Wiener Stadt-Bibliothek
601
W¥^^ : v<x^' £;&.$* ' : ?v S■:v€ : lM
A Av .■ . f \\A V.?-^ V,- •*>;
..Vjfc.-/ •• .A■■/.?' .-'Ar.■.'.*• L 5 ;* >
t;. -'V . • •• 1 ' '*• v.. v/v • .'>•• , .»:•<* ■ .i . ■. ".-i - ■ ■•«■■•.■*. r- 7 v**"v 'W
•• •-*= $• ''••'*•*.• :. - • • r • ..>••• •••*.«* *-••. o*-v ••;<:. V-a- iifl
-t ■■^ ■■
'-‘r '>1 • •. I V • •' - • '■■ 'i.* . i : •*■; i'\~K fc.V :/\ ■■•> '“> -’ 1 -•' t ;V_*; ^ ;V
j- ’! v:
7 .'v *•. ■ ' • .*■•:■.•.■ ■:*:j-.’: ■ <. • ■■+• % *y' : - f .v: • ;
.'. •-•:*• y r^.v-v. ^v' ■■■^•■•' -•'*
\ ‘ ~ 1 "' /■ Iph. ’i ''V *’ ■• I • ' ^ ‘ J V ' ' ■ t '< - V : • : ■ ' '* ‘, ■'• -i , X? .K'' ■ r -.' 4 ■ ^ 4 / 1 -» 4 '. -. ‘^‘'<•'^'■1
v ^v ' z *•. •• • ; ■' i-:-v ■<.■■■■■*•■ * v: • ,* • 7. > * &XW&
r ' • ; " ; *H;'--.,vV
*’ 4 / i * ■ ?• ’ * j .' . ' - ‘« • , 'wa ' ii f. i-* r,, i * •' - ■*' • * r ■•*•*!' 7- j- ' •« I. V ’ . - 'J *' ^ \, « *“T
t,iv - ■:••>••*•. '• »•; - t ■•■■■■:! ■.% ■ •, , 'i,‘v ■»;, /.••• . i*i-v
.-- 'W vy> . ■ "c.. r.A»;
.*■■■>*': . " v ‘ r;; • X'.-: v/.: --Vv^ .. - •;
r ;• *.■ I*•■■<'• v'-\ r...
' 1 S fj ■> ■' ' " 'T* r .1 Z*’■■*■•"• \i;.» ',yA —-*l
;' v ':-.^;'V.;, v. .
^ • ■'*•>•. ..(* •/*; ♦ * Ti.i > *■* * * -k * ’*> v .•*.*: v ; ’f •- * > . v ;-v- ».-,*• r .'
' • '"•>"/* <V 'i' >U' '„• ^Vj.. . ,a \ -V' - • ■
"- — ‘ •*■ ~' ----- - > _1 . . .- :s7Jy>jfe5d

• . ■ i
\ *•
v^ 6 «-
* V
T ”
' * ‘ «Ni
<V
i'-
'* 7 '
/ ■ I ' *. 1 . '* B >
r «/'
■ -. t '
* V -’ ■ f •
’ \
£ ^
» • J
’ ' .1 '.
v _>
• 4 ,
... #%■
.* \ *
‘ A * .*
v*, .
•; <*r%
\ J • i
’• *. , » • ,.
*. • »',**«* ** ' • j » • .
. f ' !l M ' “ , ■ * •
AvAW--:,
■ •■1 *. •
.•* ”,
v^ -V..'.'•v^:;-': -*W
• : r #%';::.a VyA - _
'.'.■. ..... .•/•r
• * i A • „ -if ^ »» .
••!.:•• ••.• ",
• /
'^ 0 * '.- vv :-"
•’ /
V \^7
f *v
4 /

^2»
NSiti i • - ii
- — ._u#»
&&**?>
'QzJr
7S?^^
,»v
■ixgg r

CHRISTIANI WOLFII
JUS NATURiE
METHODO SCIENTIFICA
PERTRACTATUM,
P ^ R S TERTIA,
DE MODO DERIVATIVO
ACQUIRENDI DOMINIUM
ET JUS QUODCUMQUE PRiESERTIM IN RE ALTERIUS: UBI ET AGITUR
DE OFFICIIS CIRCA SERMONEM,
J U R-A MENTIS A G VOTIS,
NEC NON USUCAPIONE ET PRAESCRIPTIONE
ET NUNC PRIMUM CUM
VIRI CL DE VATTEL
ANIMADVERSIONIBUS:
Editio Novissima emendatior, et auctior.
^ ‘v*. . - •
TRANCOFURTI, ET L I P S I
M D C G L X V.
./Ere Societatis Venetje, SUPERIO]RUM F*ACVLT*4TE, *4C PRIVILEGIIS.

1 >
mv-:n
■mu\
-fv^r » ►
je*4i
&•.»
M
>lj&. * '
Wwt.
k« -1
Ef*V
H;
E%v:'
a-
3'
ph
mau
'*>
5*
~:-i-&Q'C : <?
'V i • i
7*, "
"* 'i ,&“'- '
»S£ '= - A
4
■■• H •
--
*• * tj ‘
* ■ ‘4 «5
i» •.;' -
-
__ 1& *
• “Ta&sfc-.?*
f
j* tt-a
. T jr > * v •
r* < ■ xjf. ■-*'
’«1TIV .-fi?
■„ 3
t 1 ?
' '» V 5 .J
.?■*-£'• A** ' N!5' i, :*'^v*•-'*•' : -„
' Xi?' ’ ;•’
.jW&r': ' • I *"*> .•*»'
V*
v.i.
.X*~
■ , r
,<£j>
V i ;fxj
V : T ^ * **r ■ i
_ •» , ‘ ^ • #* *
“■"“V -- ---
rt
C ■•' • T ’ * ?
»r -. '*•;.<
* C i
T? «f* "'.T
4 i
y„ i
J *
- -*i,
''w'- -.: v/fr;*'
• .<?•■
;^C.
a , :>'
i 1.
■
&
i

Sereniffimo ac Potentiffmo Principi ac Dom. Dom.
FRiDERICO REGI BORUSSLE,
Marggravio Brandenburgenfi , Sacri Romani Imperii Archi-Camerario & Principi Eleftori, Supremo Silefiae Duci y Principi Suptemo Araufionenfi, novi Caftri & Valengia;, nec non Comitatus Glacenfis Geldriae, Magdebur- gi , Cliviae, Juliaci, Montium, Stetini, Pomeraniae, CaflubiorumVan* dalorum& Megapolis, nec non Crofna» Duci, Burggravio Norimbergenfi, Principi Halberftadii, Mindae, Camini, Vandalii, Suerini, Raceburgi, Oft. frifise & Mucfii, Comiti Hohenzollera?, Ruppini, Mareae, Ravensbergi, Hohenfteinii, Tecklenburgi, Suerini, Lingae, Burae & Leerdarni , Domino Ravenfleinii, Roftochii, Stargardiae, Lavenburgi , Butoviae, Arlayae & Bredae &c.&c. &c.
REGI AC DOMINO MEO LONGE CLEMENTISSIMO.
Rex Aucuste.
Ides , firmijftmum illud focietatis humanet 'vinculum , non modo privatis , verum etiam populis , eorumque ReElortbus fantlifflma e(Je debet. Quodfi enim ea ab omnibus intemerata tenaciter confervetur , maxima inde in totum genus humanum redundat ut/litas. Ea decau- fa omni tempore fides maximi habtta , nec qui equam mafis exojum fuit perfidia . Supremi etiam rerum in terris Moderatores haud poftremam glori ce fu* partem hanc fecerunt , quod fidem fervarent. Exemplo efl ^AUGUSTUS , qui fe bon<e fidei ejje profefus efl probe gnarus 0 quod non efficacius detur medium , quo fummee Poteflates & fubdi torum , Gentium animos fibi conciliare valent , quam jervando fidem . Urget eam ceternum illud ac Immutabile Jus , quo Gentes inter fe utuntur , & quee de eodem in prpfenti opere demonflrantur , in eandem tanquam centrum collineant . Quamvis autem fides non minus ditiorum veritatem , quam conflantiam requirat; haud varo tamen & jimulandum , & diffimulandum efl , ita ut jam olim in proverbium abierit : nefeit regnare , qui /mulare ne- Jch , & taciturnitas , inter preeeipuas illorum virfutds c focum

COmweYlUt , qutbus lie^OtlCt puhllCtl CtiYcS COvdtqUC Jliflt • Immo fubinde etiam a puelis fide integra difceditur, ut, qui hoc facit, fidem datam fefelliffe minime dicendus fit * Singula hece in hac continuatione accurate dijeutiuntur, ut metuendum non Jit, ne his principiis ufus judicium de fide unquam deproperet. Primum & fecundum Juris hujus tomum MAJESTAT IS TU VE au^ufto Nomini injcripfi , ut ex. eo conjequeretur opus meum fplendorem 6 J autoritatem . Patere igitur , REX CLEMENTISSIME, ut eodem quoque fuperbiat, qui nunc prodi?, tertius . Munificentia Tu ce debetur, ut operi buic continuando tantum temporis impendere liceat , quantum commodum ac opportunum videtur . Qutcquid adeo ad augendam & amplificandam Jcientiam pojlhac colluturus jum, id totum Tuum exifli- mari debet . Quamobrem nulla mihi preetermitienda occafio, qua non modo MAJESTATI TU /E gratum animum tejler , fed & Munificentice tam Jingularis memoriam po(levitati commodem • Supremus ille rerum omnium Moderator, HEROS INVICTISSIME > cum Jus Tuum armis vindicandum effiet, ea vi civici a ejje juffit, ut, quod fine iis habere non poteras, eorum vi fueris' conjecutus, Atque ita providentia divina contigit , ut patria mea Potefiati Tuce fabjiceretur, & nunc mecum TE Regem Juum colat ac veneretur . Peregrinus veneram in Terras Tuas, Jed pojlquam Sile fui univerfa & in ea Uratislavia, ubi natus & educatus fui, MAJESTATI TU VE paret, fubditum indigenam fecit nativitas, &. duplici vinculo adJlriBa ejl fides mea . Tanto major itaque animum meum tenet folli citudo , ut Voluntati Tu ce ex a ffe jatisfaciam. Cum Tomum fecundum Juris Na turee MAJESTATI TU VE humillima mente offerrem , pro eo, quo animus Tuus, REX SAPIENTISSIME , in Jcientiam propendet, affePlu Tuam quoque mihi fignificadi voluntatem de opere coepto omni a/fiduitate continuando . Quamprimum ea mihi innotuit, fummo totus perfujus fum gaudio . Ecquid enim mihi exoptatius ejfe potejl, quam Tanto placuiffe Monar- chee, qui non folum J cienti as protegit, fed eas ipfe fibi quafi proprias fecit & de iis Jlatuere valet ! Incendit hoc ardorem meum omnes ingenii vires omnemque mentis aciem in id intendendi, pt veritatem humano generi utilem ad eum certitudinis

V
gradum evehere pergam , ad quem huc ufque non contemnendam ejus partem perducere (ludui. Cum baElenus firmiter per fu a* fus fuerim 5 me non mihi , Jed generi humano vivere 5 ac tempus omne 5 donec vixero ? eidem inferviendo confumendum ejje y MAJESTATIS quoque TU/E jujfu ad hoc me nunc obliga - tum agnofco . Qaamobrem ne defit publicum teftimonium , quam fim ditio audiens 5 6° orbis univerjus intelligat , quod munificentia Tua mihi conjhtutum efi jalarium 5 ejfe Munus Regium in Genus humanum collatum , Tertium , <7«; «««c prodit , Tomum Juris Natura fubmiffa ac venerabunda mente ante pedes MAJ EST AT IS TUsE deponere debui , certiffima fpe fretus fore , ut eundem y quemadmodum antecedentes , gratiofo vultu refpicias • Faxit Deus 5 difficillimis hifce temporibus confilia ac molimina MAJESTATIS TUsE omnia eundem fortiantur juccejjum , habuerunt armat Ita vovet
AUGUSTAE MAJESTATI TUAE.
Subjettijjimu & ciev}nS{i[fimus CHRISTIANUS WOLFIUS.
pr#:-

