodicas altercationes disceptantium e curia per iram se proripienti, quidam ingesserunt t Licere oportere senatoribus de republ. loqui. Antistius Labeo senatus lectione, quum vir virum legeret, M. Lepidum, hostem olim ejus et tunc exsulantem, legit, interrogatusque ab eo, an non essent alii digniores: Suwn quemque judicium habere respondit. Nec ideo libertas aut contumacia fraudi cuiquam fuit.. Etiam sparsos de se in curia famosos libellos nec expavit, nec magna cura redarguit. Ac ne requisitis quidem auctoribus, id modo censuit, cognoscendum posthac de iis, qui libellos aut carmina ad infamiam cujuspiam sub alieno nomine 1) edant. Jocis quoque quorumdam invidiosis aut petulantibus lacessitus, contradixit edicto 2). Quoties magistratuum comitiis interesset, tribus cum candidatis suis circumibat 3): supplicabatque more sollemni, ferebat et ipse suffragium in tribu, ut unus e popuio. Testem se in judiciis et interrogari et refelli, aequissimo animo patiebatur. Numquam filios suos popula commendavit, ut non adjiceret t Si merebuntur. Iisdem, praetextatis 4) adhuc, adsurrectumab universis in theatro, et a stantibus plausum, gravissime questus est. Amicos ita magnos et potentes in civitate esse voluit, ut tamen pari jure essent, quo ceteri, legibusque judiciariis aeque tenerentur. Quum Asprenas Nonius, arctius ei junctus, causam veneficii adcusante Cassio Severo diceret: consuluit Senatum, quid officii sui putaret: Cunctari enim se, ne, si super esset 5), eriperet legibus reum: sin deesset, destituere ac praedamnare amicum existimaretui.(• Chrestom. con* s 74 XVII. Ex C. Suetonio TuANQiLLOb consentientibus universis, sedit in subselliis 6) per aliquot horas: verum tacitus, ac ne laudatione qui- dem judiciali data. Adfuit et clientibus: sicut Scutario cuidam, evocato quondam suo/), qui postulabatur injuriarum. Pro quibus meritis quantopere dilectus sit,facile est existimare. Equites Romani natalem ejus, sponte atque consensu, biduo semper celebrarunt; In restitutionem Palatinae domus, incendio absumiae, veterani, decuriae 8), tribus, atque etiam sigillatim e cetero genere hominum, libentes ac pro facultate quisque pecunias contulerunt; delibante tantummodo eo summarum acervos, neque ex quoquam plus denario auferente. Revertentem ex provincia, non solum faustis ominibus, sed et modulatis carmi- mbus prosequebantur. Observatum etiam est ne quoties introiret urbem, supplicium de quoquam sumeretur., Patris patriae cognomen universi repentino maxi- moque consensu detulerunt ei. Primapiebs, legatione Antium 9) missa: dein, quia non recipiebat, ineunti Romae spectacula frequens et laureata: mox in curia senatus: neque decreto, neque adclamatione, sed per Valerium Messallam id mandantibus cunctis: Quod bonum, inquit, faustumque sit tibi, domuique tuae, Caesar Auguste: senatus te consentiens cum vovi n. consalutat patriae patrem. Cui lacrimans respondit Augustus, his verbis:(ipsa enim, sicut Messallae, posu g, Compos Jactus votorum meorum, Patres Conscripti, quid habeo aliud deos immortales precari, quam ut hunc consensum vestrum ad ultimum viae finem mihi perjerre liceat? i) 2Bie oben 3umu$ mu er i>c$ Agrippa 0taf;rtmt s)•D. t. tnird; etiicn ufreiuiidieu Slnfcflag 3) gutg timber bet) beti iribus', um 0tintjnett fur bic tmit tyui empfobltmen C-uibibateu ju iverbeu. 4)^ ft£ no4» ilnabea tuareii; nocb bas? juacnblicftb J^lClb(praei exta) tritgen. 5) Superesse jlatt adesse i. e. patrocinari. 6) SlaljmUd; bes SJeFltigteu unb jcinet’ 3)efenfoven. 7) 0c»tariug ijl(per etlt nomen proprium. Kvocati(jiefcit bie Sietrraueu, bte tnieber 2)ien(ie nalintcit. 8) 1. e. collegia scribarum, lictorum, viatorum uilb iinbtre Untcrbebtemen. 5) Jnmtm, tine 6tabtm Satinm, im dtm«f)lfgen£olicifd>en ©ebtetl;e,.. ,/ qu nu di m hc ut re ve ve tii m te, Vi qu co tu pe pr nil da co re: et fla et rei ra; nu ne et be et qu lit( sit, ret tet cit, cui lib po Cibi Character Augusti, 275 Cibi minimi erat atque vulgaris fere. Vini quoque natura parcissimus erat, Fost cibum meridia- num, ita ut vestitus calceatusque erat, retectis 1) pedibus, paullisper conquiescebat, opposita ad oculos manu. Non amplius, quum plurimum, quam septem horas dormiebat: ac ne eas quidem continuas, sed ut in illo temporis spatio ter aut quater expergisce- retur. Forma fuit eximia et pef omnes aetatis gradus venustissima: quamquam et omnis lenocinii negli- gens, et in capite comendo tam incuriosus, ut raptim compluribus simul tonsoribus operam daret, ac modo tonderet, modo raderet barbam: eoque ipso tempore aut legeret aliquid, aut etiam scriberet. Vultu erat, vel in sermone, vel tacitus, adeo tranquillo serenoque, ut quidam e primoribus Galliarum confessus sit inter suos, eo se inhibitum ac remollitum, quo minus, ut destinarat, in transitu Alpium, per simulationem colloquii propius admissus, in praecipitium propelleret. Oculos iiabuit claros ac nitidos: quibus etiam existimari volebat inesse quiddam divini vigoris: gaudebatque, si quis sibi acrius contuenti, quasi ad fulgorem solis, vultum submitteret: sed in senecta sinistro,minus vidit. Dentes raros et exiguos et scabros: capillum leniter inflexum, sub- Havum: supercilia conjuncta: medioci-es aures: nasum et a summo eminentiorem 2), et ab imo deductiorem 3): colorem, inter aquilum candidumque: staturam brevem, sed, quae commoditate et aequitate membrorum occuleretur: ut nonnisi ex comparatione adstantis alicujus procerioris intelligi posset. Eloquentiam studiaque liberalia ab aetate prima et cupide, et laboriosissime exercuit. Mutinensi 4) bello, in tanta mole rerum, et legisse, et scripsisse, et declamasse quotidie traditur. Nam deinceps, neque in Senatu, neque apud populum, neque apud milites, loquutus est umquam, nisi meditata et composita oratione: quamvis non deficeretur ad subita ex- remporali facultate. Ac ne periculum memoriae aditet, aut in ediscendo tempus absumeret, instituit recitare omnia. Sermones quoque cum singulis, etiam cum Livia sua 5), graviores, non nisi scriptos et e libello habebat: ne plus minusve loqueretur ex tempore. Pronuntiabat dulci et proprio quodam oris S 2 sono: 276' XVII. Ex C. SUKTONIO Tranquillo. sono: dabatque adsidue plionasco operam: sed nonnumquam, infirmatis faucibus, praeconis voce ad populum concionatus est. 1 Genus eloquendi sequntus est elegans et temperatum. 1 raecipuamque curam duxit, sensum animi quam apertissime exprimere. Quod quo facilius efficeret aut necubi lectorem vel auditorem obturbaret ac moraretur, neque praepositiones urbibus addere neque conjunctiones saepius iterare dubitavit, quae detractae adferunt aliquid obscuritatis, etsi cratiam augent. 0 Tonitrua et fulgura paullo infirmius expavescebat: ut semper ad omnem majoris tempestatis suspicionem in abditum et concameratum locum se reciperet. Supremo die, identidem exquirens, an jam de se tumultus fons esset 6), petito speculo capillum sim comi ac malas labentes corrigi praecepit.Et amicos a mnssos percunctatus est, ecquid iis videretur mi- rn.ru vitae commode transegisse? Omnibus deinde dimissis, repente in oculis Liviae et in liac voce defecit: Livia, nostri conjugii memor vive, ac vale: sortitus exitum facilem, et qualem semper optaverat Wam fere, quoties audisset, cito ac nullo cruciatu defunctum quempiam, sibi et suis zvjjavzrrtCiV 7) simi- lem(hoc enim et verbo uti sciebat) precabatur. 1) Relectis Ijicr fbift tectis, 2) I. e. nasum aquilinum. 3) I. e. tenuem, in acutum fere desinentem. 4) 3« Dem Ctjfeii Jlriege gegen beu 9)1. SCntoitiugini)^^ Ueu Oiter Galha Cisalpina f>et) Mutina(&)foJ>e»a) 5) I, e. uxore sua. 6) p. i. ob oon feinem bet>prfW;ettbenSt>i>e fc$oit tmrfeu. s)©rufus' unb SibcriuS tuarcit 061>nt* bcr Sttha tmb tljte# crjlen©ma&lS$tberiu$ Sirco, mitlnn(Sttejfofme be$ $(uttufiu£. 3)©te attere SiiUa tuar cute Sodfjtcr be£ StuQufhtStumfeiner ctflen©emaMitut, uub©emabtitut be$ Sibecius, uadjbcmfte rorber fd;ett mit bem SHarcettu^, unb uacb biefem tnit bem Stgrippa ucrmdblt getuefen tuar. SBegctt ibter fcblcc^tett Stujfnbruug tuarb btcfe 3ulta febon»om Sfugufl eyittrt. 4)©. t. nadb bcr SBeterbuuitg be^ 2tu(ju|l tuar ite bloj? per* bunbett, bte©tabt(Stbegtum) ntcbt ,u uerlaffeu. Slnfdtig* lid) tuar ft cttfet^anbataria auf bec ^ufle uon Sampantett ucrbantit tuurbett 5) Annua bte tf)r au$'gcfe^te jdbtlicbe^cttfipn. 6)©ein iBonuaub tuar bd^ gemetne burgertiebe Slccbt, uaib tuetebem 3u(i«, uni bte'ipenfton feriter forbern ju fonnett, burcb^ 5e|lament tbre^ iBafcr^ bas»\) n b c r£ i t> i a bctiteit trurbe. Periti# iebte mcbrere Sa^rc IfuUet dnanbcr ettffenif odii Stom tu ber emfamfeit attf berfit-inen^nfet(Saprefl 11) O. t. DerctDttent, ali wdd)ei bercif^ mit bem 6afo.r tmb StujimgefcOibcn toar.^aifec glaubius' ocrgofterte nacBma&tt «ucy bte£iota. Filiorum neque naturalem Drusum, neque adop- tivum Germanicum, patria caritate dilexit: alterius vitiis infensus. Nam Drusus animi fluxioris, remis-! siorisque vitae erat, Itaque ne mortuo quidem perinde adfectus est: sed tantum non statima funere ad negotiorum consuetudinem rediit, justitio 1) lonmore inhibito. Quin et Iliensium legatis paullo serius con- i solantibus, quas: obliterata jam doloris memoria, irridens: Ne respondit, vicem eorum dolere, quod egregium civem Hectorem amisissent. Germani-' co usque adeo obtrectavit, ut et praeclara facta ejus pro supervacuis elevarit: et gloriosissimas victorias, ceu damnosas reipublicae, increparit. Quod vero Alexandrum, propter immensam et repentinam famem, inconsulto se adisset, questus est in senatu. Ktiarn causa mortis fuisse ei per Cn 4 Pisonem, le^a- tum Syriae, creditur, Per quae 2) multifariam inscriptum ,8), et pernoctes creberrime adclamatum est: Redde Germanicum. Quam suspicionem confirmavit ipse postea, conjuge etiam ac liberis Germanici crudelem in modum adflictis. Nyrum, Agrippinam 4), post mortem mariti, li- beuus quiddam questam; manu adprehendit,graeco- que vei ,u, Si non dominans, inquit, filiola, injuriam te accipere existimas? Nec ullo mox sermone dignatus est. Quondam vero inter coenam porrecta a se poma gustare non ausam, etiam vocare desiit, simulans, veneni se crimine arcessitura: quum praestructum utrumque consulto esset, ut et ipse tentandi gratia o erret, et illa, quasi certissimum exitium, caveret. ovissime calumniatus, modo ad statuam Augusti5), mOdo ad exercitus confugere velle, Pandatariam 6) re egavit: conviciantique oculum per centurionem vetocribus excussit. Rursus mori inedia destinanti, pet vim ore diducto, infulciri cibum jussit; sedet • per* 27^ Character T i e e r,i i. perseverantem, atque ita absumtam, criminosissime insectatus est, quum diem quoque natalem ejusmter nefastos referendum suasisset. it©rrd) citte Utitcrbredjmvg bec gertdittic&cu^rbcitett(ju- 1®“um)«'tbm 6ffnuli* e UnBlucKfifc bttcauat. 2) I. e. pro-pter quae. ‘Sf’ columnis aut statuis Tiberii*„,„. t 4) sie©ctttaWtmi©crmamcu^, Soc^tcr be^^grt^a uu& ber^ulia.atfo etite(Snfcliim bes Stttgalius.. U UmoiUcn M Brftt m* bf»(^'S'" 5 ecau-u, llnils um|i(t) fclbft ju mil bic ou.ue ofnanftu^ a(^ etn 2tfpl betracf)tct wurbe. 6)\panbatavta, ein? fleine auf ber eam P a” nien*. Mox in omne genus crudelitatis erupit, numquam deficiente materia: quum primo mattis^pemcenep- tum et nurus, postremo Sejam 1) familiares, Jtqt etiam notos, persequeretur. Post cujus inlentun, vel saevissimus exstitit: quo maxime adparuit, non tam ipsum a Sejano concitari solitum, quam'Forenti occasiones, subministrasse: etsi commentar, quem de viia sua«ummatim breviterque composuit, ausus est scribere:- Sejawm« i/ nuo- risset furere adversus liberas Germamcl, ftu^? so rum ipse alienum, suspecto jam, a ei PP„ demum Sejano, interemit. Singulatim crudelner fa cta ejus exsequi longum est: genWt™ velut«e» plaria saevitiae enumerare sat ei it. sacer nominum cessavit dies: nereligios^s qui e.,d cu Animadversum in quosdam ineunte anno novq. adqu sati damnatique multi cum hberut atque etiamwon bus suis. Interdictum, ne capite damnatos propmijul lugerent. Decreta a icusatoribus pr...ctp u P» nonnumquam et testibus. Nem.n, delatorum ftdesab rogata. Omne crimen pro capital: receptum, etm paucorum simpliciumque verborum. nrohris poetae, quod in tragoedia Agamemnonem P™'r* incessisset 3): objectum et historico, quod Brutu<» Cassiumque ultimos Romanorum dixisset, anm a versum est statim in auctores, scr.ptaque abolita quamvis probarentur, aliquot ante annos etiam Au gusto audiente, recitata. Quibusdam. cus odme tra ditis, non modo studendi solatium aderatum s^ diam sermonis et. colloquii usus.^'t.ai 1• 280 XVII. Ex C. Suetonio Tranquelo. dicendam partim se domi vulneraverunt, certi damnationis, et ad vexationem ignominiamque vitandam; partim in media curia venenum hauserunt, et tamen colligatis vulneribus, ac semianimes palpitantesquein carcerem rapti. Xemo punitorum non et in Gemo- nias 3) abjectus, uncoque tractus. Viginti uno die abjecti tractique sunt, intercos pueri et feminae. Mori volentibus vis adhibita vivendi, Nam mortem adeo leve supplicium putabat, ut, quum audisset unum e reis, Carnulium nomine, anticipasse eam, exclamaverit: Carnulius me evasit. Et in recognoscendis custodiis, precanti cuidam poenae maturitatem, respondit: Nondum tccum in gratiam redii. Auxit intenditque saevitiam, exacerbatus indicio de morte lilii sui Drusi: quem quum morbo et intemperantia periisse existimaret, ut tandem veneno interemtum fraude Livillae uxoris 4) atque Sejani cognovit, neque tormentis neque supplicio cujusquam pepercit: soli huic cognitioni adeo per totos dies deditus et intentus, ut Rhodiensem hospitem5), quem familiaribus literis Romam evocarat, advenisse sibi nuntiatum, torqueri sine mora jusserit, quasi aliquis ex necessariis quaestioni b) adesset: deinde errore detecto, et occidi, ne divulgaret injuriam. Carnificinae f ejus ostenditur locus Capreis y), unde damnatos, post longa et exquisita tormenta, praecipitari coram ge in mare jubebat: excipiente classiariorum manu, et contis atque remis elidente cadavera, necui residui t spiritus quidquam inesset. Quod nisi eum mors praevenisset, plures aliquanto necaturus, ac ne reliquis quidem nepotibus 8) parsurus creditur: quum et Cajum 9) suspectum haberet, et Tiberium 10), ut ex adulterio conceptum, aspernaretur. Nec abhorret a vero: namque iden tidem felicem Priamum vocabat, quod superstes omnium suorum exstitisset. 1)©ejon mflr 5(itfang^$t&ertu£©unfHlna, mtffcraudjte cbct fetnc aftacfct, mtb nibttd) bem Si&mug fetbjl wv» cactnis, unb auf fctiien SSefeljt l)in$evid)tct. 2) x5ermut(mcb f Siber iit bem, aeaen ben Slaamettt'* tioit gefrtgt tuar, Slnfvtehtttgen auf ftcb- 5) Gemoniat;(sc. scalae) etit£>rt, mo jur 3eit ber^aifcr Vflfgten r^ l'(jingefdjhppt ju merbeu 4) Li villa,©djwcjhr be^©crmanicu^, Zotytu bc^ altent 281 Character Tiberii. »'< ./jicdu"®t”f*»S6t e nl, ausufr* 9£- 5’r«u»= Seit 8« i... 6^;z:z s zr:z*'«$ 9i«ub, c, m« ©rtjlfcctmb fcp ciitcc euii benen j uu'.i ,u 5 1 1 7)'«, C.f n i« 3nfe( eap«a(.ictt ftd; Sibct bic fc?tm 34« gjSmfsVtfsbbne be9 e«ma,.icui t,«tt cc b.cci.S biit. 9 i'Siu“((©oS;.be S&otm«ni t»9) b e t^4^9« Sl6tc g^et>red;erg©ejanu^. Cnrnore fuit amplo atque robusto: statura, quae • excederet Latus ab humeris et pectore: teris quoque membris usque ad imos pedes aeqiu.is et congruens: sinistra manu agiliore ac validiore. articulus ita firmis, ut recens et mtegrum malum dt- aiticuiis i ran ut pueri, vel etiam adolescentis, SutrovuSerCore et candidocapULo pone occipitium submissiore, ut cervicem etiam obtegeret. faci e honesta; in qua tamen crebri tumores, cum praegrandibus oculis, etqui, quodmtrumesset^ nociti etiam et in tenebris viderent, sed ad breae, t primum a somno patuissent deinde rursum hebesce- bant. Incedebat cervice ng.da.t obsUpa ,)• aMurto fere vultu 2), plerumque tacitus: nullo aut rarissimo etiam cum proximis sermone, eoque tardissimo: nec dne molU quadam digitorum gesticulatione Quae omnia ingrata,.atque arroganUae plena^ vertit Augustus in eo, f flaturae vitia apudsenatum ac populum, P s^. ma^^ esse, non animi, yaietumne j- 1 j^esa; tempore quidem principatus pae i-^ tu eam suo quamvis a tricesimo aetatis aim»"bitratU eam rexerit, sine adinmento cons.liove rmi nutent* venenum ei u Sunt? 9. P.,, Alii in remissione fortuitae lentum atque tabificum. Abi, in pu h febris, cibum desideranti ne gf tum? hi n0 d Xienti an- vinum injectum, quum extractum, nulum mox resipiscens requisisset. Seneca, eu, bit, intellecta defectione, exemtum anmuui, V 282 XVII. Ex C. Suetonio Tranquillo» alicui tracjiturum, parumper tenuisse: dein rursum aptasse digito, et, compressa sinistra manu, jacuisse < iu immobilem; subito vocatis ministris, ac nemine respondente, consurrexisse, nec procul a lectulo delicientibus viribus, concidisse,(c. 73.). Morte ejus ita laetatus est populus, utadprimum nuntium, discurrentes, pars, Tiberium in Tiberim clamitarent: pars Terram matrem deosque Manes ora’ rent, ne mortuo sedem ullam, nisi inter impios, darent,(c. 75.) r 5« 1) I. e. in tergum reclinato capite. 2) 9Xime. ad grasdtatem con>P osi t° mit einev fetjerlic&eit 2> i>0. n/ cin. em^d) fota er,&cc actrotntic^ Caligula aer HUnut tricb, eigeuttic^l uber Cajus Caesar 4- Germanicus, (Calfg. c. i. sqq.) GERMANICUS, C. Caesaris i) pater, Drusi et roinons Antoniae filius 2), a Tiberio patruo adopta- tus, quaesturam quinquennio ante quam per le^es li- ceret 3), et post eam consulatam statim 4) gessit. Missusque ad exercitum in Germaniam, excessu Augusti nuntiato, legiones universas, Imperatorem Ti- erium peitinacissime recusantes, et sibi summam re'Publicae deferentes,— incertum constantia an pietate majore 5)— compescuit; atque, hoste mox devicto, triumphavit. Consul deinde iterum creatus, ac, prius quam honorem iniret, ad componendum neuas datum expulsus. 6), quum Armeniae regem ^eaisset j), Cappadociam in provinciae formam re- oegisset, annum aetatis, agens quartum et tricesimum diutino morbo Antiochiae obiit, non sine veneni suspicione. rvam praeter livores, qui toto corpore eram, et spumas, quae per os fluebant, cremati quoque cor inter ossa incorruptum repertum est: cuiusea neqileat XKS* iraa^ Ur*’ l' uc^ uni veneno, igne confici , Obiit autem, ut opinio fuit, fraude Tiberii, mi- imterio et opera Cn. Pisonis. Qui sub idem tempus jciae praepositus, nec dissimulans offendendum sibi etiAr!^ rCm aU V^li Um’ t l uas l plane ita necesse esset, ac grum Germanicum gravissimis verborum ac rerum G E R M ANI C U S. 283 rerum acerbitatibus, nullo adhibito modo, adfecit: propter quae, ut Romam rediit, paene^discerptus a populo, a senatu capitis damnatus est S> 2)£>nih.}f* Xnquft!! etkffoln mtb SSruber be^ Slberiu^, batte bic jungere Stnfenia, Soribter be£ Jrtumvir iVl. dn* toniui? unb bct Cetaria(©d;ivc^tr be$ Stuguflus)$ue Ot- 3)©rtfgefe^md^tgc 3a(^ fur ba££iuafloc^mt rcar bas A) Q 4) h‘i. c r toarb(fcettltcf) nad) eincr Swifi^cuacit»en 7 ren) wom.Quaflor mtdd) Son(u(, obne r orber, tme fonlt aesnobnhcb, 5tet)Ui^ unb grator gewefen ju f eJ) n* f_ ei® t. e^ tuar ungetmfs, ot'©ecmantcu^ bet) dtueonung 5'bertbm an^ettaetenen megienmg mebr SHjt^eit bc»|ba* rahei ober me&r@brfurc^t fur feinett ibater(bcu Stbu 6) l Sr unirb^on bcm ar(?tx»6bnifd)en Sibertu^ nad) bcm pvu ent, tuo mancber(ct) Unrubnt entflanben toaren, a^nbt, ober utelmebr, mit bcm Stnfcbetn emer tbnt tugebaebteit ebre, uerbanut. Jacitu^ faat(Ann. II. 5): Tibeno haud inaratum accidit, turbari res Orientis, ut ea spece Germanicum suetis legionibus abstraheret, novrsque provmcns imoositum dolo simul et casibus oblectaret. ,) Slrtneiiien Iwtte bamahU femen Soni*, wbrni ba dvmy 55i>nom««cvmctai(>«««.©ecmaiucuj f(«l« ftatt feiner etuen fletwiffen cttl* s cntieibte ficti 8)(Sr marb oom Stbcrtu^^retij^qcben, amc eutletb 1 uacfi bem Zacitwi fetbd cntfd;tebner©aci)e. Omnes Germanico corporis animique virtutes, et quantas nemini cuiquam, contigisse, satis constat, formam et fortitudinem egregiam: ingenium m utro- que 1) eloquentiae doctrinaeque genere praecelle.. benevolentiam singularem: conciliandaeque homtnum gratiae ac promerendi amoris mirum et etheax stu- dibm. Formae minus congruebat gracilitas cruru, sed ea quoque paullatim repleta, adsiduaequ vectatione post cibum. Hostem cominus saepe R' Oravit causas etiam triumphalis 2); atqueinter ceteia studiorum monumenta reliquit et comoemas_• Domi forisque civilis: libera ac foederata oppida sme lictoribus adibat. Sicubi clarorum virorum sepulchia cognosceret, inferias Manibus daoat.' aes ru, Variana 3) veteres ac dispersas reliquias ano humaturus, colligere sua manu, et compora P mus adgressus est. Obtrectatoribus etiam, quales- cumque, et quantacumquede causanactus eSfaet^ d( f o J -84 XVII. Ex C. Suetonio Tranquillo. adeo et innoxius, ut Pisoni, decreta sua rescindenti 4), non prius succensere in animum induxerit, quam veneficus quOque et devotionibus 5) impugnarise com- pensset: ac ne tunc quidem ultra progressus, quam ut et amicitiam ei, more majorum, renuntiaret, man- claretque domesticis ultionem, si quid sibi accideret 6). (puarum virtutum fructum uberrimum tulit sic probatus et dilectus a suis, ut Augustus,(omitto enim necessitudines reliquas) diu cunctatus, an sibi successorem destinaret, adoptandum Tiberio dederit: sic vulgo favorabilis, ut plurimi tradant, quoties aliquo adveniret, vel sicunde discederet, prae turba occurrentium prosequentiumve nonnumquam eum discrimen adllSS t; e Germ f nia vero, post compressam dlaonem 7), revertenti, praetorianas cohortes universas prodnsse obviam, quamvis pronuntiatum esset ut duae tantummodo exirent: populi autem Romani effiud^seTe lnem omnem us T ie ad vicesimum lapidem Tamen longe majora et firmiora de eo judicia in morte ac post mortem exstitere. Quo defunctus est die, lapidata sunt templa, subversae deum arae, -Lares a quibusdam familiares in publicum abjecti, partus conjugum expositi. Quin et barbaros ferunt, qmbusque adversus nos bellum esset, velut in domestico commumque moerore, consensisse ad inducias; regulos quosdam barbam posuisse, et uxorum capita rasisse, ad indicium maximi luctus: regum etiam re- gem S) et exercitatione venandi, et convictu Megistanum 9) abstinuisse, quod apud Parthos justitii instar est. Romae quidem, quum ad primam famam valetudinis attonita et moesta civitas sequentes nuntios opperiretur, et repente, jam vesperi, incertis auctoribus, convaluisse tandem percrebuisset: passimcum luminibus es victimis in Capitolium concursum est, ac paene revulsae templi fores, ne quid gestientes vota reddere moraretur. Expergefactus somno Ti- erius est gratulantium vocibus, atque undique conea nentium: Salva Roma, salva patria, salvas est (^ermamcus. Sed ut demum, fato functum, palam actum est, non solatiis ullis, non edictis inhiberi uc us pu iens potuit; duravitque etiam per festos Decembris mensis dies 10). Auxit gloriam desiderium- Germanicus. 285 riurnque defuncti, etiam atrocitas insequentium temporum: cunctis, nec temere, opinantibus, reveren- iia ejus ac metu repressam Tiberii saevitiam, quae mox eruperit.#.. Habuit in matrimonio Agrippinam, M. Agrippae et Juliae filiam, et ex ea novem liberos tulit: quorum duo, infantes adhuc, rapti, unus jam puerascens, insigni festivitate, cujus effigiem habitu Cupidinis in aede Capitolinae Veneris Livia dedicavit; Augustus in cubiculo suo positam, quotiescumque introiret, exosculabatur. Ceteri superstites patri fuerunt. Tres sexus feminini, Agrippina n), Drusilla, Livilla, totidem mares, Nero, et Drusus, et C. Caesar. Neronem et Drusum senatus, Tiberio criminante, hostes judicavit. i) 9xa(jmlicfj iit bec grie$ifcf;ett unbIatemif<$enSBere&famfeit unb fiiteratur. s) 0dblt nad;bt’m cr fdjon aC'^clb^crr ftieft ' cr nocb gutveilen gcvichtUc^c 3icbeti/ foufl unge* trolqiltd; mar. 3)®ic 3tie$erlagc be^»om 2lusu(lu5 nacb JDcutf^Ianb fanbten 23aru^. 4) Sftcitus fagt(Ann. II, 69.): Germanicus Aegypto remeans cuncta, quae apud legiones aut urbes jusserat/ abolita vel in contrarium versa cognoscit. 5) g). t. but$ Bauberffmjic. Sacitt^ fagt(ib.): Saevam vim morbi augebat persuasio veneni a Pisone accepti, et reperiebantur solo ac parietibus erutae humanorum corporum reliquiae, carmina, et devotiones, et nomen Germanici plumbeis tabulis insculptum, semusti cineris ac tabe obliti, aliaque maleficia, quis creditur animos numinibus infernis sacrari. 6)£>. i. tneim cr jlerbcti fotbe. 7)^>ecr in©cntfd;lanb batte ftdi bcpm 2(iifrittc ber 9?c* gternng bc^ Sibcriu^ emport, uitb werlaugt, ba^©crmant* cu$' bic Siegierung uberncbmcn fodtc. S) 6in gcmobulidtcr$tte( be5^erftfcben unb nacbmabB beS ^act(;ifcbcn Jloutg^. \ 9) Megistanes fmb l)kx bic 0rofcnbc5 3{ci4)^/ bie an bcr Safet besi Jonig^ fpctfctnt. 10)^1. i. bet) bcn fcnjt mit aiclerStpb l«4>^h 9cfeperHtt©a^ tutnalien(rem 17- bi;? 20. S)ec.) 11) 9)>uttcr be^ jlaifer^Slerc, unb^tnepte0cmabItun be^Jlah (er^(jlaubiusf. XVII. Ex C. S l e t oxio'Iranquillo, 5. Nero, (Nero c. 33. sqq.) Nero parricidia et caedes a Claudio exorsus est: cujus uecis, etsi non auctor, at conscius fuit 1)• ne que dissimulanter, ut qui boletos, in quo cibieeneVe venenum is acceperat, quasi deorum cibum, posthac proverbio Graeco collaudare sit solitus. Certe omnibus rerum verborumque contumeliis mortuum insectatus est, modo stultitiae, modo saevitiae arguens. Nam et morari eum inter homines desiisse producta prima syllaba, jocabatur 2); multaque decreta et constituta, ut insipientis atque deliri, pro irritis habuit. Denique bustum ejus consepiri, nisi humili levique maceria, neglexit. Britanicum 9), non minus aemulatione vocis, quae illi jucundior suppetebat 4), quam metu, ne quandoque apud hominum gratiam paterna memoria 5) praevaleret, ve* neno aogressus est. Quod acceptum a quadam Locusta, venenariorum inclita, quum opinione tardius cederet, ventre modo Britannici moto; arcessitam mulierem sua manu verberavit, arguens pro veneno remedium dedisse; excusantique, minus datum, ad occultandam facinoris invidiam: Sane, inquit, legem Juliam timeo 6): coegitque, se coram, in cubiculo, quam posset velocissimum ac praesentaneum 7) coquere, Deinde in hoedo expertus, postquam is quinque horas protraxit, iterum ac saepius recoctum, porcello objecit. Quo statim exanimato, inferri in triclinium, danque coenanti secum Britannico impe- ravit. Et quum ille ad primum gustum concidisset, comitiali morbo ex consuetudine correptum apud convivas ementitus, postero die raptim inter maximos imbres tralatitio extulit funere g). Locustae, pro navata opera impunitatem 9) praediaque ampla, sed et discipulos dedit. r’ B emton fdbil faat vonii Sefo(c. 4 a.): Veneno ocmum convenit; ubi autem et per quem dato, discrepat, medt-T radim j.’? er 1 P* am Agrippinam,'quae boletum ? avr,£ ,ssimt» ciborum talium obtulerat. 