/
PRiEF ATIO»
Um Jus natura? omnes regat a&us humanos, nihil quoque occurrit in omni Jure pofiti- vo 9 de quo difponat Jus naturae, utut non femper eodem modo . Quamobrem nemo mirabitur, quando viderit, nos de iis prolixe agere , qii£ in Jure civili tradi folent , ac terminis ibidem receptis uti. Illud neceflarium erat, fi- quidem inftituto noftro fatisfacere velimus, quod fufficien- ter indicavimus, cum primam Juris natura partem in lucem proferremus : hoc vero confultum nobis vifum fuit , ut ablq.ue ulla^ difficultate ftatim pateret, quinam fit Juris naturae ac civilis confenfus, quinam diffenfus. Neque enim ideo ex Jure naturae profcribenda funt , quae ad idem pertinent , quia in Jure civili tradi folent ; quemadmodum nec ex Theologia naturali exeffe jubemus , quae ex principiis rationis de Deo demonftrari poffunt, quia in Theologia revelata inculcari folent. Nituntur Doflores^Juris civilis autoritate Juris Romani & Legislatorum , quorum fe- qui tenentur voluntatem , quemadmodum Theologi autoritate Scripturae Sacrae , quam normam dogmatum fuorum agnofcunt, & librorum fymbolicorum . Sed Philofophus , qui in Mundo rationali domicilium fuum habet, veritatum univerfalium nexum humano generi manifeftat, ac ideo Jura ex intima hominis effentia atque natura ita deducit , ut pulcherrimus ille nexus, quo inter fe cohaerent, in apricum proferatur. Nihil adeo affirmat fine ratione, nec admittit rationem nifi ex juribus anterioribus petitam , ita ut tandem omnium ratio fufficiens in ipfa eftentia ac natura hominum agnolcatur. Diffufum omnino eft Jus naturae , nec adeo ardfis limitibus circumfcribitur , quemadmodum vulgo putatur. Agnoviffe hoc videtur GROT1US, vir acuminis minime vulgaris , eruditionis praeclarae ac mode- ftiae ( qui virorum magnorum charadler eft ), fingularis : cum enim opus eximium de Jure belli & pacis concluderet.
"\

' VII
ret, in quo jus Illud explicandum fibi propofuerat , quod\ inter populos plures & eorum Redtores intercedit {a) fe non omnia dixiffe monet, quae dici poterant, fed quod di- Sum Tatis (it ad jacienda fundamenta, quibus fi quis velit fuperftruere fpeciofiora opera, adeo fe invidentem non habiturum, ultro & gratiam relaturum . Nemo itaque jure conqueri poterit de operis noftri prolixitate.* quamvis enim fines Juris noftri multum prorogare videamur, lubentiflime tamen confitemur, nos non dicere omnia , quas dici poterant, fed quod didfum fatis fit, ut alii longius progreffuri & magis abdita eruturi ex iis deducere valeant , quas adhuc defiderantur. Quemadmodum enim ea^ qua? alii tradiderunt, nobis profuiffe grati profitemur ad opus noftrum condendum , ita quoque noftra aliis profutura confidimus ad magis praeclara dandum, nec adeo invidentes nos habebunt, ultro & gratiam iis referemus , qui femina a nobis fparfa in aliorum hortis laete efflorefcere non fine voluptate contuemur, & quibus pro labore, quo aliis inferviendo confumimu-r, gratia major rependi nequit, quam fi nos doceant, qui ante a nobis didicerant . Quodfi vero quidam fuerint adeo fordido ingenio & mala mente praediti , ut , poftquam ex noftris profecerunt , os ad contumeliam praebentes ea cavillentur ac nos fuggillent, ad gloriam, quam meritis in fcientiam fe confequi poffe defperant , contem- tus ac conviciorum via graffantes; eorum me miferet, quod fe fideliter non didicifle artes palam faciant omnibus, cum mores ipforum non fuerint emolliti , fed feri manferint . Ab iftiufmodi moribus ego femper abhorrui, qui grato adhuc animo profequor ( b ) Gemmam Frijium , ex cujus libello de Arithmetica praftica in prima pueritia regulas Arithmeticae pradficae, ipfam etiam extradlionem radicum, proprio Marte didici. Nemo igitur a me expediet , ut infrunitorum hominum boatu me ad rixandum de lana caprina compelli patiar, qui a propofito tempus omne , quod adhuc fupereft , in opere coepto continuando collocandi
nun-
( ( a ) Lib. 3. c. 25. §. 1. n. 1.
(6) Elem. Math. Tom. V. Comment. de feriptis mathem. c. 2. §. 14.

nunquam defiftam. Qui meliora meis dare pofiunt, eos ut dent hortor, quemadmodum dudum hortatus fum, gratam & mihi, & aliis operam praeftituri . Hriimvero nec eft , quod quis exiftimet, quafi numerus propofitionum de iis, qvx tradidimus, minui potuiffet. Patebit nimirum fuo loco, quod nullam appofuerimus , nili quas in aliis deuion- ftrandis ufui eft .* immo fi attentam mentem ad legendum fequentia afferre voluerit, haud difficulter animadvertet , fubinde in fequentibus demum demonftranda efte, quas ante tradi poterant, ne deiint demonftrandi principia, fiqui- dem vel eorum ufum in demonftrandis fequentibus praevidere potuiffemus, vel circumftantias prasfentes eorum cogitationem animum fubire fiviffent. In Pfychologia fe parum verfatos probant, qui fibi perfuadent facultatum inferiorum ufum libertati noftras totum fubjefUim eJe , ut vel negii- gentias, vel hebetudini mentis tribuendum fit, fi qua de re non incidit cogitatio , cuius aliquo in loco propter ufum fequentem non prasvidenaum mentio fieri poterat . Multis multa in poteftate funt, ab aliis demum expedianda ex intervallo, modo de iis cogitandi non deeffet occafio . Abfit adeo, ut quis exiftimet, ab alio dari non potuilTe, quas ab ipfo data funt , quafi defeciffent vires fibi demum concef- fe. Longe aliter fentiunt viri magni & praeclaris in fcien- tiam meritis eminentes, quorum tcftimonia facile adduci poterant, fi quis probationem exigeret . Notandum prsete* rea eft, nos in feribendo eorum etiam rationem habere , qui methodi anaiyticas compotes fieri geftiunt . Piis adeo artificia inveniendi ipfo opere veluti infeiis & aliud quafi agendo inftillare vifum eft, ut adeo non excufationem, fcd laudem, fi quam habere vellemus, mererentur, quasafeio- lis internpeftivo carpendi pruritu atro carbone notantur , vel ab iis, qui animum huc non advertunt, fuperflua putantur . In hac parte tertia Juris naturs agitur de modo acquirendi dominium & jus proprium aliud quodeunque in genere derivativo, cum de modo idem acquirendi primitivo egerimus in parte fecunda» Quoniam vero jus confiftit in potentia morali agendi, quas nulli ufui eft , nifi fimul ^ adfit

adfit potentia agendi phyfica , in qua pofleffio confidit ; ideo quoque modus acquirendi poffeffionem una explicandus nobis fuit. Ad utrumque requiritur & adus dominium vei jus transferentis, & adus acquirentis. Adus igitur idos diffinde explicare & cur translativi & acquifitivi fintdemondrare debuimus. Retinuimus terminos artis, cujus jam ante indicavimus rationem & quod fecimus in ceteris quoque Philofophiae partibus & in fequentibus obfervabimus , quemadmodum fieri debere ac utiliter fieri alibi jam odendi- mus (a). Enimvero jura & pofleffiones non femper datim transferuntur, fed frequentiflime homines ad dandum vel faciendum fefe fibi invicem obligant, ita ut adus in futurum promineant. Quamobrem modus, quo perfede fefe fibi invicem obligare poflint, quam diftindiffime evolvendus nobis fuit, & quomodo is vim fuam ab obligatione naturali, quae a lege naturae venit, trahat odendendumerat. Ea de caufa amplam indituimus de promiflione tractationem , cum ex ea defeendat obligatio dandi & faciendi externa atque perfeda. Nemo autem miretur, quod de premLfliq- nibus demondraverimus, quae vulgo de padis & contradic bus tradi foient. Neque enim folum ex demonftrationibus nodris liquet , fingula promidlonibus convenire , quae de- mondrantur; fed & padis ac contradibus, quorum hi ab iftis naturaliter minime differunt , eadem non convenire , nifi quatenus promiflionem continent & per eam a£tus obligatorii efficiuntur . Perficitur obligatio mutuo confenfu fufficienter declarato .• cui fini cum inferviat fermo , officium quoque hominum circa fermonem expendendum nobis erat, ut dilucide condaret, quid circa eum praecipiat lex naturae, vel permittat, quid ex adverfo prohibeat . In- tered humani generis, ut, quando fefe fibi invicem obligant, certa fit eorum, qui fe obligant, fides, Quamobrem cum fides veritatem didorum fupponat, non erit tuta, niti de hac tibi conditerit. Didorum vero veritas, moralis fcilicet, quae verborum cum adibus internis exigit confen- fum, probari aliter nequit, quam per tedem confcientiam Wolfii Jus Nat . Tom, III, b aut
ia) §. 147, Difcurf. praelimin»

aut Deum. Ft haec ratio nos impulit , ut in prasfenti Tomo Juris naturae de affeveratione quoque & jurejurando ageremus. Quoniam vero etiam contingere folet , ut dominus partem quandam vel particulam juris fui in alterum transferat, vel in gratiam alterius eadem fe privet; noftrum quoque effe duximus in genere nonnulla tradere de modo conftituendi alteri jus in re fua. Denique cum jus certum acquirere nequeamus nifi a domino, difficilis vero, immo in plurimis, fi non plerisque cafibus impoffibilis eft infpe- ftio , num a domino rem five corporalem, fiveincorporalem acceperis; dominium & jura cetera ab aliis acquifita incerta evadunt ac in perpetuum incerta manerent, nifi praefumtionibus locum faceret ipfa lex naturae.* ultimo igitur loco egimus de dereliftione prasfumta , quas quantum conveniat Juri naturas clariffime, nifi toti fallamur, evicimus, & quomodo inde nafcatur ufucapio & prafcriptio de- monftravimus , ut appareat , quid in ea fit juris civilis , quid vero veniat ab aeterna illa ac immutabili lege, aqua Gentibus recedere nefas eft* Quemadmodum vero jus externum ab interno follicite ubivis difcernimus, nec ea tantummodo docemus, quae ad Juftitiam externam fpeftant , verum etiam quae virtuti materiam prasbent in Moralibus fuo tempore ufui futura; ita idem in prasfenti quoque ob- fervavimus argumento, ne quod impune fit inter homines refle fieri putetur , nec ex peccato alieno alter fentiat damnum, quod peccans tanquam poenam promeritam ferre debebat. Equidem non diffiteor, opus de Jure Naturae, quale animo concepimus, fore amplum atque diffufum, fiqui- dem cum mole illorum librorum comparetur , qui haftenus de Jure naturas confcripti publice proftant; non tamen reprehendi poteft prolixitas, quamdiu non demonftretur, nos tradere a Jure naturae aliena , aut quae Juri omni penitus perlpiciendo nullam affundere poliunt lucem. Juri naturae eam tribuimus amplitudinem , quam revera habet, cum omnes omnino regat aftiones hominum liberas, alias praecipiendo, alias permittendo, alias denique prohibendo, ita ut in Jure pofitivo nullus ne fingi quidem poffit cafus ,
qui

XI
qui ex Jure noftro fuam non habeat definitionem . Nec hanc ignorare licet, quando Jus pofitivum ab ea in diver- fum abit . Quoties enim Jus pofitivum dat licentiam a- gendi, Jus autem naturae denegat Jus, vir juftus agere non vult, quod impune fieri poteft, fiquidem jure fuo hoc far cere nequ*t confcientiae puritatem 'confervaturus . Externa juftitia permittit, ut a virtute difcedatur: fed interna ju- Jftitia a virtutis tramite ne latum quidem unguem unquam recedere licet. Quae juftitia externa tanquam malum ne- ceflarium tolerantur, non tollunt ea, quae virtutis funt , felicitatis unicum fundamentum. Hanc confequendi medium praefcribit Jus naturae, cujus adeo notitia ad illam confe- quendam neceftaria. Luculentius ea patebunt, quando theoriam naturalem Juris civilis ex jure naturali condendi , cujus jam aliquoties mentionem injecimus , demonftraturi fumus. Qui adeo judicium fuum deproperando fibimetipfis nocere noluerint, eos non mei, qui praecoces, Immo iniquas aliorum cenfuras dudum contemnere didici, fed ipfo- rummet gratia rogo, ut de opere noftro non (ibi fumant judicium, nifi toto confpedlo, ubi abfolutum fuerit .• nullus enim dubito fore, ut aliter fentiant, modo non obfti- terit mentis hebetudo, vel cceco afte&uum impetu in trans- verfum agatur animus. Ego non aliud intendo , quam ut veritatis agnitione homines evadant jufti ac virtuofi, cumque sterna ifta lex, quam explicandam mihi propofui, me ad hoc obliget, ut, quicquid a me proficifci poteft, id lu- bentiftime ad veritatis agnitionem conferam, ex eo, quod debeo, premium nullum expefto. Satis mihi erit, fi aliis me acutioribus lucem quandam accenderim , qua ufi ad magis abdita penetrare, aut iis, qux dedi, meliora pervidere valeant. Quodfi Deus vitam & vires eo usque con- fervaverit, ut ad Artem inveniendi , qualem animq concepimus, pedem promovere detur y luculentiflime me de- monftraturum confido, aliorum quoque errores , aut im- perfefte ab aliis tradita haud raro neceftaria efte, ut, quas ad veritatem refta ducit, via pateat. Quamobrem ego iis etiam gratiam rependere foleo, qui errore fuo viam ad ve*
b 2 ri-

Xll
ritatem liquidam mihi commonftrant, ad quam fine eo pervenire mihi non datum fuiflet, nec ideo me iis acutiorem reputo, qui nili ipforum acumine adjutus eam videre po- tuiilem . Paradoxa forfan haec videbuntur nonnullis .* aft qui in Aftronomia & Philofophia naturali attentionem luam deliderari non paffi funt, nec principiorum' plycho- logicorum , per quas patet facultatum noftrarum ufus, ignorantia laborant, nihil a me di£tum deprehendent, quod non multiplici documento probari poflit. Non addo plura,quas his magis paradoxa videri poterant, etfi ad redarguendam fciclorum temeritatem conducant, quoniam ea capere non cujusvis eft, hic autem loci pro dignitate doceri minime poifunt* Halae. d. VI, Aprilis* A. 1745«

XIII
r * ) fr*************************** *C
A AS ^ AA' as 'AA' Ar^AA AS"^-AA AAAA^&---&'‘&'-&"&'Ar'AA'AA'AA"^'"As-Ar'--&''AA'AA'AA-A>~‘'-&''tj J* ******************************
8^3^8^8^8^S^9^8««-S?«~!K«-^«*S?S-8$*-8$S-S$«-2$S- EX ACTIS ERUDITORUM LIPSIENTS1UM
Anni 1745 . p\Z- 3 1 1 • & f e TI’
P Ofiquam III. Au£tor in Parte fecunda Juris Naturae docuerat , quomodo rerum natura communium Dominium primitus acquiratur , & a£Iiones liberae hominum coeperint aequiparari rebus in Dominio exiitentibus , & quaenam tx Dominio delcendant jura & obligationes / in Parte tertia nunc porro demonlfrat , quomodo Dominia & jura transferantur* feu ex fubj flo uno in alterum deriventur , & obligationes ad dandum & faciendum contrahantur, ut aftus in futurum promineant.
Cap. I. Agit igitur de modo acquirendi derivativo in genere , ubi often- dit, ut jus quoddam proprium tx fubjeflo uno in alterum derivetur, ex parte una requiri translationem juris , ex parte altera acceptationem , ut adeo translatio juris a&u fi ri nequeat * nili mutuo Domini feu transferentis , & ejus in quem transfertur feu accipientis, conlenfu. Dominium itaque five jus quodcunque proprium transfertur in accipientem , mutuo confenfu fufficienter declarato . Enimvero , cum jus omne non fit nifi potentia moralis agendi , a&u autem agere , feu Dominium aut jus fuum exercere non pofiit , nifi is cui etiam competit potentia phyfica agendi / ideo neceffc efi ut res redi- digatur in eum flatum , quo accipienti competit potentia phyfica de eadem pro arbitrio difponendi, confequenter ut cum Dominio etiam acquiratur pofi* feffio. Aftus ille, quo poflcffio transfertur, traditio eft; quo ea acquiritur , apprehenfio. Pluribus igitur demonftrat, quot modis res tam corporales, quam incorporales tradi atque apprehendi polfint , ut earum acquiratur poflefiio . Ceterum cum non unus fit modus, jus fuum in altetum transferendi, vel in gratiam alterius idem recufandi , ideo hic quoque agitur de ceffione , remif- fione y renunciatione , & repudiatione juris . Poftquam porro ckmonftravit , quamam fit hominum indigentia , Dominiis rerum introdu&is , inde deducit obligationem naturalem ad Dominia transferenda & operas communicandas , feu ad fibi mutuo dandum & faciendum , prout» unufquilque re , vel opera alterius indiget, & jus res ab alio libi comparandi . Obligatio illa hanc habet reftriflionem , nili ipfe indigeas , & jus quoad res eandem rdlriflionem admittit quoad operas vero, fi tibi vacet. Adduntur deinde, quae de communione politiva tenenda lunt . Quoniam obligatio ad dandum , vel faciendum rellringitur , intereft autem hominum ut de eo , quod dandum , vel faciendum lint certi * ideo necefie eft ut unus alteri fe obliget perfere ad dandum vel faciendum , adigendus, fi ipfum pcenituerit fe obligaffe . Autor itaque oftendit, naturaliter homines fele invicem fibi perfe&e obligare
non

non 'poffe, nifi promittendo. Promiffio enim ex officio, quod imperfeae de- betur, efficit perfifte debitum, ut quod erat voluntatis , nunc fiat neceffita- tis, obligatione externa ad internam accedente. Quamobrem Nofter copiofe 1 admodum de promiffione agit , quam cum Grotio a nuda afiertione , alteri quid pracftandi, & pollicitatione , diftinguit. II. Quoniam vero demonftrat , id contra promifforem pro vero habendum effe, quod fuffi ienter indicaverit* ne quid praetermittatur, quod fupponi poterat, modo fefe alteri obligandi per promiffionem amplam praemittit traftationem de obligatione circa fermonem. Ceterum ubivis non modo ea tradit, quae ad jus externum fpeftant , verum etiam quae juris interni ac officii funt , atque offendit , quomodo jus externum ex interno , tanquam fonte fuo derivetur , adeoque fine officiis concipi non poffit , ut non modo intelligatur quando non re£le fiat , quod impune fit inter homines , verum etiam puritatem confcientiae confervare valeamus , quando jus pofitivum concedit licentiam agendi , lex autem naturae jus dene-, gat. ili. Demonftrat autem de promiffione , quae vulgo de contra£libus & paffis in genere traduntur, quod non folum fingula promiffionibus conveniunt, prouti ex demonftrationibus Au&oris liquet , verum etiam pa£lis & contra- ftibus , quorum hi ab iftis naturaliter minime differunt , eadem norr conveniunt, nifi quatenus promiffionem continent, & per hanc a£Ius obligatorii efficiuntur* Quemadmodum vero in Parte prima explicavit differentiam, quae inter obligationem internam & externam intercedit • ita in prasfenri ea demonftrat , quae ad differentiam juris interni & externi, quorum illud ex obligatione interna, hoc ex externa oritur, intimius infpiciendam faciunt* Often- dit autem jus externum omne derivari ex libertate naturali, & ex promiffione nafei jus perfe&um promiffarii / ubi etiam impunitatem agendi a jure di- fcernit, & inter alia demonftrat, abufum libertatis naturalis alteri promittendum non dare jus, fed tantummodo impunitatem agendi, atque dominum re fua abuti non jure, fed tantummodo impune. Maximi quoque in modo fefe alteri obligandi momenti eft , ut notetur , quamvis non minus promiffor in promittendo, quam promiffarius in acceptando, uti debeat animo deliberato v de animo tamen deliberato promifloris non ftatuendum effe promiffario , nec de promiffarii animo deliberato promiffori, ut adeo in pacifcendo is ex utraque parte fupponatur, nifi contrarium aliunde manifeftum fit. Qui omnia probe perfpcxit , qua? de promiffione demonftrantur , ei vix quidquam circa pafta occurrere poteft, quod fit obfcurum. Confiftunt enim ea in conventionibus, quibus in eadem, vel eafilem promiffiones, confentitur, & firmitatem fuam habent a promiffionibus quas continent, quatenus non nifi per has ef- ciuntur obligatoria. Quamobrem, cum quas valide promittuntur, de iis etiam valide pacifcantur, &. quomodo valide promittitur , eodem etiam modo valida fiat paftio * breviter Nofter faltem de pa£Iis agit , ceteris ex iis fupplen- dis, quae de promiffionibus larga manu tradidit. IV, Agit in primis de differentia inter pafta perfonalia & realia , temporalia & aeterna , de pa&orum renovatione & difsolutione, & quando ab iis recedere liceat. Enimvero inre- reft humani generis, ut quando fefe libi invicem obligant, certa fit eorum , qui Xe obligant, fides. Quamobrem, cum fides veritatem diclorum fupponat, non

XV
erit tuta nifi de hac tibi conftiterit . Di&orum vero veritas moralis , quas verborum cum a&ibus internis corrfenfum exigit , probari aliter nequit quam per teftem confcientiam , aut Deum. Illud fit affeverando, hoc autem jurando. Quamobrem Noder de affeveratione quoque & jurejurando agit , non modo in genere , verum etiam in fpccie de juramento affercorio & promifforio . Cum juramento agnationem quandam habet obteftatio & contedatio . Noder igitur de utraque etiam demondrat, quid lex naturae prascipiat ac prohibeat. Et quoniam vota quoque affinitatem quandam cum juramento habere videntur, utut procul ab eo dident, tra&ationem de votis fubne&it. V. Dominus alteri etiam jus quoddam in re fua condituere poted. Quia hoc modo acquiri- tur jus quoddam , quod in nos derivatur ab alio • nec filentio prastereun- dus erat modus, alteri condituendi jus quoddam in re fua five pofitivum, fi- ve privativum , in genere , fpecialibus Parti quintee refervatis-, quae haud ita pridem lucem publicam adfpexit. VI. Denique cum jus certum acquirere nequeamus , nifi a Domino , difficilis vero , immo plerumque impoffibilis, fit infpe&io, num a domino rem five corporalem , five incorporalem acceperimus , dominium & jura cetera , ab aliis acquifita , incerta evadunt , ac in perpetuum incerta manerent , nifi praefumtionibus locum faceret ipfa lex naturae . Demondravimus itaque , quandonam dereli&io rei fuae re&e praefumatur , & quod ex dcrcli&ione praefumta dominium acquiratur / quam dominii acquifitioncm ufucapionem appellarunt Romani, ficuti amiffionem juris ex contendi praifumto praeferiptionem ^ ut adeo in ufucapione tam dominium, quam jus vindicandi praeferibatur. Quaenam inter ufucapionem & prae- feriptionem civilem & naturalem intercedat differentia , ex iis quae demon- ftrata funt , clariffime perfpicicur. Monet autem 111. Audior in Praefatione diffufum admodum etfe jus naturae , nec adeo arftis limitibus circumfcribi , quemadmodum vulgo putatur. Quamvis enim fines hujus juris multum proto- gaverit; lubentiffime tamen confitetur, fe non dicere omnia , quae dici poterant, fed quod didlum fatis fit, ut alii, longius progreffuri, ea magis abdita eruturi , ex iis deducere valeant , quae adhuc defiderantur . Sicuti enim ea , quae alii tradiderunt , fibi profui (Te , gratus profitetur, ad opus fuum condendum/ ita quoque fua aliis profutura confidit, ad magis praeclara dandum, quos fe non invidentem habituros afleverat, quippe cui pro labore, qui aliis inferviendo confumatur , gratia major rependi nequeat , quam fi ipfum doceant , qui ante ab ipfo didicerant. Se iis etiam rependere gratiam folere , qui errore fuo viam ad veritatem liquidam ipfi commonftrarint, ad quam fine, eo pervenire fibi datum non fui flet , nec ideo fe iis acutiorem reputare qui nifi ipforum acumine adjutus eam videre non potuiffet . Se igitur minus probare mores illorum , qui cum ex iis , quas ipfe dedit , profecerunt, os ad contumeliam praebentes, ea cavillantur , ac Audlorem fugiliant, contemtus ac conviciorum via ad 'gloriam grafiantes , neque fe paffurum , ut ad rixandum ab iis compellatur , cum a propofito , tempus omne, quod adhuc fupereft , in opere ccepto continuando collocandi , nunquam defiftere , firmiter decreverit. Quoniam vero has Philofophi, qui in mundo rationali domicilium fuum iiabet, partes eflfe agnofeie, ut veritatum univerfalium nexum humano generi
mani-

XVI
manifeftet, ac ideo jura ex intima hominis effentia atque natura ita deducat; ut pulcherrimus ille nexus , quo inter fe cohaerent , in apricum proferatur • ideo nihil affirmat fine ratione, nec rationem admittit , nifi ex juribus anterioribus petitam , ita ut tandem omnium ratio fufficiens in ipfa effentia at- que natura hominum agnofeatur , & ex fyftemate ipfius genuinae jurium rationes legales addici poffint. Haec dc Parte tertia di&a fufficiant y de quarta &• quinta proxime dicemus ,

QUESTIONES DE JURE NATURALI
GUM ANIMADVERSIONIBUS IN OPUS
C L W O L F I I
DE IERE NA TU R JE
.AUCTORE
DOM» DE WATTEL
Ex Gallico in Latinum converfx.
Woljli Jus Natur* Totn. III.
c

%'r
taMOI Ti jR
a t j i <«a a 5Ht
«r -r
vaAMlWA U
H jty>;
T ' 1 3&JL
vJ£*£
mT
^*--•'-•e
■'rV* A -’ ! ^*
-•<■-/ ...$*
,« r ^l
2^4^*.