2) mtferer mvi> jroar morari(narrifct) flu f BruTh-p 2frt ausae* 3) Nero 287 «\ Vincit©HcfBcuber, bctt redicit 6of)n&c^ CL SlauMusV »oit kr 9)teffaUna, t>a it fetfcji mir aboptictcr@of;ti icS* 4)^enlt^cro woatc fur cineu^trtuofeu tm©ingen scf;ars c/^nfofcni Britannicum ber nutftidje©olm beskSatferm, 9flrro abcr uur aboptirter©ot;n bc^felbcn unb cigcutlicf; em©o{)tt bcm Domitium mar.„ f 6) D. i. bu bcnf(l mo()l, ba^ td) md), tme em^noafmann, »or bem num©utta aeacbenen unb uad;f)er oomfultum 6a* far erneueneu(Stfefee de veneficiis furdKe? r,. x. >7) Sc. venenum b. i. ein ni4)t lau^faui/ jubent foaleicp auy ber©tcdc ttnrfenbem©ift. r-x„«? g) Tr.alatitium funus ein cemetuem gemcEmadjem Be* a)^cnn'fie nntr ibrcr»ortgm©iftmifd)crcnen megcttrerur* tfeitt morbcn, uttb faf ebeu im©cfanguiffe. Matrem, dicta factaque sua exquirentem acerbius et corrigentem, hactenus pnmo gravabatur, ut invidia identidem oneraret, quasi cessurus imperro, Rhodumque abiturus: mox et honore 1) omni et potestate privavit*. abductaque militum et Germanorum statione 2), contubernio quoque ac palatio expulit. Neque in divexanda quidquam pensi habuit, submissis, qui et Romae morantem, litibus, et in secessu i quiescentem, per convicia et jocos, terra marique praetervehehtcs, inquietarent. V erum minis ejus ac violentia territus, perdere statuit, Rt quum veneno t6r tentasset, sentiretque antidotis piaemunitam. lacunaria, quae noctu super dormientem, laxata machina, deciderent, paravit. Hoc consilio per conscios parum celato, solutilem navem, cujus vel naufragio vel camerae ruina periret, commentus, est. Atque ita reconciliatione simulata, jucundissimis literis Rajas 3) revocavit ad sollemnia Quinquatruum 4) simul celebranda: datoque negotio trierarchis, qui Liburnicam 5), qua advecta erat, velut tortuito con« cursu confringerent, protraxit convivium. Repeten- tique Baulos, in locum corrupti navigii, machinosum illud obtulit, hilare prosequutus. atque in digressu exosculatus, reliquum temporis cum magna trepidatione vigilavit, coeptorum opp>~- riens exitum, bed ut diversa omnia, nandoqne ev.i- sisse eam comperit, inops consilii, L. Agerinum, libertum ejus, salvam et incolumem cum gaudio nuntiantem, abjecto clam juxta pugione, ut percussorem 2 SS XVII. Ex C. Suetonio Tranquillo. rem sibi subornatum, arripi constringique jussit matremque occidi; deprehensum crimen volun tana morte vitasset. Adduntur his atrociora, nec incertis auctoribus, ad visendum interfectae cada ver adcurnsse, contrectasse membra, alia vituperas- se, alia laudasse, sitique interim oborta, bibisse Xcque tamen sceleris conscientiam, quamquam ei rmiilum et senatus popuiique gratulationibus confirmaretur, aut statim aut umquam postea ferre notuit- saepe confessus, exagitari se materna specie ver- benbusque Furiarum ac taedis ardentibus.’0uin et, facto per Magos sacro, evocare manes et exo- rare tentavit. Peregrinatione quidem Graeciae Eleusinus sacris, quorum initiatione impii et scelerati voce praeconis submoventur, interesse- non ausus est. 1) Sic Sttuffcr un&©rmafinnncn&cr jtaifer(Augusiae)« C; owf C‘w c ,C^ r i efonber' 1 ei;ren£»cfcu«unttcn. 2)„.ai^cr Seibiradic irurben fdnut liftufta X>eutff6c v tTl> fc{ucr mnttn' h;rc boppehcgeibtla» (yt(tpcil^ btc milites praetorianos, tbeilg bie©rsUfrlirnl fo U)tc bte^Jofpiung int faiferH^en«Pattalfe.*'} ber bentbmteflc imb angeucfjmfie^abccrt an bcr Ftujle rom(iampamcu. 4\ bas'5 Sage gcfcncrt trurbe. 5 n7r n nm• n? reict^©tgff, mit bergtctcbcn bieSifrur* tnr am pabnatifa;en SDIeere toecrau&crcp ju tretbett p^eg^ 6. Titus, (Tit. c. 8.) 1 itus, amor ac deliciae generis humani, natura benevolentissimus, quum, ex instituto Tiberii, omnes dehinc Caesares beneficia, a superioribus concessa piincipibus, aliter rata non haberent, quam si eadem iisdem et ipsi dedissent: primus praeterita omnia uno confirmavit edicto, nec a se peti passus est. Jn ceteris vero desideriis hominum obstinatissime tenuit, ne quem sine spe dimitteret. Quin et admonentibus domesticis, quasi plura polliceretur, quam praestare posset; J\on oportere, ait, quemquam a sermone principis tristem discedere. Atque etiam recordatus quondam, super coenam, quod nihil cuiquam toto die praestitisset, memorabilem illam meritoque laudatam vocem edidit; Amici, diem perdidi. Popu- Titus. *8f Populum in primis universum, tanta, per omnes occasiones, comitate tractavit, ut, proposito gladiatorio munere, non ad suum, sed ad spectantium arbitrium, editurum se professus sit. Et plarte ita fecit. Nam neque negavit quidquam petentibus: et ut quae vellent, peterent, ultro adhortatus est. Ne quid popularitatis^praetermitteret, nonnumquam in thermis suis, admissa plebe, lavit. Quaedam sub eo fortuita, ac tristia acciderunt: ut conflagratio Vesevi i) montis in Campania, et incendium Romae, pe>* triduum to- tidemque noctes: item pestilentia, quanta non temere alias. In his tot adversis aetatibus, non modo Principis sollicitudinem, sed et parentis adfecuim unicum 2) praestitit: nunc consolando per edicta f nunc opitulando, quatenus'suppeteret facultas. Curatores restituendae Campaniae e consularium numero sorte duxit. Bona oppressorum in Vesevo, quorum heredes non exstabant, restitutioni adflictarun* civitatum attribuit. Urbis incendio nihil nisi sibi publice periisse testatus 3}, cuncta praetoriorum 4) suorum ornamenta operibus ac templis destinavit: prae* posuitque complures ex equestri ordine, quo quaeque maturius peragerentur. Medendae valetudini lenien- disque morbis nullam divinam humanamque opem non adhibuit, inquisito omnium sacrificiorum remediorumque genere. Excessit post biennium ac menses duos diesque viginti, quam successerat patri, altero et quadragesimo aetatis anno. Quod ut palam factum est, non secus atque in domestico luctu moerentibus publice cunctis, Senatus prius, quam edicto convocaretur, ad curiam concurrit: obseratisque adhuc foribus, deinde apertis, tantas mortuo gratias egit laudesque congessit, quantas ne vivo quidem urnquam, atque praesenti. 1)©iiterht) mit Vesuvius. i) I. e. insignem. s) 3n fo fern cr fdfcf! attcS ttuebet aufjukttcit 2Bittcn.« tvar. 4) Praetorium-tft bicr eia sorpiglicbeS okr ctn Ihiftfrfdof. T C/irq/rortti xvm. 290 Xviir. Ex C. Plinio Secundo A1ajor£. XVHL EX C, PLINIO SECUNDO MAJORE. C. Plinius Secundus Major, Veronensis, vixit secuio primo; scripsit historiam naturalem libris 37; opus hoc, teste Plinio juniore, diffusum est, eruditum, nec minus varium, quam ipsa medicina* Historia haec naturalis complectitur etiamjcosmo au weitj; tyexlaft. 3) CAEgAR Vigore Animi Praestans,«91 3) Melicus, tr fo ferit er eiit lt;rifd)er 2>ic^tet roar. 4) 23on 0cevf‘^ i«?0ls)fieit. 5)(Sr lebie muer bcm^ugulf. 2. Caesar vigore animi praestans. (it 7- c. 25.) Animi vigore praestantissimum arbitror genitum Caesarem Dictatorem. Nec virtutem constantiam* que nunc commemoro, nec sublimitatem omnium capacem, quae caelo continentur; sed proprium vigorem celeritatemque quodam igne volucrem. Seri* bere aut legere, simul dictare et audire solitum, accepimus. Epistolas vero tantarum rerum quaternas pariter librariis dictare; aut si nihil aliud ageret, septenas. Idem signis collatis quinquagies dimicavit; solus M. Marcellum 1) transgressus, qui undequadragies dimicaverat.— Idem magnanimitatis praebuit exemplum, cui comparari non possit aliud. Captis apud Pharsalum Pompeji Magni scriniis epistolarum 2), iierumque apud Thapsum g) Scipionis, concremavit ea optima hde, atque non legit. 1) SDen beruljmtcn gelbbctrn im jwcpteit^unifd;eit$ricge. 2) 6$«xircit baruntec natnrlicb oiete ben(£afar betreffcnbe SSriefe. S) Skp$f;apfusJ tn Sifrifa roarb©cipio(^ompcju|©cbtuic# aeroater, ber nacb beffen Subc ba^(Jonunanbo uberua{;nt) bcftcgt. 3, Fortitudinis exemplar. (I.7. c- 2 9*) Fortitudo in quo maxime exstiterit, immensae quaestionis est. L. Siccius Dentatus, qui Tribunus plebis fuit, Sp. Tarpejo, A. Alterio Consulibus, haud multo post exactos reges, vel numerosissima sulira- gia habet: centies vicies praeliatus, octies ex provocatione 1) victor, quadraginta quinque cicatricibus adverso corpore insignis, nulla in tergo. Item spolia 2) cepit XXXIV, donatus hastis puris 3) duodeviginti, phaleris 4) XX V, torquibus tribus et LXXX, armillis CLX, coronis XXIV,(civicis XIV, aureis VIII, muralibus 5) HI, obsidionali una).— Rei militaris haud minora forent Manlii Capitolini 6) decora, ni perdidisset illa exitu vitae. Ante decimum septimum T 2 annum 392 XVtII. Ex C, Plinio Secundo Majore. annum bina ceperat spolia. Primus omnium eques coronam muralem acceperat. VI civicas, XXxVlI dona: XXIII cicatrices adverso corpore exceperat: P. Servilium Magistrum equitum servaverat, i> se vulneratus humerum ac femur. Super omnia, Ca. pitolium summamque rem in eo 7) solus a Gallis scr> yaverat, si non regno suo 8) servasset. Verum sunt In his quidem virtutis opera magna, sed majora for- tunae. M, Sergio, ut equidem arbitror, nemo quemquam hominum jure praetulerit. Secundo stipendio 9) dextram manum perdidit: stipendiis duobus ter et vicies vulneratus est: ob id neutra manu, neutro pe- de satis utilis: plurimis postea stipendiis debilis mi- les. Bis ab Hannibale captus, bis vinculorum ejus profugus, XX mensibus nullo non die in catenis aut compedibus custoditus. Sinistra manu sola quater pugnavit, duobus equis insidente eo suffossis. Dextram sibi ferream fecit, eaque religata praeliatus, Cremonam obsidione exemit; Placentiam tutatus est, duodena castra hostium in Gallia cepit. 1) 2). r,()eraim'forbi’tub obcr^eeau^cforbert puti Swetffflmpfe mit rincm orat femblidHui£eere. 2) Spolmm iftbie bem beftea$ Capitolium&ama(j>U&ie le|tc S. OTanriu* Ijatte bag bcit etaat Slei^fam nue baju« er i n^; u Sarneiifdlm <4^onta 511 bctffcljcn, UM#atb« au^»oiu^ a rpe)t|4)cn fikfin acfifirst mari). Locus idem(fa$t Stotus,. 2°*) ili uno homine et eximiae gloriae monumentum et po^ nae ultimae fuit. 9) X>. i. itt bcm smepten a. Honos eruditis habitus. (L.7.C. 30.) Ingeniorum gloriae quis possit agere delectum, per tot disciplinarum genera et tantam rerum opeatm- que varietatem? nisi forte Homero, vate Graeco, nullum felicius exstitisse convenit, sive operis lortuna, sive materia aestimetur. Itaque Alexander Magnus inter spolia Darii Persarum regis unguentorum scrinio capto, quod erat auro gemmisque ac margaritis pre- tiosum, varios ejus usus amicis demonstrantibus: Imo herculs, inquit, librorum Homtri custodiae detur: ut pretiosissimum humani animi opus quam maxime divite opere servaretur. Item Pindari vatis familiae penatibusque jussit parci, quum r I hebas caperet. Aristotelis philosophi patriam 1) condidit, tantaeque rerum claritati tam benignum testimonium miscuit. Archilochi poetae interfectores Apollo arguit Delphis. Sophoclem, tragici cothurni principem, derun- ctum sepeliri Liber Pater jussit, obsidentibus moenia Lacedaemoniis; Lysandro eorum rege in quiete saepius admonito, ut pateretur humari delicias suas 1). Requisivit rex, quis supremum diem Athenis obnsset. nec difficulter ex iis, quem deus sigmficassct, intellexit; pacemque funeri dedit. Platoni, sapientiae antistiti, Dionysius tyrannus 3), alias saevitiae superbiaeque natus, vittatam navem misit obviam; ipse quadrigis albis egredientem 1 tore excepit. Viginti talentis unam orationem Isocrates vendidit, Aeschines Atheniensis summus orator, quum adeusationem, qua fuerat usus, Khodiis legisset, legit et defensionem Demosthenis, qua in illud pulsus fuerat exsilium; mirantibusque, tum magis luisse miraturos, dixit, si ipsum orantem audivissent: m calamitate testis ingens factus inimici.'Thucydidem, imperatorem Athenienses in exsilium egere, reruii$ r coiV> S()4 X\ III. Ex C 4 Plinio Secundo Majore. conditorem 4) revocavere; eloquentiam mirati, cujus virtutem damnaverant. Magnum et Menandro 5) comico socco testimonium regum Aegypti et Macedoniae contigit, classe et per legatos petito; majus ex ipso, regiae fortunae praelata literarum conscientia. Perhibuere et Romani proceres etiam exteris testimonia. Cn.Pompejus, confecto Mithridatico bello intraturus Posidonii 6), sapientiae professione clari, domum, fores percuti de more a lictore vetuit; et fasces literarum januae submisit 7) is, cui se oriens occidensque submiserat. Cato Censorius in illa nobili trium sapientiae procerum ab Athenis legatione 8), audito Carneade, quam primum legatos eos censuit dimittendos; quoniam, illo viro argumentante, quid veri esset, haud facile discerni posset. Quanta morum commutatio! Ille semper alioquin universos ex itaiia pellendos censuit Graecos; at pronepos ejus Uticensis Cato unum ex tribunatu militum philoso- piium, alterum ex Cypria legatione 9) deportavit, Eamdemque linguam, ex duobus Calonibus, in illo abjecisse, in hoc importasse, memorabile est 10), oed et nostrorum gloriam percenseamus, Prior Africanus 11) Q. Ennii statuam sepulchro suo imponi jussit; clarumque illud nomen iy), imo vero spolium, ex tertia orbis parte raptum, in cinere supremo cum poetae titulo legi. Divus Augustus carmina Virgiiii cremari, contra testamenti ejus verecundiam 13) vetuit; majus- que ita vati testimonium contigit, quam si ipse sua probavisset. M. Varronis, in bibliotheca, quae prima in orbe ab Asinio Pollione ex manubiis publicata Romae J 4) est, unius viventis posita imago est; haud minore(ut equidem reor) gloria, principe oratore et cive 3 5)> ex dia ingeniorum, quae tunc fuit, multitudine, uni hanc coronam dante, quam quum eidem Magnus Pompejus piratico ex bello navalem dedit 16), Innumerabilia deinde sunt exempla Romana, si persequi libeat; quum plures una gens in quocumque genere eximios tulerit, quam ceterae terrae. 3)©tagira, in 99tacr&ouieu, ttom qi^ilivpu^ mftorf im-ben ttuir. 51 2.! ber©djufgott fcer Svagobh. 3) yial;mlt4) for jungere. 4- 295 E L B F H A 3^ » er\ 5«rtffihcm cr&ic0efcbtcbtc be^^clopotute^en^riecv^ 4>®;«n«& 8««««1« gtlb^rc Ibeif«enomme,^<(» fdjricben Vatie. T(« altem Scit in bffen«i*ti anse. u'nb bm afaberatfet Sameabce, i,tt' li;i*^™ i® t' J" 5|a',' ul ,of© U f betf bm°5Sm®$«to5^ mertmlttMs- bafet 9 tie. tSKieVweUmauJ Kom oetbattnte, bet) bem 3uti 9 em, ba? et fclbft btten na* Dlom b«* tc-.. *■)®« H ,e rs® Ci^.;nttae afrimS“«%lei*fam.em "Lmt“ tm 56cWeU?9««ub.c S e f oU«m obet Jtayaum ,”®dl SSitsil bie Bctbtennuns bet aendi tetotbnet ,4)''sifinme tpottio fHftete bie ct(ie 6 f f e tt 111* c 25iKiotlHf . 5) U 3?&i* ¥0»», b««« 8'M" 1 ttnb aK SSci>nc': te' 4®« debete Sarto oetbien.e £egat cr war, in bem Smcge fiescn bte^ceraupce m soroA^. 5. Elephas* (1,8. c«6. sqqO Fleohantos Italia primum vidit Pyrrhi regis bel- , 0^tvTlucas ,) adpellavit, in Lucan.s visos anno Urbis quadringentesimo se P t£1£l^e® J”’?' Roma-tem in triumpho^1““” urimos. an P„ nor em numerum ad dltis-. L<|^ etelli Pontificis ^sSua de m poe'ms captos. Centum quadraginta duo fuere transvecti ratibus. Verrius 3) eos pugnasse m Cimo! fnterfectosque jaculis tradit penuna constli., quoniam neque ali placmsset, nequ i L. Piso, inductos dumtaxat m Circum, t()6 XVIII, Ex C. Flinio Secundo Majore. contemtus eorum incresceret, ab operariis, hastas praepilatas4) habentibus, per Circum totum actos* nec qmu deinde ns factum sit, auctores explicant' qui non putant interfectos. 1’ Clara est unius e Romanis dimicatio adversus elephantum, quum Hannibal captivos nostros dind. care inter sese coegisset. Namque unum, qui supe. rerat, objecit elephanto: et ille, dimitti pactus, si interemisset, solus in arena congressus, magno Poe, norum doiore, confecit. Hannibal, quum famam «jus dimicationis contemtum allaturam belluis intellh geret equites misit, qui abeuntem interficerent. Pro boscidem eorum facillime amputari, Pyrrhi praeliorum experimentis patuit. Romae pugnasse Fenesteb ia 5) tradit prunum omnium in Circo, Claudii Fulcri Aedilitate curuli, JVJ. Antonio, A Pastumio Coss. anno Urbis sexcentesimo quinquagesimo quinto. Item, post annos XX, Lucullorum 6) Aedilitate curuli adversus tauros. Pompeji quoque altero consulatu,’ dedicatione templi Veneris Victricis, pugnavere in neo\,g na. Universi eruptionem tentavere, non sine vexatione populi, circumdati clathris ferreis, Qua de causa Caesar Dictator, postea simile spe. ctaculum ed.turus, euripis 7) arenam circumdedit, bedlcmpejam g), amissa fugae spe, misericordiam vulgi inenarrabili habitu quaerentes, supplicave. re, quadam sese lamentatione complorantes: tam o populi dolore, ut oblitus Imperatoris; ac muni. icen iae i onon suo exquisitae, flens universus consurgeret, dirasque Pompejo, quasille mox luit 9), impiecaretur. Pugnavere et Caesari Dictatori, tertio Consulatu ejus, viginti contra pedites quingenos. iterumque totidem turriti cum sexagenis propugnatoribus, eodem quo priores numero peditum, et pari equitumex adverso dimicante: postea singuli, imnp! us Claudio et Neroni in consummatione 10) g ac iulorum. Ipsius animalis tanta narratur clemen- ia cont.a minus validos, ut in grege pecudum om currentia manu 11) dimoveat, ne quod obterat im- piuc ens. nec nisi lacessiti noceant, ideoque grega* im sernpcr ambulent, minime ex omnibus solivagi, qui afu cncumventi, infirmos, aut fessos, vulnera. *'Sye m nieciujn agmen recipiunt; ac, velgt imperip Elephas. as ratione, per vices subeunt. Capti celerrime miti- llcantur hordei succo... Capiuntur autem in India, unum ex domitis agen. te rectore, qui deprehensum solitarium, abactumye a greee, verberet ferum: quo fatigato; transcendit in eum, nec secus ac priorem regit. Africa foveis capit, in quas deerrante aliquo, protinus ceteri congerunt ramos, moles devolvunt, aggeres constumnt, omnique vi conantur extrahere. Antea, dormitandi oratia greges 12) equitatu cogebant in convallem manu factam, et longo tractu fallacem: cujus inclusos euripis fossisque, fame domabant. Argumentum 13) erat ramus, homine porrigente clementer acceptus. Elephantorum generis feminae multo pavidiores. Domantur autem rabidi fame et verberibus. Domiti militant, et turres armatorum in hostes derunt, magnaque ex parte Orientis bella conficiunt, tostei- nunt acies, proterunt armatos, fidem minimo suis stridore terrentur, vulneratique et territi retro sem- rer cedunt, haud minore partium suarum pernicie, indicum Afri pavent, nec contueri audent, efc major Indicis magnitudo est. 1) 35. i. 2ucanifc^e.£>d}fcit/ tvctl bte Sl6iucr{ic jucrjf inStt' canirn su fidamen. r t, 2)©. obeii un^toru*, wav bcc SriumpO 3)1.(Eurtu^ iiber beit^porrfnu*. 0 n) Verrius Flaccus, eilt©C^ClftflclleV jU glligult»^Clt, 4)©vte^e, bie iiicht sugefpi^, foiibern mehuebr obgerunt it ftnb, uub jfatt fccr uovn einen ISatt faben, unt un- .;)'tShi^lmiSer©efcffiddffTjrctbcr nuter bem^iberiu^. 6)©te S3rubcr 2. unb m. SucutM maren au Sctt uub aabeu al^cbile^ uffentUchc e^aufptete. 7) Euripi hiefeu btc©rdbcu unb Vernale, burcfi bcr3letct;tu ber eisenthcfie^anipfpla» ron bcu©r en ber^ufdfauec ab=- 3 cfonbert itmrbc. 5luf biefeti©urtyiis tvurbeu fojar guwetleu ©eegefedfte vorijeficllr. 8)©ie efcvbantcn be^^omyejti^., f•„ 9)^omyejusi jwetitr^ Saufufat jiet tn$ Safr 699, uno fut 3ob tu^ Safr 706.^^, r• 10)©. t. roenu eiu du^gebienter^ec^ter(consummatus) mne ©ntlaffun^ befommen(rude donari) finite. Ji) Manus iff bet) bem(Slcyjanten bcr 3iufjeh 12) Sc. elephantorum. J3) Sc, elephanti perdomhi. fi. 2 9S XVIII. Ex C. Plinio Secundo Majore. 6. Catonis in Carthaginem odium perniciale. (1. 15. c. 20.) Cato 1) perniciali odio Carthaginis flagrans ne potumque securitatis anxius, quum clamaret omni die^n P? Carthagmem delendam, attulit quodam die in Curiam praecocem ex ea provincia ficum- rffwT* atr^ US: Interr°S» vos, inquit, V u,m. do hanc 39 pomum demtam putetis ex arbore* Ouiun inter omnes recentem esse constaret: Atqui tertiam inquit, ante diem scitote decerptam Carthagine: tam esM-fimi mUri\}mhf:mus u bvstem. Statimque sumtum est Pumcun, terMum bellum, quo Carthago deleta esi,, quamquam Catone anno sequente rapto Ouid nem nU l-o t"> e0 mU' e, mur? Gurar“ ingenii, an occasio- nem fortuitam, celeritatemque cursus 4), an vehe- mentiam Viri? supra omnia est, quo nihil equidem duco mirabilius, tantam illam urbem, et de terrarum orbe?) per CXX annos aemulam 6), unius pomi argumento eversam.‘ 1) SftdfmtUdj bcr dftere. 2) 3). t. iu jeber©enat#. 3\£rTJ 0mus’ foilff nur 1,011 f>em 25 a um e gcfaat wh% Mt f^tcr mifleino^nttch fiatt hoc pomum. H B' 4) 2>ie©t^neUigfeit ber 9ieife»ou Stfrifa nacfi 01 am. 5; l* e. de imperio orbis terrarum. 0) Sc. Romae. 7* Slpis, numen Aegyptium. (1. 8- e. 71.) Bos in Aegypto etiam numinis vicC colitur- . pim vocant. Insigne ei, in dextro latere candicans’ macula, cornibus lunae crescere incipientis: nodus sub lingua, quem cantharum adpellant. Non est fas, eum certos vitae excedere annos, mersumque in sacerdotum fonte enecant, quaesituri luctu alium, quem su stituant j et donec invenerint, moerent, derasis e lam capitibus; nec tamen umquam diu quaeritur, inventus oeducitur Memphim a sacerdotibus. Delu- na ei gemina, quae vocant thalamos, auguria populorum; alterum intrasse, laetum est, in altero dira portendit Responsa privis i) dat, e manu con- su entium cibum capiendo. Germanici Caesaris 2) manum aversatus est, haud multo postea exstincti. Cete* ( Pictores Quidam Clari Veterum. 299 Cetero secretus 3), quum se proripuit in coetus, incedit submotu lictorum, grexque puerorum comitatur, carmen honori ejus canentium; inteiiigere videtur, et adorari velle. Femina bos semel ei anno ostenditur, suis et ipsa insignibus, quamquam alus: semperque eodem die et inveniri eam, et exstingui tradunt. Memphi est locus in Nilo, quem a figura vocant Phialam; omnibus annis ibi auream pateram argenteam que mergunt iis diebus, quos habent natales Apis; septem hi sunt, mirumque neminem per eos a crocodilis attingi; octavo, post horam diei sextam, redire beiluae feritatem. 1)@in*elnert fSlettfdjcn giS>t er babutd), baf et au^bett£an* beti bec Sragenbcit frijh obcc nicft, fcine Shmrort; ganseti SS&ifern unb etdbten aber baburcf;, ba§ er m bie eme obcr anbre^apettc ubergc^t, bie bal;er obctt angaria populorum «i©frmanicu!? ntfldhe/ ate er»otu Siberttt^ nach bent£>ricnt Vfiidt tvarb, aud) etne Sleifr nacf)^Icgtipten. .) 2). i. bie tibrige 3eit lebt er abgefonbert, aber menn er ’ berau^fommt, fp gebcu lictores vor ibtu l)cr imb macpen ii;tu‘fdal;. g, Fi&tvrcs quidam clari veterum, (1. 35. c. 36.) Zeuxis Heracleotes 1), Olympiadis nonagesimae quintae anno quarto, audentem jam aliqui pemci- lum ad magnam gloriam perduxit. Opes quoque magnas adquisivit. Postea donare opera sua instituit, quod ea nullo satis digno pretio permutari posse diceret, sicut Alcmenam Agraganlinis 2), mm Archelao 4). Fecit et Penelopen, in qua pinxisse mores videtur: et athletam. Adeoque sibi 111 dio placuit, ut versum subscriberet, celebrem ex eo, invisurum aliquem facilius,quam imitaturum 4). Magni. ficus est Jupiter ejus in throno, adstantibus dns: et Hercules infans, dracones strangulans, Alcmena matre coram pavente et Amphitryone. Deprehenditur tamen Zeuxis grandior in capitibus, articulisque 5). alioqui tantus diligentia, ut Agragantinis facturus tabulam, quam in templo Junonis publice dicarent, inspexerit virgines eorum, et quinque elegent, ut, 1 c’ quod 30» XVIII. Ex C. PTiruo Secuhdo Ma.toh*. 'm” p'inx?t"e?mr, l„ a„ Ud r“ ti55‘ mUm ess,!t’ P ictura redd«- ret. rmxit et monochromata 6) ex aibo tliasiu'<|l'n C;^ e J,"r Ct'T" 11 f!,ere Tima"the.s et Par- traditur Fr m n li*"? ,n. certam i P unore’ c l uo artificem leremsaet, Parrhasius autem se r*>nteni rt et P ostea Zeu* cl* s pinxisse puerum uvas fe- r^ntem, ad quas quum advolasset avis eadem inse vlnxi^Juam^' 1° peri’ et Uvas melius ZT^LZZ: nam"« hoc»— 0 SSi:S|"-a,is,:s 2) T)n<$tabt frigent tn aictheu. 3}^6iu<> oonSJlace&oitien. 4)©ihdfifdj cigcutlicl»:^^(tstocI rig u.cc\Xov, m ua uwreTzi, i>. i. mait s.,,’■ r' , JT,’ nxcb es fetifer tabeln ais! aac§af;men. ©£iebet flitb in fcinen©c ma()f&en tmocr^fmifma^tg grof. ^mi L,©nmbc!>C,n® iner^rbe; Ijier ocrmutfdich aufftywar* 7) Ji84 pte^rsr'''”':“ utr; 6ec s"“ 6c^ m’ rct r!r anthl\ el adfuit ingenii. Eius enim stante^,.. 0ratorum!audibui’ celebrata, qua «es nrs, n- aS P ei,i' ura’ fiauui moestos pinxisset om- crin^nF P' Ue P atruurn 2>’ et tristitiae omnem ima- fluerTH mS1SSet’ patns ipsius vuUum velavit, veni? d! gne non poterat ostendere. Sunt et alia in- oarvnlF 1%° t mp ar* a’ v 5 Pa ti Cyclops dormiens in cimie• u a* c 11 jus et sic magnitudinem exprimere metientes^A 1/ JUX* a lSat^^ os’ tb y rso pollicem ejus tFr nbi. c A qUe ln 0mmhus e i us operibus intelligi- ma’J ini p6r’ qUam P in S itur: et quum ars sum- ma sit, lagemum tamen ultra artem est. Verum Pictores Quidam Clari Veterum. 301 .)«Wuheuia, Agamemnoni Soc&ter, foEte n«c& tem Aul* fpt-ucbe bel tyKovfyettn^a(d;al bce surnenben 2) tau a geoptert trccbeit. 2) 2)eu S)Unelaul. Verum omnes prius genitos futurosque postea superavit Apelles Cous 1); Olympiade CXII. Picturae plura solus prope, quam celeri omnes, contulit, voluminibus etiam editis, quae doctrinam eam continent. Praecipua ejus in arte venustas fuit, quum eadem aetate maximi pictores essent: quorum opera quum admiraretur, collaudatis omnibus deesse ns unam Venerem dicebat, quam Graeci Chanta 2) vocant: cetera omnia contigisse: sed liac soia sibi neminem parem. Et aliam gloriam usurpavit, quum Protogenis opus immensi laboris ac curae supra modum anxie miraretur. Dixit enim, omnia sibi cum illo paria esse, aut illi meliora: sed uno se praestare, quod manum ille de tabula non sciret tollere* meniorabili praecepto: Nocere saepe nimiam diligentiam. Fuit autem non minoris simplicitatis 3), quam artis. Nam cedebat Amphioni de dispositione> Ascle- piodoro de mensuris, hoc est, quanto quid a quo distari deberet.. Scitum est, inter Protogenem et eum quod acci, dit. Ille Rhodi vivebat: quo quum Apelles adnavi- easset, avidus cognoscendi opera ejus, fama tantum sibi cogniti, continuo officinam petiit. Aberat ipse, sed tabulam amplae magnitudinis, in machina aptatam picturae, anus ima custodiebat. haec, Iroto- eenem foris esse, respondit, interrogavitque, a quo quaesitum diceret.- Nb hoc, inquit Apelles: arrep- toque penicillo lineam ex colore duxit summae tenuitatis per tabulam. Reverso Protogeni, quae gesta erant, anus indicavit. Ferunt artificem protinus, contemplatum subtilitatem, dixisse: Apellem venisse: non enim cadere in alium tam absolutum opus. Ipsum- que alio colore tenuiorem lineam in illa ipsa duxisse, praecepisseque abeuntem, si redisset ille, ostenderet, adjiceret que,hunc esse quem quaereret: ai que ita evenit. Revertitur enim Apelles, sed vinci erubescens, tertio colore lineas secuit, nullum relinquens amplurs subtilitati locum. At Protogenes victum se confessus-, in portum devolavit, hospitem quaerens, Placuit- que, sic eam tabulam posteris tradi, omnium qui- 1’ 4 dem. ^02\XVIII. Ex C» Plinio Secundo Majore. tlem, sed artificum praecipue miraculo. Consum, tam eam priore incendio domus Caesaris in Palatio 4 audio; spectatam olim tanto spatio nihil aliud continentem, quam lineas visum effugientes, inter egregia multorum opera inani similem, et eo ipso adiicientem, omnique opere nobiliorem. 