CL DE f ATTEL
Q^U $ S T I O N E S
DE JURE NATURALI
ET ANIMADVERSIONES
IN CL* WOLFIUM
DE JURE NATURA
PARS TERTIA.
§, ZO?.
D Efinitio fecunda aenigmatis non ambiguo, quam ab acumine indicii, Deanigma* omnino re£ta videtur: aenigma- quo divinatio redditu* difficilis . u • tis enim elegantia pendet non tam ab
§. 3 1 9* Virtutem Jimulare* non licet .
Demonftrationes quatuor hujus pra- pofuionis tantum pervincunt, qui fin=. git virtutem non habere virtutem, quod trianifefium • fingitur enim quod abeft;. Si au£lor hoc intelligit , non effe fatis oftentare virtutem , rc£te monet ^ fed hoc fenfu propofitio eadem erit cum 32 6 . Patet , qui vir. tutem fingit officio non fungi . Sed
fiftio per fe ipfa licet ne ? Addit ne Utrum fas turpitudinem ullam virtutis abfentiae ?fi n g ere v,r * Haec alia efi: quaefiio difcutienda .
E.C. virtutis habitu nondum acqui- fito licet ne virtutem fingere , tan- quam fi eflet acquifita ? Fiftio haec fortaffe per fe indifferens efi: , toleranda , aut improbanda , pro mente ^
fingentis . E. C. Homo animo parum, c z cafius

XX
caftus cum matronis honefiis colloquitur • laudatur pudor & caftitas : quaefitus , quid fentiat, laudat & ip* fe • & ita virtutem offendit , qua caret .* quis eum culpare aufit?
Verum gratis confulto & ultro af- feilare oftentationem virtutis , probrum eft . Hinc exaggeranda eCt turpitudo hujus hypocritis paulo vehementius, quam hic & §. 322. hypocrita enim longius diftat a virtute quam fingit , quam qui ea tantum caret; dum enim virtutis fecurus vivit quam non ignorat , fed perfona tantum veftit , manifeflo indicat fe virtutem nihili revera facere , fed res fanfila prorfus abuti ut homines fallat. Vide animadverfiones meas ad§. 1163* part. 1.
§. 451. Fur tofi in lucidis intervallis valide promittere pofi funt .
Utrum fu- Au&or , dum hoc affirmat, eo fe ricfus con tuetur, quod furiofi in lucidis inter- t+abere pof vallis ufu rationis potiuntur, quod ve-
fit tn luci. rum . j e£ j ne err£)r j J ocus f lt j Q intervai- . , r . .
tet ^ praxi, cavendum , ut ulus hic rationis in lucidis intervallis fit integer & plenus praecipue de eo , quod contrahit, aut jubet. Furiofus enim in momentis lucidis agi poteft: impulfu in furore recepto qui impulfus ipfi erit
offendiculo. E. g. fi confiet in turbatione mentis eum fumpfifle odium in haeredes fuos legitimos , nunquid ijri momento lucido illos jure abdicare poterit? Minime vero: haec enim abdicatio manifefie oritur a mentis turbatione ; quare facultas contrahendi in lucidis intervallis concedenda noti eft, nifi cum cautione magna-
§. 513. Si proflat io annua nulli certo diei alligatur , fit autem in ufum anni cujuslibet / quod anno prime praflan- dum y fiatim exigi potefl , confequenter promi(Jio quoad annum primum in diem non fit .
prJiitio* 9 PropofitiomVhujus enunciatio ob- T JmuV°pro^ Qyx \ z c !*- S ' a u£for intelligi vult, Ut mifja pri- verifimile efi , initium anni numera- mum exigi ri poffe a momento promiffionis , cum po$t * illo fentio : fin autem , praedationem anni primi exigi poffe fiatim aut quolibet anni die, injufium judico. Quoties me daturum promitto in diem, integrum hunc diem liberum habeo ; nec ante diei finem exigi poteft juxta Wolfium ipfum. Si ergo annuum quid promitto, cur non totus annus liber erit , tam primus , quam alius quilibet? Nihilominus contingere pollet , ut propofitio vera fu, etiam hoc fenfu , E. g. cum promiffio fa£ta eft ad alendum hominem , qui inoipia rerum omnium laborat , primi anni praedatio exigi poteft , quaodocunque opus eft.
§. 52*.

XXI
§. 522. Si conditio poteftativa fuerit ex parte promijforis , is eam protrahere non debet eo fine , ne quod promtjfum , prae - flare teneatur . §. 523. ikfa/fo wmhj efficere debet , »£
conditio eodem fine .
Haec meo judicio vera non funt, nifi in promiflis titulo onerofo fa- ftis, ideft cum quadam permutatione. E. C. fi gratuito fpoponderim cuidam magnam argenti fummam , fi quando Lutetiam peterem • poftea vero fen- tiam, fummam hanc temere promif- fam, magno damno mihi futuram fi folvam, nonne iter hoc omittere pof- fum , ne promifium praeftem ? Dum quid gratuito polliceor fub aliqua conditione*, quas in poteftate ntea eft, non obfcure indico , me liberum ef- fe velle , utrum prasftem , an non , Sed quia minus decet voluntatem mutare , fateor fine gravi caufa conditionem non e fle eludendam .
Quod fi ille cui promittitur aliquid, egit, aut dedit quidpiam pro- mifii gratia, qui conditionem eludit, ur eludat promifium , decipit , & fi. dem migrat; id enim ea fiducia fa- £lum eft, ut conditio per te impleretur . Prabe mihi operata tuam hodie • cras referam meam t fi hic adero. Hujus promifii certe ea vis eft , me tibi operam meam pracftiturum, raodo nihil obftet me cras hic adefle , quare decipio & fraudo , fi abeo fponte , ne te adjuvem, 8 c promi (lio mea tibi fraudi & damno fuiftec • Nihilominus
a&io tibi non eft in me, five iusme,- cogendi, jus bellt m ftatu natura, in promi fit Jub me enim eft judicium utrum rtm**conditione , neam an abeam; tu ipfe ita judica-?"* in fti : injufta & inhonefta eft a6tio ? ot *'
quin tibi jus perfe£lum i a me tribuat. >»*
Ut re&e judicari poflint quaftio- Q e p rom ;f_ nes ubi error potuit dare caufa m pro .fis quibus miflo, re<fte diftinguendum eft , quid wo> ' cau ~ fit dare caufam promiffo , Wolfius-^” dedit. ait (§.570.) errorem dare caufam pro- miflo quoties eft unica caufa promif- fi: mallem, quoties eft fundamentum promifiionis, five caufa princeps cujus gratia promiflio edita eft . Ita quoties error eft verum fundamentum promifiionis, illam reddit nullam j deeft enim verus confenfus .* ac cum error afficit tantum partem aliquam , quin fit caufa vera promifiionis , nullam non reddit.
Hic animadverti Velim , promif- fiones omnes mere gratuitas , tacitam hanc conditionem involvere : promit - to , modo fis amicus , aut faltem beneficio meo indignus non fponte evadas .
Promitto cuidam centum nummos intra dies quindecim * hoc intervallo fefe mihi inimicum patefacit ; pro- miflb non teneor.
§. 6 ^ 8. Si quis promittit quod fuUm non efl , fuum tamen fie* *i poffe putat , quia fuum fieri pojfe putat; is ad tantun - dem tibi obligatur , quantum impendendum erat * ut fuum fieret , fiquidem fuum fieri nequit i
H#c fententia non femper jufta vi- detur ; nam in exemplo allato pof- Wolfii^Jus Natura Tom. III . c 3 fum re

putamus
acquirere
pojfe.
XXL i
fum aliquas ob caulas tibi librum promittere qui tibi convenit, quod non cadit in pretium ejus . Quare in qua», ftionibus hifce judicandis, quoad pro- mifTiones gratuitas mens promifforis penitus fpcfilanda . Si enim praecipuum ejus ftudium erat, beneficium
conferre y tunc pretium praebere debet, fi rem non poteft . Adhuc re&e ita judicat Au&or de promifiione , mercedis & gratiae titulo fa£ta , tunc enim rei pretium principem locum tenet.
§. 681. Si quis rem tibi promffam demo alteri promittit* promffto prior valet non poflerior .
Umtm res Fortafle non inutile fit animadver- eft ex eo genere , ubi rei pretium mi promi/- tere , promifficnem primam re ipfa fpe&atur • quod fi res ipfa fpe&etur, f* alteri va. i m pi e ndam , pofteriorem. vero com- promiffio nulla eft 4 quia adimpleri ti^pojjit 1 !* penfatione quadam, fi hase poftcrior non poteft.
§. <5p 7- Si unus Correorum promittendi vel debendi , promif- fionem totam /olus adimplet , vel debitum totum /olus [ob vit\ ceteri correi ipft in nibtl tenentur .
Utrum de. Hoc judicium neque probatur in bjtores in demonftratione, neque omnino re&um Joh dum */- v id c t ur# Quid enim ? fi plures fimul qui folum fummam quandam acceperunt , unul- folvit . quifque autem partem fuam , fcque fimul debitores conftituerunt , nonne folverc debent quifque partem fuam ? Nonne vero fi unus totum folvit , huic tacite pro rata funt obligati? Num quia creditor fingulos non convenit, jure totum onus*folvendi info- cium refundere poffunt? Cum fefe obii, garunt in folidum , hoc ipfo teftati funt finguli fe confidere uteris adeo,
ut ab ipfis reftitutioMem fibi fa&um iri non dubitarent , fi eorum nomine coa&i folverent.
Verum, ubi plures fimul promife- rint fc fa&uros beneficii nomine tantum , ac fine mercede aliquid , Au- 6tor re&e judicat y quia tum finguli cenfentur fponte fa&uri quod promittunt , fi adigantur. Qui promif- fum recepit , poteft ex iliis quemlibet convenire • fed promiffo effe&o ceteri foluti funt ab omni vinculo. Vide Wolfium T. 4. §. -817.
§. 773. Si temeritas promifforis fuerit manifefla ; promfftonem acceptare non debemus , & ubi poft acceptationem ea nobis demum innotefeit , ea remittenda , nifi tua interfit promif- fum effe. Idem tenendum de promiffiom animo indelibera - ' to fatta,
De obliga .
tl °ui timere . Hanc . ip ^ m ? xce P tioncm tua effeaio hujufmodi promiflionis ma promifit, i^rrjit circumfcribere vellem* nam fi gno damno futura effet promiflori
mihi

mihi vero cedenti parvo , cedere decet -
Ceterum etiamfi concedam , renun- ciandum effe promiflioni, quam deprehendimus temere fa6tam , tamen rationem Auroris non probo* neque enim verum eft, nos hujufmodi promiflum urgentes peccati alterius participes fieri. Peccatum jam admiflum efl ftatim , ac temere promiffum fuit , neque me tangit, qui promiflionem temere conceptam ignorabam- Peccatum hoc eft promittere fine caufa & fine ratione * non efficere quod promiflum ( modo liceat ): culpa revocari nequit / tantum dubitatur de iis, quae confequun- tur nempe promittentis damna . Et aliorum quidem dattMS Vicafe & cavere debemus, modo fine gravi damno noftro, neque abuti debemus aliorum culpa ut noxam patiatur, fi quidem nos immunes fimus . Exhocprin-
xxiu
cipio res judi-canda efl . Si Au&oris principium valeret, exclufa eflet ex- ceptio ni fi fu a interfit promiffttm effe , nam fi ut ait n. z. urgere promiflum, poflquam temerarium compertum efl, idem efl, ac illud acceptare, adeoque peccato alterius concurrere; renuntiandum efl, etiam fi damnum inde in nos redundaret/ neque enim fas cft concurrere peccato alterius ad damnum vitandum. Promifrt mihi quis iter fe fufeepturum negotiorum meorum caufa / poftea comperio ipfum reli&urum filios, & alia officia ipfi facrar nefas erit me abuti promifso illius, etiam (i damnum inde in me confequatur. Cur ? quia promiflio ejus non folum temeraria efl, fed etiam improba. Non licet ei promiflum implere: ego vero effe&ui confentiens , cum ipfo peccarem-
§. 823. 5 * pa&um tacite renovatur [idefi §.820. Si quid ab uno contrahentium pa£lo temporario finito fiat, quod non- nifi vi ejufdem fieri poterat , altero confcicr, nec diffen- tiente ) per tantum temporis intervallum valet , quanto antea duraverat •
Videtur mihi pa&um potius prodendi & continuari ad libitum , idefl quandiu pacifcenti utrique videbitur, nifi forte rei natura , vel ufus ; vel confuetudo finem nonpraeferibat- Loco tibi domum ad fexennium, pretio annuo . Exa&o fexennio pergis eam
habitare, me tacente: pa£lum hoc non De duratio renovatur nifi ad annum . Silentium ne _P a ^ 1 ta enim noftrum hoc tafitum fignificat, ^ renova ' te domum meam occupare eodem pretio annuo cui confentio; fed nihil de fpatio temporis.
872. Si jurans moraliter falfum loquitur , mentitur 5 perfidus eft ^ & gloriam divinam obfcurat.
Jusjurandum validiffimum pignus efl: bonae fidei quam quis oftentat, cum enim Deum teftem appellet verum efle quod ait, feque divinae ultioni devoveat, fi falfum jurat, pro- Turpitudo fitetur fe optime intelligere quanto-^^ m// * pere verax effe debeat , five affirmat quid five promittit, ergo fummum proflat ,