1 Apelli fuit alioqui perpetua consuetudo, nurm quam tam occupatam diem agendi, ut non lineam venft n""" 61 P artem:C 61,6 1)}a!la,iC- a^ Obii. ilR 5) 9?af)mUd); Nulla dies sine linea, 6) J? ic^ r A Fida t tm i rbcn vi ni l^ tL’ n:cnatt dcfcfinfirt. birjg©c^nutc oifKifn nnch ftnbccii, bicfoMiema,|V(6|i,(n C( ja, ILae 8' „„„ ApelIeS’ et in„ a l ern, ulis beni«™-S Proto-eni di. gnationem primus Rhodi constituit. Sordebat i) ille «uls ut plerumque domestica: percontantique, quanti licitaretur opera effecta, parvum nescio qukTdixe- mV aI• l J Umquagems 2> poposcit: famam- que dispersit, se emere, ut pro suis venderet Ei res concitavit Rhodios ad intelligendum artificem nec jusi augentibus pretium, cessit. Non Pictores QuiRam Clari VeTerum, 505 Non fuerat ei gratia in comitatu Alexandri cum Ptolemaeo, quo regnante 3) Alexandriani vi tempestatis expulsus, subornato, fraude aemulorum, plano 4) regio, invitatus, ad Regis coenarn venit: in- di CT nantique Ptolemaeo, et vocatores 5) suos ostendenti, ut diceret, a quo eorum invitatus esset, arrepto carbone exstincto e foculo, imaginem in pariete delineavit, agnoscente vultum plani rege, ex inchoato protenus. Pinxit et Antigoni regis imaginem altero lumine orbam, primus excogitata ratione vitia condendi: obliquam 6) namque fecit, ut, quod corpori deerat, picturae potius deesse videretur: tantumque eam partem 7) e facie ostendit, quam totam poterat ostendere. Sunt inter opera ejus et exspirantium imaginesi Qnae autem nobilissima sint, non est facile dictu. Venerem exeuntem a mari Divus Augustus dicavit in delubro patris Caesaris 8)5 quae Anadyomene Vocatur. Hnjus inferiorem partem corruptam qui reficeret, non potuit reperiri. Verum ipsd injuria 9) cessit in gloriam artificis. Consenuit haec tabula carie: aliamque pro ea Nero principatu substituit suo: Dorothei manu. Apelles inchoaverat aliam Ve- fcerem Cois, superaturus etiam suam illam priorem. Invidit mors peracta parte: nec qui succederet operi ad praescripta lineamenta inventus est. Pinxit et Alexandrum Magnum, fulmen tenentem, in templo Ephesiae Dianae, viginti talentis. Digiti eminere videntur, et fulmen extra tabulam esse. Legentes meminerint, omnia ea quatuor coloribus 10) facta. Tabulae pretium accepit aureos, mensura u), non numero. 1)$D. i. q5roto§m’S tMtb»i>n femen Sftidutgent ntdd nadj 25ecbien(l gefd)af5t. 2)(5r f>ot 50 Salente ftir jebe3. 3) 3n Siewtcn, nadj SKepanberl Sobe. 4) Planus ei it 23ett’ugec, eiit©pfoptxinf. 5) Vocator bec Skbieute, ber baS©efdjnft(jafte, einjur&beR. 6)(Si* mafilte tfm ut fj) 9Uf)mlid) bie©cite, tro ba^@tnc Stu^c tvar. 8)'Beti Suitur Sdfar fein©cfc^led;t»on ber 5Cenn< l)cv» ,■ leitete. SX t. bie SBefd^dbtgung bc^©cmaMbc^. i 0) 31al)mlid» tneti?, gelb, rotb, fd;tvatq. u) Sldlimltdi fot>tel®olbntun$ett,«($ erforbert amrben, ba§ ©ewdfitbe bamit j» bcbeden. Est 304 XVII!. Ex C. Plinio Secundo Majore. Est et equus ejus, sive fuit r), pictus in certa- mine 2): quod judicium ad mutas quadrupedes pro- vocavit ab hominibus 3). Namque ambitu aemulos praevalere sentiens? singulorum picturas inductis 4) equis ostendit: Apellis tantum equo adhinnivere, id- que et postea semper illius experimentum artis ostentatur. Inventa ejus et ceteris profuere in arte. Unum imitari nemo potuit, quod absoluta opera atramento illinebat ita tenui, ut id ipsum repercussu claritates colorum excitaret, cutsodiretque a pulvere et sordibus, admotum intuenti demum adpareret 5). Sed et cum ratione magna: ne colorum claritas oculorum aciem offenderet, veiuti per lapidem specularem in* tuentibus e longinquo: et eadem res nimis floridis coloribus austeritatem occulte daret, 1) 2Bcil cs' ju junius 3cit uicfjt mcl;t oorr;aubctt roar. i£>• i- bct) t-mcm funjKertfcbcti‘IBetdfreite. 3) S.i. cr molite fsen 2Bettfkeitc Ueher$(/teve aU ( fcycn ju Itaben. 4) Inductis(introductis) veiuti in sceaam. 5) 2). t- mflii watb biefen§trnig erft, metm mati©emdfjb be na^eattii%u%z brachte, gema^r. Aequalis ejus fuit Aristides Thebanus. Is omnium primus animum pinxit, et sensus hominis expressit: item perturbationes: durior paulo in coloribus. Hujus pictura est, oppido capto ad matris mo- rientis e vulnere mammam adrepens infans: intelli* giturque sentire mater et timere, ne emortuo lacte sanguinem infans lambat. Quam tabulam Alexander Magnus transtulerat Pellam 1), i n patriam suam. Idem pinxit praelium cum Persis, centum homines ea tabula complexus, pactusque in singulos minas denas 2) a tyranno Elatensium 3) Mnasone. Pinxit et currentes quadrigas: et supplicantem paene cum voce 4): et venatores cum captura: item Uiberum Patrem et Ariadnen, spectatos Ptomae in aede Cereris: Tragoedum, et puerum, in Apollinis 5): cujus tabulae gratia interiit pictoris inscitia, cui tergendam eam mandaverat M. Junius Praetor sub die°ludorum Apollinarium 6). Spectata est et in aede Fidei m Capitolio imago senis cum lyra puerum docentis. Pinxit et aegrum sine fine laudatum. Qua in ari e tantum Pictores Quidam Clari Veterum. 305 tum valuit, ut'Attalus rex unam tabulam ejus centum talentis emisse dicatur. 1) Tik Sleftbcns t>cc SDUce&ontfdjett Jtottige. gur jebc gigut 10 Sftuieu, jufammeu alfo faufenb^Jlutcn. 3ebe 3)ltne l;attc ioo©cad;men,(luenn num alfo bieS)ra4)* me ju 4 0rof4>cn regnet, fo bemtg bte SDliuc 16 15 ©r.) uub 60 SOlmeu jr.ad;en cin Satent(uad; obiger iSov* au^feSung 100.0 St)tr,). 1000 SDlineit roaren alfo 16 Satent. -5)©tatea,©tabt itt^(^ocil. 4) i. tuar atte^ fo natiirtic^ au^gebrnrft, at^ tx>cnn ber 0uppttcaut toirtlic^ fprad;e. 6) SDietudi Apollinares routbcn japrtic^ mtf mand)erfen©cibatu fpieten gefepert/ unb jioar nidtt/ tote anberc©pielt/ tutter Stufjtc^t be^ StcbitiS, fotibern bel^rator^. Simul, ut dictum est, et Protogenes floruit. Patria ei Caunus 1), gentis Rhodiis stibjectae. Summa ejus paupertas initio, artisque summa intentio, et ideo minor fertilitas. Quis enim docuerit, uon putant constare. Palmam habet tabularum ejus Ialysus 2), qui est Romae, dicatus in templo Pacis: quem quum pingeret, traditur madidis lupinis vixisse, quoniam simul famem sustinerent et sitim, ne sensus nimia dulcedine obstrueret. Huic picturae quater colorem induxit, subsidio 3}, injuriae et vetustatis, ut decedente superiore 4) inferior succederet. Est in ea canis mire factus, ut quem pariter 5) casus pinxerit. Non judicabat se exprimere iu eo spumam anhelantis posse, quum in reliqua omni parte (quod difficillimum erat} sibi ipse satisfecisset. Displicebat autem ars ipsa, nec minui poterat, et videbatur nimia, ac longius a veritate discedere,# spuma- que illa pingi 6}, non ex ore nasci; anxio animi cruciatu, quum in pictura verum esse, non verisimile vellet: absterserat saepius, mutaveratque penicillum, nullo modo sibi adprobans. Postremo iratus arti, quod intelligeretur 7), spongiam impegit inviso g} loco tabulae, et illa reposuit ablatos colores qualiter cura optabat: fecitque in pictura fortuna naturam. Canem ita Protogenes monstravit et fortuna 9^. Propter hunc Ialysum, ne cremaret tabulas, Demetrius 10} rex, quum ab ea parte sola posset Rhodum capere, non incendit: parcentemque picturae fugit occasio victoriae. Erat tunc Protogenes in Chrrstom, D subur- 306 XVIII. Ex C, Punio Secundo Majore. suburbano hortulo suo, hoc est, Demetrii castris. Neque interpellatus praeliis inchoata opera intermisit omnino: sed accitus a rege, interrogatusque, qua fiducia extra muros ageret, respondit, scire se, cum Rhodiis illi bellum esse, non cum artibus. Disposuit ergo rex in tutelam ejus stationes, gaudens quod posset manus ii) servare, quibus jam pepercerat: et ne saepius avocaret, ultro ad eum vemt hostis, relictisque victoriae suae votis, inter arma et muro- rum ictus 12) spectavit artificem. 1) 0tabt m 2) Sin Sff&obudjer gnfet ber©ounc, ooit trelcBem bif 9i()obifdie 0tabt bett 9laf)men fu^rte. 3) S). t. gmn©c^u^e gegm 25efc^dbigtmg unb%Uct. 4) Sc. colore. 3) Sc. cum Protogene. 6) 3)er©djaum fc^icit t&m nic^t naturlic^ gettug, fonbent erhmfleft. 7) Sc. ars, weit mati tmmer btc^unfi xntxUw, unb ben ©,haum nid)t natnrlid; gemig ftnben trurbc. 8) t. anf bicfcn tbm mt^lungcnen, unb baller t^m rer> bapteit%\)dd be^©emdblbc!?. 9)£>. t. c 4)rotogcne5 felbfi unb bcr an ber 2?api fledung biefe^^unbe^ gearbeitet. jo) Semcirtu^^pWrfetei, bcsJ itonig^ Sfnttaonu^©obn, be« fagerte Dibobu^ i 1) c p- t* be,n i!}la|Ser^ Jbeffen 2l5erFe cc fc^on Derfdiont fyatte. * 2) i- u»dl>rt’ni> bte?>)tauern ber©tabt beflunnt luurben, faro er iit-bie 2Berl{ldtte be»^Httjller^. XIX. Epistolae Selectae Ex Plinio. 307 xix. EX C. PLINIO CAECILIO SE- CUNDO. C. Plinius Caecilius Secundus, vixit seculo primo, et secundo, QuinctiUani discipulus in arte oratoria, qua multum inclaruit. A Domitiano Praetor, a Nerva et Trajano consui creatus est, qua occasione panegyricum Trajano dixit. Praeter hanc orationem scripsit etiam epistolarum libros decem. C. PLINIUS FABIO JUSTO S. (Lib. I. epist. 11.) ^-Xim a} nullas mihi epistolas mittis. Nihil est, (inquis} quod scribam. At hoc ipsum scribe, nihil esse, quod scribas; vel solum illud, unde incipere priores solebant, si vales, bene est, ego valeo. Hoc mihi sufficit; est enim maximum. Ludere me putas? b) Serio peto. Fac sciam, quid agas; quod sine sollicitudine summa nescire non possum. Vale. a) Olim, jam dudum, ffllige. b) Ludere, i. e. jocari, fd;cr$en. C. PLINIUS SEPTICIO CLARO SUO S. (Lib. I. 15.) Heus tu, promittis coenam, nec venis. Dicitur jus, ad assem a) impendium reddes, nec id modicum. Paratae erant lactucae singulae, cochleae ternae, ova bina, alica cum mulso et nive, b)(nam hanc quoque computabis, imo hanc in primis, quae perit in ferculo) olivae baeticae, cucurbitae, bulbi, alia U 2 mille jog XIX. Epistolae Selectae Ex Plinio. mille non minus lauta. Audisses comoedos c), rei lectorem, vei lyristen, vel, quae mea liberalitas, omnes. At. tu apud nescio quem ostrea, echenos, Gaditana d) maluisti. Dabis poenas, non dico quas. Dure fecisti, invidisti, nescio an tibi, certe mihi, sed tamen et tibi. Quantum nos lusissemus., risissemus, studuissemus. Potes adparatius coenare apud, multos: nusquam hilarius, simplicius, incautiu^• in summa, experire. Et oisi postea te aliis potius excusaveris, mihi semper excusa. Vale. a) 58et)$)aUtt uitb b)©te,©djnee. ,c) brn SKomtfcheu traren^omobianfen mit ror- nn^ebeuber SJluflf. d) Gades,©abiy, eiue©olonte bcc Sitvicr, befannt tveaen ib; rer SBetc^hc^fett. C. PLINIUS CANINIO SUO S. (Lib. IL 8.)| . Studes? an piscaris? an veroaris? an simul omnia? possunt enim omnia simul fieri ad Larium nostrum a). Nam lacus piscem, feras silvae* quibus lacus cingitur, studia altissimus iste secessus adfa- tim suggerit. Sed sive omnia simul, sive aliquid facias, non possum dicere, invideo} angor tamen, non et mihi licere, quae sic concupisco, ut aegri vinum, balinea, fontes. Numquamne hos arctissimos laqueos, si solvere negatur, abrumpam? numquam puto. Nam veteribus negotiis nova adcrescunt, nec tamen priora peraguntur; tot nexibus, tot quasi catenis majus in dies occupationum agmen extenditur. Vale.° a) Larius lacus, Lago di Conio. C. PLINIUS C ATILIO SUO S* (Lib. III. 12.) Veniam ad coenam: sed jam nunc paciscor; sit expedita, sit parca: Socraticis tantum sermonibus abundet: in his quoque teneat modum. Erunt officia, antelucana, in quae incidere impune, ne Catoni quidem licuit, quem tamen C. Caesar ita reprehen- . a-|’ ut laudet. Describit enim, eos, quibus obvius ruerat, quum caput ebrii retexissent, erubuisse; 'I Epistolae Selectae Ex Plinio. 309 se: deinde adjicit, putares non ab illis Catonem^ sed illos a Catone deprehensos. Potuitne plus auctoritatis tribui Catoni, quam si ebrius quoque tam venerabilis erat? Nostrae tamen coenae ut adparatus et impendii. sic temporis modus constet. Neque enim ii sumus, quos vituperare ne inimici quidem possint, 111* si ut simul laudent. Vale, at 23a©icero ben©ato, ber itt Ufica aB SlcpuMicaner fiatb, in einer cigeneu ed&rift,©ato Betitett, jobte: ©afar stoen Slebeit uitter bem Sitef Dte gett liat un^ meber bc^©icero£ebfd)rift, nod)&afat£ ©atoucn aufbebat/en. Babrf^ctnUd) tuar d;r Suttaiq wai ^tec^pltiuu» anfu^rt. C. PLINIUS FLACCO SUO S. (Lib. V. 2.) Accepi pulcherrimos turdos a.j, cum quibus parem calculum ponere, nec urbis copiis ex Laurentino, nec maris jam turbidis tempestatibus possum. Recipies ergo epistolas steriles et simpliciter ingratas: ac ne illam quidem sollertiam Diomedis L) in permutando munere imitantes. Sed, quae facilitas tua, hoc magis dabis veniam, quod se non mereri latentur. Vale. a) 3Dtc JtrfttnmetSoogcl gefmrten fcep bcn SH&inccn jubende* ItcateiTen* b)©laufo£»ertaufd;t bcDtn^omcr. 31. 6.©ef. 236. fcme aolbcttcn SBaffen gcgen beg Stomcbe# cf)ernc,©m Ver tuegen fetner Stjorftcit sumuturos profitemur infirmi. Vale. C, PLINIUS SEPTICIO SUO S. (Lib. VII. 28.) Ais, quosdam apud te reprehendisse, tamquam amicos meos ex omni occasione ultra modum laudem. Agnosco crimen, amplector etiam. Quid enim honestius culpa benignitatis?Qui sunt tamen isti, qui amicos meos melius norint? Sed ut norint, quid invident mihi felicissimum errorem? Ut enim non sint tales, quales a me praedicantur, ego tamen beatus, quod mi’ hi videntur. Igitur ad alios hanc sinistram diligentiam, conferant, nec sunt parum multi, qui carpere amicos suos judicium vocant, mihi numquam persuadebunt, ut meos amari a me nimium putem. Vale. C. PLINIUS URSO SUO S, (Lib. VIII. 9.) Obm a) non librum in manus, non stilum sum- s\. Olim nescio, quid sit otium, quid quies, quid / deni- 3*3 Epistolae Selectae Ex Plinio. denique illud iners quidem, jucundum tamen, nihil a^ere, nihil esse: adeo multa me negotia amicorum nec secedere, nec studere patiuntur. Idulia enim studia tanti, ut amicitiae officium deseratur: quod religiosissime custodiendum studia ipsa praecipiunt. Vale. a) 01 i m rd;ou lan^c. C. PLINIUS GENIALI SUO S. (Lib. VIII. 13.) Probo, quod libellos meos cum patre legisti. Pertinet ad profectum tuum, a dissertissimo viro discere, quid laudandum, quid reprehendendum: simul ita institui, ut verum dicere adsuescas. Vides, quem sequi, cujus debeas implere vestigia. O te beatum! cui contigit unpm, atque idem optimum et conjunctissimum exemplar: qui denique eum potissimum imitandum habes, cui natura esse te simillimum voluit. Vale. C. PLINIUS JUNIOEI SUO S. (Lib. VIII. ISO Oneravi te tot pariter missis voluminibus, Sed oneravi, primum, quia exegeras; deinde, qum scripseras tam graciles istic vindemias esse, ut plane scirem tibi vacaturum, quod vulgo dicitur, librum a) legere. Eadem ex meis agellis nuntiantur. Igitur mihi quoque licebit scribere, quae legas, sit modo unde chartae emi possint: quae si scabrae bi- bulaeve sint, aut non scribendum, aut necessano, quidquid scripserimus boni malive, delebimus. Vale. a) Unter ben aclc^rtcn SHotttern ttutg©prtcbtnort getne* fert fcRtt: 5Bcr feine$vauf>en$u Icfcq yftt/: wag SSticfKt Iefe»L C. PLL 3*4 XIX. Epistolae Selectae Ex Plinio. C. PLINIUS PAULINO SUO S. (Lib. IX. 3.) Alius alium, ego beatissimum existimo, qui bo- nae mansuraeqtie famae praesumtione- perfruitur certusque posteritatis cum"futura gloria vivit Ac mihi nisi praemium aeternitatis ante oculos, pingue illud altumque otium a) placeat. Etenim omnes homines arbitror oportere aut immortalitatem suam aut mortalitatem cogitare: et illos quidem contendere eniti, hos quiescere, remitti, nec brevem vitam ca’ ducis laboribus fatigare; ut video multos, misera simul et ingrata imagine industriae, ad vilitatem sui pervenire. Haec ego tecum, quae quotidie me- cum, ut desinam mecum, si dissenties tu; quamquam non dissenties, ut qui semper clarum aliquid et immortale meditaris. Vale. fOSSe&aglicbc, ttefe Sitire. C. PLINIUS SABINIANO SUO S. (Lib. IX. 21.) Libertus tuus, oui succensere te dixeras, venit ad me, advolutusque pedibus meis, tamquam tuis, haesit, blevit multum, mullumque rogavit; multum etiam tacuit: in summa, fecit mihi fidem poenitentiae. Vere credo emendatum, quia deliquisse se sen- tit. Irasceris, scio: et irasceris merito, id quoque scio: sed tunc praecipua mansuetudinis laus, quum irae causp justissima est. Amasti hominem, et, spero, amabis: niterim sufficit, ut exorari te sinas. Licebit rursus irasci, si meruerit: quod exoratus excusatius facies. Remitte aliquid adolcscentiae ipsius, remitte lacrimis, remitte indulgentiae tuae: ne tor- seus illum, ne torseris etiam te. Torqueris enim, quum tam lenis irasceris. Vereor ne videar non ro- S?aie, sed cogere, si precibus ejus meas junxero. Jungam tamen tanto plenius et effusius, quantum ipsum acrius severiusque corripui; districte minatus, numquam me postea rogaturum. Hoc illi, quem terrei i oportebat., tibi non idem. Nam fortasse iterum rogabo, impetrabo iterum; sit modo tale, ut rogare me, ut praestare te deceat. Vale. C. PLI- Fpistolae Ex Selectae Plinio, 315 C. PLINIUS SABINIANO SUO. S. (Lib. IX. 24.) Benefecisti, quod libertum, aliquando tibi carum, reducentibus epistolis meis in domum, in animum recepisti. Juvabit hoc te: me certe juvat; primum quid te tam tractabilem video,'ut in ira regi possis: deinde, quod tantum mihi tribuis, ut vel auctoritati meae pareas, vel precibus indulgeas. Igitur et laudo et gratias ago. Simul in posterum moneo, ut te erroribus tuorum, et si non fuerit, qui deprecetur, placabilem praestes. Vale. C, PLINIUS GEMINIO SUO. S. (Lib. IX. 30.) Laudas mihi, et frequenter praesens et nunc per epistolas, Nonium tuum, quod sit liberalis in quosdam: et ipse laudo, sit tamen non in hos solos. Volo enim eum, qui sit vere liberalis, tribuere patriae, propinquis, adfinibus, amicis, sed amicis dico pauperibus: non ut isti, qui iis potissimum donant, qui donare maxime'possunt. Hos ego viscatis hnma- tisque muneribus non sua promere puto, sed aliena corripere. Sunt ingenio simili, qui, quod huic donant, auferunt illi, famamque liberalitatis avaritia petunt. Primum est autem, suo esse contentum: deinde, quos praecipue scias indigere, sustentantem foventemcue, oibe quodam societatis ambire. Quae cuncta si facit iste, usquequaque laudandus est: si unum aliquod, minus quidem, laudandus tamen. Tam rarum est etiam imperfectae liberalitatis exemplar. Ea invasit homines habendi cupido, ut possideri magis, quam possidere videantur. Vale. C. PLINIUS TITIANO SUO. S. (Lib. IX. 32.) Quid agis? quid acturus cs? Ipse vitam jucundissimam, id est, otiosissimam, vivo. Quo fit, Ut scribere longiores epistolas nolim, velim legere: illud, tamquam delicatus, hoc tamquam otiosus. Nihil enim est aut pigrius delicatis, aut curiosius otiosis. Vale, n6 Ex C. Plinio Caecilio Secundo. 0- 3. Ep. 4.) C. PLINIUS MACRO SUO S. P ergraturn est mihi, quod tam diligenter libros avunculi 1} mei lectitas, ut habere omnes velis, quaerasque, qui sint omnes. Fungar indicis partibus: atque etiam, qux) sint ordine scripti, notum tibi faciam: est enim haec quoque studiosis non injucunda cognitio. De jaculatione equestri unus: hunc, quum praefectus alae 2) militaret, pari ingenio curaque composuit. Bellorum Germaniae viginti, quibus omnia, quae cum Germanis gessimus bella, coi* legit. Inchoavit, quum in Germania militaret, sosm nio monitus, Adstitit enim quiescenti Drusi Neronis 3) efrigies, qui Germaniae latissime 4) victor ibi periit: Commendabat memoriam sui, orabatque, ut se ab injuria oblivionis adsereret. Dubii sermonis 6) octo, scripsit sub Nerone novissimis annis, quum omne studiorum genus paulo liberius et erectius periculosum servitus fecisset 6). A fine Aufidii Bassi 7) triginta unus. Naturae historiarum triginta septem 8): opus diffusunj, eruditum, nec minus varium quam ipsa natura. Miraris, quod tot volumina, multaque in his tam scrupulosa, homo occupatus absolverit? Magis miraberis, si scieris, illum aliquamdiu causas actitasse; decessisse anno sexto et quinquagesimo: medium tempus p) distentum impe- ditumque, qua officiis maximis, qua amicitia Prin- cipum, egisse. Sed erat acre ingenium, incredibile studium, summa vigilantia. Erat sane somni parcissimi: nonnumquam etiam inter studia instantis et deserentis 11). Ante lucem ibat ad Vespasianum imperatorem; nam ille quoque noctibus utebatur: inde ad delegatum sibi officium; reversus domum, quod reliquum erat temporis, studiis reddebat. Post cibum saepe(quem interdiu levem et facilem, veterum more, sumebat) aestate, si quid otii, jacebat in sole 12): liber legebatur: adnotabat excerpebat- que. Nihil enim legit, quod non excerperet. Dicere etiam solebat; JSullum esse librum tam malum, ut rion aliqua parte prodesset. Post solem plerumque frigida lavabatur; deinde gustabat 13), dormiebat- que mininum. Mox, quasi alio die, studebat in Ex C. Plinio Caecilio Secundo. 317 coenae tempus, super hanc liber legebatur: adnota- batur, et quidem cursim. Memini, quemdam e amicis, quum lector quaedam perperam pronuntias- set, revocasse et repeti coegisse; huic avunculum meum dixisse: Intellexeras nempe? quum ille adnuis- set Cur ergo r&vocabus? decem amplius versus nac tua interpellatione perdidimus. Tanta erat parcimonia temporis. Surgebat aestate a coena, luce: hieme, intra primam noctis 14): tamquam aliqua lega cogente, haec inter medios labores urbisque iremi- tum. In secessu 15) solum balinei tempus studiis eximebatur. Quum dico balinei, de interioribus 16) loquor. Nam dum destringitur 17) tergiturque, audiebat aliquid aut dictabat. In itinere, quasi solutus ceteris curis, huic uni vacabat. Ad latus notarius 18) cum libro et pugillaribus, cujus manus hie-. me manicis muniebantur, ut ne caeli quidem asperitas ullum studii tempus eriperet: qua ex causa komae quoque sella vehebatur. Repeto, me correptum ab eo, cur ambularem: Poteras, inquit, has horas non perdere. Nam perire omne tempus arbitrabatur, quod studiis non impertiretur. Hac intentione tot ista volumina peregit, Electorumque 19) commentarios centum sexaginta mihi reliquit, opisthographos 20) quidem et minutissime scriptos, qua ratione multiplicatur hic numerus. Referebat ipse, potuisse se, quum procuraret 21) in Hispania, vendere hos commentarios Largio Licinio, quadringentis millibus nummum 22): et tunc aliquanto pauciores erant. Nonne videtur tibi, recordanti quantum legerit, quantum scripserit, nec in officiis ullis, nec in amicitia Prinopum fuisse? rursus, quum audis, quid studiis laboris impenderit, nec scripsisse satis nec legisse? Quid est enim, quod non aut illae occupationes mipe ire, aut haec instantia non possit edicere? Itaque so eo ridere, quum me quidam studiosum vocant. q ul 7 si comparer illi, sum desidiosissimus. autem tantum 23)? quem partim publica, partim amicorum officia distringunt. Quis ex istis, qui tota vita literis adsident, collatus illi, non, quasi somno ct inertiae deditus, erubescat? Extendi epistolam, quamvis hoc solum, quod requirebas, scribere destinassem, quos libros reliquisset. Confido tamen, haec quoque tibi non minus grata, quam ipsos y bros> 3*3 xrx. Ex C. Plinio Caecilio Secundo* r;r lationis stimulis excitare. Vale. F aerTiU* 1} jiut^crn^Slitrui ntU s,r ,t>0r e‘s-® Vnbev Dori bn^ tcrer>. tlatr e* n 3cf»eu Scgion ge^orige 91ei» 4) f™®rx 5 SMmmotfrJe 1® erf'“ 6tt«Uctkp sn)cifcir;afle 5r«m6«6i.W. iiiiis(cidjt B f? t, fi^ Wcrf tm*». Seit bc[rf)rit'6.*^ S aIt,' t,onri et&ie@ef4)iite feiner 8)^icf- i|t bn^ m>cf> t)or^'o^^^te SBerf 9) L_c. inter causas agendas et mortem. S~ Ti,i’ mM,m h* m' SieHis'-=*«• •‘l V?? t 51'' 1’'™ cin-»«»Mfe. ,: n” fl,l T, f flc v fc/ fofllndt tvciter, tf-rer^iTt' ltl< L l^, L’ r a P r, catio nuir&e» ben Sttfc» etn Zfyeil solaria.‘'"' ta' ,Ctr;atU' n ll)n 3»«* 2l;ci(e eigite b r V^PmbnMenbmafXicit, feuc vivfLe ubcri’ ftupt faltc unb troCe in bic^ 9?/d;t^f)tHe?it^baifenen^ benbma^^ e’ ten^^9™ aei imeriocb"" Cr^ Jubente aufmt. etcrnmXn l,, SC-? artibus’ b-^ affetn in bem dcn Uben^ inv^ abt' 5‘ n nu>t' unb nnibrenb fceb ei a en t lu feefJanbeit eit4 lnd)t’ 0® enn^i 1,«fofen 58abec bo benr studia 1!' r- n" n! im. cr n. Stnbcre fiippHren studiis, tPUrben. nl eri0ra r olnc l sc. graviora, altiora fepit €iTieae(n^ 0tfiren( destr,n S ere) 9efc§ali mit ciner 2(rf feiner l%nhl dn e^ neaf a^ifenum, tvo uecmmfi« lici; ntcbme ajtatrofcn f l( fy 9) oc, vh S e I10, nad) anbern Vesuvio. Sletina fag na(je bc» yXtieiium gegeti ben^efuo ju. 10) dialjinlidj fie, bie ajjairefcn.©a(jcr cben dubcrte crinm ffuun^lan, banbdte nun nid^t mebr^aturfocfcfeec (sUidioso animo), foubcril Slbltlical(maximo animo). xJdi)CC: deducit quadriremes, 11).Oie ganje iiufte oon Sampauten u?ar bec anmutbiaen Sa? ge i»egen ungemein angebam. 12) 2). j bte 0cyiffe fonuteu nicfd an5 Ufer fommen, tbci^ un^geu rer pio^(tcl;en Uiuiefc, tbeii^ wcgeit bed bic Jtullc OiUtrfeuOen 2(tldtX>UCfs btv SSefltO(mina montis). ^^iiidul 011161111^/ t” 1 n*<^ t tx,c^ cr betannter greunb be^ 14) 0;abiaebcnfad^ etne0tabtin Sampaitien, 9)ltfcnumge« gennber, 10 baf jtpifc^eu bephtit ein a)leetbufeiupar. J 5) e- augebatur. Jd)«^ur 2>ecuf>iguug be^ erfc^rodPenett^Ponipontanu^ unb bet atiurn eriiarte er bcu SSraub barau^, baf bte oon ben 2>r r» c f‘ l au f vaiaffenen Sorfer aus' SDlangel an unb g)ilfe in Sjranb geratbeu tndren. 17) Utaeta uberbaupt etn 28of;iMimmer,(;ier ba^(Sdjlaftw utaci) be^ vUitin?'. *8) SSrt? 2>erg!eiausng ber bepberfeittgen©efafireu faub tttan iaifen mer tl>eui9er 0 e f«Micf;/ bas'^au^ ju vec> (1. 6. Ep. 20.) C. PLINIUS CORNELIO TACITO SUO S. Ais, te, adductum literis, quas exigenti tibi de moite avunculi mei scripsi, cupere cognoscere, quos ego Miseni relictus(id enim ingressus 1) abruperam) non solum metus, verum etiam casus per* tulerim. Quamquam animus meminisse horret,-*- Incipiam 2). lr rofecto avunculo, ipse reliquum tempus studiis (ideo enim 1 emanseram) impendi: mox balineum, coena, somnus inquietus et brevis. Praecesserat per multos dies tremor terrae, minus formidolosus, quia Campaniae solitus: ilia vero nocte ita invaluit, Ut t.on moveri omnia, sed everti crederentur. Irrumpit cubiculum meum mater: urgebam, invicem, si quiesceret, excitaturus. Resedimus in area domus, quae mare a tectis modico spatio dividebat. Dubi* to, Ex C. Plinio Caecilio Secundo. 523 to, constantiam vocare an imprudentiam debeam: agebam enim duodevicesimum annum. Posco tibru/n Titi Livii, et quasi per otium lego, atque etiam, ut coeperam, excerpo. Ecce, amicus avunculi, qui nuper ad eum ex Hispania venerat, ut me et matrem sedentes, me vero etiam legentem videt, illius patientiam, securitatem meam corripit: nihilo segnius ego intentus in librum. Jam hora diei prima, et ad* huc dubius et quasi languidus dies, jam quassatis circumjacentibus tectis, quamquam in aperto loco, angusto tamen, magnus et certus ruinae metus. Tum demum excedere oppido visum. Sequitur vulgus attonitum, quodque in pavore simile prudentiae, alienurr consilium suo praefert, ingentique agmine abeuntes premit et impellit. Egressi fecto consistimus. Multa ibi miranda, multas formidines patimur. Nam vehicula, quae produci jusseramus, quamquam in planissimo campo, in contrarias partes agebantur, ac ne lapidibus quidem fulta, in eodem vestigio quiescebant. Praeterea mare, in se resorberi, et tremore terrae quasi repelli videbatur. Certe processerat litus 3), multaque animalia maris in siccis arenis detinebat. Ab altero latere nubes atra et horrenda ignei spiritus tortis vibratisque discursibus rupta, in longas flammarum figuras dehiscebat: fulgoribus illae et similes et majores erant. Tum vero ille idem ex Hispania amicus acrius et instantius: Si frater, inquit, tuus 4), si tuus avunculus vivit, vult esse vos salvos: si periit, superstites voluit: proinde quid cessatis evadere? Respondimus, non commissuros nos, ut, de salute ejus incerti, nostrae consuleremus. Non moratus ultra proripit se, effusoque cursu periculo aufertur: nec multo post, ilia nubes descendere in terras, operire maria. Cinxerat Capreas 5) et absconderat: Miseni quod procurrit, abstulerat6).Tum mater orare, hortari, jubere, quoquo modo fugerem: posse enim juvenem: se et annis et corpore gravem bene morituram, si mihi causa mortis non fuisset. Ego contra, salvum me, nisi una 7), non futurum; deinde manum ejus amplexus, addere gradum cogo: paret aegre, incusatque, quod me moretur. Jam cinis, adhuc tamen rarus: respicio; densa caligo tergis imminebat, quae nos, torrentis modo infusa terrae, sequebatur. Deflectamus, inquam, dum videmus, ne X 3 in 324 XIX. Ex C. Plinio Caecilio Fecundo. in via strati, comitantium turba in tenebris obteramur, Vix consederamus, et nox, non quasi illunis aut nu- oila, sed qualis in locis clausis lumine exstincto: au* dii es ululatus feminarum, infantium quiritatus cla mores virorum: alii parentes, alii liberos, alii cou' juges vocibus requirebant, vocibus noscitabant: Iii suum casurn, illi suorum miserebantur: erant/qui metu mortis mortem precarentur. Multi ad deos manus tollere: plures, nusquam jam deos ullos, aeter* namque illam et novissimam noctem mundo interpretabamur. Nec defuerunt, qui fictis mentitisque terroribus vera pericula augerent. Aderant, qui Miseni fuisse, iilud luisse, illud ardere, falso, sed creden- tibiis nuntiabant. Paullum reluxit; quod non dies nobis, sed adventantis ignis indicium videbatur: et ig. is quidem longius substitit: tenebrae rursus, cinis rciaLis multus et gravis: hunc indentidem adsurgentes excutiebamus: operti alioqui, atque etiam oblisi pondere essemus. Possem gloriari, non gemitum milii, non vocem parum fortem in tantis periculis excidisse, nisi, me cum omnibus, omnia mecum perire^misero, magno tamen mortalitatis solatio) credidissem g). 1 andem ilia caligo tenuata quasi infu- mum nebulamve discessit: mox dies verus, sol etiam eflulsit, luridus tamen; qualis esse, quum delicii, solet. Occursabant trepidantibus adhuc oculis mutata omnia altoque cinere, tamquam nive, obducta. Kegressi Misenum, curatis utcumque corporibus, suspensam dubiamque noctem spe ac metu exegimus; metus praevalebat. Nam et tremor terrae perseverabat, et plenque lymphati terrificis vaticinationibus et sua et aliena mala ludificabantur. Nobis tamen et tunc quidem, quamquam et expertis periculum et exspectantibus, abeundi consilium, donec de avun- cu o nuntius. Haec, nequaquam historia digna, non scripturus 9) leges, et tibi, scilicet qui requisisti, imputabis, si digna ne epistola quidem videbuntur, vale. v u or T n^ icfe fciltc c*9 e,ie ^ or* c^ SEnefis: bei>m 23traib Aen. 2, 12. 3 SjcrlSr^^ • f a s te er 3»r Sfiuttev bet jungen«ptiniu^. 5) Ex C. Plinio Caecilio Secundo. 325 5)®tc 3nfel(Saprea in Campatticn, be$ Si&eriu^ e^emaljnget 2Bo^nfi6. 6) 2). i. bte bnife ba^ cigentUc^e SSorgebirge»cm 9)ti* fenum ganj cerbecft. 7) Sc. cum matre. 8)©er©init i(1: SReitte©iaubbaftigfcif rcrbienfc fcitt 2ob. ©ie mar blofs eine 2Btrfung bcr iSerjmeitTitng. 3d) tro* jietc micf) bamit, ba$ alle^ mit mir untergiuge. 9) 2X t.(tierrott mirj^ bu bep beincr©cfirift feinen©ebrauc^ mad;en. (h 2. Ep. 20.) C. PLINUS CALVISIO SUO S. Assem para 1), et accipe auream fabulam: fabulas immo. Nam me priorum nova admonuit; nec refert, a qua potissimum incipiam. Verania Pisonis 2) graviter jacebat.(Hujus dico Pisonis, quem Galba adoptavit) Ad hanc Regulus venit. Primum impudentiam hominis, qui venerit ad aegram, cujus marito inimicissimus, ipsi invisissimus fuerat! Esto, si, venit tantum, at ille etiam proximus toro sedit: quo die, qua hora nata esset, interrogavit: Ubi audivit, componit vultum, intendit oculos, movet labra,agitat digitos, computat; nihil, nisi ut diu miseram exspectatione suspendat. Habes, inquit, climactericum tempus 3), sed evades. Quod ut tibi magis liqueat, haruspicem consulam, quem sum frequenter expertus. Nec mora: sacrificium facit, adfirmat, exta cum siderum significatione congruere 4). Illa, ut in periculo, credula, poscit codicillos: legatum Regulo scribit. Mox ingravescit; clamat moriens: O hominem nequam, perfidum; ac plu,s etiam quam perjurum! qui sibi per salutem 5) filii pejerasset. Facit hoc Regulus non minus scelerate quam frequenter, quod iram deorum, quos ipse quotidie fallit, in caput infelicis pueri detestatur. Vellejus Blaesus, ille locuples consularis, novissima valetudine conflictabatur: cupiebat mutare testamentum. Regulus, qui speraret aliquid ex novis tabulis, quia nuper captare eum coeperat, medicos hortari, rogare, quoquo modo spiritum homini prorogarent. Postquam signatum est testamentum, mutat personam, vertit adloquutio- nem; iisdemque medicis: quousque miserum cruciatis? quid invidetis bonam mortem, cui dare vitam non potestis? Moritur Blaesus: et, tamquam omnia au- disset, 326 XIX. Ex C. Plinio Caecilio Secundo, disset, Regulo ne tantulum quidem 6). Sufficiunt duae fabulae, an scholastica lege 7) tertiam poscis? est, unde fiat. Aurelia, ornata femina, signatura testamentum, sumserat pulcherrimas tunicas. Regulus, quum venisset ad signandum g) Rogo, inquit, has mihi leges. Aurelia ludere hominem putabat; ille seno instabat. Ne multa: coegit mulierem aperire tabulas ac sibi tunicas, quas erat induta, legare: observavit scribentem, inspexit an scripsisset.' Et Aurelia quidem vivit; ille tamen istud tamquam morituram coegit. Et hic hereditates, hic legata, quasi mereatur, accipit!’AAA^ r/ dictTsivo^cti 9)in ea civitate, in qua jampridem non rmnora praemia, im- mo majora, nequitia et improbitas, quam pudor et virtus, habent f Adspice Regulum, qui ex paupere et tenui ad tantas opes per fiagitia processit, ut ipse mihi dixerit, quum consuleret 10), quam cito se- stertium sexcenties ir) impleturus esset, invenisse sese exta duplicia 12), quibus portendi, millies et ducenties habiturum. Et habebit, si modo, ut coepit, aliena testamenta, quod est improbissimum genus falsi, ipsis, quorum sunt illa dictaverit. Vale. 1) Assem para! Sfttf btefem Sramer* ober QJtarftfc^rettcrau^ rufe((£inen prenerOer!) bictbet$liniu$fefierj&aft f;ter glcicf” Run fetne@ef4)id)td)cn feti. 2) Sc. uxor 3l;r©emahl, ben ber^aifer©alba abeptirt hatte, u>ar nebfi btefem, 6^age tme}) ber Slboptiott/ rott rebetttrenbett i?tto umgebrachttvorbcii. 3) A-tc rbtufcnjahre(j. S. bas' igfte, 63^, uberl;aupt alie au$ ber©tiutipltcatlon mit 7 entffeftenben,) ttntrben rott abergldubifcbett«Dteufcheu aB Befonber^ bebenfiith unb gefaltrlich attgefeben.-J)tcr ifi tubeEett climactericum tempus jebe nacl) afitologifdjen Strcdjttujigcn bebeuflic^e 4)(5r gab rtafunlicf) ror, baf and) bte©ingetreibe bc^£>pfer« tl)ter«, gletch ber ajlrologtfdjen SJerechnung, ilrre©enefuitg enrarten Itcfett. 5)(5r Batte tl)r bet) bent£ebcn feitte^ eigenen(SoBne^ fchtooren, baf ftc tuieber genefett trurbe, unb(te bued) btefe Setfteuerung ju jeitcm 25ermad;fni(fc«erleitet; unb bcunocf) tvarb(te tmmet frdnfer(ingrarescit). 6) Sc. legavit. 7) Scholastica lege, pcrtiutf&nd) einefprtcf;ti'6rtltchc 9lebcn^ art, tueil bic£e()rcr ber SSerebfamfeit(scholastici) pieb ictcht gcu>6l)nltcfi 3(Syempcl 3ut JSefrdftigung einer Slebe anfuBrten. 8) 0ld()ttilid^ ah* Se»9C* 9) Ex C. Plimio Caecicio SsciTXdo. s 2 7 9) i. tt>a^ creifere tdjmtd), ba becgfdd^sx 35ocfdtte jcSjt ctioas' a[ltdglid;t^ ftubV 10) Sc exta ober haruspicem, n) X>. i. 60 000 Sestertia obct 60,000,000 Sestertii(mtgctayt 2 1P2 9)tilliott Sha(er.), t^, j2) Xa$ boppelte(gingctoeibe(icf i{)ti ba$^oppclte ber gc^ iDiuHd;ten(Summe Imffeu. (1. 7. Ep. 27.) C. PLINIUS SURAE SUO S. Et mihi discendi, et tibi docendi facultatem otium praebet. Igitur perquam velim scire, esse aliquid phantasmata, et habere propriam iiguram numenque aliquod putes, an inania et vana ex metu nostro imaginem accipere. Ego, ut esse credam, m- primis eo ducor, quod audio accidisse Curtio Rmo. Tenuis adhuc et obscurus obtinenti Africam 1) comes haeserat: inclinato die spatiabatur in poitmu» offertur ei mulieris figura, humana grandior pulchn- orque: perterrito, Africam'i) se afuturorum praenuntiam, dixit: iturum eum Rqmam, honor es que gesturum, atque etiam cum summo imperio 3) in eam- dem provinciam reversurum, ihique moriturum. l acta sunt omnia. Praeterea accedenti Carthaginem, egie- dientique navem, eadem figura in litore occurrisse narratur. Ipse certe implicitus morbo, futura praeteritis, adversa secundis auguratus 4), spem salutis, nullo suorum desperante, projecit. Jam illud, nonne et magis terribile, et non minus mirum est. quot exponam, ut accepi. Erat Athenis spatiosa et capax domus, sed infamis et pestilens. Per silentium noctis sonus ferri, et, si attenderes acrius, strepitus vinculorum longius primo, deinde e proximo reddebatur: mox adparebat idolon, senex macie et squalore confectus, promissa barba, horrenti capillo; ciuri- bus compedes, manibus catenas gerebat quatiebatque. Inde inhabitantibqs tristes diraeque noctes per metum vigilabantur: vigiliam morbus, et, crescente iormi- dine, mors sequebatur. Nam interdiu quoque, quamquam abscesserat imago, memoria imaginis oculis inerrabat, longiorque causis timoris timor eiat 5). Deserta inde et damnata solitudini domus, totaque illi monstro relicta: proscribebatur tamen, seu qms emere, seu quis conducere, ignarus tanti mali, vel- iV* v) 528 XIX. Ex C. Plinio Caecilio Secundo. let. Venit Athenas philosophus Athenodorus, leajt titulum 6): auditoque pretio, quia suspecta vilitas percontatus, omnia docetur; ac nihilominus, immo t« iagl. s, conducit. Ubi coepit advesperascere jubet sterni sibi in prima domus parte, poscit pugil- ares, stilum, lumen; suos omnes in interiora dimit- ^; se atl scnbendu m, animum, oculos, manum i tendit, vacua mens audita simulacra et inanes noctivT' f a geret' ln i ti0°f UaIe ubi( l ue’ silentium noctis deinde concuti ferrum, vincula moveri; iil e non tollere oculos, non remittere stilum, sed ob tirmare animum auribusque praetendere 7); tum cre brescere fragor, adventare etiam, ac jam ut in limi ne, jam ut intra limen, audiri: respicit, videt oue°dS e narr 1 tam sibi effigiem- Stabat innuebat exsnecm^; SlmillS vocanti’ contra, ut paullum I^nnfmbft,-i7 lanU S1 Z nihcat’ ru^usque ceris et stilo r•' 1 a. scrib entis capiti catenis insonabat; momusTnirf'y 601’ prws, innuentem: nec - 1 lumen’ et se( l u dur. Ibat illa lento gradu quasi gravis vinculis. Postquam deflexit in aream domus, repente dilapsa deserit comitem 8); Posrnm r erb^ s et fol. ia concerpta signum loco ponit. effodT?ML le lt r maS1StratUS’ m° net’ ut ilium locum eant Inveniuntur ossa inserta catenis et nndi^’( l uae 1 C0r P us a evo terraque putrefactum uelinntL rell^ uerat vinculis; collecta publice seruit'i^ f 0rnus P ostea’ r i te contlilis manibus, ca- nativ' Kt ,- aeC< l uidem adfirmantibus credo: illud rmn jufJ 6, aIllS P” ssum- E st libertus mihi Marcus, • K eratU?' P um boc minor frater eodem lecto A,• j 6 a‘ s visus est sibi cernere quemdam in toro s adrnovente mque capiti suo cultros, at- q ex ipso vertice amputantem capillos. Ubi ^Pse circa verticem tonsus, capilli jacentes re- : 1, Ur‘ bjXlgu um temporis medium, et rursus si- - o^ w a! U Pf 10. 1^ ii de m fecit. Puer in paedagogio fitfl nar US\P- Uribu. sdor miebat; venerunt per fenestras df>runt. la P in tunic,s albis duo, cubantemque deton- toncn™ et< l ua ver,era nt, recesserunt. Hunc quoque nomh^’ SparS° Sque c. irca capillos dies ostendit. Nihil turn<; c; S T T U tum,«isi forte, quod non fui reus: fu- tius vlvieo omitianu s, sub quo haec acciderunt, diu- set. i am in scrinio ejus datus a Caro de me Ex C.Plinio Gaecilio Secundo. 329 me libellus 11) inventus est; ex quo conjectari potest, quia reis moris est submittere 12) capillum, recisos meorum capillos depulsi, quod imminebat., periculi signum fuisse. Proinde rogo, eruditionem tuam intendas. Digna res est, quam diu multumque consideres: ne ego quidem indignus, cui copiam scientiae tuae facias. Licet etiam utramque in partem, ut soles, disputes: ex altera tamen fortius, ne me suspensum incertumque dimittas, quum milii consulendi causa fuerit, ut dubitare desinerem. Vale. 1) T). i. er war in bem©efoloie©tattljabcrs ton 2L fnca ober(nadb bem SacituS Ann. u. 21.) nur beS£lua-' ftors. а) T). i. bie©cbu0g6ttin« eon^lfrifa. 3) ttte'«proconful/ 4) Q. i. auS bem 6intreffcu be^ crflern gludlifiten SueilS bcr SBelffagung fffloj? er, ba^ and) ber aiiberc eintreten, uub er at(o tu 2lfrica flcrben merbc. 5)!©. t. bte gurc^t baucrte notb tange©rfdpeinuug fort. б) 2). t. bte ftu^gebtutgte$afel, morauf ba^ ftu gebo* tfen tvar.. 7) Sc. animum, b. t. er betaubte fetu©cbor gletcpfatn bttrcy bte 5tnjlrengung be£©citles'. 8) 0ldl;mltd) bett Siibettobor. 9) Sc. manibus atli bem rorOergcbenbert— manibus nte conditis nacfbem ber©eifi burd) ettt orbeiitttd;e^ 25egtabut^ berub.igt, uub gteid;fam felbfl bcgtftbcu war. jo) Paedagogium l)tct ber be^^dUlfes?/\V0 btC ©elarett mobuteu uub fddtefcn. n) Uuter bem Demittau unireu bte gruublofcjtcu Dcunutta^ tioitett gemolmlid). 2)er bier geiuutnte©aru^ war ettt be* rud;tigter©elator biefet. 32) 3unt Srftuer Itef tttan ba^^aar uub bett S5art tuacbfeu. (1. 9. Ep. 33.) C. PLINIUS CANINIO SUO S. Incidi in materiam veram, sed simillimam fictae; dignamque isto t) laetissimo, altissimo, planeque poetico ingenio. Incidi autem, dum super coenam variam miracula hinc inde referuntur..Magna auc toris fides 2): tametsi quid poetae cum fide? Is tamen auctor, cui bene vel historiam scripturus credidisses. Est in Africa Hipponensis 3) colonia, mari proxima: adjacet ei navigabile stagnum, exquo, in modum fluminis, aestuarium 4) emergit, quod vice alterna, V fl W: !>• 330 XIX. Ex C. Plinio Caecilio Secundo. alterna, prout aestus aut repressit, aut impulit, nunc infertur mari, nunc reciditur stagno* Omnis hic aetas piscandi, navigandi, atque etiam natandi studio tenetur: maxime-pueri, quos otium ludusque sollicitanti His gloria et virtus altissime provehi: vtctor ille, qui longissime, ut litus, ita simul nqntes, reliquit. Hoc certamine puer quidam, audentior ceteris, in ulteriora tendebat: delphinus occurrit, et nunc praecedere puerum, nunc sequi, nunc circuire, postremo subire, deponere, iterum subire, trepidan- temque perferre primum in altum: mox flectit ad li- t us, reddifque terrae et aequalibus. Serpit per coloniam fama: concurrere omnes, ipsum puerum tamquam miraculum adspicere, interrogare, audire, narrare. Postero die obsident litus, prospectant mare, et si quid est mari simile 5}, Natant pueri; inter hos ille 6), sed cautius. Delphinus rursus ad tempus, rursus ad puerum venit. Fugit ille cum ceteris. Delphinus, quasi invitet et revocet, exsilit, mergitur, variosque orbes implicitat expeditque. Hoc altero die, hoc tertio, hoc pluribus, donec homines, innutritos mari, subiret timendi pudor: accedunt, et adluount, et adpellant: tangunt etiam, pertrectant* que praebentem 7). Crescit audacia experimento. Maxime puer, qui primus expertus est, adnatat na- tanti, insilit tergo: fertur referturque: agnosci se, amari 8) putat, amat ipse: neuter timet,°neuter timetur: hujus fiducia, mansuetudo illius augetur, nec non alii pueri dextra laevaque simul eunt hortantes monentesque. Ibat una(id quoque mirum) rielphi- nus alius, tantum spectator et comes. Nihil enim simile aut faciebat, aut patiebatur; sed alterum illum ducebat, reducebat, ut puerum ceteri pueri. Incredibile(tam verum tamen quam priora) delphinum, gestatorem collusoremque puerorum, in terram quoque extrahi solitum, arenisque siccatum, ubi incaluisset, in mare revolvi. Constat, Octavium Avitum, legatum proconsulis, in litus educto religione prava 0) superfudisse unguentum, cujus illum novitatem odoremque in altum refugisse: nec nisi post multos dies visum languidum et moestmn; mox, redditis yiribits, priorem lasciviam et solita ministeria repetisse. Confluebant ad spectaculum omnes magistratus, quorum adventu et mora, modica res publicano- 1 Ex C. Plixio Caecilio Secundo. 331 vis sumtibus atterebatur 10) Postremo locus ipse quietem suam secretumque perciebat. Placuit occulte interfici, ad quod coibatur. Haec tu qua miseratione, qua copia deflebis, ornabis, attolles. Qm quam non est opus adfmgas aliquid aut adst uas. sufficit, ne ea, quae sunt vera, minuantur. Vale. Sc. tuo.•Demt(SatttniuS wat citi 2) IDec dltete^pliniuS fetbji erja^lt biefc©cfd;tc^te(. 9- 3) Hippo(a$ nid;t mit»ott bem atten Sardiaao. 4) a esui aiium ci«c 2(ct tort©uituiN bct mu bem muc s u fimimcubdiifit, uub in bcn 93lcent)affir bct) bu Ifiucin, fo wie bcp ber(£bbc toiebet au^ tl;m t;ccau5 flie* fcn faun. 5) bct©CC uub baS aestuarium. 6) ,9ldf>mticb bec»on betu S)elpf;ut gettagene xuabc. 7) Sc. S3. ?)^T^faubuTaf bicfi fciit gcinctucr©cfpbtn fcpn fonnc Ui( ici) bcu cicini SScfu<|eu bec voituf-.fjcn SSeamten, i jte bciotttl;en raufte./ (1. 10. Ep. 97. 98.) C. PLINIUS TRAJANO IMF. S. 1) Sollemne est mihi, Domine, omnia, de quibus dubito, ad te referre. Quis enim potest melius vel cunctationem meam regere, vel ignorantiam m re? Cognitionibus de Christianis 2) interfui mimquam. ideo nescio, quid et quatenus aut puniri so ea, quaeri. Nec mediocriter haesitavi, sRpe aliquod discrimen aetatum, an quamlibet teneri ni 1_ stionbus differant 1? deturne poemlentiae venia, an ei, qui omnino Christianus fuit, desiisse non P''' nomen ipsum, etiamsi flagitiis careat, an_ agt haerentia nomini puniantur? Interim in us( q me tamquam Christiani deferebantur, hunc s m 7^ quutus modum. Interrogavi ipsos, an essent C- stiani? confitentes iterum ac tertio inteirogayi, P plicium minatus; perseverantes duci 3) jussi. que enim dubitabam, quaiecumque esset, terentur, pervicaciam certe et inflexibilem o s $3 2 XIX. Ex C. Plinio Caecilio Secundo. nem debere puniri. Fuerunt aliii similis amentiae- quos, quia cives Romani erant, adnotavi in urbem fundentur; m0X tractatu 4),« fieri solet, dif- undente se crimine, plures species inciderunt. Propositus est libellus sine auctore, multorum nomina contmens, qutnegareot, se esse Christianos, aut fuisse, quum, praeeunte me, deus adpellareni et imagini tuae, quam propter boc jusseram cum simulacris numinum adferri, thure ac vino Supplicarem praeterea maledicerent Christo; quorum nihil coei posse dicuntur, qui sunt revera Christiani. Ergo cli- mittendos putavi. Alii, ab indice nominati, eSe se Christianos dixerunt, et mox negaverunt; fuisse qui- em, sed desuse, quidam ante triennium, quidam ante plures annos, non nemo etiam ante viginti quo craWn m T^ tuam, deorumq/e sLula- mabantau em? P llrist°^dixerL. Adfir- mabant autem, hanc fuisse summam vel culpae suae vel erroris, quod essent soliti stato die 5/ante S cem con^mre; carmenque Christo, quasi deo, dice» cum invicem; seque sacramento non in scelus aliquod obstringere, sedne furta, ne latrocinia ne adulteria committerent, ne fidem fallerent, ne depo rZ m sm P f s Z 6) i lh r'' ,rai‘- peractis m P o bi discedendi fuisse, rursusque coeundi ad ca- plendum c,bu'm promiscuum tamemet innoxium lod ipsum facere desiisse post edictum meum, ql ,o secundum mandata tua hetaerias 7) esse vetuhlm oZ mag.s necessarium credidi, ex duabus aSissT quae ministrae dicebantur, quid esset veri et pe! tor’ ZTvZZT;^ n^ laliu<5 inv™’<1»™ supemitirn 11 em pravam et immodicam, ideoque, dilata coenitio res’dllrc I1 n Ule h dUm te decurri- Visa est™immihi digna consultatione, maxime propter periclitanti Zs D ZZ m- M,M enim actatis^omnisor- et vocabuntur 16^ XUS etiam’ vocantur in periculum, vicos eriom i,* J SeqUe enim ci. vitates tantum, sed pervisam p a g r°s superstitionis istius contagio c" nebatis fn,? U t ae Vldet^ sisti et c°rrigi posse, pisse celebra^' pro P e| ani desolata templa coe- peti: passimnup e‘ sacra sollemnia diu intermissare- rissimus emin. ven y’([ vs,ctl q ias> quarum adhuc ra- ssimus emtor inveniebatur. Ex quo facile est opi- - nari, Ex C. Plinio Caecilio Secundo.$33 nari, quae turba hominum emendari possit, si fiat poenitentiae locus. TRAJANUS PLINIOS. Actum, quem debuisti 9), mi Secunde, in excutiendis causis eorum, qui Christiani ad te delati lue’ rant, sequutus es. Neque enim in universum aliquid, quod quasi certam formam habeat, constitui potest. Conquirendi non sunt: si deferantur et arguantur 10), puniendi sunt; ita tamen, ut, qui negaverit se Christianum esse, idque re ipsa manifestum fecerit, id est, supplicando diis nostris, quamvis suspectus in praeteritum fuerit, veniam ex poenitentia impetret. Sine auctore vero propositi libelli, nullo crimine locum habere debent 11). Nam et pessimi exempli, nec nostri seculi 12) est. j) qXtriittS fdmet» btcfcn iSricf aB©tatt^ahcc t>on «ieit. 2) Sftdhmltclj tmtcr bcm Sonufiair, 3) Sc. ad supplicium. 4) 2>. i. hwd) i>e»@ang bcr Unterfucftung wur&ctt tminer me^rere l)ineinge$ogeu, inbeiu ciucc immec roiebcr nuf i)cit anbeni befannte. 5) 91df;mU(b«m©onntage. 6) Adpellare ivirb Crcbitor, ber&en©c^ulbtter ma^nt, gebraucht, 7)©c^eime©efellfc^aftert, Counentifet. , 8)©. i, bie fogenrtnntcn©iafoniffinnen. 9) I. e. legilimum modum agendi,- bic jjefiorijJC^oritt bf5 ^proccflei*. 10) 35. t. metut fte mtrfUd; ubccfu^rt merben. u) T>. i. auf nabmcntofc©enantiationen mn^bet) fciner®rh minafUntcrfudmng gcnommeit merben. 12) UiUit bem©omitian marcn bcrgleicfjen nahmcnlofc Stnga* bcu gembtmlich getoefen, abec nid;t uutec bem 334 XX. Ex Lucio Annaeo Seneca, Philosopho. XX. EX LUCIO ANNAEO SENECA PHILOSOPHO. Lucius Annaeus Seneca, Philosohus, Cordubae in Hispania natus, puer adhuc Romam venit, praeceptor et moderator datus est Neroni, qui. ipsum’ tandem mori jussit. Vixit seculo primo. Poetam eum fuisse, testimoniis aliorum auctorum scimus; nam tragoediae decem, quae ei adscribuntur, verisimilius plurium aliorum opus sunt. Celebriores sunt 124 epistolae ejusdem ad Lucilium, doctrinae et praeceptorum philosophicorum refertissimae. Scripsit et alia opera philosophica: de ira, de providentia, de tranquillitate animi, de clementia, de vitae brevitate, de beneficiis. 1. Caesaris gratus animus. (de benef. 1. 5. c. 24.) c ausam dicebat apud divum Julium ex veteranis quidam, paullo violentior adversus vicinos suos, et causa premebatur. Meministi, inquit, Imperator, in Hispani a talum te torsisse circa Sucronem 1)? Quum Caesar meminisse se dixisset: MeministirH iaem, inquit, sub quadam arbore minimum umbrae spargente, quum velles residere ferventissime sole, et esset asperi imus locus, in quo ex rupibus acutis unica illa arbor eruperat, quemdam ex commiiitionibus pe* nulam suam insubstravisse? Quum dixisset Caesar: ,, Quidni meminerim? et quidem siti confectus, quia impeditus j) ire ad fontem proximum non poteram, repere manibus volebam, nisi commilito, homo fortis, ac strenuus, aquam mihi in galea sua attulisset? 1'—- „Poies ergo, inquit, Imperator, agnoscere illum hominem, aut illam gaham? Caesar ait, se non posse gaieam agnoscere, hominem pulchre posse: et adjecit, Ex Lucio Annaeo Seneca, Philosopho. 335 jecit, puto ob hoc iratus, quod se a cognitione media ad veterem fabulam adduceret: Tu utique ille non es“—„Merito, inquit, Caesar, me non agnoscis: nam quum hoc factum est, integer eram. Postea ad Mundam g) in acie oculus mihi effossus est, et m capite lecta ossa 4)- T\ec galeam illam si videres, agnosceres: machaera enim Hispana divisa est.—~ Vetuit illi exhiberi negotium Caesar: et agellos, in quibus vicinalis via 5), causa rixae ac litium, fuerat, militi suo donavit. 1)(Bine 0tabt tn©pfinien. n, r* 2) J. e. aeger pede, megeit&C5 WCVteuFfen 3) 0tabt in©panien, bep bcr Cntnc bie otdjne be^'poutpef fu? beftegte.^ c z 4) Legere ossa svirb non ben Sobtcn gcfacp, quorum ossa leguntur a propinquis, tf)n($ UOU SebntbigCH, quorum ossa(sc. fracta) leguntur a medicis. S5tl()er 0UUCtl flii e i nem dtibtint(dc Provid.): remedii causa quibusdam et radi ossa et legi.. 5)(£in mebrern nacbbarlidicn©ut^cftftern gcmetnfdiaftlt* d)t’r UBeg, Via vicinalis flcf)! bcr via militaris jlrafc) entaegen. Ulpian faat( D‘g* 43- 7; 1-) vias vicinales et ceteras vias militares hoc interest: quod viae militares exitum ad mare aut in urbes autiu flumina publica aut ad viam aliam militarem habent: harum autem vicinalium viarum dissimilis conditio est. Nunc pars eaium in militares vias exitum habent, pars sine ullo exitu in- termoriuntur.“ 2. Magnus erga inimicos Mugusti animus. (de Clemcnt. 1. 1. c. 9.) Divus Augustus fuit mitis Princeps, si quis ilium a principatu suo 1) aestimare incipia: in communi 2) quidem republica gladium movit. Quum hoc aetatis esset, quotf 1113) nunc es, duodevicesimum egressus annum, jam pugiones in sinum amicorum absconderat, jam insidiis M, Antonii consulis latus petierat, jam fuerat collega proscriptionis: sed quum annum quadragesimum 4) transisset, et in Gallia moraretur, delatum est ad eum indicium, L. Cinnam, stolidi ingenii virum, insidias ei struere. Dictum est, et ubi, et quando, et quemadmodum ad- gredi vellet. Unus ex consciis deferebat. Constituit se ab eo vindicare: consilium amicorum advocari jussit. Nox illi iuquie'a erat, quum cogitaret, ado lescentem nobilem* hoc detracto 5) r imegrum, Cii Pom- 536 XX. Magnus Erga Inimicos Augusti Animus, 1 cmpeji nepotem 6}, damnandum. Jam unum lio- * ndnem occi ere non poterat, qui M. Antonio proscriptionis edictum inter coenam dictarat 7) Ge mens subinde voces emittebat varias, et inter se contraiias. Quid ergo? ego percussorem mecum securum ambulare patiar, me sollicito? Ergo non dabit P' ir as, qui tot civilibus bellis frustra petitum caput hj■ ect navalibus, tot pedestribus praeliis incolume, posteram terra marique pa parta est, non Occidere consiituit, sed immolare? JXam sacrificantem placue- lat adoriri. Rursus silentio interposito, majore muito voce, sibi, quam Cinnae, irascebatur. Quid vivis, si perire te tam multorum interest? quis fmis erU suppliciorum? quis sanguini? Ego sum nobilibus adulescentulis expositum caput, in quod mucrones acuant. JSon est tanti vita, si, ut ego non peream, tam multi perdendi sunt, interpellavit tandem illum Livia uxor, et; Aamittis, inquit, muliebre consilium? ±ac quod medici solent: qui ubi usitata remedia non procedunt, tentant contraria. Severitate nihil adhuc profecisti: oulvidienum cf Lepidus sequutus est, Lepidum'Muraena, Muraenam Caepio, Caepionem Egnatius, ut alios taceam, quos tantum ausos pudet io); nunc tenta, quomoao Ubi cedat clementia. Ignosce L. Cinnae. De- piehensus est: jam nocere tibi non potest, prodesse Jan ae tuae potest. Gavisus, sibi quod advocatum n-vcnercit, ux^n quidem gratias egit: renuntiari 11) a; em extemplo amicis, quos in consilium rogave* int, m peiavit, et Cinnam unum ad se arcessit; di* missjsqne omnibus e cubiculo, quum alteram Cin- n.e peni cathedram jussisset: Hoc, inquit, primum a U peto, ne me loqucntem interpelles, ne mtdio sermone meo proclames: dabitur tibi loquendi liberum tempus, t go te, Cinna, quum in hostium castris 12) invemssem, non factum tantum mihi inimicum; sed natum ig), servavi- patrimonium tibi omne concessi, hodie tam felix es, et tam dives, ut victo victores invideant. haperdotium tibi petenti, praeteritis compluribus, quorum parentes mecum militaverant, dedi. uum sic de te meruerim, occidere me constituisti? 