' XXIV
flat, ut decipiat pejerando,, ergo per. polluit. Quid magis execrancfum ; fidus eft perfidia maxima . Ad hsec , quam augufto hoc nomine abuti ad cxecrando facrilegio nomen divinum homines facilius decipiendos?
§• 93 S* F erj urium e fl perfidia hominum maxima*
Ait Au&or in demonftratione.* /«< 3' 7^6. rans fidem fuam ei adfiringit cui jura - to promittit . Quamobrem fi contrarium ejus facit , quod fe faflurum promifit . Confequenter etiam , fi non facit quod fe faflurum promifit ; perfidus efl . Haec verba confequenter &c. non con- veniunt cum definitione perfidiae §.7 66, Perfidia efl vitium faciendi contrarium ejus , ad quod faciendum quis fidem fuam adftrinxit ; & in adnotatione , ad perfidiam pracife requiritur , ut quis fidem fuam adflrinxerit , & hoc non obflante fciens ac volens contrarium ejus jacit , ad quod faciendum tenebatur . Differunt inter fe , non facere quod promiferis , & contrarium facere. Aliquid ergo immutandum aut in verbis demonftrationis allatae , aut in definitione perfidiae , ut haec duo loca conveniant . Mutatio forte adhibenda definitioni. Wolfius diftinguit inter perfidiam , & fidem fallere : ad perfidiam autem canftituendam ait duo requiri.
1. ut quis, fidem fuam adflrinxerit , quod plus eft fimplici pollicitatione .
2. ut contrarium fiat ejus , quod ita promiffum eft . Verum in fenfu communi alterutra harum conditionum per. fidiam conftituit , ita ut , qui fidem fuam adftrinxit fe aliquid fafilurum , non faciens perfidus fit ; & qui fimplici pollicitatione profeffus eft , fidem
dedit , fe favutum, deinde contrarium prorfus agat perfidus item fit. Ex.gr. Pollicitus eft aliquis (quod vulgo de fimplici pollicitatione intelligitur) fe magnati me commendaturum .. Si ne- gligit commendare fidem fallit ; fin contra etiam agit , de me male apud magnatem dicendo ,. perfidus eft. Aft: fi fidem dedit, feque vera promifixone obftrinxit commendaturum , ac defe- rit, adhuc perfidus eft.
Tamen juxta Wolfium fecundus ex his tribus cafibus, ubi quis pollicitusr commendationem , contra adhibet vituperationem ,. non eft perfidia . Appellat hoc contra fidem datam agere Si pollicitator contrarium ejus facit quod fe fa&urum pollicitus efl contra fidem datam agit , fed perfidus: non efl . Videtur ergo ex Wolfii principiis ille tantum perfidus effe pofte ,, qui fidem adflrinxit . Sed perfidus erit five facere negligat quod promiferat, fi ve etiam contrarium agat : haec autem major perfidia erit. Videtur haec effe Wolfiii mens y quam indicat etiam §. 766. cum ait, effe diverfos per - fidiagradus . Ergo adhuc nonnihiL mu- tanda perfidia definitio, dicendumque : perfidus efl , qui contrarium ejus facit , vel qui id non facit , ad quod facien - dum fidem fuam adflrinxerat .
§• 958' Falfiloquium licitum juvamento confirmare non licet *
Non licete Hoc longe venflimum: fed animad- fcio quid fupervacanci & confufi. Au- dum^bi Verto demonftrationem §.884. a qua £lorait.‘ jurans fefe obligat ad verum veritas in. P cn ^ ct nxe propofitio , continere ne- alteri dicendum §. 880, Ita : fed fefe
obligat

obligat obligatione interna , ut patet ex eadem dernonftratione • Ergo non poterat Au&or concludere: conjequen- ter in eum transfert jus a fe exigendi , ut verum dicat. Neque enim jus transfertur nifi contrafta obligatione externa . Ceterum hsec concludo in eum transfert jus &c. fupervacanea eft . Satis enim erat dicere , pafilo juramento pa£lum etiam intelligi , eum , qui jurat, vera di£turum. Poterat etiam hasc propofitio 884. probari ex prop. 88r. Jurans fidem fuam adflrin - git ei cui jurat de veritate diSiorum. Etenim cum juramentum (it vinculum facrum vera dicendi, quoties juramentum offers te vera dicere , eo ipfo obftringeris , te vera di&urum y
pa£lum inis, quod fervare debes. Ita nocenter ab- abfoluta erit demonftratio propofitio- f con( idnr. nis hujus 958. Tamen adhuc animadvertendum , cx his principiis demon- ftrationem non effe univerfalem : accidere enim poteft, ut quis jurejurando confirmet quae funi veritati contraria, quin alter eum roget, autcon- fentiaty hic autem nullum pa&um intervenit vcracitatis . Quare ut hu- jufmodi fententia re£te ac generatim conftituatur , confugiendum eft ad officia noftra erga Deum , quas nomen ejus polluere vetant. Neque enim licet auguftum hoc nomen adhibere , ni fi temporibus graviffimis ad veritatem confirmandam.
§. 964 . Vovens fe Deo obligat ad votum fervandum.
Nonne promiflio acceptanda eft, ut obliget ? Quod in adnot. objicitur , etfi refponfo quodam folutum , adhuc turbat . Fortaffe igitur re£tius confi- derabitur votum tanquam decretum firmum hoc aut illud quod laudabile fit agendi , aut officium debitum alacrius implendi, cui decreto addita for- , votis* ma voti vim addit ac memoriam replicat ac mentem ar&ius obftringit.
Ipfa Philofophia plura hujufmodi artificia fuppetere poteft quibus utamur ad officia noftra ftudiofius implenda.
§, 1018 . £>)uod in eafu dubio, quando certitudo haberi nequit , prafumitur , id in negotiis humanis contra eum pro vero habetur contra quem fit pra/umptio ,
Hsecf regula , qua Au£tor jus Ufu- capionis , & Prafcriptionis confirmat, admitti non debet , nifi explicetur . Nam quoties quis ultro prasfumtioni anfam dedit , jure quidem pro vero fumere poffumus contra ipfum quod praelumimus , & vis prapfumptionis tota manet, quoties per ipfum ftctit,
ne verum cognofceretur . Alias , ubi D e p rif f uv$ . quis verum patefacere non potuit, etfi ptione. praefumptio certitudinis locum tenere debeat ubi haec locum non habet; tamen effe<ftu$ praefumptionis durare non debet, nifi quandiu durat incertitudo: veritate produ&a ceffare debet. E. g. aliquid occupo quod praffumere pof-
fura

XXVI
fum a domino reli£lum , eo legitime fruor dura res ita manent ; ac ipfe dominus legitimus habeor • at fi verus dominus prodit , repetit rem , probatque a fc nunquam reliftam; lex naturae jubet, ut reftituam. . For- taffe reftituerc fru&us non teneor, nifi forte id, quo ditior fum fa&us, bono alieno; poffeflio enim legitima erat, praefumptione legitima durante: praeterea fi dominus indire£te pra 2 fum- ptioni rei reli£tx anfam dederit culpa fua; ego autem ab ipfo in errorem indu£us, dum illam occupo, alterius boni acquifitionem neglexerim , repetere non poteft fine compenfatio- ne . Si inquam tndirefte praefumptio- ni anfam dederit; nam fi ultro dedit, cum veritati patefaciendae nihil obfta- ret, praefumptionis effe&us manet totus, ut ftatim dixi. At fi omni culpa vacat , nullum damnum pati debet; & ipfe potius illud pati debeo, cujus periculo me objeci praefumptio- nem vanam fecutus . Regula aequitatis poltulare videtur hic, unumquemque de fa6lo fuo teneri .
Hifce conftitutis., confcquitur etiam fi res occupata legitima praefumptio- ne non amplius extetr apud me, cum dominus illam detegit, neque ego permutationis loco quidquam acceperim, me nihil reftituere teneri , quia nihil alieni poflideo, & jure alienare potui quod ita occupaveram . Prajfumptio enim vim habet veritatis , quoties haec agnofci nequit.
Eadem de caufa , fi rem vendidi, tantum reddam quod percepi. Emptor autem jure externonon tenetur reftitue-
re, neque adigi poteft • quia gaudet legitimo, titulo , jure! enim poteram vendere , quamdiu praefumptio per- flabat.
Sunt haec di£lata legis naturalis in hoc genere , & ha&enus tantum de Jure Naturae externo ; fed jus internum, lex confeientiae , fecus ftatuit. Hoc tenendum, non licere nobis di- tefcere damno alterius ideoque quamlibet legitima & fundata fuerit praefumptio , qua bonum alterius quod reli&um credebam occupavi y quotie- icumque relcire datur , meritam domini ipfius hanc non fuiffe, ut relinqueret, teneri me jure interno refti- tuere • Fingamus hominem ita bonum , ut te rem fuam poflidere paf- fus efiet fine querela, neque unquam reclamafiet, idque diu ; tandem rem repetere, & obtendere , nunquam fe lerio rem reliquifte .* per fidem fuam liceret ne tibi abuti ftultitia ejus, ut fpoliis. ipfius ditefeeres ? Quis probus non fe obftri£lum ad reftitutionem fateatur? Tamen , fi quid damni paf- furus fuiffet, aut propter expenfas aut propter aliarum rerumnegle£fum , aut alio quocumque modo , certe jus ef- fec compenfationis„ Valet hoc depof- feffore bonae fidei, qui culpa domini poffidet.
Ceterum etfi ita de principio «/«- capionis &praferiptionis fentio , tamen non diffiteor aliter jufte ftatui poffe in foeietate , ad tuendam tranquillitatem, dominia firmanda , fundorum perfe&ionem promovendam &c. fed^ hoc eft Jus civile .
§. 1057.

Xxvil
§. 1057. Si quts multo tempore rem dienam pojjidet , dominus . . . . prafumitur . - . . (i res mobilis fuerit , de/pe- rare ? notitiam fuam ftt perventurum , quiuam
eam poflideat *
Nunquam mihi videtur quifquamfpem ut faepe contingit. Quare prsfami ne- De pr*. omnem amittere poffe rem luam recu« quit, fi res pretii eft fatis magni, domi* fumpiione peraadi • fortaffe cxpe&at a fortuna, num jus fuum proprittatis abieciffe. «/ & fpei
r * derelittx.
5 . 1059. Prafumptio dercliftionis rei adverfus negligentem in inquirendo in ' res /uas eft prjefumptio abjoluta , feu juris , & de jure .
Demonftratio videtur parallogifmus. Patet Au&orem propofitionem hanc : lex natura dat jus ad eos aftus quibus dominiorum certitudo obtineri nequit , ita accipere ac fi lex naturae jus tribueret in omnia , quae nobis dominium 6c proprietatem fartam te&am- que reddere poliunt. At nullam aliam vim habet, nifi legem naturalem tribuere jus cognofcendi , quae poflide- mus nos jufte & legitime pofiidere & hoc tantum fenfu demonftratur §. 1048. & feqq.
Praefens autem propofitio 1059. per fe vera eft, quoad jus externum, etiam naturale • neque enim tranquillitas hominum patitur, nec proinde lex naturalis , hominem in praefenti cafu in poffeflione fu a ab ullo turbari. At jus internum , nonne fecus praecipit ? Poffeflor certe omni ftudio cu- j-are debet ut certus fit de juftitia dominii fui §. 1047. Si ergo deprehendat , bonum quod poflidet , legitime pertinere ad alterum , qui ob incuriam illud amifit, poterit ne tutacon- fcientia illud retinere ? Nonne ergo reftituere debet, modo dominus indiligens ipficompenfet damnum, fi quod accepit ex incuria ejus cx.gr. ja&uram
temporis, aut operam , quam utiliter Utfum alio in negotio collocare potuiffet? fjmptiode.
Finem imponam animadverfionibus rehSlionis meis aperiendo fundamentum legiti- *» negligen • mura prajeriptionis , quod eft hujuf- ^ modi. Dominus reclamans , diuturno j ufet filentio ufus, rem eo duxit , ut cum poffeflor bonas fidei manifefte amplius probare nequeat jus fuum proprietatis , qui reclamat proferre poffic argumenta fpeciola , etfi falfa , quibus tamen ob diuturnitatem temporis elap- fi , defundis ex.gr. optimis teftibus , refpondere non poflit. Quare poffeflor bonae fidei non tenetur periculum fu- bire examinis, in quo juftitiafuccum- bere poffet, vitio reclamantis ; ideo- que jure & tuta confcientia retinere poteft ufucapionem , prascipue fi nitatur praefumptione abfoluta , feu juris & de jure , quamdiu certa & mani- fefta indicia ipfum erroris fui, fi quis fubeft, non moneant. Exemplum rem illuftrabit. Cajus fundum vendit Tito ^ teftibus Mavio & Sempronio , atque in Indiam proficifcitur . Titus autem interea perit cum titulo fuo , neque haeredes relinquit. Teftes ipfi obeunt, antequam quifquam contraftum cum Gajo initum relciat ^ hic in patriam
re-

XXVlll
reddit , ibi moratur , neque fundum jam alienum repetit / iterumque difce- dit: anni viginti labuntur, nec quidquam novi. Interim Lucas qui agrum colebat illum fibi fumit & adfcribit utpote dereli&um . Cajus autem certior fa&us , redit , fundumque fuum repetit, nonne poft mortem emptoris & duorum teftium facile demonftrare poteft fpecie, atque exterius, fe efle verum & unum fundi dominum ? Nec tamen eft. Modo fingamus fundum fuum non vendidifle Tito • mancantque reliquae partes hujus fabulae • nonne
Cajus dignus eft qui a judicio re# pellatur? Acquifitor autem five primus occupans, tenetur ne fubire cum judicio periculur» injufti damni, quod ipfi Cajus inferre poffec multa vera aut falfa ex ignoto tempore commi- nifcendo ? Quare fi quis periculum fubire debet amittendi fui , is eft, qui eft in culpa. Contra fi 'poffeflbr certo fciret, bonum , quod ufucapio - ne poflidetj fpeftare ad alterum , qui illud reclamat , neque illud vere dereliquit, judico jure interno & con- fcientia cum ad reftitutionem teneri.
FINIS TERTIAE PARTIS.
JURIS