1, guum ad hanc vocem exclamasset, procul hanc ab se abesse dementiam: Hon praestas, inquit, fidem, Cinna; convenerat, ne interloquereris. Occidere, inquam, me paras D Adjecit locum, socios, diem, ordinem •Magnus Euga Inimicos Auhusti Animus. 23? dinem insidiarum, cui commissum esset ferrum 14)» Et quum defixum videret, nec ex conventione jam, Sed ex conscientia tacentem f inquit, hoc animo Jacis? Ut ipse sis Princeps? male mehercule cum populo[Romano agitur, si tibi ad imperandum nihil praeter me obstat* Domum tueri tuam non potes. JSupcr libertini 15) hominis gratia in privato judicio superatus es. PLdeo nihil facilius potes, quam contra Caesarem advocare 16)? Cedo, si spes tuas solus impedio. Paulliishe te, et Fabius maximus, et Cossi,* tt Servilii i 7) ferent, tahiurnque agmen nobilium, noti inania nomina praeferentium, sed eorum, qui imaginibus suis igj decori sunt? u Ne, totam ejus orationem repetendo, magnam partem voluminis dccupem(diutius enim quam duabus horis loquutum esse constat, quum hanc poenam 19), qua sola erat contentus futurus, extenderet): Vitam tibi, inquit, Cinna, ite^ rum do, prius hosti, nunc insidiatori ac parricidae* Ex hodierno die inter nCs amicitia incipiat: contendamus, utrum ego meliore fide vitam tibi dederim, an tu debeas. Post haec detulit ultro consulatum, questus, quod non auderet petere: amicissirmvn lidelis- simumque habuit: heres solus fuit illi 20): riullis amplius insidiis ab illo petitus est. Haec Augustus senex, aut jam in senectutem annis vergentibus. Ia adolescentia caluit, arsit ira, multa fecit, ad quae invitus oculos retorquebat* 1)$>. t. weiut rintrt ifm&fof? iniit fccr£eit aig Oettrtlmh, v* cc brt etnpge Sicgmt mar,, uicl)t ater rt>d(m, u& ter 3eit beii$rhtminrat$. 2) 2). t. fo fariije er mit bem Slntcniu^ mi& gemetn fchaftUih al^ Srtunmr regirte, whc er graufam(gladium movit.) §) 5)er juttge$aifet Sterc», an Deu bie©chrfft de clementi» gericbtef i(t. 4) 3U4) bem©id Safft»3 rt>ar Slugufl(gct. a. U. 691. da ma{;l$ fdien uter 60 3atre'alf.©eun nacf; if>m jjcl bie SSerffhmtrung bes Sinua in basi 3atr 757 a. U. C. g)©. i; biefe 2?erfftH»teuu3 altem ttu^genemmeu, uvar er iitriden» uubefcf;oltetn 6) 25pn bet^aefuer bel^ompeju^. y)©ic oou ben Srinmoiren:©ctaotanrA,^tufemin^ unbtfe pjbn^ gegeu alie if>re gcmciufc^aftlict;eit tutb tefoubern ^eiubc auf einer fleinen^ufel bid Sitennd(jc^f rleuo) iu£)ter--3talieii tet) iSdiundn(fHplognai oeratrebete ^vofceiptioit ivarb burdj«iit offentliche^ Sbict don ily* neu Chre'siem Y 338 Ex Lucio Aknaeo Seneca, Philosopho. nen befanut gemadjr. 2)ic Sa{)I&er‘iprofcribicteit fecfitf fid) iwc^ Dem 4 2lppiftlt(de bello Civ. I. iV. c, 5.) anf 300 Beuatoreu(untec beueu aud,»©icero u>ar) iutD attf 2000 9iitter. 8) I. e. me. 9) Sauter aufeiuanbcr folgenbc^Jerfc^monte gegert ben Vid. Sueion. in Aug. c. 19. 10) ,,Nam ne nhimae quidem sortis hominum conspiratione . et periculo caruit.“ Sueion. 1. c. n)$D. i. et lic^ bie angefattteSerfammlimg abbe(lette«. 12) 2Babrfd)citilid) bcpm 2$nitus unb©affini. 13) etu©ttM beD'pompeju^ tx>ar©inna gleidjfam eitt geb orner be^ 14) S. i. toer ben 9)lorb au»fubren fodte. 15) S)er©init ijl: bu bijl fo obumdd)tig unb fo tnenig gead)? tet> baf felb;! ein§ret>geia(feuer ficb i» groferu©rebit gefeBt bat., 16) 1. e. contendere, cAusarh agere,©r fagt advocare, todl er furj oorber oon einem^projeffc gerebet batte. 17)©r uenut bie angefeben(?ett gamilieu ber bamablignt Seit. ig) Die ibreft 25orfabrcn(beren Stlbuiffe bie alicn^amilieit auffieUten)©bre madieu. 19) Diefc munblid;en 5Sortourfe fodien bie eittjige SSc(lrafun« ber'©inna feptt. 20)©inna fe^te ben$ugufi jum©rben ein. 3, Aliud exemplum magnanimitatis Augusti, ■(de Benef. 1. 3. c. 27.) Sub dix^o Augusto nondum hominibus verba sua periculosa erant i), jam molesta. Rufus, vir ordinis senatorii, inter coenam optaverat, ne Caesar salvus rediret ex ea peregrinatione, quam parabat: et adjecerat, Idem omnes et, tauros et vitulos optare 2). Fuerunt, qui illa diligenter audirent. Ut primum diluxit, servus, qui coenanti ad pedes steterat, narrat, quae inter coenam ebrius dixisset. Hortatur, ut Caesarem occupet, atque ipse se deferat. Usus consilio, descendenti 3) Caesari occurrit. Et quum malam mentem habuisse se pridie jurasset, id ut in se et filios suos recideret 4), optavit, et Caesarem, ut ignosceret sibi, rediretque in gratiam secum, rogavit. Quum dixisset Caesar se facere: JMemo; inquit, credet, te mecum in gratiam redisse, nisi aliquid mihi donaveris: peti^que non fastidiendam a propitio 5) summam: et impetravit. Caesar ait; Mea causa dabo operam,?ie urnquam tibi irascar. Honeste Mate es Filium Lugentes. 3?$ heste Caesar; quod ignovit, quodliberalitatem clementiae adjecit. Quicumque hor audiverit exemplum, neces- se est Caesarem laudet, sed quum servum 6) ante laudaverit.&a'm exspectas, ut tibi narrem manumissum» qui hoc fecerat? Nec tamen gratis 7). Pecuniam 5} pro libertate ejus Caesar numeravit. 1)$Bic uuter&cn Saifrrn,"rv'StSrrhi?' au. 2) 2Beit uaci) Ser gtiicfticljni 9tucffel)r bc;- Hatfer^ pir SScs geugung ter gtfeube eine 9)1 euge Opfertliiere acfqjlacljtet ivurben. 3) Sc. ex Palatio. bec lag auf bent 9)a(atinifd)cn 25?rge. 4) i), i. bas Utiabicf, m-elc^^ et brn SCuitifl g e ia u 11 fdf, mo» ae Dtelmcbr ifju felbfl u sb fetue©alme treffeit 5) 2). i. felbft luenn ber.^aifer md)f dou ibm Me; biat ipor» ben, fonbern oielmefir fcfeou nor ber ibm gene.at a^trfeit mare, txuirbe ba^ ecbetbene©efcbenf felgr anj buUi) geme® feu fcnn. 6) Der fetu em£>errn bcn 9iatf) ge:gebeu f;atte, ftcb idoli an- juflageh. 7) Sc. manumisit euili dominus, g) Die bem^errtt gefdnnfte Cumme tuar gletcbfam ba^ ie* fegelb fur beu©clauen. 4- Matres filios lugentes. (Consol. ad Murciam, c.£.) Octavia et Livia, altera soror Augusti, altera Uxor, amiserunt filios juvenes, utraque spe futuri principis certa. Octavia Marcellum 1), cui et avunculus et socer 2) incumbere coeperat, in quem onus imperii reclinaret: adolescentem animo alacrem, ingenio potentem; sed et frugalitatis continentiaeque in illis aut annis aut opibus non mediocriter admirandum: patientem laboris, voluptatibus alienum; tpiantumcumque imponere illi avunculus, et(ut ita dicam) inaedificare voluisset* laturum, Bene legerat 3) nulli cessura ponderi fundamenta. Nullum tinem, per omne vitae suae tempus, flendi gemendique fecit 4): nec ullas admisit voces, salutare aliquid ad- ferentes. Ne avocari quidem se passa est. Interna in unam rem et toto animo adfixa, talis per om em Vitam fuit, qualis in funere. Non dico non au,-.a consurgere, sed adlevari recusans: secundam orbitatem judicans 5), lacrimas mittere. Nullam hab re imaginem filii carissimi voluit, nullam sibi heri de Y 2 illo gAo XX. Ex Li/€jo Axk/iEO Seneca i PHitcsoPiio. illo mentionem. Oderat omnes matres, et in Liviam maxime furebat: quia videbatur ad illius filium 0) transiisse sibi promissa felicitas. Tenebris et solitudini familiarissima, ne ad fratrem y) quidem re’-* spiciens, carmina celebrandae Marcelli memoriae composita, aliosque studiorum honores rejecit, et aures suas adversus omne solatium clausit: a sollemnibus officiis 8) seducta, et ipsam magnitudinis fraternae nimis circumlucentem fortunam exosa, defodit se, et abdidit. Adsidentjbus liberis, nepotibus 9), lugubrem vestem non deposuit, non sine contumelia omnium suorum, quibus salvis orba sibi videbatur. Livia amiserat filium iDrusum loj), magnum futurum principem, jam magnum ducem. Intraverat penitus Germaniam, et ibi signa Romana fixerat, ubi vix ullos esse Romanos notum erat. In expeditione victor decesserat, ipsis illum hostibus aegrum cum veneratione et pace mutua prosequentibus, nec optare 11), quod expediebat, audentibus. Accedebat ad hanc mortem, quam ille pro tepublica obierat, ingens civium provinciarumque et totius Italiae desiderium, per quam, effusis in officium lugubre municipiis coloniisque, usque in Urbem ductum erat funus triumpho simillimum. Xon licuerat matri ultima fdii oscula, gratumque extremi sermonem oris haurire. Longo itinere 12) reliquias Drusi sui pro- sequuta, tot. per omnem Italiam ardentibus rogis 13)1 quasi totiens illum amitteret, irritata, ut primum tamen intulit tumulo, simul et illum, et dolorem suum posuit: nec plus doluit, quam aut honestum erat Caesari, aut aequm matri. Xon desiit itaque Drusi sui celebrare nomen, ubique illum sibi priva* tim publiceque repraesentare, et libentissime de illo loqui, de illo audire': quum memoriam alterius 14) nemo posset retinere ac frequentare, quin illam 15) tristem sibi redderet J) Sc amisit. Cr tonr crfLn(S&e. 0tad;maf;U f;cb ratoetc fit ben Stumuhr 5fntoniit^. go.b il;m fdnc 2ccf;ter 3tdi« ptr ebc. 3) Sc. Augustus. 2(uOLOREM E PIET. PATERNA D13SIM. ,34? c) S). i.(ic f)ieft eS glcidjfam fur cin©tucf, irreti 25crlufl * bcumuni ju fruitcn. (,) Sibcriur, ber mm bie 2Cii5'jtcftt gur 3la<^fo%c’t!i brr bcfant. 7) Sc. Augustum. g) i. e. conviviis, salutationibus, nuptiis elc. 9) 93OU i!)Cen bet)bctl Xocbtcut/ ber Antonia major unb mino 1: XHcloStere tuar ajt bcu 2)rufu^ ocrbciratbet, reti bcm fic beti 0eniiautcu? uub beit uftd)iua|)(igi;ti^aijrr Slaubiui- «fborcu battc. 10) 3brt’n jtresjitMt©of)n, beti 93ater brs?©ermauicu^. m) ftialmilid? 3tnd)t obec 5ob bc^ 2>rufu^. 12) 21 iic(uftusS|elbjf()o&[tc betx Cetcfmatn be#©rufnf Iron Ticinum(jeijt sparta) au citt, aifo tuaprfv^dnUd) mit it)in and) ^•uia.* 17) Siabmlic^ lecvt 0d&citcr^aufcn s tt>®^cn bc^ ibrufus. j 4) sc, filii Marcelli. j5) 3id{)m(id; bic£>ctaria. Pater dvlqrem e pietate paterna dissimulqns.- ( de Ira. I. 2, c t 3,3.) €. Caesar i), Pastoris, spleqdidi equitis R»- mAni, filium quum in custodia habuisset, munditiis ejus et cultioribus capillis offensus 2), rogante' patre, ut salutem sibi lilii concederet, quasi de supplicio ejus admonitus, duci 3) protinus Jussit. Ne tamen omnia inhumane faceret adversum^ patrem, ad coenam ilium invitavit eo die. Venit Pastor, nihil vultu exprobrante. Propinavit illi Caesar heminam: et posuit illi custodem 4)* f* 65'' duravit miser, non aliter, quam si filii sanguinem biberet. Unguentum et coronas misii 5), et. observare jussit, an sumeret. Sumsit, Eo die, quo lilium extulerat, itmno quo non extulerat o), jacebat con viva centesimus 7), et potiones, vix honestas natalibus liberorum, podagricus senex hauriebat: quum interim non lacrimas emisit, non dolorem aliquo signo erumpere passus est. Coenavit, tamquam pro filio exorasset. Quaepis, quare? habebat alterum. Quid ille Priamus? non dissimulavit iram, et regis 8) genua complexus est? funestam perfusamque cruo- Ve filii manum ad os suum retulit, et coenavit/ sed tamen sine unguento, sine coronis: ct illum.hostis saevissimus multis solatus, ut cibum caperer, Hortatus es-fc, non 9), ut pocula ingeotia,. super caput no gi2 XX. Ex Lucro Annaeo Seneeca, Philosopho. posito custode, siccaret.^. Contemsisset Romanus p^. ter, si sibi timuisset: nuue iram compescuit' pietas 10). Dignus fuif, cui permitteret a convivio ad ossa filii legenda j) discedere. Ne hoc quidem'permisit: benignus mtenm et comis adolescens 12^ propinationi- bu- senem crebris, ut cura leniretur, admonens lacessebar: colitra ille se laetum,- et o,blitum,^fpiid ea esset a tum die, praestitit. Perierat alter filius, si carnitici 13) conviva non placuisset. 1) T. i.(Saltguffl. 0 2) Sueton. in Calig. c. 35: Pulchros et comatos, quoties sibi occmreiem, occipitio raso, deturpabat. 3) Sc. ad supplicium..‘ 4' 1-‘tu ,,u bt’i'bad)tert, oh er trirffirb trmFen trfirhe. 5) A:‘ hei otcii frofftdnut©aflmalifeit ublict; roa.r. 6) If eil rr fTir niaeiT f)ln^rid)teten 6of;n feiii formlid&e^ o! TC.b‘ r$ hatte DcraefJrten fomten.. 7) ni riner fdjv Qrotfen©efeflfcf;aff.‘; 8)'Oe^ Q(4}i f le4, ron b m er ben£eict;nam i>e$"■Qeitibteten (ii. a v. 478.) 9)(San-iula b^ Fpaflor. • 0' Pte dtebe i|uj; fe-.HnvpociUeri nodi febeaben©obit, bat er- bu?d> bfefe^JeyfleJDlunji retten molite.. ii) bemabren. b*-*©ebettjTju fammeltt, mtb in euter Uf-tte aitfju* 12)(Xaltgula trnrb in fetnem zpffen 3abrc umgebracfu, itadb* bern er nocf^tttcbf 4 3abrc regtert batfe. 1 3) 9tabin(i(t)^bem(Saliattla, ber bttri> tuter5orte©taufam^ feilen allvr 2Irt, btefett Stabmcn oerbiente, <>. Ca/ii ad mortem condemnati invictus animas. (de Tjranrjuillit: animi c. 14.) Canus Jullys, vir itupfimfs magnus, cujus admi- yationi ne hoc t(uidem,obstat, quod nostro seculo 1) natus est, cum' 1 Cajo 2) diu alteifcatus,. postquam abeunti PhalaViS‘3) ille dixit,„JVe forte, inepta spe tibi blandiaris i duci 4) te jussi: u—.fhatias, inquit, ago, optime lirinccps.‘ c Quid senserit, dubito: multa enim occurrunt mihi. Contumeliosus esse volu it, et ostendere, qiianta crudelitas esset,- in qua mors bette- heium erat 1 An exprobrdVit illi quotidianam demdifl- tiam 5)\ agebant enim gratias, et quorum liberi occisi, tr quorum bona ablata erant. An tamquam libertatem libenter acceptt? Quidquid est, magno animo respondit. Dicet aliquis? Potuit post haec jubere illum Cajus vivere. Non timmt. hoc Canus. Nota erat Caji in Cani ad Mort. Condemn. Invict. Anim. 343 talibus imperiis fides. Gredisne, illum decem medios usque ad supplicium dies sine ulla sollicitudine exegisse*? verisimile non est, quae vir ille dixerit, quae fecerit, quam in tranquillo fuerit. Ludebat latrunculis, quum centurio, agmen periturorum trahens, illum quoque excitari jubet. Vocatus, numeravit calculos, et sodali suo: Vide, inquit, ne post mortem meam mentiaris te vicisse. Tum ad nuens centurioni, Testis, inquit, eris, uno me antecedere. Lusisse tu Canum illa tabula putas? illusit 6). Instes erant amici, talem amissuri virum. Quidmoesti, inquit, estis? Vos quaeritis, an immortales animae sint: ego jam sciam. Nec desiit in ipso veritatem fine scrutari, et ex morte sua quaestionem habere» Prosequebatur illum philosophus suus 7): nec jam procul erat tumulus, in quo Caesari deo nostio 87 fiebat quotidianum sacrum.„Quid, inquit 9), Ltfrae, nunc cogitas? aut quae tibi mens est?“— Observare, inquit Canus, proposui illo velocissimo momento, an sensurus sit animus, exire se: promisitque, si qui explorasset, circumiturum amicos, et indicaturum, quis esset animarum status. Ecce in media tempestate tranquillitas: ecce animus aeternitate dignus, qui fatum suum in argumentum veri vocat: qui m ultimo illo gradu positus, exeuntem animam percontatur: nec usque ad mortem tantum, sed aliqui etiam ex ipsa morte discit. Nemo diutius philosophatus. 1) T).l sit citwc Scit, roo ou©raufamfeit ubertraf. 4) Sc. ad supplicium..• 5) eucton m om«• n f q.“ C.““ erat que corporis constitit. Mentis valetudinem e‘P*_ 6) 2). t. c^ tuar bem Cantii nicl)t fo um t>a$ tointl 5 tlnut, aU bem&aifer 511 tro^cn. 7) i5crmmfdid) fetu gcftrcr tu ber^tfofopbtc, ober em b, ifim im daufe lebenber aricdufdjcr JPbtfofrpl). S) Cfinc bittere Stonje; bcun(Jafigula Uef f.c t) ebrett. |) Sc. Philosoplius. 7. XX. Kx LfVcw Annaeo Seneca. Philosopho, 7> Eruchtio emta, (ii-pist. 27.)' Calvisius Sabinus memoria nostra fuit dives et fluam m° n H l T libertini et ingenium. Nurn- quam vidi hominem beatum indecentius. Huic memq, derpf m ma i a A r f•,„. Ut lih modo nome n Ulyssis exci >!overm m0dOAdl' a’ niQdo^iami; quos tam bene nn t f’ 1 quam P aeda g°gos nostros 2) novimus. Ne, -eri inf tU U! I. lomcnclatoi A qui nomina non reddit, ‘’ d imponit 3), tam perperam tribus, quam ille Tro- ? A^vos, persalutabat. Nihilominus erudi- tus volebat videri. Hanc itaque compendiariam 4) excogitavit. Magna summa endt servos; unum J Home rum teneret, alterum, qui Hesiodum: nov^n, fmi«t re n Ljr,CIS?in§ ulQS assignavit. Magna J iciemlni T’ n° n A St q" t? d ,nirer^-^on invenerat: beavit 6). Postquam haec familia illi comparata est, coepit convivas suos inquietare. Ha- bebat ad pedes 7) hos a quibus subinde quum pe- uret versus, quos referret, saepe in medio versa excidebat 8). buasit illi Satellius Quadratus, stul orum divitum arrosor 9), et,'quod sequitur, ani- tf,et, quod duobus his adjunctum est, derisor ut Crammaticos haberet analectas 10). Quum dixisset Gabinus centenis millibus sibi constare singulos ser- ,\? S’• Enoris, inquit; totidem scrinia 11) emisses* Ille tamen m ea opinione erat, ut putaret,'se scire. ’!!' K^«‘squarn m domo sua sciret. Idem Sateliius l ium hortari coepit, ut luctaretur, hominem aegrum, paludum, gracilem. Quum Sabinus respondisset, t JT mOC!°f() f SU,n? ViX Viv°-—^oU, obsecro ie\ ^nquit, istud dicere, JSon vides, quam multos servos valerinssrmos habeo,?-~ Bona mens nec commo- h' tu f’ nec e,n?tur: et puto, si venalis esset, non ha- eiptoiem. At maia quotidie emitur. tvcn‘3'«if Uii?' nod) attev bcr edaven priancrn, v VsAp 1'? ,:’ era beglntcn-tt(&ciiu ba* nnv ^1! oie iaeciagog,) fo ttteiti^ fonnte 0abini^ fidi auvAN,- ©mcbt^en obrr^ojqnifcOeti friben befiZl 1 iAfs.dA mCU' at0 f bL'9j n^£c blc^‘iitbibaten bo; ifiren W ll)iien fe,c 9labmen bet iBurscc in bm»av [4>fa’ iu:n SM'tamni. 2JJar cr«U u„b Responsum Liberum degen. In Rustic. 345 fo aanittc cc naturlic^ baufig narc^te 3?a^men> uub ifriteii a(fo g{etd;fam neue 3la{;mcn f 4) 5;c, viam, t^ r r 5) X)le©riccfeca ja^itett nam iwafc^c Tnd)tcc, ' udl)m(td): SRfdu*,,©UMic^ocu^, 3bt)fu«> libe^,©tmanibc^, StKnmu,^nafreou, mtb^mbac. 6)€r tief fic et[i gleidjfam abct^ten, 7) D. i. ncbcnfitucm£aget ,a) bet^afel._.... S) T). i. ba» 0tbdu;fntf ucilie^ t^n mitten in ctuem jpctrfc. 9) Arrosor divitum, bet 1'Olt beil 3tc;d)cn SbottljtU JU$ict>eu ’ fadjt, ibuca ebca batunt fc|imetd)eU(arrisor), ira Stun^e alet ftc oevfpottct(derisor)._ 10) Aoalectes{)i2j? bet(ibciiitC/ bet bte Ue^ette|le doii bct Safet fammeUe, X>er©imt ift atfo: Stimu^t btt fotu^ Ud)e©elcfjttc^alten, bic bte Srocfcrt beutev 0del}t|aau fcit fammcin, ober bte galbea, gteidifam uatec bea£114> gcfadeaca 25erfe auftcfea. 11) Siepofitoriea aut SSad^evn. g. Responsum liberum degenerans iri rusticitatem,* (de Ira i. 3. c. 23.) Si qua alia in Philippo j) virtus fuit et contumeliarum patientia, ingens instrumentum ad tutelam regni. Demochares ad illum, Parrhesiastes 2) ob nimiam et procacem linguam adpellatus? inter alios Atheniensium legqtos venerat. Audita benigne legatione, Philippus: Dicite, inquit, mihi, jacere quid possum, quod sil Atheniensibus gratum? Excepit Demochares: Te, inquit, suspendere*. Indignatio cir- cumstqntiuni ad tam inhumanum responsum exorta est: quos Philippus conticescere jussit, et Thersi- tam 3) illum salvum incolumemque dimittere. At vos, inquit, ceteri legati, nuntiate Atheniensibus, multo superbiores esse, qui ista dicunt, quam qui jmpune dicta audiunt. 1)$Ucpaubcr4 be»©rofen SSatec. d S)er Srcpmutlhse-. r x 3)^omecifd)i: S^crfttc»(II. B. 212.) jetdjnctc'Ud.E- 5 fad^ burd) fetae arobeit©dpudiniiigni fiegai Die grieqjvtd)en fad^ burd) fehfe grobeu©djutabuugt ^urftat aus. 9, Servorum fides. (de Benefic. 1. 3. c. 23.) Claudius Quadrigarius 1) in duodevicesimo annalium tradidi, quum obsideretur Gramentum 2), et jam ad summam desperationem ventum esset, duos «rer* 346 XX. Ex Lucio Annaeo Seneca, Philos. e te, servos ad hostem transfugisse, et operae pretium fe., cisse. Deinde urbe capta, passim discurrente victore, illos per nota itinera ad domum, in qua servierant, praecucurrisse, et dominam- suam ante se egisse: et quaerentibus quaenam esset, dominam, et quidem crudelissimam ad supplicium ab ipsis duci, professos esse. Eductam deinds extra muros, summa cura celasse, donec hostilis ira consideret. Deinde, ut satiatus miles cito ad Romanos mores rediit, illos quoque ad suos redisse, et dominam, sibi ipsos dedisse. Manumisit utrumque e vestigio illa:"nec indignata est, ab his, se vitam accepisse, in quos vitae necisque potestatem habuisset. Potuit sibi hoc vel magis gratuiari. Aliter enim servdta, munus notae et vulgaris clementiae habuisset: sic servata, nobilis fabula, et exemplum duarum urbium 3) fuit. In tanta confusione captae civitatis, quum sibi quisque consuleret, omnes ab illa, praeter transfugas, fugerunt. At hi, ut ostenderent, quo animo facta esset prior ilia transitio, a victoribus ad captivam transfuge- runt, personam parricidarum 4) ferentes» 1)©m alter romifd^er©.efdudpfdjret&ct. 2) 0tftbt ttt Sueattteit. 3) I. e. Grumenti et Romae. 4) S)crtn©rmorbmtg eitteS£>crnt rett feinem©rteocn irarb alte citt parricidium fcctradjtet. 10. Pythagorici cujusdam religio. (de Benef. 1. 7. c. 21. Pythagoricus quidam emerat a sutore phaecasia 1), rem magnam 2), non praesentibus nummis. Post aliquot dies venit ad tabernam, redditurus: et quum clausam diu pulsaret, fuit, qui diceret: Quid perdis operam, tuam? sutor ille, quem quaeris, elatus, combustus est. Quod nobis fortasse molestum est, qui ia aeternum nostros amittimus: tibi minime, qui scis futurum, ut renascatur. Jocatus in Pythagoricum 3). At philosophus noster tres aut quatuor denarios non invita manu domum retulit, subinde concutiens. Dc, mde quum reprehendisset hanc suam non reddendi tacitam voluptatem, intelligens, adrisisse sibi illud luce m no, redit ad eamdem tabernam: et ait: Ille tibi viviL Tu redde, quod debes x Deinde per clostrum: qua XXI. Ex Aulo Gellio etc. 347 qua se commissura laxaverat, quatuor denarios_ in tabernam inseruit ac misit, poenas a se exigens improbae cupiditatis, ne alieno adsuesceret. O O-tti’?lrt°“ sibus^beba,. ifaconi fnninl r5 bU a t, argUmentUm est’ ut veluti fratris re- ; nieriti m Ite(fu£et)u4me»^flanjfc er and; auf fcittc 3tac6fommett fort. 4* Scipionis animus magnificus, sui cctisaetitia subnixus, (L 4. c. 18.) Scipio Africanus antiquior quanta virtutum gloria praestiterit, quam fuerit altus animo atque magnificus, et qua sui conscientia subnixus; plurimis rebus, quae dixit, quaeque fecit, declaratum est. Ex quibus sunt haec duo exempla ejus fiduciae atque exsuperantiae 1) ingentis. Quum M. Naevius, tribunus plebei, adcu- saret eum ad populum, diceretque, accepisse a rege Antiocho pecuniam, ut conditionibus gratiosis ac mol libus pax cum eo populi Romani nomine fieret; et quaedam item alia crimini daret indigna tali viro: tum Scipio pauca praefatus, quae dignitas vitae suae atque gloria postulabat: Memoria, inquit, Quirites, repeto, diem esse hodiernum, quo Hannibalem Poenum, imperio nostro inimicissimum, magno praelio vici in terra Africa: pacemque et victoriam vobis peperi insperabilem: non igitur simus adversum deos ingrati: sed, censeo, relinquamus nebulonem hunc, eamus hinc protinus Jovi optimo maximo gratulatum. Id quum dixisset, avertit, et ire in Capitolium coepit. Tum concio universa, quae ad sententiam de Scipione ferendam convenerat, relicto tribuno, Scipionem in Capitolium comitata, atque inde ad aedes ejus cum laetitia et gratulatione sollemni prosequuta est. Fertur etiam oratio, quae videtur habita eo die a Scipione, et, qui dicunt, eam non veram, non eunt infttias, quin haec quidem verba fuerint, quae dixi* Scipionis. Item aliud est factum ejus praeclarum. Petilii 2) quidam, tribuni plebei, a Marco, ut ajunt, Catone, inimico Scipionis, comparati in eum atque immissi, desiderabant in senatu instantissime, ut pecuniae Antiochenae, praedaeque, quae eo in bello capta erat, rationem redderet. Fuerat enim E. Scipioni Asialico 3) fratri suo imperatori in ea provincia legatus. Ibi Scipio exsurgit; et prolato e sinu togae libro, rationes in Bucephalus» 35- eo scriptas esse, dixit, omnis pecuniaeomnisque 1 C j. j i; 1um a) ut palam recitaretur, etadae praedae, i i 6 d enim id jam non faciam, m ” r,nm‘ e;“e^ttciaw conticua. Eumque U- 2r«m“Stim coram discidit suis manibus,ct concerpsit: aegte passus, quod cui salus imperu ac re^u blicae accepta ferri deberet, a» eo ratio] praedaticiae posceretur. il T e eminentiae. «) 6«'lUfircit i*« Africanus«biclt, 4) Sc. pos alat>an>. 6. Bucephalus. (I. 5. c. 2.) Frmro; Alexandri regis et capite et nomme Buce* Bq... Vmtum Chares 2) scripsit talentis tre- phalus 1) u•. p.,. donatum: aeris nostri summa er s: s^a rege, passus sit. Io etiam Alex^ nd er, belloIn- eft: quod, quum m e, i n h.oftium cune- 4). fJfSbrSenLlmm^, conjectis -.'‘“I-“ perfotr- Tornus vice atque m late<1 P mediis hostibus re- tamen ac prope)am«»»“<>“ bi eum extra gem vivactssrmo curs^rauht istque, in. super. tela extulerat, i bco con^ humani blatio ani- sutis securus quasi cu Alexander, parta ejus mam exspiravit. Ium locis condidit; at- ^e 1, XequfSes, Bucephalon adpellavih *) M rMS>hi& Denarii obcr Drachmae,,^ ooo Salent ammadiea,«erabe i 3^alcute, 4)©ejeti beu$bni$^ 7. Pro. 35% P R 0't A c 0 11 A s E A J' t i. V 8,■ 7i Protagoras bajulus- (1- 5. c. 3,) Protagoram, virum ia s{udiis doctrinarum egregium, adolescentem, ajunt, victus^quaerendi gratia in mercedem missum, Vecturasque onerum corpore suo factitavisse, Quod genus Graeci a^oCpccU^ i jvo eant, latine bajulos adpellamUs, Is de proximo rure Abaerafn 2) in oppidum, cujus popularis fuit, cau- a] c e s ligni plurimos ftmiculo brevi: circumdatos portabat. Tum fdrte Democritus, civitatis ejusdem ci- via, iomo ante alios virtutis et philosophiae oratis venerandus, quum egrederetur eitra urbem, videt cum cum illo genere oneris tam impedito ac tam incohibili, facile atque expedite incedentem: et prope' accedit: et juncturam posituramque ligni sciteperite- que factam considerat, petitque, ut paulum adouies- cat. Quod ubi Protagoras, uti erat petitum, fecit, atque itidem Democritus acervum illum et quasi orbem caudichm, brevi vinculo comprehensum, ratio- De quadam quasi geometrica librari continerique ani- madvertit: interrogavit, quis id lignum ita composuisset; et, quum ille a se compositum dixisset, de- si ceravit f uti Solveret, ac denuo in modum eu rudem coitocaref. At postquam ille solvit, ac similiter composuit, tum Democritus, animi aciem sollertiamque hominis non docti demiratus: MI adolescens, inquih quum ingenium bene faciendi%) habeas- sunt major melior aque, quae jacere rnecum possis: abduxifque eum statim, secumque habuit, etsumtum miniSiravit et philosophias docuit, et esse eum fecit, quantus postea fuit 4) Is tamen Protagoras insincerus quidem philosophus, sed acerrimus sophistarum fuit; pecuniam quippe ingentem quum a discipulis acciperet annuam, pollicebatur, se id docere, quanam verborum industria causa infirmior fieret fortior, Ouanf femGraece ita dicebat; Tog ViTTCC Xcy ovhqsittv Troitiv j); 0 8X{. fflfhrafler, 2) Ctabt tn Shiacicn. 3) 3. e. sollerter agendi. 4)^; r svoi-fc diter ber bernljrnfejicn 311£ofrah^ t) V, i fon ftfm&djern 9h$tegvtiut> grhnib macuni. /ba- Protagoras Sophista. 25S 8- Protagoras Sophista. (1. 5. c. 10.) Inter Protagoram, sophistarum acerrimum, et Evathlum discipulum lis et controversia super pacta mercede haec fuit. Evathlus, adolescens dives, eloquentiae discendae causarumque orandi cupiens fuit. Is in disciplinam Protagorae sese dedit, daturumque promisit mercedem grandem, pecuniam, quantam Protagoras petiverat: dimidiumque ejus dedit tunc jam statim prius, quam disceret: pepigitque, ut reliquum dimidium daret, quo primo die causam apud judices orasset et vicisset. Postea quum diutule auditor adsectatorque Protagorae fuisset, et in studio quidem facundiae abunde promovisset, causas tamen non reciperet, tempusque jam longum transcurreret, et facere id videretur, ne reliquum mercedis daret: capit consilium Protagoras, ut tum existimabat, astutum. Petere instituit ex pacto mercedem: litem cum Evathlo contestatur. Et quum ad judices, conjiciendae 1) causae gratia, venissent, tum Protagoras sic exorsus est: Disce, inquit, stultissime adolescens, utroque id modo fore, ut reddas quod peto, sive contra te pronuntiatum erit, sive pro te. Nam, si contra te lis data erit, merces mihi ex sententia debt biur, quia ego vicero: sin vero secundum te 1) judicat m erit, merces mihi ex pacto debebitur, quia tu viceris. Ad ea respondit Evathlus: Disce tu quoque, magister sapientissime, utroque modo fore, uti non reddam, qt odpetis: sive contra me pronuntiatum erit, sive nro me. Nam, si judices pro causa mea senserint, nihil tibi x sententia debebitur, quia ego vicero. Sin contra me pronuntiaverint; nihil tibi ex pacto debebo, quia non vicero. Tum judices dubiosum hoc, inexplicabileque esse, quod utrimque dicebatur, rati, ne sententia sua, utramcumque in partem dicta esset, ipsa sese res inderet, rem injudicatam reliquerunt: causamque in diem longissimum distulerunt Sic ab adolescente discipulo magister eloquentiae inclutus suo sibi argumento confutatus est. 1) Conjicere causam, b. i. bett et ritus fuit. Is Draco leges, quibus Athenienses uterentur, primus omnium tulit. In illis legibus furem, cujus modi cumque furti, supplicio capitis puniendum esse, et alia pleraque nimis severe censuit sanxitque. Ejus igitur leges, quoniam videbamur impendio acerbiores, non decreto jussoque, sed tacito illiteratoque Atlieniensium consensu oblitcratae sunt. Postea legibus aliis mitioribus, a Solone compositis, usi sunt. Is Solon ex septem illis inclutis sapientibus fuit: is sua lege in fures, non, ut Draco antea, mortis, sed dupli poena 1) vindicandum, existimavit. Decemviri autem nostri, qui, post reges exactos, leges, quibus populus Romanus uteretur, in duodecim tabulis scripserunt, neque pari severitate in puniendis omnium generum Tribunus Vitam Pro PatriaFundenS. 35$, hertlm furibus, neque remissa nimis lenitate usi sunt» Nam furem, qui manifesto furto prensus esset, tum demum occidi permiserunt, si aut, quum faceret tur- tum, nox esset, aut interdiu telo se, quum prenderetur, defenderet. Ex ceteris autem manifestis furibus liberos verberari addicique jusserunt ei, cui factum furtum esset, si modo id luci fecissent, neque se telo defendissent: servos item furti manifesti prensos verberibus adfici, et e saxo 2) praecipitari, sed pue- ros impuberes{praetoris arbitratu verberari voluerunt, noxamque ab his factam sarciri. 1)(gtfeftiwg©eflo^tenctt mit fcem boppeltcu 2) Se. Tarpejo. n. Tribunus vitam pro patria fundens. (1. 3. c. 7.) " Fulcrum, dii boni! facinus Graecarumque facundiarum magniloquentia condignum, M. Cato in libris Originum i) de Q. Caedicio, tribuno militum, Sdriptum reliquit. Id profecto est ad hanc ferme sententiam. Imperator Poenus in terra Sicilia, bello Carthaginiensi primo, obviam Romano exercitui progreditur, colles locosque idoneos priof occupat. Milites Romani, uti res nata est, in locum insinuant fraudi et perniciei obnoxium. Tribunus ad consulent venit, ostendit exitium de loci importunitate et lio* stium circumstantia: Maturum censeo, inqu t, si rerrt servare vis, faciundum, ut quadringentos aliquos milites ad verrucam illam(sic enim M. Cato locum editunt asperumque adpellat) ire jubeas: eamque uti occupent^ imperes horteris que; hostes profecto ubi id viderint, fortissimus quisque ct protntissimuS ad occursandum pugnandumque in eos praevertentur; Uno que illo negotio scse ad ligabunt; atque illi omnes quadringenti procul dubio obtruncabuntur. Tu interea, occupatis in ea caede hostibus, tempus exercitus eX hoc loco educendi habebis. Alia, nisi haec, salutis via nulla est. Consul tribuno respondit, consilium quidem fidum atque providens sibi viderit sed istos, inqiiit, milites quadringentos ad eum locum in hostium cuneos quisnani erit qui ducat?—„ Si alium, inquit tribunus, neminem reperies, me licet ad hoc periculum utat', ego hanc tibi et reipublicae animam do.“ Consul tribuno gratias Z 2 lan- XXL Ex Aulo Gellio. 25 6 laudesque egit. Tribunus et quadringenti ad moriendum proficiscuntur. Hostes eorum audaciam demirantur; quorsum ire pergant, in exspectando sunt. Sed ubi adparuit, ad eamdem verrucam occupandam iter intendere, mittit adversum ilios imperator Carthaginiensis peditatum equitatumque, quos in exercitu viros habuit strenuissimos. Romani milites circumveniuntur; circumventi repugnant. Fit prae- lium diu anceps. Tandem superat multitudo. Quadringenti omnes tum una perfossi gladiis, aut missi- libua"pecti cadunt. Consui interibi, dum ea pugna fit, se in locos tutos atque editos subducit. Sed quod illi tribuno, duci militum quadringentorum, divinitus in eo praelio usus venit, non jam nostris sed ipsius Catonis verbis, subjecimus. Verba Catonis:„ Dii immortales tribuno militum fortunam ex virtute ejus dedere. Nam ita evenit: quum saucius multifariam ibi factus esset; tum vulnus capiti nullum evenit. Quumque inter mortuos defatigatum vulneribus aegreque spirantem, quod sanguen 2) defluxerat, cognovere, eum sustulere. Isque convaluit, saepeque post illa operam reipublicae fortem atque strenuam perhibuit; ilioque facto, quod iitos milites subduxit, exerciium ceterum servavit. Sed idem benefactum in quo loco ponas, nimium mterest, Leonidas Lacedaemonius laudatur, qui simile apud Thermopylas fecit. Propter ejus virtutes omnis Graecia gloriam atque gratiam praecipuam claritudinis inclutissimae decoravere monimentis, signis, statuis, elogiis, historiis aliisque rebus gratissimum id ejus factum habuere. At tribuno militum paiva laus pro factis relicta, qui id€m fecerat, atque rem 3) servaverat.“ £i n^ Cato uber bie 9lomifd)e©efdjidbte. 2) 2Lte#om fktt sanguis.^ 3) ileonibao nid;t(mte tf;un fottnen. 12. Gaudio Exanimati. (1. 3- c. 15.) Cognito re p en t e insperato gaudio, exspirasse an mam refert Aristoteles philosophus, Polycritam nobilem feminam Naxo 1) insula. Philippides quoque, comoediarum poeta haud ignobilis, aetate jam exa- > Chilo, Judex Et Amicus. 357 exacta, quum in certamine poetarum praeter spem vicisset, et laetissime gauderet, inter illud gaudium repente mortuus est. De Rhodio etiam Diagora celebrata historia est. Is Diagoras tres filios adolescentes habuit, unum pugilem, alterum pancratiasten 2), tertium luctatorem, eosque omnes vidit vincere coronarique Olympiae eodem die; et quum'bi eum tres adolescentes amplexi, coronis suis in caput patris positis, suaviarentur, quumque populus gratulabundus flores undique in eum jaceret, ibi in stadio, inspectante populo, in osculis atque in manibus filiorum ammam efflavit. Praeterea in nostris annalibus scriptum legimus, qua tempestate apud Cannas exercitus populi Romani caesus est, anum matrem, nuntio de morte filii allato, luctu atque moerore adfectam esse. Sed is nuntius non verus fuit, atque is adolescens non diu post ex ea pugna in urbem rediit. Anus repente filio viso, copia atque turba et quasi ruina incidentis inopinati gaudii oppressa exanimataque est. 1) SKayuS, dne»on beit Cpftabifdjett 3nfdn. 2) a it cratium mac cute au3$aufl*iiub 3litt• t. 2)tenfch/ brn ,8tofus* nidd. i- Fabricius Pecunia Corrumpi Nescius. 359 15. Fabricius pecunia corrumpi nescius, (1. I. c. 14-) Julius Hyginus in libro de vita rebusque illustrium virorum sexto legatos dicit, a Samnitibus ad C. Fabricium, imperatorem papuii Romani, venisse, et memoratis multis magnisque rebus, quae bent ac benevole post redditam pacem Samnitibus fecisset, obtulisse dono grandem pecuniam, orasseque, ut acciperet utereturque; atque id facere Samnites dixisse, quod viderent, multa ad splendorem domus atque’victus defieri; neque pro magnitudine dignitateque lautum paratum 1) esse. Tum Fabricium planas manus ab auribus ad oculos, et infra deinceps ad nares, et ad os, et ad gulam, atque inde porro ad ventrem imum deduxisse, et legatis ita respondisse: dum illis omnibus membris, quae attigisset, obsistere atque imperare posset, numquam quidquam defuturum; propterea se pecuniam, qua nihil sibi esset usus 2), ab iis, quibus eam sciret usui esse, coii accipere. 1) Gtatt adparatum. 2)©tatt opus. 16. Honos e causa publica senio exhibitus, (1. 2. c. 15.) Apud antiquissimos Romanorum neque generi neque pecuniae praestantior honos tribui, quam, aetati, solitus; majoresque natu a minoribus colebantur ad deum prope et parentum vicem, atque omni in loco, inque omni specie honoris priores potiores- que habiti. A convivio quoque, ut scriptum est in antiquitatibus, seniores a junioribus domum deducebantur, eumque morem accepisse Romanos a Lacedaemoniis traditum est, apud quos Lycurgi legibus major rerum omnium honos majori aetati habebatur. Sed postquam suboles civitati necessaria visa est, et ad prolem populi frequentandam praemni atque invitamentis usus fuit: tum antelati quibusdam in rebus, qui uxorem, quique liberbs haberent, senioribus neque liberos neque uxores habentibus. Sic capite septimo legis Juliae priori ex consulibus fasses sfrmendi potestas iit, non qui plure* annos S6o XXL Ex Aulo Gellio. annos natus est, sed qui pluies liberos, quam colle- ga, aut in sua potestate habet, aut bello amisit. Sed m par utrique numerus liberorum est, maritus aut qui iu numero mantorum est i), praefertur. Sivero arn- bo et manti et patres totidem liberorum sunt, tum lile P r'stmus honos instauratur; et qui maior natu est pnor fasces sumit. Super his autem, qui aut caeli-’ bes ambo sunt, aut parem numerum filiorum habent aut manti sunt et liberos non habent, nihil scriptum in lege de aetate est. Solitos tamen audio,„qui lege poti ores essent 2), fasces primi mensis collegis concedere aut longe aetate prioribus, aut nobilioribus multo, aut secundum consulatum ineuntibus. i) 3- 25. ber fSrautigam mtb SBitutcr. 1* t‘ L’® crm^8<;©cfdjcirt meaen(iroficrcr 21iuaf)I Der^mber bcu 23orran 3 babcn foatnt! S} 17. Vinum suavius. (L. 13* c. 5.) Aristoteles philosophus annos jam fere natus duo tnifi X ffir ta’T- COrp0re aegro adfetto q u^ ac spe vitae tenui fuit. Pune omnis ejus sectatorum cohors ad eum accedit, orantes obsecrantesque, ut ipse delige- let 0(1 su! et magisterii successorem, quo post ;; JUS Cllem’ V™ iac]e ut ipso uterentur P ad ^tucha doctrinarum cornpknda excolendkque, quibus ab eo imbuti fuissent. Erant tunc in ejus ludo 1 boni mu.ti sed praecipue duo, Theophrastus et Menedemus. Ingemo hi atque doctrinis ceteros praestabant• alter ex insula Lesbo fuit, Menedemus autem Rhodo. Aristoteles respondit facturum esse, quod vellent: quum id sibi foret tempestivum. Postea brevi tempore, quum udem illi, qui de magistro destinando petierant, praesentes essent, vinum, ait, quod tum biberet, non esse id ex valetudine sua, sed insalubre esse atque asperum, ac propterea quaeri debere exo- ticum 1), vel Rhodium aliquod vel Lesbium. Id si- ut.umque ut curarent, petivit, usurumque eo di- Xit, quod sese magis juvisset. Eunt, curant, inve- mi’nt. Tum Aristoteles Rhodium petit, degustat* mox Lesbium; quo item degustato. Utrumque, inquit, oppido bonum, sed tjcheov b Aso-fiiog 2). Id ubi dixit, nemini fuit dubium, quin, lepide simul et verecunde, Eouus Sejanus. 361 recunde, successorem illa voce sibi, non vinum, delegisset. Is erat e Lesbo Theophrastus, suavitate homo insigni linguae pariter atque vitae. Itaque non diu post, Aristotele vita defuncto, ad Theophrastum omnes concesserunt. 1) i. ctuSlanbifdjer, bem eiacutlid^en©rtcdOcu? faube geroacbfener SBcin. 2)£>. i. bec Sesbtfche ifi ber fufere. 18. Equus Sejanus. (L. 3. c. 9.) Gabius Bassus in commentariis suis, item Julius Modestys in secundo quaestionum confusa r um, historiam de equo Sejano tradunt, dignam memoria atque admiratione. Cn. Sejum quempiam scribunt fuisse, eumque habuisse equum natum Argis in terra Graecia, de quo fama constans esset, tamquam de genere equorum progenitus foret, qui Diomedis Thracis 1) fuissent, quos Hercules, Diomede occiso, e Thracia Argos perduxisset. Eum equum fuisse dicunt magnitudine invisitata, cervice ardua, colore phoeniceo, flora 2) et comanti juba, omnibusque aliis equorum laudibus quoque lOngepraestitisse; sed eumdem equum tali fuisse fato sive fortuna ferunt, ut quisquis haberet eum possideretque, ut is cum omni domo, familia‘fortunisque omnibus suis ad internecionem deperiret. Itaque primum illum Cn. Sejum, dominum ejus, a M. Antonio, qui postea Triumvir Reipublicae constituendae fuit, capitis damnatum, miserando supplicio'adfectum esse. Eodem tempore Cornelium Dolabellam consulem, in Syriam proficiscentem, fama istius equi adductum, Argos devertisse, cupidineque habendi ejus exarsisse, emisseque eum sestertiis centum millibus: sed ipsum quoque Dolabellam in Syria bello civili obsessum atque interfectum esse; mox eumdem equum, qui Dolabellae fuerat, C. Cassium, qui Dolabellam obsederat, abduxisse. Eum Cassium 3) postea, satis notum est, victis partibus fusoque exercitu suo, miseram mortem oppetiisse; deinde Antonium post interitum Cassii, parta victoria, equum illum nobilem Cassii requisisse, et quum eo potitus esset, ipsum quoque postea victum atque desertum detestabili exitio interiisse. Hinc proverbium de ho-? mini- 362 XXI. Ex Aulo Gallio. Biblioth. Veterum, minibus calamitosis ortum, dirique solitum: ille ho* mo habet equum Sejanum. Eadem sententia est illius quoque veteris proverbii, quod ita dictum accepimus: aurum Tholosanum. Nam quum oppidum Tholosa- num 4) in terra Gallia Q. Caepio consul diripuisset, multumque auri in ejus oppidi templis fuisset, quisquis ex ea direptione aurum attigit, misero cruciabi- lique exitu periit. Hunc equum Gabius Bassus vidisse se Argis refert haud credibili pulchritudine vigoreque et colore exuberantissimo. 1) SDer alie$ljractfcf)e ,86stig IDiomrfecs? futtertc nactj bcr t^olc0ic feine nut^liutfcpnqTrifcbe,.»v>atb iijucii aber nibtid) fdbcr»om^erctdi’5 oorgciuorfei*. t) Florus fiaft floridus. 3) Der bcfflfmte SSnUti^^ mtb, tttre er, 9316rbe? best Cdfar. 4.) 3e^t Se ti 1 oufe, iq. Bibliothecae veterum. (L, 6. c. 17.) Libros Athenis disciplinarum liberalium publice id legendum praebendos primus posuisse dicitur Pisistratus tyrannus; deinceps studiosius adeuratiusque ipsi Athenienses auxerunt; sed omnem illam postea librorum copiam Xerxes, Athenarum potitus, urbe ipsa praeter arcem incensa abstulit, asportavitque in Persas. Hos porro libros universos multis post tempestatibus Seleucus rex, qui Nicanor adpellatus est, referendos Athenas curavit. Ingens postea numerus librorum in Aegypto a Ptolemaei regibus vel conquisitus vei confectus est ad millia ferme voluminum septingenta; sed ea omnia bello priore Alexandrino i), dum diripitur ea civitas, non sponte neque o{fera consulta 2), sed a militibus forte auxiliariis incensa sunt. 1) 2U*? itacf) bc»«pdmpejinJ Slicbertage Cafar ge0cu bic^.in» toct;ner»on SPefaithruMt.ftricg fuf;rtc. *) I. e, consulto, et industria. XXI. Catonis Disticha Selecta. 36/, I. 2. XXII, CATONIS DISTICHA SELECTA. Dionysius cato, verisimilius vixit seculo secundo sub Antoninis Augustis; de ejus vita certi rnhil coi- stat Scripsit sententias morales, quas a metrc, q eas'scripserat, dixit Disticha, quae oo praecepi, morum, in iisdem contenta, commendamu., A, Ex libro 1. Si Deus est animus, nobis ut carmina dicunt. Hic tibi praecipue pura sit mente colendus. Plus vigila semper, nec somno deditus esto. Nam diuturna quies vitiis alimenta ministrat. 0 Virtutem primam esse puta, compescere linguam, 3- Proximus iile Deo est, qui sot rattone acere , Ouae nocitura tenes, quamv.s sint cara, relinque. 'Utilitas opibus praeponi tempore debet. k. Contra verbosos noli contendere verbis: 5 Sermo datur cunctis, animi sapientia paucis. 6. Rumores fuge, ne incipias novus auctor haberu Nam nulli tacuisse nocet, nocet esse loq 7. Quum te aliquis laudat, judex tuus esse memento. ^Plus aliis de te, quam tu tibi, credere Officium alterius multis narrare memento. Atque, aliis quum tu benefeceris ipse, sileto, o Ne cures, si quis tacito sermone loquatur: 9* Conscius ipse sibi de se putat omnia ffici._ 10 Quum dubia et fragilis sit nobis vita tubuta. * In morte alterius tu spem tibi ponere noli. Infantem nudum quum te natura cre j^* Paupertatis onus patienter ferre memento. Noli homines blando nimium sermone probare. Fistula dulce canit, volucrem dum decipit aucep. Si tibi sunt nati, nec opes; tunc artibus Uo? Instrue, quo possint, inopem defendere vitam.] Ouae culpare soles, ca tu ne feceris ipse: Turpe esT doctori, quum culpa redarguit ipsum. 8 11. 12. *3- H; 364 XXII. Catonis Disticha Selecta. 15. Quod justum est, petito, vel quod videatur honestum: Nam stultum est petere id, quod possit jure negari, 16. Ignotum tibi tu noli praeponere notis: Cognita judicio constant, incognita casu. 17. Vincere quum possis, interdum cede sodali: Obsequio quoniam dulces retinentur aurei- ig. Litem inferre cave, cum quo tibi gratiainneta est: Ira odium generat, concordia nutrit amorem. B.-E4' libro II. 1. Si potes, ignotis eHam prodesse memento: Utilius regno est, meritis adquireve amicos. 2. Iratus de re incerta contendere no!’ Impedit ira animum, ne possit cernere verum. 3. Quod nimium est, fugito; parvo gaudere memento: Tuta mage est puppis, modico quae flumine fertur. 4. Corporis exigui vires contemnere noli: Consilio pollet, cui vim natura negavit, 5. Esto animo forti, quum sis damnatus inique: Nemo diu gaudet, qui judice vincit iniquo. 6. Litis praeteritae noli maledicta referre: Post inimicitias iram meminisse, malorum est. 7. Utere quaesitis modice, quum sumtus abundat. Labitur exiguo, quod partum est tempore longo. 8. Luxuriam fugito, simul et vitare memento Crimen avaritiae: nam sunt contraria famae. 9. Noli tu quaedam referenti credere semper. Exigua his tribuenda fides, qui multa loquuntur. 10. Consilium arcanum tacito committe sodali. Corporis auxil um medico committe fideli. <1. Rebus in adversis animum submittere noli: Spem retine; spes una hominem nec morte relinquit. 12. Rem, tibi quam nosces aptam, dimittere noli: Fronte capillata est, post est occasio calva. 13. Sit tibi praecipue, quod primum est, cura salutis: Tempora ne culpes, quum sis tibi causa doloris. 14. Somnia ne cures. Nam mens humana, quod optans, Dum vigilat, sperat, per somnum cernit id insum. 41\ C. Ex libro III. I, Instrue praeceptis animum, nec discere cesses: Nam sine doctrina vita est quasi mortis imago. 2. Catonis Disticha Selecta» 3 6$ Quum recte vivas, ne cures verba malorum: Arbitrii non est nostri, quid quisque loquatur. Segnitiem fligito, quae vitae ignavia lertur: blam quum animus languet, consumit inertia corpus. Interpone tuis interdum gaudia curis, Ut po sis animo quemvis suflerre laborem. Multorum disce exemplo, quae facta sequaris, Quae fugias. Vita est nobis aliena magistra. Quod potes, id tentes: operis ne pondere pressus Succumbat labor, et frustra tentata relinquas. Inter convivas fac sis sermone modestus, Ne dicare loquax, dum vis urbanus haberi. Utere quaesitis, sed ne videaris abuti, Qui sua consumunt, cumdeest, aliena sequuntur. Fac tibi proponas, mortem non esse timendam j Quae bona si non est, linis tamen illa malorum est. D. Ex libro IV, Despice divitias, si vis animo esse beatus: Quas qui suspiciunt, mendicant semper, avari. Commoda naturae nullo tibi tempore deerunt, Si fueris contentus eo, quod postulat usus. Quod donare potes, gratis concede roganti: Nam recte fecisse bonis, in parte lucrorum est. Quod tibi suspectum est, confestim discute, quid sit. Namque solent, primo quae sunt, neglecta, nocere. Quum tibi praevalidae fuerint in corpore vires, Fac sapias: sic tu poteris vir fortis haberi. Auxilium a notis petito, si forte laboras: Nec quisquani melior medicus, quam fidus amicus. Quum tibi vel socium, vel fidum quaeris amicum. Non tibi fortuna est hominis, sed vita petenda. Utere quaesitis opibus: fuge nomen avari: Quid tibi divitiae prosunt, si pauper abundas? Si famam servare cupis, dum vivis, honestam: Fac fugias animo, quae sunt mala gaudia vitae.. .Disce aliquid: nam, quum subito fortuna recessit. Ars remanet, vitamque hominis non deserit unquam. . Perspicito tecum tacitus, quid quisque loquatur. Sermo hominum mores et celat, et indicat idem. . Multum venturi ne cures tempora fati. Non metuit mortem, qui scit contemnere vitam» »3* 366 XXIII. Ex P. Ovidio Nasone. 13. Disce, sed a doctis: indoctos ipse doceto: Propaganda etenim rerum doctrina bonarum. 14. Tranquillis rebus, quae sunt adversa, caveto: Rursus in adversis melius sperare memento. 15. Discere ne cessa: cura sapientia crescit: Rara datur longo prudentia temporis usu. 16. Ne pwdeat, quae nescieris, te velle doceri: Scire aliquid, laus est; culpa est, nil discere velle» 17. Tempora longa tibi noli promittere vitae. Quocunque ingrederis, sequitur mors, corpus ut Umbra. Ig. Cede locum laesus fortunae, cede potenti: Laedere qui potuit, prodesse aliquando valebit. xxm. , EX P. OVIDIO NASONE. P. Ovidius Naso, ordine equestri natus, vixit Augusti tempore. Tomis, quo ab Augusto ex causis non satis notis relegatus fuerat, mortuus est anno decimo sexto post Christum natum. Scripsit libros quindecim Metamorphoseon, opus celeberrimum; et complura opera versu elegiaco, uti sunt: Libri Tristium^ Libri ex Ponto, Heroides; cet. A. EXCERPTA E LIBRIS METAMORPHOSEON. I. Quatuor mundi aetates, (L. I. v. 89—150*) a) Aetas aurea, v. fjo—■ ni, A •^dl-urea prima sata est aetas, quae, vindice nullo* Sponte sua, sine lege, fidem rectumque colebat. Poena metusque aberant, nec verba minacia fixo Aere legebantur: nec Supplex turba timebant Ju- P. Ovidio Metamoephos. 367 judicis ora sui: sed erant sine judice tuti. Komium caesa suis, peregrinum ut viseret orbem> Montibus, in liquidas pinus descenderat undas: Nullaque mortales, praeter sua, htora norant. Nondum praecipites cingebant oppida fossae: Non tuba directi, non aeris cornua flexi, Non galeae, non ensis erant. Sine militis usu Mollia securae peragebant otia mentes. Ipsa quoque immunis, rastroque intacta, nec miis Saucia vomeribus, per se dabat omnia tellus: Contentique cibis, nullo cogente, creatis, Arbuteos foetus, montanaque fraga legebant, Cornaque, et in duris haerentia mora rubetis; Et quae deciderant patula lovis arbore glandes. Ver erat aeternum, placidique tepentibus auris, Mulcebant Zephyri natos sine semine flores. Mox etiam fruges tellus inarata ferebat: Nec renovatus ager gravidis canebat aristis. Flumina jarfi lactis, jam flumina nectaris ibant: Flavaque.de viridi stillabant ilice mella. v. 92. heu f5rii'cf)cn nub Coment timrbcn bic©cfe$e iu (Srj gearaben, itnb offcntlid) aufgefleUt, bamit ft c jcbcc« Itum tcfcu fomur. e T. v. 98. Tuba bie c|cru^.' Srompete tvar tiii* ba? ftuptm, Titu- us, ciii gcfrunuutes^orrt fur bie Steitercp. v. i 0 6. XHe@td)e tuar bem^uinter beilig. v. 111. Stcftar tuar ber©otter Srauf. b) Aetas argentea, v. 113— 124. Postquam, Saturno tenebrosa in Tartara misso, Sub Jove mundus erat; subiit argentea proles, Auro deterior; fulvo pretiosior aere. Jupiter antiqui contraxit tempora veris: Perque hiemes, aestusque, et inaequales autumnos^ Et breve ver, spatiis exegit quatuor annum. Tum primum siccis aer fervoribus ustus Canduit: et ventis glacies adstricta pependit. Tum primum subiere domos. Domus antra luerunt, Et densi frutices, et vinctae cortice virgae. Semina tum primum longis cerealia sulcis Obruta sunt, pressique jugo gemuere juvenci. r. 113. 0attirn jungfier©afm bt’3 Ucano£(£)immel£) uub ber©ata,(©rbc) war ba^ einnUlb ber Scit.^c Qjibfdptmr ber©otter. v. 147. Aconiton, eiit©iftfnuit, baS wir nidbt ted)t fciutcn. ©inige nenrten e£©turm(>ut, wuri,© h f c n() u 11 e t u. v. 150. Slflraa,©iktiiut bes'©igeutbum^j Slec^tc». 2. Gigantes. (L. I. v. 152.) Adfectasse fuerunt regnum caeleste gigantes; Altaque congestos struxisse ad sidera montes. Tum Pater omnipotens misso perfregit Olympum Fui- Ex P. Ovidii Nas. Metamorph. Lib. Fulmine, et excussit subjectum Pelion Ossae. Obruta mole sua quum corpora dira jacerent: Perfusam multo natorum sanguine terram Incaluisse ferunt, calidumque animasse cruorente Et ne nulla ferae stirpis monimenta manerent, In faciem vertisse hominum. Sed et illa propago Contemtrix Superum, saevaeque avidissima caedis, Et violenta fuit: scires e sanguine natos. v. 154. XHpntp, cjn Skrg in SJjefjalien, bcp bc-n 35icbtmt fo riel ate bec^tutmel. iJkUoii unb SSergein 3. Regia Solis. (L. II. v. 1— 30.) Regia Solis erat sublimibus alta columnis, Clara micante auro, flammasque imitante pyropo. Cujus ebur nitidum fastigia summa tegebat: Argenti bifores radiabant lumine valvae. Nateriem superabat opus: nam Mulciber illic Aequora caeiarat, medias cingentia terras, Terrarumque orbem, caelumque*, quod imminet orbi, Caeruleos habet unda Deos; Tritona canorum, Proteaque ambiguum, balaenarttmque prementem Aegaeona suis immania terga lacertis, Doridaque, et natas: quarum pars nare videntur, Pars in.mole sedens virides siccare capillos; Pisce vehi quaedam. Facies non omnibus una, Mec diversa tamen: qualem decet esse sororum. Terra viros, urbesque gerit, silvasque, ferasque, Flurninaque, et Nymphas, et cetera numina ruris. Haec super imposita est caeli fulgentis imago: Signaque sex foribus dextris, totidemque sinistris. Quo simul adclivo Clymeneia limite proles Venit, et intravit dubitati tecta parentis; Protenus ad patrios sua fert vestigia vultus: Consistitque procul: neque enim propiora ferebat Lumina. Purpurea velatus veste sedebat In solio Phoebus, claris lucente smaragdis. A dextra, laevaque Dies, et Mensis, et Annus, Seculaque, et positae spatiis aequalibus Horae: Verque novum stabat, cinctum llorente corona; Stabat nuda Aestas, et spicea serU gerebat: Chrestom, A a Sta- - V 370 XXIII. Ex P. Ovidii JCas. Metamorph. Lib. Stabat et Autumnus, calcatis sordibus uvis:. Et glacialis Hiems, canos hirsuta capillos. v. 2.