11
H
'm
JURIS NATURI
P^RS TERTIA.
De Modo Acquirendi Dominium & Jus quodcunque, prsefertim in re alterius, derivativo.
CAPUTPRIMUM.
De Modo acquirendi derivativo in genere*
§. i L
I quis acquirere debet dominium vel jus quoddam proprium ab Q UO m(jH» alio , neceffe efl ut bic dominium vel jus iflud in ipfum trans- dominium ferat. Quoniam enim nemini dominium rei fuse (%. part. ve i j u s pro- 2 Jur. nat .), nec jus quodcunque aliud acquifitum invito au- prium afferri poteft ( §. 336. part. 1. Jur. nat. ) ; dominium vel ju s , quiratur ab quod alteri competit , tuum fieri nequit , nifi is velit, ut alio- jus fibi competens fit tuum , confequenter verbis vel fadtis harc voluntatem, quas fibi efl:, fufiicienter declaret . Enim* vero qui verbis vel faftis fufficienter declarat, fe velle ut jus, quod fibi competit, fit alterius, jus fuum in alterum transfert ( §. 66 1. part . 2. Jur. nat.), 'Quamobrem fi tu acquirere debes dominium , vel jus quoddam proprium ab • alio, necefle efl ut hic dominium ^el jus iflud in te transferat .
Ex. gr. Si libsr m»us eft , tuus fieri nequit , neor , ut tu eadem me invito utaris (§.111. nifi ego velim ,-ut fit tuus , adeoque furficien- part.z-Jur- nat. 'j. Quamobrem fi tibi compete- ter indicem , me hoc velle , confequenter nifi re debet jus eadem utendi , necefle efl , ut ego ego dominium ejus in te transfero C § 661.p z velim, tibi efle debere jus re mea utendi, con- Jur.nat.') . Similiter mihi competit jus re mea fequenter jus utendi in te transferam ($.661.
Utendi (.§. 136 part. i.Jur. nat .) , nec pati te- >part. z.Jur.nat- ) .
§•
Accipere vel acceptare dicimur, quod ab altero offertur , fi verbis vel fa&is Acceptatio ( fub quibus etiam non fafta comprehenduntur ) fufficienter declaramus, quod .
dari vel fieri velimus, quod alter fe dare vel fieri velle fufficienter verbis vel ■faftis declarat.
WolffliJus Natura Tom» III • A r< ^ E. gr.

2 Tars 111, Cap. 1.
Er er. Si dicis, te mihi dare velle nummum ut des ; munus hoc acceptare dicor , feu afi aureum , & ego fufficienter indico ime velle , nummum accipere velle dicendus frnn.
§.
Voluntatis Voluntas exprejfa dicitur , quae verbis fufficienter declaratur ; tacita vero, expnjf* & quae ex fa&is vel non fa&is, aut ,alio<quocunque modo' colligitur.
tacita differentia . j ta exprefla voluntas eft , quando dicis , te tacita vero , (fi rogo ut des , 8c ttt*mihi filens mihi nummum aureum, quem porrigis , dare : teundem porrigis.
4 *
'Quoniam voluntas praefumta probabiliter 'ex quibufdam indiciis colligitur An volun- (§, X tf,part.z. ]ur,nat.), voluntas vero, quae verbis non declaratur, fed aliun- tas tacita q UO cunque modo colligitur, tacita eft ( §. 3.); omnis voluntas prafumta ta• Jit prafum- c - ta . Quoniam stamen woluntas j^quae verbis snon .declaratur > fed aliunde ta O* con. co iiigi tur t ,non minus certo, quam probabiliter colligi poteft , voluntas vero tr *• praefumta non eft, quae certo colligitur ( %,z^,part, 2,Jur.nat, ); voluntas t aci* ,ta omnis non eft prafumta,
\
'§• 5 »
.., Similiter Noluntas exprejfa eft, quae verbis fufficienter .declaratur *, tacita ixprejfa & ro ' aliunde colligitur.. /
tacita qua* j w ex p re flf a no luntas eft . fi quaeris ex me , -dare velim, & ego refpondeo , quod non i aft nam jtt . an nummum aureum , quem manu tenes , tibi rfi eundem capio ; &.fepono, noluntas tacita eft*
6- y
Annolun - 'Patet vero eodem prorfus, quo ante (§. 4.), modo, noluntatem omnem pra* taspr<ejum~ fumtam cjfe tacitam , fed non ex adverfo noluntatem omnem tacitam effeprafumtam . ta Jtt tacita & con. Vulgo noluntas tacita ,fub tacita voluntate quemadmodum non fuftura fub fafto compre- tra. henditur*
Acceptatio P om ™i u ™ : wl J us quoddam proprium tsansferri nequit niji in .acceptantem, 'Qui ad transi a- e P im dominium vel jus quoddam in, alterum transfert > is .verbis vel fa&isdc- tionem do.' c , l arat ’ * e ve ^ e » ut dominium vel jus quodcunque fibi competens fit alterius minii -vel i.ff l 'P ar f x *^ ur ‘ flat ‘ )• Quodfi ergo alterius fieri debet,, meceffe eft , ut ve- juris pro. . id elie luum, confequenter ut alter jus fuum in fe {transferat ;( §-.cit. ). Et- prii y^ w ,/5nim fi vel maxime ponamus, jus quodaam proprium , veluti dominium rei, fit a, in te transfern fola voluntate transferentis , quamvis ipfe id hafiere nolis;
dum non vis, id ftatim derelinquere dicendus fores ( §. 249. part. i.Jur, nat,) , adeoque dominus effe defineres, dum effe incipis ( §. 250. part, 2, Jur. nat, ): Quod utique abfurdum. Quamobrera fi jus, quod alter in te transferre vult, actu translerri debet, necelTe eft ut verbis vel fadtis fufficienter declares, te velle ut hoc faciat, feu ut jus, quod ipfi ^competebat, fit tuum. Qui vero voluntatem luam hoc modo declarat, jus, quod fibi offertur, acceptat ( §. 2. )• Patet itaque dominium vel jus quoddam proprium transferri non poffe nifi in acceptantem. r
Do*
\

Ve: modo acquirendi derivativo- in genere . *" 3
Dbtninium rerum communium , quamprimum. reducitur in eum ftatum J ut tua efle poffit l fiunt propria:, occupando, acquiritur C $. »7f* aftus vero acceptationis in locum iftius , quo t*rt. i.Jur nat ) , Sed. ad occupationem non animus rem fibi. habendi declaratur. Sine acce- fuflicit aftus, quo res redigitur «n. eum ftatum,. ptatione adeo non intelligitur aftualis dominii ut tua eiiepoflitj verum etianr requirituraftus, translatio , quemadmodum fine animo rem fibi quo declaras te velle , ut tua. fit (§.174 habendi non concipitur occupatio, feu origina-
j ( ur.nat.') < In modo acquirendi, derivativo ria dominii acquifitio- Dominus adeo rei, quae qui, quando res non funt amplius communes , cft alterius , nemo efficitur nifi & domini, & fed propriae , in locum occupationis , tanquam propria voluntate: neutra fola fufficit , ut do- origmarii modi acquirendi fuccedit , transla- mimum vel jus quoddam proprium acquiratur «ionn aftu* fuccedit in locum illius,. quo res, ab. alio,.
$
Acceptatio' exprejfd efi, quas fit voluntate expreffa: tacita vero, quas volun- Acceptatio* tate tacita abfolvitur,. ac prafumta. denique , qu<' voluntate nititur prafumta jus dtvtjfo.%.
. *
Nimirum quia voluntas diverfis modis de-- Quamobrem cum acceptatio in declaratione vo- clarari , vel etiam praefumi poteft , voluntas luntatis confidat C 5 . a.) , ipfa quoque in ex- alia expreffa-, alia tacita, alia denique prsefum- prellam 5 c tacitam fubdividitur, ac tacitae qua- ta. eft & §.2,4?» t***' 2- Jttunat.y - dam fpecies praffumta habetur.
§• 7 *
Ad aftualem translationem dominii vel juris cujufdam requiritur domini , per- Confen/us fona , in quam dominium five jus, transfertur , confenfus. Etenim qui dominium vel jus quoddam in alterum transfert, fufficienter fignificat fe velle, ut domi-/ ffW trans- nium vel' jus fibi: competens alteri competat (§. 66 i.parU 1. Jur. nat.). Et ac- lationem ju- ceptans, in quem transfertur ( $. 7. ) , fufficienter declarat fe Velle , ut fibim requi/L competat dominium vel jusquod competit domino (§.2.), confequentcr do-r«r.* minus & perfona, ia quam dominium fi ve jus quoddam transfertur, idem fieri volunt. Quoniam itaque confentit, qui vult ut hoc fiat, quod fieri vult alter (§. i.Vhil.praS.univ^); ad adlualem dominii vel juris cujufdam
translationem omnino requiritur domini Sc perfonae, in quam, dominium five jus transfertur, confenfus -
Nimirum ad translationem dominii vet juris: tire debet • Quicquid igitur ab altero acqui- cujufdam requiruntur dua: perfona: , una, qus ritur , voluntate alterius tibi volenti acquiri- dominium vel jus transfert , altera , in quam tur* Quamdiu pars altera non confentit, nul«- transfertur » Utraque m translationem, confen- la fieri intelligitur translatio*
§. IOt.
St quis petit a domino , ut dominium vel jus quoddam in fe transferat , & do - « >
minus petenti annuit ; acceptatio pracedtt:fi vero dominusfua [ponte offert t* ans ’optatio*** lationem dominii vel juris cujufdam fui in non petentem , & hic in translationem p^ xcec i ut n confentit , acceptatio [equitur voluntatem domini jus [uum transferendi . Etenim quando /et cum acceptatione declaretur, nos velle ut ab altero dominium vel jus in nos luatur vti transferatur (§.2.); fi, hoc fieri a domino petimus, petito annuenti jam con- tuntatem < itat, nos translationem velle, confequenter non opus eft, ut denuo volunca -domini jus tem noftram eidem declaremus. Quamobrem acceptatio in hoc cafu praecedit transferent voluntatem domini jus fuum in nos transferendi. Quod erat unum. di -
Si vero dominus (ua fponte nobis offert translationem dominii vel juris , & nos eandem acceptamus, per fe patet acceptationem fequi voluntatem domini jus fuum in nos transferendi. Quod orat alterum .

4 Pars 111 . Cap.
Quoniam ad aftuatem dominii translationem nocandunTeft , pofle etiam acceptationem pr*: acceptatio requiritur (§. 7. )> ne de transla- cedere voluntatem domini donnmum vel jus in tione faft* dubium oriri potfit , probe omnino alium transferendi.
§• ir..
/j domini unice voluntate pendet , quomodo dominium Jive jus quoddam fuum ia Modus- db'j terum trans f erre ve iit, E ten itn d 0 mi n0 competit jus de re fua difponendi, mmu wl m vi p ujn f^it (§. ji8 . part. z.Jur. nat.) , atque eodem jure excludit juristrans teros omnes (§. I20 . part. z.Jur. nat. )- Quamobrem cum ipfi competat jus rem fuam alienandi , confequenter dominium transferendi ( §. 661.part. z.Jur.. ae ae P nta - natt j ^ tam p urej quam fub quacunque conditione ( §. 673. part. 2. Jur. nat. )„ ** r K tum etiam jus quoddam ad aftum quemcunque vi dominii fibi licitum fi ve pure, five conditionate in alium transferendi (§.678, part. z. Jur. nat. )\ ab ipfius unice voluntate pendet» quomodo dominium five jus qudddam fuum in alterum transferre velit.
Nimirum flandum eft aliis voluntate domini , ne libertas naturalis violetur ( 5 . p.u.
Jur.nat.') j non tamen ideo voluntas domini nulla regitur lege , cum libertas non tollat obligationem naturalem (§. part. 1. fur. nat.) deturque non minus rerum fuarum abufus (§,168. part.i Jur nat.) , quam ufus t 5.167. part. 1.
Jur. nat. ) , etfi ille non impediendus (§. 169. part.i.Jur.nat.) , hoc tamen non obftante le- 1 ge naturali prolnhitus (5*170. part. ijur.nar.).
§. Ii.
Unde non omnis alienatio feu dominii ac juris proprii translatio laudatur , quocunque tandem modo fiat , feu haud raro cenfuram incurrit * nec immerito quippe obligationi cuidam naturali adverfa, veluti prudentiae, cui ftudere debemus (§. ij8. part. t.Jur. nat.) , vel virtuti cuidam morali contraria • Alienatio autem non tam in fe reprehenditur, quam quatenus labem, qiundam. aliunde contrahit.
Item in ^ domini voluntate unice pendet , in quem dominium vel quoddam jus fuum m transferre velit , 6* utrum transferre velit , nec ne. Etenim vi libertatis natura* tum traxs^ s . domino permittendumut in determinandis a&ionibus fuis , confequenter latio fieri et,am * n translatione dominii vel juris cujufdam fui fuum fequatur judicium. debeat. (’§• t$S.part. 1. J«r. nat.) , nec ulli competit jus exigendi rationem, cur hoc faciat vel non faciat, quamdiu nil facit contra jus ipfius ( §. r58. part. 1. Jur. nat.). Quamobrem a domini voluntate unice pendet, in quem dominium vel jus quoddam fuum transferre velit, & utrum transferre velit, nec ne.
Translatio dominii & juris cujufcunque fui in fe licita (§,66v. part.i* Jur. nat.) : vi autem libertatis naturalis in ea a Voluntate cujufcunque alterius independens (§. iyz .part.i. Jur. nat.) , nec in alienando dependet dominus mfi a feipfo (§. 153. part.i.Jur.natur.) . Quamobrem ipfius eft , qurd ftatuere velit , utrum rem alienare velit, nec ne , utrum in te transferre velit jus, vel in alium: fit ita, quod voluntas ipfius regatur lege naturali, cui fi advertatur * peccat , tibi tamen injuriam minime
facit i%.440.part. uPhil.praH.univ. & §.Sfp; part.i Jur. nat.). Nemo vero naturaliter judex eft confcientiae alterius I 5. 157. part. i jur.nat.). Jus puniendi eum , qui te lsefit , tibi quidem competit ($. 1061. part. i.Jur. nat.) , vel eum , qui injuria te affecit (§• ^p. part.z.Jur. nat.) > fed nullum competere potelt jus puniendi peccantem abfque ulla in ipfum injuria , cum tale jus foret libertati naturali adverfum (§.158. part. i.Jur.nat,l). _
§• id-
An nuda Quoniam a voluntate domini unice pendet, utrum dominium, veIjus<iuod- voluntate dam proprium: transferre velit, nec ne, & in quem transferre velit ( §. 12.); domini quamprimum dominus fufficientcr Jignificat , fe dominium vel jus quoddam jibi pro- tr.msferatur pnum in alium transferre , accipiens nuda voluntate ipfius fiatim efficitur dominus domnwm rei corporalis , vel incorporalis , qua transfertur , confequenter nuda domini vo~
)