^prop, cine 2(rt pon(Srj, tooruntec®ot& gemifc^t n*ar, uub fcuerfarbig au^fal). v. 5. 9>tuUiber, obcr SJutfart,©rflrtber berbjeftc§ mit©dimeljting tmb SScarbcitung bcr SUtrtatte befdtdftigt. v. 7. Sriton, ein©of}ii bc^ Slepttm^ uub bcr 2hnp{)itrite, bittb' in eine 9ftufd)el, trie tn ein|>E>nt.^)rotcu^, cin SJlcetrgott, fomite(Td; iit aUe©cjlatten»ecroanbetn. © 0 r t/©emabUtm bes? StcreuS, cinc fDIecrgott^eit; tltre Sod)ter I/icfen Slereibeu. if. 19. Clymeneia proles^P&aetOU/ be^ SfpoHo ttnb bet’ " tue ne Gol;u. 4- Philemon et Paucis, (L. VIII. v. 624.) Jupiter et Mercurius ad pauperes devertunt. Haud procul hinc stagnum est, tel Ius habitabilis olimt Nunc celebris mergis, fulicisque palustribus unda, Jupiter hic specie mortalis, cumque parente Venit Atlantiades positis caducifer alis, a) Mille domos adiere, locum requiemque petentes: Mille domos clausere serae; tamen una recepit. Parva quidem, stipulis ct canna tecta palustri; Sed pia Baucis anus, pariliquc aetate Philemon Illa sunt annis juncti juvenilibus, illa Consenuere casa, paupertatemque ferendo Effecere levem, nec iniqua mente ferendam. Nec refert, dominos illic, famulosne requiras: Tota domus duo sunt: idem parentque, jabentque Ergo abi caelicolae parvos tetigere penates, Submissoque humiles intrarunt vertice postes: Membra senex posito jussit relevare sedili, Quod super injecit textum rude sedula Baucis. a) SJNrcur, cin Gofm bc£ Suphct^ unb bec QHaja, bic dtte $od)fer be^ 9)lauritanifdjeit.ftontg^ Sftlas ttmv.'£)?$ cur^ ilcnnjcid;en travcn§ t u ge f/ tmb bcr^etolb^ fl a b/ caduceus. Philemon et Baucis hospitibus convivium parant, v. 641. Inde foco tepidum cinerem dimovit, et ignes Suscitat hesternos; foliisque et cortice sicco Nutrit, et ad flammas anima perducit anili, Multifulasque faces, ramaliaque arida ]>e- Ex P. Ovidii Nas. Metamorph. Lib, 371 Detulit et minuit, parvoque admovit alieno: Quodque suus conjux riguo collegerat horto* Truncat olus foliis: furca levat ille bicorni Sordida terga suis nigro pendentia tigno; Servatoque diu resecat'de tergore partem Ex guam, sectamque domat ferventibus undis. Interea medias fallunt sermonibus horas, Sentiri que moram prohibent. Erat alveus illic Fagineus, dura clavo suspensus ab ansa: Is tepidis impletur aquis, artusque fovendos Accipit. In medio torus est de mollibus ulvis Impositus lecto, sponda, pedibusque salignis: Vestibus hunc velant, quas non nisi tempore festo Sternere consuerant; sed et haec vilisque, vetusque Vestis erat, lecto non indignanda saligno. Accubuere Dei. Mensam succincta, tremensque Ponit anus; mensae sed erat pes tertius impar; Testa parem fecit: quae postquam subdita clivum Sustulit, aequatam mentae tersere virentes. Ponitur hic bicolor sincerae bacca Minervae, a) Conditaque in liquida corna autumnalia fece, Intubaque, et radix, et lactis massa coacti, Ovaque, non acri leviter versata favilla: Omnia fictilibus. Posthaec caelatus eadem Sistitur argilla crater, fabricataque fago Pocula, quae cava sunt flaven ibus illata Ceris. a)£>ltoen, iodi£>cfd&aumfctr SRuuvwa u?at. Convivium ipsum, er praemium inde latum, v. 671. Parva mora est: epulasque foci misere calentes, Nec longae rursus referuntur vina senectae, Dantqae locum mensis paulum seducta secundis. Hic nux, hic mista est rugosis carica palmis, Prunaque et in patulis redolentia mala canistris, Et de purpureis collectae vitibus uvae. Candidus in medio favus est: super omnia vultus Accessere boni, nec iners pauperque voluntas. Interea quoties haustum cratera repleri Sponte sua, per seque vident succrescere vina; Attoniti novitate pavent, manibusque supinis Concipiunt Baucisque preces tirnidusque Philemon, Et veniam dapibus, nullisque paratibus orant. Unicus anser erat, minimae custodia villae, A a 2 Quem 372 XXTIL Ex P. Ovidii Nas, Metamorph. Lib. Quem diis hospitibus domini mactare parabant: Ille celer penna tardos aetate fatigat, Eluditque diu; tandemque eot visus ad ipsos Confugisse deos. Superi vetuere necari: Diique sumus, merii asquc luet vicinia poenas Impia, dixerunt; vobis immunibus hujus Esse mali dabitur: modo vestra relinquite tecta. Ac nostros comitate gradus, et in ardua montis Ite simul. Parent ambo, baculisque levati Nituntur longo vestigia ponere clivo. Tantum aberant summo, quantum semel ire sagitta Missa potest: Hexere oculos, et mersa palude Cetera prospiciunt, tantum sua tecta manere. Dumque ea mirantur, dum deflent fata suorum: Illa vetus, dominis et jam casa parva duobus. Vertitur in templum; furcas subiere columnae, Stramina flavescunt, aurataque tecta videntur, Celataeque fores, adopertaque marmore tellus. Talia cum placido Saturnius edidit ore: Dicite juste senex, et femina conjncge justo Digna, quid optetis. Cum Baucide paupa loquutus: Judicium superis aperit commune Philemon; Esse sacerdotes, delubraque vestra tueri Poscimus' et quoniam concordes egimus annos, Auferat hora duos eadem: nec conjugis umquum Busta meae videam, nec sim tumulandus ab illa. Vota fides sequitur: templi tutela fuere. Ante gradus templi quum ftarent forte, locique Narrarent casus: frondere Phiiemoua Baucis Baucida conspexit senior frondere Philemon. Jamque super geminos crescente cacumine vultus, Mutua, dum licuit, reddebant dicta: Valeque: O Conjux, dixere simul, simul abdita texit Ora frutex. Ostend.t adhuc Tyaneius illic a). Incola de gemino vicinos corpore truncos. Haec mihi non vani(nec erat, cur fallere vellent), Narravere senes: equidem pendentia vidi Serta super ramos, ponensque recentia, dixi: Cura pii Dis s^unt, et, qui coluere, coluntur. a) Zyana tfl cim<5tabt iit Jlappabocieit, bieoon ju wcit entfmit unu, ali baf? erit(Suwu>(mec'Xpaita’? Sbdume iu^rrjgten$dgen fomite. B. Select, P. Ovidii Nas. Epist. Ex Ponto. 373 B* SELECTAE P. OVIDII NASONIS EPISTOLAE EX PONTO. 1. A t t i e o. (L. II. 4) i^ccipe colloquium gelido Nasonis ab Istro, Attice, judicio non dubitande meo. Ecquid adhuc remanes memor infelicis amici? Deserit an partes languida cura suas? Non ita Di tristes mihi sunt, ut credere possim, Fasque putem, jam te non meminisse mei. Ante meos oculos tua stat, tua semper imago est: Et videor vultus mente videre tuos. Seria multa mihi tecum collata recordor: Nec data jucundis tempora pauca jocis. Saepe citae longis visae sermonibus horae:_ Saepe fuit brevior, quam mea verba, dies. Saepe tuas factum venit modo carmen ad aures: Et nova judicio subdita musa tuo est. Quod tu laudaras, populo placuisse putabam: Hoc pretium curae dulce recentis erat. Utque meus lima rasus liber esset amici, Non semel admonitu facta litura tuo est. Nos fora viderunt pariter, nos porticus omnis, Nos via, nos junctis curva theatra locis. Denique tantus amor nobis, carissime, semper. Quantus in Aeacidis Actoridisque a) fuit. Non ego, securae biberes si pocula Lethes, b) Excidere haec credam pectore posse tuo. Longa dies citius brumali sidere, noxque Tardior hiberna solstitialis erit; Nec Babylon aestum, nec frigora pontus habebit, Calthaque c) Paestanas d) vincet odore rosas: Quam tibi nostrarum veniant oblivia rerum, Non ita pars fati candida nulla mei. Ne 374 Setect. P. OviDi/Jms. Epist. Ex Ponto. Ne tamen haee dici possit fiducia mendax, Stultaquae credulitas nostra fuisse, cave: Constantique fide veterem tutare sodalem, Qua licet, et quantum non onerosus ero. a) Sfeactbe^, Sctmaljtne SfcffiiXes' eoa feinem©rofoctce i 2fiafu£. Act.orides, SStona&me be^^(jfroflosi oou fdacm ©ro^ater Sitior. T)cS 2ld)iae^ uub'^atrofio^^rcunb^ fifiaft i»i aut? brm^(otr.cr bcfaant b) Lethe, ber gftif ber SJcrgejfenbett in ber Unfertt>clt,en$ fpamicn, uttb tpa, waancir.a'; jcn SDltere. « Amico instabili- (Lib. IV. 3) Conquerar an taceam? ponam sine“ m t n“ r‘ men? An notum, qui sis, omnibus esse velim. Nomine non utar, ne commendere querela, Quaeraturque tibi carmine fama mem Dum mea puppis erat valida funoat‘" g’ Qui mecum velles currere, primus eras Nunc, quia contraxit vultum F°t tu»a, te«dis, Auxilio postquam scis opus esse tuo. Dissimulas etiam, nec me vis nos^ v' d* Quisque sit, audito nomine, Nas°’ r og aS- Ille ego sum, quamquam non vis audire, vetusta Paene puer puero i unctusamiClUa' Ille ego, qui primus tua sena nosse solebam, Qui tibi jucundis primus adesse jocis.^ f alp l ‘ ' M 11 I i! 376 Select. P, Ovidii Nas; Epmst, Ex Ponto. Ille ego convictor, densoque domesticas usu: ule ego judiciis unica Musa tuis. Idem ego sum qui mmc an vivam, perfide, nescis ‘-ura tibi de quo quaerere nulla fuit, euve fui nunquam carus, simulasse fateris: Seu non lingebas, inveniere levis. Dic, age, dic aliquam; quae te mutaverit, iram- . n i,am nisi justa tua est, justa querela mea est yuae te consimilem res nunc vetat esse priori? An crimen, coepi quod miser esse, vocas? M miai rebus opem nullam factisque ferebas- Venisset verbis charta notata tribus, ix equidem credo, sed et insultare jacenti le mdn, nec verbis parcere, fama refert. Qmd facis, ah demens? cur si fortuna recedat, xN au fragio lacrimas eripis ipse tuo? aec L-ea non stabili quam sit levis, orbe fatetur, OuoiTJ t U Zr m Uh‘° 5,' b P ede«mper habet Vuolnmt est folio, quavis incertior aura: lar nli levitas, improbe, sola tua est Omnia sunt hominum tenui pendenda filo Et subito casu, quae valuere, ruunt. Divius audita est cui non opulentia Croesi?) T ,i o empe vitam captus ab hoste tulit. Ule Syracosia b) modo formidatus in urbe O.nVi duram repulit arte famem. Qui.l fuerat Magno c) majus? tamen ille rogavit. _ buomissa rugiens voce clientis opem. Cuique viro totus terrarum paruit orbis, TU effectus omnibus i P se magis! Ule Jugurthino clarus Cimbroque triumpho, d) Vuo Victrix toties consule Roma fuit- It. coeno latuit Marius cannaque palus, Turdi rU i lt et t. anto pudenda viro. ■ m humanis divina potentia rebus: Litnf J e£ am praesens vix habet hora fidem. Eitus ad Euxinum, si quis mihi diceret, ibis, T un m] etues arcu ne friare Getae; ’ Om( f IX1 j Sem’ P ur g an tes pectora succos, Sum tam qU1? et ln t0ta llascitur Anticyra e). Fi^ 1- leC P assus nec s i mortalia possem, Et summi poteram tela cavere Dei. tlm^. as: e t quae tibi laeta videntur, loqueris, fieri trist/a posse puta.' ai B. Select. P. Ovidii Nas. Efist. Ex Ponto. 377 a)<£ tofuS, ifonig tu Sstbicu, fetttct 3leic[)i[)itutct^tucaeti brianut, ttnttbe»om^er(tfd)en^otugc St;mS^cfangeu, unb foUtc Icbcnbtg oerbrartnt tucrben. 91ut fetrt 2{u£vuf: S)@otott! eoioni ctumtrte bcn(£t)ntS au beS©iuc« fcS'SBcnfdmntbigfctt r baf? cr inm baS Scbcu fct>cnPc.-- Cokui abct^attc§u»or bem©rofuS, bet fur bc^glucfltct)* ffc>5 93lt'nfd)nt ge&altcn feuu'rooUtc, gefagt: ct' fbuuc nte* tr.anbcn tot bem$ebe gludftd) rreifcn.. b) 2Diout)£bcr 3 u n g c r e, Jlontg ron©nracuS tu tot» cHten,mu^te enblid) fcincit Uuterb«It burcf; ilntevmytuug btr Sugenb, tiub 9)luftf fudjcu., j c) c i) 0 ni» c j u S bet©rofe battc beS^tolomatts*Jioe naiiuS rertriebenetu?8atrr tuiebet ju bem SBudieoevbolItu» mm fucbte er, rou(Jafar bcftcgt, bep feinem Sltcutcu ?0t ar j u S uabm bcn itbnig ron STturntbien, 3«5 u f' tl)au3 bess SCuguffuS nenitt£)»ib oftetS Superos, tote best Sluguff Deus, 3n»u-er. b) Tmolus’, ein 23erg in Snbtcn, tnegen be^ 2Beimt»adtfe^ ocrupmt.(51 epoti, eine Qtabt in tyeloponneg veid) an a?in?en. iit©tcilien, ttiegeu ber S^ieucnsucbt bes rauiif. 0• e) SUacebonint. XXIII. XXIV. Ex Quinto Horatio Flacco. 379 fasmmMSms&imae* XXIV. EX QUINTO HORATIO FLACCO. Quintus Horatius Flaccus, natus\enusiae in Apulia, vixit seculo Augusti, cui, uti et Maecenati, fuit carissimus, Romanae fidicen lyrae, scripsit Jda- rum libros quatuor, et epodon unum, libios duos satyrarum, duoscjue epistolarum. In Avarum. L, II. 18- Non ebur, neque aureum Idea renidet in domu lacunar: Non trabes Hymettiae i) Premunt columnas ultima recisas Africa 2): neque Attali 3) Ignotus heres regiam occupavi: Nec Laconicas 4) mihi Trahunt honestae purpuras clientae. At fides et ingenl Benigna vena est; pauperemque dives Me petit. Nihil supra Peos lacesso; nec potentem amicum 5), Largiora flagito, flatis beatus unicis Sabinis. 6) Truditur dies die Novaeque pergunt interire lunae: Tu secanda marmora Locas sub ipsum funus; et, sepulchri tmmempr, struis domos; Marisque Bajis 7) obstrepentis urges Submovere litora, Parum locuples continente ripa. Quid? quod usque proximos Revellis agri terminos, et ultra Limites clientium Salis avarus; pellitur paternos 380 XXIV. Ex Quinto Horatio Flacco. In sinu ferens deos Et uxor, et vir, sordidosque natos! Nulla certior ta men, Rapacis Orci{5) fine, destinata Aula divitem manet Herum. Quid ultra tendis? Aequa tellus Pauperi recluditur Regumque pueris: nec satelles Orci 9) Callidum Promethea 10) Revexit, auro captus. Hic superbum Tantalum ii) atque Tantali Genus coercet: hic levare functum Pauperem laboribus. Vocatus atque non vocatus, audit. i)£t)mctfu$, eht in Slttffa, 6cruf;mt roegcit SSieuem frauter,(d)bnm DJtavutortf unb tporaa^ Skdfett gejimmert luurbcn. z) Africa ultima; b.i. Sltumibictt irar rehhmiebet morben fepn. r 1 j l an talus, jtonig in^brigten, no urbe oom Supiter in bie untertucfi^ttr©trnfe feitte^ Ucbcrmutbe^ t)er(lo(fen; tt>o ec hott©ur(l unb f>ungcr gegualt tuirb. ^4 d JSl a e ce n a t e m. (Lib. V. 1.) Ibis Liburnis 1) inter alta, navium, Amicg, propugnacula, Pa- Ex Quinto Horatio Flacco., 181 Paratus omne Caesaris periculum Subire, Maecenas, tuo. Quid nos, quibus te vita sbsupers.ti.te Jucunda; si contra, gravis? Utrumne jussi persequemur otium, Non dulce, ni teCum simul? An hunc laborem mente laturi, decet Qua ferre non molies viros? Feremus; et te vel per Alpium juga, Inhospitalem et Caucasum, 2) Vel occidentis usque ad ultimum sinum,, Forti sequemur pectore. Roges, tuum labore quid juvem meo Imbellis, ac firmus parum? Comes minore sum futurus in metu. Qui major absentes habet: Ut adsidens implumibus pullis avis Serpentium adiapsus timet, Magis relictis; non, ut adsit, auxili Latura plu. 1; praesentibus. Libenter hoc et omne militabitur Bellum in tuae spem gratiae*: Non ut juvencis illigata pluribus Aratra nitantur meis; Pecus ve Calabris ante sidus fervidum Lucana 3) mutet pascua; Nec ut superni villa candens Tusculi 4) Circaea 5) tangat moenia. Satis superque me benignitas tua Ditavit: haud paravero, Quod aut avarus ut Chremes 6) terra premam, Discinctus aut perdam ut nepos, j) Liburnis scii, navibus, S)tl’ ltbutni[fd&C!l© o ba£ ben 3Biutec binburel; gero ab et batte, tnurbe, iX)c(c[;ev bei;m^ufgaiige be^£>uubi-gejuHta?( Sl' ns fervidum! gcfc^a^*, fo wurbc et m btc scbirgt^en uniMcU* 282 XXiV. Ex Quinto Horatio Flacco. fcrtt©e^citbctt Sucaiticu^(]ctde6nt. foUtc affu ctaemiicfi betfen: pecus mutat pascua Calabra Lucanis. V 4) Tusculum, dite©fa&t in Salium anf eiucc Wnfyofye. 5) Circaea moenia fjeipeu bie dDlattectt SusScttlum^, meti(te oort Sdeaouu&d einem©oline ber 6ircc er&attf fe!)n fodat 6) Chremes ber 9laf)me etneiS alte»©ei^eu tit ber Slnbria* etuem Sufffptdc be^ Sercnftu^. Populum Romanum. ( L- y. 7.) Quo, quo scelesti ruitis^ aut cur dexteris Aptantur enses conditi? Farumne campis atque Neptuno super Fusum est latini sanguinis? Non ut superbas invidae Carthaginis Romanus arces ureret, Intactus aut Britannus ut descenderet Sacra catenatus via: Sed ut, secundum vota Parthorum, sua Urbs haec periret dextera. Neque hic lupis mos, ncc fuit leonibus, Nunquam nisi in dispar feris. 1) Furorne caecus, an rapit vis acrior? An culpa? responsum date. Tacent; et ora pallor albus inficit. Mentesque perculsae stupent. .Sic est: acerba fata Romanos agunt, Scelusque fraternae necis, Ut immerentis fluxit in terram Remi Sacer nepotibus eruor. 2) ») Qui nunquam nisi in dispar(scii, genus animalium) feri Mint. b. i. Sic falten nic Sbiece i!)cer©attuna an, nue atmner acaat Stomer fampftat. 2) 0cit bem(ut) be£ unfcbnlbigen 23(ut jum^fnc&e (sacer) bcr 3?act)fommcn anf bic@rbe ffoj?': neffolaf foaav l;erbcs'©djieffat tmb 2>rubcnnorb baS S\ 6 mi fi) e SSolf. Laudes vitae rusticae ex ore foeneratoris, ( L. V. 2.) Beatus ille, qui procul negotiis, Ut prisca gens mortalium, Paterna rura bobus exercet suis, Solutus,omni foenore. Neque excitatur classico miles truci, Neque horret irratum mare; Fo- Ex Quinto Horatio Flacco» g8& Forumque vitat, et superba civium Potentiorum limina. Ergo aut adulta vitium propagine- Altas maritat populos; Inutiiesque falce ramos amputans. Feliciores inserit; Aut in reducta valle mugientium Prospectat errantes greges; Aut pressa puris mella condit amphoris: Aut tondet infirmas Oves: Vel, quum decorum mitibus pomis caput , Autumnus arvis extulit, Ut gaudet insitiva decerpens pira. Certantem et uvam purpurae; Qua muneretur te, Priape i) et te, pat«N Silvane, 2) tutor finium! Libet jacere modo sub antiqua ilice, Modo in tenaci gramine. Labuntur altis interim ripis aquae; Queruntur in silvis aves; Fontesque lymphis obstrepunt manantibus Somnos quod invitet leves. At, quum tonantis annus hibernus Jovis Imbres nivesque comparat, Aut trudit acres hinc et hinc multa cane Apros in obstantes plagas; Aut amite levi rara tendit retia, Turdis edacibus dolos; Pavidumque leporem, et advenam laqueo gruem Jucunda captat praemia. Quis non malarum, quas amor curas habet. Haec inter obliviscitur 1? Quod si pudica mulier in partem juvans Domum atque dulces liberos, Sabina qualis, aut perusta solibus Pernicis uxor Appuli, Sacrum vetustis exstruat lignis xocum Lassi sub adventum viri, Claudensque textis cratibus laetum pecus Distenta siccet ubera, Et horna dulci vina promens dolio Dapes inemtas adparet: Non me Lucrina juverint conchylia, Masisve rhombus, aut scari, 9 Ni 384 XXIV. Ex Horatio Quinto Flacco Si quos Eois intonata fluctibus Hiems ad iioc vertat mare; Non /Ifra avis descendat in ventrem /neum Non attagen Ionicus Jucuncior, quam lecta de pinguissimis Oliva ramis arborum, Aut herba lapathi prata amantis, et gravi Malvae salubres corpdri, Vel agna festis caesa Terminalibus, 4) Vei hoedus ereptus lupo. Has inter epulas ut juvat pastas oves Videre properantes domum; Videre fessos vomerem inversum boves Collo trahentes lanquido; Positosque vernas, ditis' examen domus, Circum renidentes Lares! 5) Haec ubi loquutus loenerator Alpiiius, Jam jam futurus rusticus, Omnem redegit Idibus pecuniam; Quaerit Kalendis ponere., 1)^pvtacug,©ott bec®neten,©ettt£>t>fer tuar ponin, Sr|Hinge oon(SatueitfriiJjtcii, Sraub.en jc. 2)@ 11 n a n u, cin dltlid>er gelbgett, t>cv fiic t>cn Jubati, 'Jiccfcr uuD forgt. o)■pie uber bd$ bfiddje SDhev auj ber^rembe jicljrnbnt nidte galten bep beu Qlbmmt fiir geiferbiiunt. Tue}? gi(t ouch Dott bm 2(uflern au£ bem fiueriucr? 0re jirifdteit S3a]d mtb Cuma in Campanien; von ber Qtteerbuttc(rhom- bus) unb bem, uad) 3t«heu buvcp 0iurm Ptvf^lagcueit, 0carus’; 00n bem 2lfrifautfd>ett idoael, ben tyiinui* ben SZmuibifchen nennt/ unb non etnigen fur etne 0d)nepfe »rm anbern fur etucn f?afati gebaiteu uurb; unb you bem 3onifcf)eit S5trf» ober|>afeU)u!'ite. 4) Termiint^, ber©ott ber©rdnjftcbenmg. 5)£arcn, bie-^au^gotter, flanbeti iu ditent 0c^rdnfc^eit auf bem.^eerbe,^um meldjeu bie©clareti(tdi lagerten, * unb tuurbett au 5 c ll fa.g c! t gefaubert, ustb btauf gebobuef. C Sfu ben 3ben mucbett bie©eiber eingeforbert.?lu ben$>i- teuben innrbe©efb an^gelieben, unb bte Shnfeu bejabh, bie bei) ben©riec^ert unb 3tornertt mauatbiiA cniricfttet nutrben. «# 2t u M» 3 » o n ©eMc&ten. B b Gkrestom, I» Wi, Ut msi ♦'' Ri J P! i».Uj rnm 'it ni : u u nh ? s:‘ 28 mm si I Mi:b:3 387 £>er£oft>e unb^er SHMf. r m ber wuffett^artbcr*^elbei: 6dp[u^^onig unb SDletjicr 25ar S)ert 3l;fC)t|lnf;f auf; ba^ SJoIf ber 2Balbec ©tanb na^ bi‘c'ibrbnnng um fte fyev. £)ie itub erfc^tea sucrff, unb f(agtc ©er Sbiere firengem£)berbauptt 3bt^inb> ba^ fjab’, eb €iu uubcfannter©ieft geraubf. ©er Soiue faf; umber, gu boreu, 2Bem ron(b baosm tua^ tuiffenb fei>. Sct), fprocb ber SBolf; Fami beifiS fdjworen, ^)err^bnig, id; tuar nid>t babep^ Itub tuet rerftagt bidj? fpracb ber^bnis SSerlaumber’.{tel itjm jener eiu: 3d) bin jt&t Franf, unb ejfe. tueuig, Unb fann e» nid;t a( ett)efen fetui. 0d)R>eig, ricf ber£6iue, ba^©eiutffen £a^t eitten 25ubcu nircenb^ rubn; ©u bftff ber^ub ibr^a(b jerrt fen, ©er S5dr foll bir befo;leicben tbun. 0o(Fatb ber 2Boif■, unb tuie man fagrt SSerrictb frin 25aud;, R>a$ er gethait. 2Ber(td) entfdmlbigt, eb man ftaget/ ©et£i&t ftcb fetbjl sum$b»Uer B b ©ef 3SS © i e© d) U r g^ 2(ftica roar tine©cf;iatige, 2) ic alie S&ter’ ol;u’ Urfac^ Uufc t»a^(ie bif, trieb’^ nic^f lattgc: X)ie SBuube fc^icoU, flacb gciPif. S)ief gtng tf^r langc gcit uoti(Statle»;. 5St»,&a(te eittfl itu©cafc fptelt’, 0te enbltt^ ibrert eignen©cbauett §tir ettie frcmbe©c^lange biclf. SDa bif(te; tveil fte e£ ntcbt tpuf^c^ SDlit eiitcc folcben 2Butb nadb(tcb; 5Daf^(te baoort felb(l(ierbett mufje. 3) aratt, SScrlaumber, fpicgle btcbl gidpitftJeiV t)er 35 a ter uni) bte brei)©c^tie, 23on 3a(;ren ait, an©uterit retcfj> Sbeilt ein(l ein SSatee fetn SJennogen, Utib ben mit 2)Utl)’ ertOorbnett©egen ©elbfb ynter bie beet)©obite gleidj. @in©iamant fpradb bcr Sllte, 2)en id; fur ben oon eudb bebalte, 2)er, mittelfi einer eblcn%ljat a 2)aju ben gro^ten Slnfprucb l)&t. Um biefen Slnfprucb ju eclangen, ©iebt ntan bie©6l;ne ftcb serflreun. 2) rep 9)tonben tuaren fcf)oit oergangen^ ^)a ffell^en(te ftcfj roieter ein., 3) rauf fpracO bcr 3lelte(?e bcr^rubcr: |>Prt! ts oectrauf ein frcntber£Dtaitit ©ein©ut obn’ eit^gen©cbein ntir an^ X)em gab id) e# getreulidb tuiebcr. ©agt, tuar bie%l)&t uidbt loben^tvetfb? 2)u tl;ak({,©obn, tuie(tcp’$$el)bti, Ste| .389 £ief ft(&&er^iet* t»cvnef)men: SBer attber» tfyut, ber muf ftc^i fd;amen t ©enn eljrlidEj fepn, beift bie ©tc ifl gnf, bod) ebcl ntcbr.. S5er aitbte fprad): 2luf meinec Sletfe gicl etnfi ganj ttnadufamer 2Bfifc (gtn armeS^inb in eincn©ec*, fiber jog in bie$)biy Unb retiete bem^tnb bfid£eben; (Sin 2>orf ffinn bfiDon Sru^nif geben. 2)u ibfifejl, fprad[» ber©rei^, mein^htb, 2Ba^ wir, fite SOlenfdjen, fc^uibt$ tt»b. S)er jftnsfie fprfid;: S5ep feinen©d(jafeit> 2Bar einfi mein^einb fefi ein^efc^iafen S(n eine^ tiefen$bgrunb$!Sanb; 6etn Seben(ianb in meiner^anb. 3cb wccft’ ibn, nnb 509 ibn jurutfe. £)! rief ber©rei^ mit bolbem^(tcfe, 2)er Sling i(l bein. 2BcIc^ ebter 9)tutb' ^8etm man bem getnbe©utcS tbun £t4>t»er. 5in einem fc^bnen 5(benb fubr 3rin mit feinem©ebn’ im^aljn' 9Jleer, um Siettfen in ba«©dpiif 3ti(egen, bad ring^um bcn©tranb 53pn naben(Silanben umgab, ®ie©omte taucbte ftdb bereit^ 3n’$ gjlcer, unb^(ut unb£>immel fdjtcn 5eu’r ju gluten. B mie fefeoit 3|i i|t bie©egenb! fagt’ entjfuft ^eritnabe, beu 3rin gelebrt, Stuf SCuf jebe(Sdbon^eii&ec Sdntur 3u merfeit.©ict), faat’ec, be» Hmcingt»en feiner fro^eu 2>rut, ©id? iu ben rotrjen 2Bibecfd^eitt 5DeS^imtnels faucfent!©ief», ec fd)ifft# rot()e 5 uc d>e’t tst bte Unb fpaunt bc^©egel auf.— SBic ftc&fid) fltflert boet im|>ain, SDcr fd^laufcn Slefte fucc^tfam£aub $lm Ufer, uub it»te rei^enb flieft S)ie©aat in gnutctt 53»etten foet, Uub raufe^t, oom SBtnbc fanft betoegt^ £) fur 5tnmutf> fjaiubt ani^t ©eftab’ ttnb 9Jlcer unb tuis! 5!Sie fd)6n td alce', unb tuie frof) Unb gluctUd) macf;t tut^ bie ylaftn*. 3a, fagt 3rin, ftc m&d)t une frof) Unb gfucFfid), unb bu mirll burc^(te ©fucffeftg fenn bcin gebefang, SBenn bu babet) recfjtfcfKiffcn biff; 5Bcnn tutfbc Scibcnfd^aften nid)f S?on fanfter©dbonbctt bae@efuf>f ?Scrbinbern!£>©enebtcfTer! 3t^ tuerbe nun in jfur^cm bid> SSecfaffen unb bic fd’6ne 5Bcft, Unb norf) in fd)bnern©cgenbcu* SDen 2of)n ber 9tebfid)fcit empfafm, £> bleib ber Sugenb immee t^eu! Uub roeinc mit ben SBcineuben, Unb gib oon betnem S5orrat$ gern ®en 2(rmm; f)iff fo oief bu Fannf!, ^um 5Bobf’ ber'iJBeft; fc» arbeitfam^ Srbeb jum^erren ber flatur, Dem^iub unb 9Jlecr gcborfam id, Der affee fenft j|nm 2Bo()f ber 2£cft, Den©eifl 1. 5Baf>f Ueber©i-banb’ unb^ob ®f>’ bu iu^oe^eit tuidigefi. 6f)t‘' mtb^JradDt iff fan&j €tn cuOig^erj tfi unfer— ©urcf; biefe Senfuupart, mei» 0o0it, 3f! untec laufcr^rcuben mit* 2)asi|>aar uerblcic^et; unb tvtero^fif 3(0 acOtitg SJftaO* bemfs' beu^Balb Um unfrc$>utte. gruneu faf); ©o tfi metu(anges£ebcn bodj ©fcicO ctnem Oettcrn^t-uOiing^tag’ SSergangett, untcr^reub’ unb£uti.— Stuar Oab’ icO auc& mancf) UngemacO <£r(itten. betn?8ruber fiarb, 5Da ffofcn SOrdncrt tntc»om 5(ug% Jtnb©onn’ unb^»tmmel fcOtcn mir fdbtuars. Dft aucO ergrtff mid; auf bem 9)iccc’ 3m Ieid)ten■fiafm’ bet*©turm, unb tt)«rf §9itc0 mit bcu 5BcC(en in bie fiuft, Unb bonnernb fiet bie gfutf) Oecab/ Unb tcO mit ibr. SSotf be^ SJccetS Grfdiradf, roenn uber feiuem^aupt’ S>er 2Betten Senncr tobt’, unb fubr 5ief in ben Stbgrunb, unb mid; biinft’, 33aj? 5mifd;en jcber^Uette mir Sin fcucOfc^®rab ftd) offnete. Der©turmminb taud;t’ babep i»^ 9Jleet Die^luget, fdjuttete bavon 9tod) eine©ee auf midb Oerflb.— Stltein balb legte ftcO ber 3 orn DesS 535inbc^, unb bie£uft roarb fytU, Unb id) crbtidt’ in jiitter^JutO Dc^^imrncl^ SSitb. Der btaue©tor £)iit rotben Stugcn, fabe balb 5(u£! ciner^65t’ im^raut* ber©ee, Durd) fcines^aufe^ glafern DacO j Unb uieteS 25otf bc^ roeitcn 9Jiccr5 3anjt’ auf ber Slutt) im©onncnfdjeiu’; Unb?iu(/ unb^renbe fam jucucf 3n metue— 3e§f warfet fc^on ©cab auf mtdb, fucc^t’ e$ nicfyU 2)ee 2(ben& meinel Sebent mirb ©o fd;6jt, atiS Sag unb SJlorgcn, fepn.■« £>©obu, fei) fro-mm tmb tugenbbaft, ©o uurft bu gludftfcf) fepu rote id); ©o bieibf bir bie Statur fletS fc^ou. 2)er^nabe fd;mtcgf(td> an ben 2{rm 3rin$, unb fpradb: Stetit/ fateri neitt/ 2)u Itirbit npd) nic^t! bcr^immel mirb 2)tdi nodb erbatten, mir jum^ro(t! Unb otefe Stjrancrt flpffen ibm SJom 2tug\ Snbeffcu tyatten fte 35ie Steufen au^getegt,^)ie 9tad)t ©tieg au$ bec©ee; fte ruberteu ©emad> bec^eimat^ teieber$u,— 3riu fiarb batb.©ein frommec©o^u 25eweint’ iljn tam}/ unb niemaf;B fam 3bm biefer 5tbenb aul bem©imt. (Sin IjeiPger©dbatter uberftet 3bn, menn ibm feine^ 25ater^^itb S5or’^ Sintti^ trat. C£r fotgete ©tets beffen Sebren.©egen fam 2tnf ibn.©ein tanget£eben butiff 3bnt aucb ein^rubting^tag$u fettn? € e p f; i ,/©ei) mir gcgruft^bitint!©en mir gegruft’ „©efegnct fet) ber Sag, bcr bid) mir fd;cnft! ,,£) tugenbbaffer©rei£/ teie tange febon ,/^ab’ idb bidb nicbt gcf^bn!©a^ 5tttcr bat //©eitbem bein^aupt ued) mebt mit©dbnee bcftrcut, ,/^omm, labe bidb mit mir ira©djatten! forant! //©er SBeinfipcf rainft un^ bort/ bort minft nn£ aucb 39$ fufe Setgen&aunt: erquttfc bid^ ,,%\x iljrett Sruct)teu, bk btc 3af>r^5eit retft!^ €3o fagte©cpbk/ ak ctnmabl 3tt feinen®arku fam.