De modo acquirendi derivativo tn genere « 5
hntate fufficicntcr declarata transfertur dominium vel jus quoddam proprium in vel jus in accipientem . ,, accipientem.
Hinc ipfi Jfti Romani, ecfi ad a&uatem do-' niens effe aequitati naturali , quam voluntatem minii translationem requifiverir.t rei traditio- domini volentis rem fuam in alium transferre nem , non diffitentur >.40. I. de rer.div. 5c ratam haberi. Quaenam Y ero de traditione te- \. 9 . ff, de acquir.rer.domin. nihil tara conve- nenda fint, de iis raox difpiciemus,
14.
Similiter quoniam a domini unice voluntate pendet ; quomodo dominium Translatio vel jus quoddam fuum in alterum transferre velit (§. 11.); dominium , quod injuris vel alterum transfert , transferre poteft vel cum exclufione fui , vel fine exclufione fui, tanquam confequenter velut proprium (§.z.part- z.Jur.nat.) , vel tanquam fibi cum ipfocommunis commune ( §. cit. ) *
Ex. gr. Si alteri concedis perpetuum ufum Bibliotheca? tua? , qui teami in lifdem aidibus habitat, fed ea conditione, ut idem tibi quoque pateat i jus utendi libris tuis in alterum transfers tanquam commune. Similiter fi alteri concedis' jus hauriendi aquas ex puteo tuo , fed ea conditione » ut ipfe quoque tibi referves jus
vel t an. quam pro «
aquas ex eodem hauriendi» jus hauriendi aquas ptn • ex puteo in eum transfers tanquam commune .
Emmvero (i ufum Bibliotheca? tua? alteri ea lege concedis , ut folus libris utatur , tu vero nullo uti velis, nili eo concedente , jus utendi libris tuis in alterum transfers tanquam proprium •
§• is-
Per eandem rationem confiat, te jus in alterum transferre pojfe vel ea lege , Translatio ut ipfum eodem rurfus excludere pojfis\ vel ne ipfum rurfus eodem excludere valeas - juris in al.
terum vel
Ita ufum Bibliothecae tua? vel ea lege alteri concedere potes » ut tibi integrum maneat eundem ipfi non amplius concedendi , vel ita ut tibi integrum non fit ufu ejufdem eum rurfus
excludere , feu non pati , ne eadem amplius cum , vel
utatur . Et idem eodem modo intelligitur de fine reten-
jure aquas ex puteo tuo hauriendi, quod alteri/70»? juris
conccdls - altemm ijio
, rurfus ex*
eludendi .
Quando dominium in alterum vel jus quoddam ea lege transfertur , ut tibi J *™ slatl0 integrum fit eodem rurfus alterum excludere; translatio fieri dicitur revocabili- 1 " f- r re ^. ter: aft irrevocabiliter , quando tibi non refervas jus eum, in quem dominium- ttcr .r five jus quoddam tranft-ulifti, eodem rurfus excludendi. Atque hinc intdligi-JJZT~ tur, quod nam jus fit revocabile , quodnam vero irrevocabile . Patet etiam, te in * alterum jus quoddam transferre pojfe vel revoeabiliter , vel irrevocabiliter .
Exempla paulo ante allata (not. §.!*•)» propofitionem ac definitionem praefesitem illufirantV
§. 17.
I .. Translatio-
immo quia a voluntate domini unice pendet, quomodo jus fuum in alterum jurh inper. transferre velit ( §. 11.) ,■ ifiud transferre poteft vel in perfonam immediate , velfonam vel tn rem quandam alienam , ita ut idem competat pojfejjori ejus , quicunque fuerit fi» rem fu- Jeu ut jpe cietur tanquam jus rei inheerens • fla.
Ita jus hauriendi aquas ex puteo meo vel transferre poflum in te , vel in aedes tuas , ita ut hoc jus competat cuicunque illarum poflclTo*
ri & aedibus inhaereat quafi tanquam fuo fub- jefto -
§. 18.

6
Pars III. Cap, I,
§• i**
Translatio Ex eadem ratione
e patet* dominium vel jus, quoddam. transferri pojfe vel in per- i Sempronium, Cajum , Marvium, vel inc.er.Lam ,, ut. rsi fiat
dominii vel fonam. certam , Veluti juris in fer. dominus % vel jus. acquirat , qui voluerit ac potuerit, fonam cer «
tam p r j UJ obrince in emtione venditione , ubi emi.
certam . fQr e ^ c j tur dominus reiemta: voluntate venditoris* pofterius indecelidione rei-fu*, ubi vo- juntite domini rem, fuam derelinquenti» efficitur dominus , qui. eam occupaverit, ctfi dominus rem, fuam derelinquens ignoret , quinam eandem occupaturus, fit quod exemplum extat §.46- I. de rer. div. Poterat etiam translatio, juris ia rem alienam facta ad translationem.
ejus in perfonam incertam^ reduci , quatenus: translatio fit: in poffeflorem rei,, quicunque tandem, is fuerit. C §. 1 7 ) • Redius tamen haec abi illa diftinguitnr , quatenus translatio juris in perfonam. incertam, fit. immediate ,. translatio, vero in rem. alienam, nonfcifi ea mediante per- fonae competere poteft ,, ita. ut: non perfonae fed rei , quemadmodum' modo diximus {.noti, inhaereat tanquam. fubjedo.
$. I?..
Quando jus Cwm dominio etiam transfertur* jus, pojfidendi .. Jus enim' poflidendi non com* pojfidendi petit nifi domino (§. 1 17. part.z.Jur. nat.). Quamobrem jus; poflidendi a domi- transfera - nio infeparabile eft. Quodfi ergo in te transfero: dominium rei meae ,, in terar. etiam transfero jus. poflidendi* confequenten jus, poflidendi cum ipfo, dominia transfertur-
Patet adeo ad transferendum: jus poflidendi: guificata* accipiens: efficitur dominus ( f. 13,)'». nullum peculiarem achim requiri : fed quam jus quoque rem, five corporalem,, fiye incorpo» primum nuda voluntate domini fufficienter fi- ralein poflidendi eidem, competit..
20 -
Quomodo Quoniam jus poflidendi cum ipfo-dominio transfertur ( §. 19. )',, dominium: transfero». vero transfertur in accipientem nudai domini voluntate ( 13. nuda etiam.
1ur ' domini voluntate transfertur in accipientem jus pojfidendi ..
^ 21.
An aBus Eodem afiu y quo• dominium transfertur in accipientem y non \acquiritur poffeffto. quo dnmi- 1 Etenim, dominium transfertur in accipientem; nuda domini voluntate fufficien- nhtm trans■ ter indicata ( §. 13-)- Enimvero nemo non videt , hoc modo nondum rem ip- fertur , fufi fem redigi in eum flatum, quo phyflce poflibile eft „ ut de ea-, pro- arbitrio dif- : ficiatadac~poncrc poflis inftar domini- Quoniam itaque- fi pofleflionem- acquirere velis, quirendam res poflidenda fatflo quodam redigi debet in. eum flatum, quo phyfice poflibi- pojfejpo - le eft r ut de ea pro arbitrio tuo difponas inftar domini (§.76 z. p. i.J ur.nat. )
nem. evidens omnino eft, eodem adu,, quo dominium transfertur in accipientem ,* non acquiri pofleflionem -
Ex.gr. Si ego dico , vendo tibi libruttKmeum'» qaem Sempronio cbmmodavi , pro tanto pretio , Sc tu tantam pretium mihi folvis j qui meus erat liber , jam tuus eft , nondum tamen eundem poffides. Eo igitur aftu, quo dominium te translatum fuit, nondum acquilivifti pof- feflionem.. Nimirum dominium tanquanv jus confiftit in facultate morali de re pro arbitrio tuo difponendi (§. t$&. part. 1. thil.praH.nniv. 8c^_j.i8. part. i-Jur. nat ) ; ut vero dominium , tanquam jus tuum , exercere poflis , necefle eft
ut etiam potentiam- feu facultatem phyficami habeas de re tua pro arbitrio tuo difponendi (§.649. part. %. Jur.natur»\ , confequenter ut rem poffideas C$. 740. part 1. Jur. n»t. ). Quatenus igitur dominium habes, de re pro arbitrio tuo difponere licet :: quatenus vera eam poflI% des , quod vi dominii licet , a&u facere potes*' Atque hinc evidentiflime patet , cur dominium: 5 e pofleflio a fe invicem diftinguantur , & a fe inyicem feparari poflint»
/
§. 22 ,.

7
JDc modo acquirendi derivativo in genere .
21 .
r Quoniam adeo dominus non eodem a&u te facit pofleflorem rei, quas ante A&uspecu.
'fuerat fua , quo facit dominum .( §. 21.) i ^ius adhuc requiritur aBus , quo pof- i,aus ad
fejjio in te transfertur ac a te acquiritur , prater eum , quo dominium in te fuit ■translatum. .. , pl-llt'
' . quijitus .
Exemplqnr; quod modo‘dedimus (#<»/.§• zi.'niat in tuam poteftatem, vel 3 pud Sempronium Idem matfifefto loquitur. Etenim (i tibi vendo tua voluntate adhuc maneat .tanquam tuus , a. librum, quem Sempronio xommodavi, liber jam te ipii commodatus. lErgo prater illum volun- tuus elt, etiatnii Sempronius adhuc'eundem ha- tatis artum , quo dominus in te transfert do^ beat: tu tamen eum non ,po(fides, -nili vel pe- «minium , aliis omnino requiritur , quo «effici- nes te (it, vel tua voluntate maneat apudSem- tur, ut liber vel iit penes te , vel Sempronius pronium tanquam tuus. Nemo non intelligit , eum tanquam a te (ibi commodatum «retineat , non nudam voluntatem domini, ut res fit tua, quamdiu tibi vi(um fuerit.
‘efficere, ut liber , qoem habet 5 empronius, vc-
■§• 23.
A<ftus> quo transfertur pofleffio, dicitur Traditio 1 qui fi pofitivus fuerit, Traditi •
'Traditionem pofitivam appellare lubet; (i 'negativus , negativam vocamus. Tra. quid fit &• ditio negativa etiam quaji<traditio appellari folet. Communiter dicitur res tra * qmtuplex . di , & proprie quidem res «corporalis , praefertim mobilis ; res vero incorpora» les quafi'tradi dicuntur. Enimvero cura traditione rei efficiaris pofleflor ejus, adeoque aftus, quo res traditur, is ipfe eft , quo .pofleffio‘transfertur ; hunc .ipfum a<ftum Traditionem appellare lubet.
Non addimus exempla ^ quibus definitiones -veniant, qua: in iis , quacmox fequuntur, de- ;pr*(entes illultrancur , ne nobis anticipanda monftranda (unt.
\ 24.
'Quoniam qui rem poflidere debet, eam in poteftate Tua habeat necefle eft q»°tra- (§.^ 6 ^.part. z.Jur. nat .) , traditio vero attus eft, quo pofleffio in aliquem trans- ditio conft. fertur i( §. 23 .)\ traditio confifiit in a&u , quo res redigitur in poteftatem ejus , infl at ♦ quem dominium translatum eft, 'confequenter in eum flatum , quo huic potentia .phfica eft de re jam fua pro arbitrio ‘fuo difponendi (§.^ 6 i.part. z. Jur. nat.) .
* ^
$. 25.
'Si dominus tibi rem tradit eo animo , ut fit tua; in te accipientem dominium & Quando 'poffejfto Jimul transfertur , non tamen uno eodemque aBu , fed duplici aBu concur-pofffjjio O* 'tente. Si r enim dominus rem tibi tradit eo animo , ut fit tua ; neceffe eft ut dominium \ voluntatem fuam fufficienter fignificet . Quamobrem cum nuda voluntate do -fimul trans. minium transferatur in te accipientem ( §. 13.); eo ipfo dominium rei , quam feratur. tibi tradit, in te transfertur. Enimvero traditione rei transfertur quoque pof- feffio_( §. 23.). Patet «itaque fi dominus tibi rem tradit eo animo', ut fit tua; in te.accipientem dominium & pofleflionem fimul transferri-. Quod erat primum .
Enimvero quoniam dominium in te transfertur , quatenus dominus declarat traditionem rei fieri eo animo, ut res fit tua ; pofleffio autem in te transfertur , quatenus hac declaratione fa<fta res attu traditur, per demonftrata ; dominium dc pofleffio non transfertur uno eodemque artu. Quod erat fecundum .
Denique quia dominus animuwr, quo rem tibi tradit , declarat, dum eam tradit, per demonftrata; porro liquet, cjominium & pofleflionem transferri duplici a<ftu concurrente. Quod erat tertium •
H*c