©te gingrn 1)in»— 2)ee arme franfe©reis' crquiifte ftdb, Unb pne^ ben^ei^enbanm imb fcinc^ntcbi. t&ct 58aum fep betn fpradj gepbkj //'b 11 ,,S8cbedP id; funftig nur fur bidj, t»enn^rofl f/ Sic©rbc brucft; f{tc bicb foff er(>ier blui/tt, /y Uub trageu fufe gru^t.^ SiCctn^Pbkint ©tarb balb; i()m trug ber SSaum nicbt fuf r^rudji Unb(Sep(;k t»ciut’ um\l)n, unb numfd;t' jtd;, arm 3ufierben/ unb fo fromm aid er*, begrub 3f;n uuter fetncn SSaum; baut’ il;m cin©rab $lit Stofeu unb Snprcffen runb umfranjt. C£r boret oft(eitbem/bepm SJtonbenfdbcin’ Sin britig Staufcben in be£ 23aumc^ Saub’ Sin fuf©elkpet brang»om©rab bewuf, ibm gu banfen fcbicn; unb Ucberflu^ S>on£>bfi unb^vauben umd;^ ibm jabrlicb; bcnn S)er^immel fegnet ftct^ bie^rommigfeit. iUeiff. £)t e cu ni> fcfyaft, Scanber unb©elin, smcen^renube, bie S5erjlanb unb Sbeimutb unb gleicber Srieb Sur Sugcnb fefi rcrbanb, rertrauten ftdb Siuft in®cfd;dftcn bem trenlofcn^eer. Sie 2Binbe tuebten er(l ber©egenb ju, 2Die fd;on bie 5ieifenben im©eifle fab’n*• Ufer ftot;, unb baib erblicften fte fRingdum nur£uft unb©ee. girmamcttf SBar bcitcr unb»ott©tauj.©ie fegeUett 3« feinem 2Bicbcrfdjein’ gerubtg fort, Unb nabten ftcb bereit^ ber 9leife m 394 fdwu bic 5BclIen fid) emporcfeit. (5tn rei^enbcc£>rfan ermad^t’ mtb fc^tu^ 6rf)tff Don fetttcr«Babn.(£$ fcfyeiterte 2(m^cffen; jeber fuc^t beit Soft ju fltef)’n; fkinftc@fucf t>pm tuirb je^t fein £>en bc^ben^reunbcn roarb cin SBrcft ju Slmf; HEcm toar ju leic^t fur fetttc£aff. 2Btr ftnfcu, fpracf;©clin; ba^^rett mragf Jijss' bt’j)be rtid)f!.£?^rcunb,(eb’ ctotg wofyt! 2)n mu^f erfiadcit fepn; au bir rccUert S)as 2Bof)l bcr SBeft ju otcl; uub o!)ne bic§> 5Bar mir ba?'£rbeu bo4' nur duc.Quat. Hdn fpradb£eanber, netu, tc$ fierb’ o Srsunb!— ?Utein©rHit rerlte^ ju fcfjnelC ba^^Brctt, ttnb ubergab gctrofi bem naffen@rab’ 2!)cr SBaffenrogen(tdp. SBorfcbuug, 2)te uber aUe^ tuad^t, fab feme^rcu’ linb fetu e©rofmutb an, unb Ue# ba^ 9)lecr 3bni nidjf sum©rabe feun. 9)litleibtg trug’| 2(uf fcinen SBeUeu ibn sum Ufer buu Gr fanb£canbern fcf;ou bafelbff,— V tt>er 5Befcbreibt bie SJegungen ber greube, bte ©te bei)be fuljffeii!—©te umarmten ftcf» 93tit Subrctt in bem 2fug\£eauber fpradb: £> aUjutrtniee greunb, tu u>a^ ftir ilual ^at betite^reunbfcbaft mtcb gcfiurst! 3fcb bab y Um btd; be^.'Sobes 2lng(f gebnfacb gefublt. SBa^bu tbatff, molit teb tbhtt; benn obnc btc& SBunfcbt’ idb ba^£ebett nicbt»©eliebtc(ler, tuar icb ofjne btdj? uerfe^t©elitt.' S)er^tmmel fet> gelobt, bcr bicb mir fcbenft! ^omm’, la{? uit^ ifyn, ber un3 uom Xob’ befret>( s SBerebrett, uub ibm gaus ba^£eben tudb’n. ©ic fnieten tudttcub au bas* Ufcr[jin, Uub banfteu bem, ber fte errettete; Unb ibre 3{egung briing bje“ilBolfcu burd#. £ean* .555 feaitbcr t^eittc wtt©etin, fect s arm 9In©utern, unb nur reicfe au^u^enb tvar/ 2tC’ fctne©d;a§e, bie. acltit nuv uabm, SBcit(td) fetu gteunb baburd) gtucffelig prie^. Mnb©eaen fam aufan^ j llnb tanac waren fte ba^ ber 935clt, 31 r t ft. f>/uf etnee(angcn Slcif’ 3fri^ war det? SMc©onu’ tu 2)nnft J?erflecft. X>ft beulfe©turm 3u ber burd)tt>ubtteu Sttft; oft tuenit cc fdntneg ^ie r fdtnett etu«aSolfcnbrudb mtt wtlbem£arm’ 3ur banacn^rb’ berab.©ie©eet’ 31 ri^’ ?JBar ftttftee, tptc bic 2uft. bofft uutfond Die©ouue roteberum am^irmamcnt’ 3u f-beu, bic bacautf peefbttturtbcn fdjtcu; Hnb fiagt oell Ungebtitb beu 0immet au, Der balb bie 3Be(t acrbrenut ttub balb crfauft.— @4meE f»br etu^Pfeit»or if)m inf grbreid).— Um tva5 befd;tuer5 bn bid>? ricf etue©fimm’ 33om f)m'ntef. Diefer Spfeil batt’ bid) crretcfjt, 2Bar’ nid)t bie©ebne burd) beu 0legen fd)foff Oietvorben. Sablc tticbt fo fubn a(^ fd^tuadj Die(2ittrtd)tung bec 3Bctf. 3Ba^ bu bed> 951it SDIauItrueffaugen burd) beu 0immet fcbu? Deu bu in©fntmen f)6r(l/ ttub uber bir 3n 23itu gcbuEet ft^ff, bec focgt fuc bid;. $(etff. 3Sortreffnd)fcit gcMlbctcn 25crf!anbe0. Der gotttid;c 25er(lanb, ba^©igentljmu bec©ei5et% Dee Uebecle.attu^£luell, bec SBiffcnfdpafteu SJbctEer; ©r ©cfdjmmbt* al3 ber©d^att, uitb fifyntttev bai gti^t SDurdBlauf* fetn SHdf bic 2BcCt; bte^cbc faft tbn nic^t, ®v fenU(tc^ itt bte Sicf, nnb t?on bem©ruttb ber 5Sleere 0teig< burcj& bee^tmmel Slaum feinglug§ur boc^fien©pbdre frcmbcr©ferne 25abn unb unjtdbibaeen gauf, S)urdbforfdbt ber 5BeItett Sttb’ unb fcbtumgf§u©ott jtd; auf. ^etn Stbgtunb, fetu©cbirg fe$t bem SSerflanbe©cbranFeit; Slud; felbfl bte©eeFen ftnb, bu©cbopfer ber©ebanfctt I 9?id)t unftcbtbar ror btr. Su ftebfl ber 2)tnge©runb, Seigfi mtr ber SBabrbeit$bron, unb offnefl metnett 9)lunb, 233ie torpet, bic entfenti tm©dbatteu jtd> Deriteren, Surcb eitt gefddiffueS©Fa^ un^ naf) uttb itnntUd) rubrett: 0o mctcbiaudj etn 25er|?anb, ben^ret^ unbUebung fd;Uff, JDte 2)unFeir)cti jumgtcbi, unb beifett bm$egrtff. S)rutn fdjdrfe ben SJerffanb, oergrofre feine^Farljcit, Unb bringe fubnltd) fori, tui Imligt&um ber SBabrbeii. SBer ftdb bes gement fcbamt, ber bFeibt ein Mober 2)lann, 0udb’ atte SBtffcnfdKift, bte btr nur iucrbcn fann. ^ttdb Feine^unjF rerfcbmdb’< bie btr bettt©tanb erFaubef, Unb bir oft&etfcn muf, ba bu e^ nidji gegFaubet, SDiffcn tbeiFet ftd> nad)©tdnbcn maturer 5(ri: S$iel Ferttf ber^5auer nid^t, ba$ 2(erjtcn notbig tuarb. ^lieb’ nur au£^aulbeit nie bie jtcnntnif anbrcr gebren, ob$u beinem 3wcd fte bir entf>e(jrlidj tudren. SBoju bu^rdfte r Scit uttb i?rt oer[eib’n# ntmm begieri^ mit; e^ tutrb bic^t nimmer reu’n, gi^twer, O t e it) a^ r e 2B< t^^ e i f, i> SSJlenfdben! lernf bie^un(F cudb immerbtvr$u freu’ti, Uttb tuenn ibr ba^ begebrt, fo lernet tueife fenn I ©ridiredt oor bem SSetrug, unb bnffet 3 an f UIl b^riegcn; SereuX tua^ ibr oerfel/n, unb fd;«met encb ju lugett. Siebi anbre utic eudb feFbfi, erbarmet encb ber 9lotb/ grftcul ber Sugctib eucb, unb bbffet fFe« auf©ou, 397 00r$t fur&er SCBoljt, fc, im gfugelffei&c, Deu luid^fgeu Unterfc^ie& uon tua^rem 0t^fcietj uut>S r e tt^; £ef;rt fte beu Sauberrer^ ber rotlbcu£u|?c fliebn, ^aU gefien gajier fepn# unb fur bie Sugenb glul;n. £i(5ttt)cr. $BertT) ber@^cit x 9Jteiu©dbtcffal fomtut uou^ott,@ebu(b bilftmir» ertrageU': (Sin jlater SBec^fet brof)t fo gut, ais bofen Sagen. Drnm furd;te nie ben Sob, bocb t»unfcf;e bir il;n nte. ®0ttfd;u|f ber©Uebrr^)ract)t, barin erbalte fle. Deli S8au, jur Sfbftcbt fefi, uotl Drbuung aueigefubref, DeU balt’ in gutem 0tanb’, unb fudpe ibn$ieret, £>^leinob! nur bcfannt bem, ber c$ eingebiiff. (SefunM;eit! ebte^®\it f ba^ unfre 3eit rerfuft. De^ Scibe^©eligfeit^ n?ie foll icf> bicb betuabren? SBeroegung, S?)ldfigfeit/ 25ermeibuug ber©efabreu. Dc^ jfummcr$ unb be^ S»ru^, ein fefl unb frol;er SOiutb &f)un mebr/ g(^ trinfbar©olb, al^ Def)tbe^£ebeus' tbut, £id;tu)er. t5ie Uttmciftgfetf jlraft fcfbjt, Unb bedb idfjt ftcf» berSberburdb feine 225arnung roeifeit/ Unb fuc^t fein irbifd; 2Bi>fd‘ n 25ielf;eit fettuer©peifen; breper 9Kciifd»en jlofl, unb beifjt ba^©afituabl fc^bn, 5350 man$u SSJtafjen trinft; bi^ ftcfi bie 53Sdube brebn, 58i^ 25acbu^©eiffer ibm gebduft sum^aupte ffeigen, Uub^ifcf) unb©lafer fidjben Sfugen boppeU seigen. Docf> fdumt bie©trafe nid;t. SBenn tfm ba»^opftveb pfagt, Der SfJlagen ni^t rerbaut, bie STiacfit ben©djlaf rcrfagt; ©0 felgen©djiuinhct,,©d;fag unb jd^e^obelfdde. Der, ber bem 9ftcer entfiob, ber uber©4>aus’ unb2SdHe/ Durc^ 2)utd)cd;t»ert imb itiigefrt bcang y beu fc^iagt etit tixbf, €iu inafiget©cjtuf i{l ber 31atut©cbot^. £icf;ti\)er4 6cp ma^ rg. gte&f? bu gefunbcn£eib/ fb fotg’ in Srartf utib©peifc, 3Tt4)t b(of ber©inne nad; bnmuter Sbicce SBcife» 3$, ivettrt bu 0tmger fubltt, unb tuettn bid) burdet, trinf. uni^ bir Htd;t befommt: c4 tf! ber SSoi^ftdjt ©djmcdt e$ btr attjugnf, fo jiemt ftdj£ ab|ubred>en. im geringew 9)laf btd; flarft, lotrb rieffad; fd>tt>ad(jc!t. ©ief) auc^ attf bcinen©tanb: bein$ifc^ fod ad*eit rettt, Unb bem SJetmbgen%W\d) t ber 3luffa$ fc^macfbaft fcj>n. £icOtu?cr. £>a' red)te 0ebvaud) 9leicf)t^um^ £> Steidjtfjum! 2J3unfdj ber 2BeU, gut in bem©d;oof bt§ 5Beifcn, ©ift in bc^ Sboren^>anb, fod bid; bie 931 ufe preifen? Siein, bu rerbienfl fein£ob! nur ber i t e tt) a^ v e© f) r e. Ser n>af)ren Crbre©ruub rubf auf 23cdfbmmcnf)eitett. 0err feiner 9Teigung fepn, ber 9Jbcnfd^m©iud bereiten, i&t* 399 jiBeletbtgern oerjet^it, ijl ein n>a(>rer! 6f;r’ i(t in«nb$tteg ber Sitgenb(Bigentbum. ©ie fpontet^»ctben au, fubn in ben S u briugcu, Uub gab bitn©ic^ter©lurb, bie^>elben ,'i bcftngen. @tc mit eigner^anb gered;ter©teger^ranj, 25erberrnd)te fuc fte baS, be^ SJiarmor^©Umj. 3br 2tbel front SJerbienjl, imb mac^t bie^ugenb prdcl;tig; Uub ttoet uact) i()r nid;t» fragi, ijl bumm uub nieberirddjtig. giqbtroer. ©ott fym ben£kff)eni>cn. ©epb, SWenfdKu, flc>4 barauf, ber|»err be^^immeB Ijorf, ©o oft ein©ieri)lid;er ibit anjuficbn begebrt. Su ibm biirft i()t cud) nid;t bucd) Imnbert 233acbeu brdugeu; Jtein©cbtuarm ron Sieueru brobi eudb troeig an^ufprenge»» ©ebt Slbenb^ ober frub, ib r finb’t iba jcbeqeti 2(uf fcinem©nabeudubi, uub jum©cbor bercii; JBegierig ixtobi ju tbun, eott Stofic^ fur bie Nioben; |)ier burfi il;r aB ciu§reutib mit curem§reunbe reben. £idbimcr„ ©liJcffdi^fett be^^et^enben, 28ie felig iff bie S e d, bavin man mit xbm fpridjt' breunt be^ 23etbcr^^erj, bie(Srbe rei^t ibu nid)t, S5a er ben^>immel ftebf.©iu©trom rou©etigfelten ©rgieft ftcb uber ibu; uub bie SBoflfammenbeiten, 3)ic ber entjucfte©eid, in©ott rerfeuft, entberft,- ©ebdren fufre£ufi, je ber SBeitmenfeb fd;mccff, 3lur,(eiber! ijt bie Sabt ber SSetber febr geringe. S)er iOleufcb, ber£ufle©da», bdngt fttb an citfe©inge. 2)ie Siebe jum©cfd;6pf, rertilgt be^©d)opfer» Silb, Uub ber rerfubrte©etji mirb trage, bumm uub nulb. 3^icb(©cfwert nacb©eifei tuirb ibu je ju©ott befebreu: «er» SSermmfi»crfcammf ben 3^_ang, le|jrcn. imb^etff mit 6anfttlttit^ unb be^«fentri^^n@offe$btenjtel 4 58or©0« S)crfammrc fid) ba^«Solf ju bcil^ct Unb faffe mit Segicc be^£ef;rec5 Untevvid)t. &ott fid)t stvar auf ba$^erg, bod; fonnen attfre geidjctt 2)er^(iibacbt Snnber fet)n, unb jcnts oft enueid)cn. .Dft fyat etn©lo(fcnfd;Iag etn£aflerftnb crfdjtecft, £)ft etn berocgnc^£ieb gum©uten aufgetDedf/ £)ft etn gefd)icfte£ 23tlb etn fa(fe^ 0erj gerubtef, ■Daf e^ mtt nettem ern^ bcc Sugenb ttad^gefpttrcf. 0d)on bte 9Zatur befa^I be^©otte^btenjte^ dlecfyt Unb beffen.Sfnorbnung bem menfcbltd&en©efd^fecbt. ©o rag»or bem SUtar^ unb(ef;rte©ode^ Efta&men, S)er fronune«patrtarcb/ ber erf?en 3Jlenfd;en©amett. gern»om©craufcb bet SBelt, in etncm bunfelu^atn, 3n^aufern, au# tm^elb fann bte 25erfammrttng fetttt^ 2Bo©otte^ 9iui;m ecfdKttft, mo tn cereinten©bbren. £)te frommcn«Bct^ee fntcn^ ba^ l>6d;(Ie©et)n gu ef;rctt. £tcbtmet?< i €rlja&ett(jctf i>cr^engtbit, 3« SHajejiat glangt, o StcUgion! Sn etneS 2Bctfeu«8eufi betn fefl erbauier%l)tott, ©efeffed feb’ id; f;ier ba^^eibent^um jtd; fc^miegett/ 25ct) bem ber Stbergiaub’ unb bie SJerfoigttng» Uegen, £> meicb etn reiner©lang! meid; btmm«fd;c^©eftd;U 3f;r^tnger nber geigt auf ein meli better£tc6f, i™ev 25or|iang fc^matbi,(Srfofuttg,©rauben,£eben/ ©ott gab eudj! Ste SSernunfi f;at eucb nic^i funb gegebcn. ^e©ttabe reift aa^ier ber 9«enfc^5eit bunileS«Sanb S5c-u gidub’gen Siugen weg, unb ma<$i un« mebr befanuf. jpter JMer tegt fi4> btc 2>et’nunft bem 0ciU(5iffcn. £id;tn)cr. &idt hty ber^runttertfur* 3c$o fcntimm bic©cbotbc, mit«Speifcn oevs gonnt ift Baf;renb btc SBeilje bfluert jur fco&ctt S^icb^rgenefim^ Sic ,ju befcgeit beti%\\&). 3u>ar bebt bic fcf;u^tctnc SOtufc, ©o(d)c£ iti SBorte su faffen, it>ctgccf bie©pradbe bcu bcud; Sodf) xd) gurte mtc^ ffxbn, unroeftfamc^fcibc^tt tvanbctit, 525o nur ctnjefne^htmen entfpcic^eii bem rauberett Sobeit, Suftenbc^ronjc ju reif)it jum 6d;mu,cf bec aonifdbeit9ftabd)ci!. ©tcid;©infiebferit ju frtdett, 3» bavben am reid)eu Siaiurmafd, uid>t bec©Pftinn 23efeb(; mir 3}raficrgertd;fe cerfa^t fte. gjla^icifcit, urtterm©cfofg|»9gteeu^ bie ficbftdifie^mfbiiui, ©ei) 25ocfegerinn bic. Semeter befe^e v>er alfeit Sic mit bem^tacfe bevSfebce beu Sifd), mit Srud)ten^omotta, tyafe$ mit nabrenber 95lifd), unb, merui bie©emalt bec©e^ mobnbeit ^erbect bel gfcifcfje^©cnu(?, mit bec 5S(utf)e bec cbtfjndjen ^eccbc, Sbcc bem f;eucigen6patfing bccSctff. Sic nabcet bec SSccgfocil Sacteg©emilb, ben^afan, ba^^>afefbubtt unb ben^icfl)erbeS geljactct im rufigen 0di)Drnf?eiit- getnblidjer aber ber 2)auung, tmb un^eilbringenber ij! ibr ^etaec(et) Jtof?, al^ tbierifdbe^ uub bas’i?eb{ bcr©efanuv 0ammt bem fcbuieibigen?0barE ber bunfctgruucit X?U«e. Siucb b^r 0peifeit©enuf,»o» Ssib^cuS feungjlcr 3Burse JDuftenb, ecrroebff bem©tec^nt ber$Safb{;ci(tunbigcr3)ldnncr. 0lte bd«fle bett Sifeb ber galUfcf;m^odbc©cmengfel! SJiC/ treun felbft bir ein jionig flr riibmte, btc fdjarfe^Jofeitta, giu ebte ben 2>raucb/ ba^ ju befdjiicfen mit fiwt(ilid;eui Stafdjroerf, S5a^ ben befnebtgfen©anm cnrei^t jum mflernen^unger. Srauii! etu^einb^sjgteen^ erfartb ben bddofen 9)tifd> etnjl, Stdsugefcbidt burd)^nfcnge(?a{t beu Stdfc^er ju lodcn, er begieriget tl>n j« fetncm 23erberben gentefef. $tber mie pretjl mein?tcb ben-^reunb etnfacber©erid^fc? 0ic(je, bte S)6rfertnn bringtofe# Sarte^©tfuget tbmbar, unbbieSud;t Maubafftger Sanben: «Bringt im rctnlidjemiCorb i(?m ber(Sper gefammelten^orratb; S)te fte bem Sftefle geraubi, beror bem serfnicFten©ebdufe linter ber brutenbcn Suffer entfd(dupften bte pipcnben Jtinbiettt} SSnngt ibm, traufeinb non Sigau, eaSfaftige©artcngemftd;fe, ©ufe, balfnmtfd)e^rduter unb nabrtmggebenbe SBur^cin, Siebircbc©emmerfrndife, gefi)trmt mit£anb, unb ben 9leftar, 2)en au£ n)eiflid;em^iee; fufbuftenbeu£inben unb Sbpmtm', Slcmftge SSicnen gefangt, unb in mddjfernen©peicbern bemttbrd- ©eibcr bic Stmupben erudiunt in ii;rem frpffattenen Siei^e $bm ba$ bcbcnbe©efd>Ied;t ber jtiberfloftgen^fdu- S5ranngefprenfefte©c^merten,- uub rotf;ge^etfte goretten, Die ror adem©ctuimmel ber SBaffermeit bie Slajaben ©id)$u£ieblingen fo&ren, miemobl bic gldnjenbe©cbfeibe ©d;6nere garben fpieft, uub mit gdbeueu©duippen bebedf prangt, Dcnen bie©nfigen feibf! mit eiacnen^dubeu bie 2f^ung iSebcr 4°3 Hc6cr&en^erlcngrutib tn bea fcuc^fen SSc^aufungcn Oinlfrnm, Unb fui) am fro^idjcu 0pide bcr lamtigeit©cliotmmer ecgo^cn. ^tcfc fur bctueu Zifd), oor affrn 2Bafferbewof)itccu^ ^ucf; ben©atm unb bcn$>cd)t, unb beu(tlberfc^uppigcn«B6r^ nod;. 2fn^ brn^oraCfnpadnflen ber SOetB in fftfstgcr Stcerflut^ 6.t) bir, tote raetnetn©d;mit, uur toittfommen bte jftrte©ar- bcde r Salb jur SlbcnbFojf unb balb junt©ctoutae ber 25ru(jcn! 2ludj ba^©eft^euF STeptun^, bie ge^rtefeneSfuffer, oergonnct 2)ir eiu funbtger Sfrjt, toentt bcinem@cfd;utad fte genef>mi(l. S)oc^ ju beffimmen oermag felbff^dou ber 9baf;rtmgen nid^t. Sment Seftagi ein©euuf, ber aubcrit tn©ift jtd) oertoaubeft. 3egUd;er fep fein etguer^eratf;er, obcr ctfunbe, 2Ba;> frommei, unb u>a3 ein unergrunbitcfter Sfbfcbcu 3(;m ju Fojicn oerbeut, ben nod; FeinSBeifer eiurdtfjfeft. Slcubedf, ^cfd)rel6uitg etnc^ SafcFauffa^e^. Sdngff ber befajfeten^afcl, oon jtt>Mf SBadjSferjen erfeucftfet Siner Fri|laUencn^ron’, unb jtoaujig fpiegelnbett 23iaferr v 9Jrangte ba» 2Bunbergcbdube bc^^ncferbacfer^, ein 2luffa$. 2Bdnbc»on toeifem^ragant, mit©piegelfdnlen geffu^et, Siefcn an jeglidber©cit’ ,.unb trttgen grunenbe 9teben 25on gefponnenem©tafe, mit brdunHdben Srauben bebangeu. ^orjcaatteue SBiujer mit^ippen fdjiencn befdjaftigt: Sincr gab oon ber Seiter bie abgcfd)uittenc Srattbe ©ciner^Binjerinn bin/&ic fcbmeicbefttb iltr jfotbcben em# porbielt: SDlubfgm frugen aubre bie£aj? jttr fcbdumcnbcn^cfter. X)beu jtanb im©ebufd/ bie alabajferne Srumtucr ©itter gotbifeben JSurg; intoenbig, oom^f^^cr befebattet, ©cbiief bie juderne^irtinn auf^fumcn; am fpiegefnbeu 23ergguett |5utbet ibr^unb bie 3iegcn, unb fcibenjFobfigen©dbafdben. £ c 2 Sta-' 4°4 3lafcf;cnb ftettette fcrn am Stflu&engelan&ct eitt$86 fleifiert Unb brauuFolbigcm 3tobr: am Stngetbeabte be^^ifdber^ Sappett etn peelemnutternet SBarfcfj, unb rtng^ mn bie^utte SrocfneteuiHeufen unb0fle§e. 2)ie^ifd&eeinn, nuter ber^Pappel 3ieid;te bem nacften£inb’ ein SOlufcftelgebaufe 0pielen. SBlitten btiibte ber©arfctt ooll fimfitic^ gcjeic^neter^Seete; SHecl^t^ wac bie©ei^btatttaub’, unb litif^ eitt japattifc^el SSaume grunten umber ooE ilirftbctt, StcpfeI unb 58in;cn, 2tuf? faubirtcm 5lniefj; eitt Sungfercbett fianb in bcn 3mciglein SSott rotbfcbimmernbcr Stepfet, unb fcijuttette; anberc gefcf;dftig £afett bie grndtt, unb lac^ten; cin porjettaneiter 21$aliftfci; 0cbuob ben frijlattenen©pting, ber bogenmei» in be^ • SSecfenS Gpiegel ftd) go|?, umringt non ber fdjongefdtmeiften Serraffes geincr gefdrbter©attb war buut butcb bie©dngc gejlreuet. 23 o €^araftere 5Uopjtocfg e t t u ^^erapbittt/ nennet fte mit. 3clj miH bie Slabmen aucb bofr»/ 2)ie fdjon(attg’ tn be^£ebcn$ 25udb ror|uglid&er gldnjen. Stennet mtc jenen perfi/ ber bort mit feurigen 2iugeu Itm ftdb Midi/ unb mit Ungebitlb in ben 9tdd)ten be^ 2!Baibei Gucbet, oietteic^t! 50lutb feb’ icr S)lUt(cr ju fdncm 23e- fcOu^er. 2Bie bu fagtefl, fotfi auc^ mein^rcunb. JDu foEttefl ifjn immet SZebji mtr in jebcm fleincn SBetragcn, in 3efn»©cfeUfc&aft, sjBenn er freubig i^n pri, auc^ n?enn er am fcrnen©eflabe, 3iic|)i vot bcm Singe be5©6ttlic§en mef;r r bodt; ron tneinem begieiiet, ©d^himmert, ttcrloren in Sraume fon©oft, ba immer if)n fc(;en; ©etapl), bu tuurbefi feiu fuf;(cnbe^^crj noc^ goftH^er nennen. Csinfl at$ 3cfu^ bic Sunger befragic: gur n>en fte i()n f)iettcn? ©prafi) er: 2)u bijl G()ri(!u^, bcr Go^n bc^ Icbenbcn©oite^? 2)icfe^ fagfer/unb roeintc uor^reube. 935ir iueinetcn,©erapf), 93Ut bem©lucfiidjen, al^ er e§ faum t>or 2Bonn’ mtb«?er SBcmutf) 21 n b r e a$. 2i6cr tuet ifi jener, ber bort nuf mannlic^er Gitrne gener jur Sugenb, unb jurnenben£>at? ber£a(icr rcrb^t itet/ lincrbittlic^ bcm fctacifc&en Gunber, bcr©ott rerfennetV 3|1 er nic^t©imon^ SSerirautcr?£) tvie et mn i^n ftc^ bc« f4»dftigt! HBdr er fcinSrubet/ fo fonnt’ er i(>m nidjt pcrirauter bcgegncn! ©ipb«/ fcinGrngel, rcbcte je^i: Su irrcfi nidjrt,©erap^ Sicfer t(l©imon^ Skuber, Sinbrea^.©ic mttc^fen jugfeicl; auf, llnb£>rton, unb id) crjogcn ber Sungfinge©eefen ^yicben einanbet mii©orgfamfeit auf. id) i^n bamaO^/ 2Benn mit Sdrtfii^feii bcpbe bic brunflige 2)tuffcr umarmte, Unpermetft ju jener rolIFommncren£iebc gcbilbet, Sic er bcrcinjl bcm grofen SJlcffia^^ciligeu fofftc. i{)m 3cfu# am Sorane rtef, ba mar er nor^ eincr 25on bcn 3ungcrn 3‘>0annc#. fiang it)m bic 9icbc3r^nnc# ^on bem Fotnmenben 93iitt(cr am immcr[)6renbcn£){)kz, ipn mit feinem burc^briwgenben SSHif, Poff fegnenber Siebe, 3c^ 406 SefuS Bcdef, 3(5 ifttt gcfe^eitj gShltdDe^^cuet* 2)rang geroaUig in i^n, er flog i>cm entgegen? 2 5 o a Umfeiet fpradj ferner:©er borf roU©ebanfett im& einfam Stef im SBatbc fic5 jeigt, Jf^onta^, eiu feuttgcr 3iin3? titg, ©tet^ enupicfeft feiit©eifl, au^©ebanfett©ebaufeti! 3l;r 6«be ^itibet er oft nic^r, roenn(te(tc5»or iptit/ tote^cere, t>ers fcrciten! SSalb^dft’ er ftdj tm ftn^ent©eBau bc^ trdumcnben©abba? ^laglt(5 oerbren; aDfetn be$ HJleffia^ getoattigc 25tmber fKetteten i(m, er rertic# bte rabprhttbifc^fit 3rrcu, diam ju 3rfu^-©oc5 murb’ tc5 tntc5 feinetmegen noc5 affert SartUd; Bcfummern, batt’ t^m ju biefer benfenbett©ecle 0lic5t bie Sftatur ein rebUc^e^^erj unb Sugenb gegebeit. ©eraptj©tona fubr fort.©er bort mit(tlbernem^aupfbaar, Scner freunblidje©ret^, i(l Sarff;olomau^, ntetn Sunger. ©dtau fein ftpmmeS beitere^ 5lntn$.©ie beiligc Sugeub !SSol;nt ba gern.©eu©ferbri(5ert toirb bie©trenge bet etnften, SBenn er ror\i)nen(te meit Itebcn^murbtger merben. ©u mtrfi otel ju 3cfu^ oerfammeln.©ie merben bctn^tibe ©ebeu, tutb(tdj munbertty, toentt bu ttt bem©c^meife be^> Sobe^ ©etnett 9Jlorbertt unb 25rubertt, gleic^ jurtgcn©erapbim, lgc5el(l. ^rocfnei mit mit, menn er(lirbt, basi$8fuf oon feinemSeitc^te, ^immtifd)e greunbe, bamit fein abft^iebnebmcnbc^ Sac^eht ^Ue SSerfammittttgen fc^n, unb(tdb$u bem©o^ue befe^ren. %s> 4° 7 2 i m o f^ e u (£\ne bcr fd&6nj?ert untec bcrt©celcit n)ac bcittc, bu ebler .gvommet Sungting, Simotf;eu^.©enii bu roarjl nod; d« Sunsting, Sa bu, mit ffurigcr Sveu, ber©emeinctt ctne bcwad^teff. gaSittig nabm er bte 25otf;fd;aft ren 3efu$ bem Zobtcn, Unb bem 5luferfiaubcnen an.®er@ema()!te be$ 3)litt(ers% 6r, ber gcrujlcte gegen bie^oben, bie(tdb crbubcn 5Btber bie Z fyte ron 3efuS, bem Uebcrmtnber be^ ZobeS, lautus bracate fte i(;m au^ jencm furdbtbaren£icbte, S)a^ ron bem£>errn ibn erfc^rccfie. Sie f$6nc©eete be» SunglingiS £ernte freubigjitternb ba5 emtge£ebenj unb Je(jrt e^ Saufenbe! Saufenbe(ebrie fein$ob, ba er unter berButgcr ©(bmerte fanf, bt^ ang@nbe ber£aufbabn|lanbbaftl cin£eucbter 3n ben©emeinen! eiu macbtigcr^aulu^, uub ^epb^! |j e r o t> i o n. Sebem iauf^enben 3metfe( ber fatfcben Bei^bdt cnirtf ftcO ^nbUcb^erobion; fam ju bem gottlic^den unter ben Sebretn, Unb erfannte, ba£ er, nid;t mebr burcb Cimber erbaben, 2Ug burcb^Babrbeit, ben SBitten be^ emigen 25ater5 berSBefett @anj unb rein ben|ierb(tcf)crt©obtte’ 11^ Cl-^obten erojfne t Unb baf biefen 523tffen unb$bun Jtim emigen fubte! 9Beld;en frummen 5£Begcn betS bunfeln©rubetn^ entFfomm er, eb’ er sum£id;te, ba5 ib« ron©ott umreud;tet’, emporflog! 2Bie rergeben^, wte angftUd;, rotc ttef in ber©eele rcrmunbef, ©ann er, eb’ er bie 55>agfd;aal bc$ menfdblid;ett SBiffen^ ju leid;t fanb; Unb bie furdbtbare©djwere ber anbertt 255agfcbaaC erbUdtel ZlpeU 408 2J p c H e fur ben Stuf, beit fjat&eit unb tauen 2Mo&itct bcc Suscitb, vcftcc uod; ibren SJcrfolgcr uitb ftf^angenaungicbten gdflcec Sbat Sipettcs’! 60 gar and) fiir bic(Sbre, beS SBeifeit' Sscpraff, nicbt^!£>aj? fetbcr ber 2Beife/ tute fdfjarf cr audb brnfc, Unb ime ebef; bocf; bi^ 3 ur Sfbftc&f, bie^aubhinaeit feniie: Hnb bte^«nbrung mtr ftcbfbarer£cib, bie Wbfxdjt ibr®eif?fen! ® ad;t’ f^ Scr Mfebcnbenur, unb jene«Befobnung, •;‘ e cr bemmeincn ber bobce©ebanfe beflimint’ tbn, Ser 11 Ul’' lt,L’ un cr 5 U{Jdnbelu, unb nidjt gu banbefn e^ tuagtcS 3 0 n a t t u ^on Srnjanu^, ber f;ter fctn ebiere^^erg befJcdPle, SBeg in 2>anben gcfu^ret, unb con bcm Sobe^urtbeil ©etne^^erfoigers’ bciaben, erfrug SgnafiuS freubtg .^fu^ bes'®ott geopferfen©cbmad).^etn niebrtger SJorttmrf S3ag’, bie bofje©eeie be$ gotfgerocibten©crecbien Sfugnftageu, er bflbc gu febr uacp ber g^re gerungen, 2B(, fdbc ba^|>aupt ber 3)tortprer front. IJlur©6fmc Unftnnfi Unb bes ZaftevS fennen^ gu fcbr; tuofern f!c e^ fonnen! 2Bie er tuar«ufgcgangen, fo gtng Sgnatiu^ unter, 2.eud)teub, mit Seben^crguffe. 5B:c tfjcuer bcm Sbciften be^ Sebent £e0tc 3eit fepn mnffe! waS, fcf;on am Biefc ber©teger, 3Bas' cr, obmebC bebecff mit bem mubeflen©dbmei^e ber Saufbabn, giir bie©enoffeu bce-'©treitS, unb ber gro^eu SSrtobuung uocp tbue! Scbret cr unS.efentlid;erc©abeu; Sreuen M franfeten©etji, tvie bcr£eib es' fepn fann, 93oUe.^roftung ben©edcu, bie tu lid;tburftige S lt> cifet ©id; oerwebteu! er bradjte ber batbgemenbetcu Sbrideu Siete sum blutenben 9Jlcitfd)enfreuitbe, S mtt£tmmel jurude. 0lid)t au^ Scfd>eibent)ett nur, er fd)ien aud^fclber auc;®emu©, 9!id;t$ von ber SBct^ctt ber(Stbe s u roi ff e,t* gr?auntc nur 3efuS,^ 3efu^ beu©unbererfobner, ben^elfer im 2cben nnb Sobe! '$(ber wemt uuentmidef.ter Stefftmt fdnuanfeube Srubcr, 2)ai? fte grubeltcn, trieb; bann fio# unerfd;6pfltd; bte£iucUe, m, burd; ffarfe Suge, ber led;seube SBanbrer gelabt mar. 21 r m u n b r e t d;. $(rm t) mentgem nid^t, wer nacO ber 3latur lebt: 2Ber nad;«Oleinungen lebt, i\l aud; bei) oielcm md;t retd). Ser© e I b M« d; t i 9 e. ©dbmetge ron 2>ir, Utiflugcr! unb metuger fcbetu(i buDu ftdber, Seft in ber Sdbne^crfd;iof ferire ben©unber, beu.^. jo o 2}er 4J0 D c t* t b c r f p r u SBiberfpruc^ tfl oiden©eBtau4 6ct> attcm, m$ auffailt i Srcffenbcr 2Bibet-fprucb, fetteit ifj biefer©ebratt^! ©egcn jcne gcnugt bte cinjtge Stebe ber Stlfcn: 2>tr mag bicfe^, mein^ramb, fcbeinm, ba^ aubcre mir, ^unb((}e nur getDumt man bucd) 9Bortc bei' 2BaS)rbeit? 2Bct( bie^unbigen jlet^ aud) bie^Ic^cigden fhtb. % o f, 3luf cinen©ei^igcn, Jvetc^ffntm bu Sleidbeit, boc^ Qaitj bic@ecte be^ betunt/ %)n beu Srbcti aadn Rtidjn, pnb Strmcc btr felbd. 25 o f.. S l eQ i t. mc becSanger be^^aiit^ in^em 5icfid)t, imfer bem 2)brtibuf4 bie^ec^fer be^ v^cem fotgfam tmSopfc gepfieg^ Unb niit frumerem Saube be^ Siebltitg^ ju befajatteu, grof;er be^ eonnenfcbetit^, bupft unb melobifdjcr fuigt: freutugcl unb balber umfdbaut. §r6b(ici; burcbfcbmarmt fein 58(icf bie©cgcnben oft, mi e bie 25iene, 2Be(cbc flumen umirrt, unb bei; ben fufferen rneiU. ^eil mir! id; jittre por 2Bonu’! 3(1 2Birfad)feit ober ©rfd)einung? ajleine©fimme, mie bell!(fiepet oou fe(6(! in©cfang? SBetcben unjlerblicben 9Ubmcn perfunbet ber 2Be(t unb ber 9tacbme(t 2)leiu©efang 1 2Bcr febuff biefe@efx(b’ um mid; ber? 3>iu icb bem Sftartt’ cntdobn, unb bem ring^ umcajfeUen Siatbbflu^? ©cbrccft micb uicbt mebr be^©ericb^, ober ber®i(ben, 2umu(£? mm md)i fcer©rauci bcr gotC;tfc^c^winger, ©algent «Sruber! jnm ed)augcprang’ I)od; anf bcn 0&acl gcpflanst? Scbo(lort ir.id) nur ctn?a tie Sladjtigaa fcrn am bcbttfdjtcn e>cc, bic©djuxtlb’ am©eftm^’, ober bau’ purpurae£id>t, 535 e rd;e^ burd; roanfcnbe 3bfcn unb«Pftrftcbe fanft in bie gentler SJleinc^^ammerletn^ ftC^upft, unb au$ bcm Sraume mi# meUimen,»on buftenber23fut(jc bcfd;attct S)en:enb cin^er, baim umfumf! cttra ctn^icnd^n metu^>aupt £)ber bic Saube»om S)ad; umfaufelt mid); eber eiu©perling ©d;mirrt au^i bem^trfc^enbaum, f#tvtrri mi ben©rbfen cmpar.. £)ft au#, mentt i#, befdjirmt ror bem SOIitiacs uutcr bem gru#tbaum £iea’,«nb flarrenb metu 23Iid SBurmer im©rafe uerfolgt; ©d;redt mi# eiu fallenber Slpfel jur©eit’, unb bcr gruuli#e gaubfrofd), ©er im 3c#annSf>eer&uf# quadenb ben Slegen erfenfjt. £)ber wenn id; am platf#crnben©ce, in bcr 2ittben=Umf#attung, ©iuncub bie^ScIIcn jd^I’, cbcr ben 6fi(i#en«Sli^, Unb ben farbigen 23ogcn bemunbcre, ber in be^ SBaffer^ Sitternbem©piegcl ftd; frummt, unb baS jerfireuie©erobtf: ©pringt eft plb^Ud; eiu©d;marm»on©runblingen lenter ber 5Bolfe ^Uebenbcn©#affen empor, f#immernb im fonnigen©lanj. ^reunbli#e f;cf)re Statur! bu lddjel(i 535ci^beit unb©infalt, grepeu©init, unb jur Sbatlraft unb Sntfd;lt# in bae;|>ers. 3P3en bein ld#elnber SBlid uertrautcren liebiing ge» lucibt (£ilet gcrn au^ bem©unji unb bcm©eraffel ber©tabt. Ciilt in bie gruiteu©cftfb’, unb a#met auf, unb cmpfiubct 9)icttf#Ii#er, neben bcs<^aiu^ luftigem^ad;e ge^rcdt. tlbcr tuenn fein©d;tdfal in burftige S5baucrn ibn ferfert, ^fian^t er ft#, tuie er fana, irgenb cin©drf#cn jum^rofi; SJinrtbe,^itran’, unbSlofe, bic 5Satfamin' unb ber©elblad, Unb 412 Un& fufbuftenbe^raut fd;m»dPcu fetu Seneto/ ^« rs U t en^£‘ n& Unb’ ffa(lrtllie'»oit bcs'©artnerS sbtlben&er 0c^eere o&er bte 9eeb’ au ber 2Banb ® U' 1)011 m* n Srau^; n)v fcNe&enbeS©run um bet? 2i>o{;nun(5 ©otmtge Jeujfec gefc^miegt, faufelt i(,m^&run? unb!Kuf, jlraus, oSJtorunbgiariiffe, meht^aac!^^©eftrbe^ctuofnter Jotu uft f unb nid)t bec0tabt! 6d;auere mhtl m l)evab .petftget Saum, ber oft mit Segeijfmmg mcinen gclte&tct/ ©teUberg einfam umraufcf;^ oft uuS rereiuigte f;ier. ^ o f. ** 'ei' 6»cr .