*
Pars III. Cap. I,
Haec propofitio probe notanda & accurate perpendenda , ne dubium moveat definitio traditionis paulo ante data (f ij.)« Jdi Romani traditionem inter modos acquirendi dominium, qui funt juris naturalis , feu , ut ipfi loqui amant, juris gentium, referunt §.41. Inft. de rer.div. unde JDo&ores inferunt, jure Romano ad translationem dominii reqniri traditionem , przfertim cum I.20. C- de paft dicatur , traditionibus & ufucapionibus , non nudis padis dominia rerum transferri . Negat Grotius de J. B 3c P- l.i. c.(>- ad dominium transferendum jure naturali requiri traditionem, & hinc J. i- cap 8. §. 2f. infert , traditionem non efle modum transferendi dominium de jure natura- Ji. Enimvero vi propoficionis prazfentis patet , pofle etiam traditione naturaliter transferri dominium , quatenus eidem ineft fignificatio voluntatis dominii transferendi antea nondum declaratae , ad dominii autem translationem per fe non requiri traditionem , qua opus eft ad transferendam pofleflionem . Et hoc refpedu etiam traditio inter modos acquirendi dominium de jure naturali referri poteft , etfi negetur hoc jure fine traditione dominium , transferri non pofle . Diverfa enim funt per traditionem a domino fadam transferri pofle dominium, & abfque traditione dominium transferri non pofle, feu eam ad omnem dominii translationem efle abfolute neceflariam: id quod nec Jdis Romanis vifum , qui non uno in cafu translationem dominii fieri admittunt de jure etiam civili, quemadmodum jam annotavitGra- eius lib. 1. c.7. .§• if. Etfi autem concedatur ,
de jure etiam naturali io, quem prsefens propofitio explicat , modo dominium transferri pofle j non tamen ideo in Jus naturse recipi poteft definitio traditionis , quam dedit Stru - vius in Jurifprudentia Romano-.Ger manica fo- renfi iib. i. tit, 1. §. f7. quod fit adus , quo dominium ab eo , qui habet poteftatem & animum quid transferendi , in alium accipientem transfertur: cum nemo non agnofcat, traditionem non efle nifi adurn , quo res redigitur in poteftatem alterius , ut ipfi competat potentia phyfica de eadem pro arbitrio fuo difponendi, confequenter fi traditur ei, in quem dominium jam translatum fuit, vel eo ipfomomento, quo traditur, transfertur, efle adum , quo pofleflio transfertur . Unde patet ratio definitionis no- ftrae , quam de traditione paulo ante (§.23.) dedimus . Quod alias jam monuimus , hic de* nuo inculcamus, in Jure naturae opus efle acu>» mine fubtili ad diftinguenda ea , quae diverfa funt, ne ea confundendo in errores 6c contra- didiones inextricabiles incidamus . Et quamvii vocabuli fignificatu* vulgaris admodum reltri- dus fit, ita ut traditio non dicatur nifi de re mobili , quam a porrigente accipit alter i in fcientiis tamen dudum receptum eft ac recipi debet , ut ad formandos conceptus univerfales terminis artis, qui ex communi fermone defu- muntur , tribuatur figmficatus quidam generalis, qui particulari in communi fermone ufita^ to ineft & , ficubi opus fuerit , per fidiones ; quje funt in numero toleranter verorum , ex^' tenditur , ut omnem univerfalitatem confequa- tur, quam habere poteft.
z.6'
'An domi * Dominus , qui rem non pojftdet , hoc tamen non obflante dominium fuum trans - tuum trans ferre poteft in alium. Quando enim dominus pofteftionem amittit’, non tamea ferri pojfit ideo dominium amittit (§.257 . part. 2. Jur. nat.) , fed idem adhuc animo reti- a domino net (§. 258. part. 2. ]ur. nat. ), confequenter dominium habet, etiamfi rem non rem non polEdeat. Quamobrem cum dominium iu accipientem nuda domini voluntate pojftdente . transferatur & eodem adu , quo dominium transfertur , ab accipiente etiam acquiratur dominium ( §.21. ) ^ hoc non obftante , quod rem fuam non poffideat dominus, dominium camen 'fuum in alium transferre poteft.
Ponamus Sempronium poflidere librum furto I tibi fublatum. Cum adhuc fis dominus {§.522. part.z.Jur nat.) & Sempronius tibi eum refti- tuere debeat v $ ^23 part. 2 Jur. nat.) , immo ubi reftituere nolit , tibi competat jus eundem vindicandi U»f44- part. 1 Jur. nat.) * ml fane
obftat, quo minus dominium in Maevium transferas , ut adeo liber , quem Sempronius pofli- det , jam fit Maevii , huic reftituendus , 5c in cafu reftitutionis denegatas ab eodem vindicandus -
§. 27.
Quomodo si res ™anu porrigitur ab eo , qui dominium transfert , & ab altero mares mobilis nu apprehenditur , tn quem dominium fuit translatum , vel eo ipfo momento trans • ■tradatur, fertur, eidem ab illo traditur , vel brevius: / transferens dominium rem mobilem manu porrigit & accipiens eandem manu apprehendit res mobilis traditur . Etenim 11 transferens dominium rem.mobilem manu porrigit & accipiens eandem manu apprehendit, res mobilis in eum redigitur ftatum , quo accipiens
po-

De modo aequtrendl derivativo In ger.ere. p
potentiam phyficam habet de ea, tanquam re fua , pro arbitrio fuo difponen* di • Quamobrem cum in hoc a&u traditio confiftac ( §. 14. ); res mobilis traditur, fi qui dominium transfert rem mobilem manu porrigit & accipiens eandem manu apprehendit-
Communi fermone tradere non fignificat nili rem manu porrigere , ut ab altero manu apprehendatur * Atque adeo prpprie loquendo traditio non eft nili rerum mobilium* Enimye- ro quando dominus, qui dominium rei fua: in alterum transfert, rem tradit eo fine , ut alter in quem jus fuum tranftulit, eandem poffideat, cum fine pofleffione re fua uti non poflit, do* minia vero ufus gratia introdufta fiat part.i.Jur.nat.') i ubi res mobilis a domino traditur ei, in quem dominium tranftulit, tra* ditio fit a&us, quo polfelfio transfertur . Quoniam vero etiam res immobiles & incorporales in dominio funt, 8c eorum dominium non minus transfertur , quam mobilium j ex vocabulo communisfermonis efficitur terminus artis, qui non minus de rebus immobilibus & incorporalibus , quam de mobilibus ufurpari poteft . Atque adeo vocabulo tribuitur fignificatus quidam generalis , qui ineft traditioni rei mobilis de nunu in manum fa<ftx pofleflionis transferenda: gratia. Unde relultat traditionis definitio, quam paulo ante dedimus (§.££.).
§. 28.
Res certa dicitur, quae fufficienter quomodocunque indigitatur, ut ab aliis fui Res certa dimilibus diftingui poffit: quo eodem fenfu , Perjonam quoque certam dicimus & perfona ■Sc jam diximus in fuperioribus (§. 18.). Unde etiam patet , quaenam res &certa a C i n . perfona incerta dicenda fit. certa
nam dica.
Ex.gr. Si dico, sedes .meas tibi do, qui fitie funt in platea hoc nomine indigitari folita inter sedes Caji 8c Sempronii , res , quam tibi do , certa eft • Immo fi ardes proprias ipfemet inhabito , 5c dico , me tibi legare xdes meas ,
^quas inhabito, vernaculo fermone
j reSj q u3m i e g 0 f non minus certa eft-* Similiter. fi rem mobilem , quam tibi vendo , oculis tuis ufurpandam exhibeo , vel librum in repoficorio collocatum digito demonftro ; res in utroque cafu certa eft . Notandum vero in re indigitanda , ut fit certa , non adeo ferupu- ■lofe elfe inquirendum , ne fuperflua admittantur , quemadmodum ex definitionibus ea exula-
re jubentur • Ce/fat enim hic ratio , qua: ex tur • definitionibus fuperflua arcet , tanquam princi* piis ad re&e ratiocinandum adhibendis , adeo- que accurate determinandis . Sufficit nimirum in praefenti, ut iis, quorum jntereft, conftec , quid transferatur vel tradatur . Ex hac ipfa vero ratione, quod iis, quorum intereft , conflare debeat , quaenam fit res illa five corporalis , five incorporalis , cujus dominium transfertur , vel translatum fuit, liquet , in re fufficienter indicanda , ut certa fit, non modo rationem efle habendam perfonarum , quibus cer- taefle debet , fed & temporis, quo certam elle necelle eft.
5 . 29,
Si quis rem certam mobilem , cujus dominium in te tranflulit , vel nunc trans - ferp , te auferre jubet ; eandem tradit . Etenim fi quis rem mobilem , cujus do- ■Alius mo. minium in te tranftulit, vel nunc transfert, te auferre jubet ; eo ipfo decla* dus trade .7. rat, velle fefe ut eam detineas tanquam tuam, confequenter ut eam poffideas di rem mo. >( §. 150 patt. 2. Jur.nat,). Et quia res certa eft, cujus dominium in te transla- bilem. tum, fufficienter quoque indigitatum eft, quarnam illa res fit, ut eam ab aliis fui fimilibus diftinguere queas ( §.28.), confequenter probe nofti f, quamnam auferre debeas. Quodfi ergo eam aftu aufers, pofTeftionem ejus acquiris. Quamobrem cum juffus rem certam, cujus dominium in te translatum fuit , vel jam transfertur, auferendi fit a&us, quo pofteftio in te transfertur ab eo, qui dominium tranftulit, vel transfert , hic autem aftus traditio fit ( §. 23.); fi quis rem certam mobilem, cujus dominium in te transfert, auferre jubet, eandem tibi tradit.
Offenditur etiam hoc modo* Quoniam res certa fufficienter indigitatur, quo- cunquo tandem modo id fiat, ut ab aliis fui fimilibus diftingui poftit (§. 28.) ;
“ ' ( ^ u, ,L r ,t^ n certaI ^ mobilem, cujus dominium in te tranftulit, vel nunc trans. olfit Jus Natura Xom. IlL B fert,

Xq Pars III. Cap. 1 . ’
f ert tg auferre jubet , perinde omnino eft fle fi eandem tibi porrigeret, ut eam apprehendere polles apprehenfam ablaturus. Enimvero fi transferens dominium rem mobilem manu porrigit Sc accipiens manu apprehendit , ea ipfi traditur (§.27.)* Traditur igitur etiam res mobilis, fi quis a transferente dominium eam auferre jubetur.
Praxi communi convenit propofitio prarfens: hoc tamen non obftante ea demonftranda fuit , ut conflet rem revera tradi vi iplius definitionis, quam dedimus . Quo ipfo etiam intelligi- tur, definitionem non efle anguftiorcm fuo dtf-
finito , fed talem qualem ipfa praxis exigit : Haec ideo monemus, nefcioli rem arduam con- fecifle libi videantur , fi reprehendant , talia demonftrari , qua: ipforum judicio demonftra* tione nulla indicere videntur.
3 °-
Si quis jubet te rem certam immobilem pojftdere , cujus in te tranftulit domi - Traditio re* n \ um ^ & jj 0C \ n ea te exercere patitur \ eandem tibi tradit . Etenim fi dominium tum immo- re i immobilis certae transferens te eam poffidere jubet, cum res certa fufficien*
bilium. ter a t, eo jndigitata fit, ut ab aliis fui fimilibus diftingui poffit (§. 88.); quamnam rem poffidere debeas tibi exploratum eft. Et quoniam jufTu feu voluntate ipfius dominium in ea exercere potes-, res redacta eft in eum ftatum , quo tibi competit potentia phyfica de eadem pro arbitrio tuo difponendi ( §. 118. 649. pttrt. z.Jur. nat. ) . Confiftit autem in a&u dominium transferentis , quo res redigitur in eum ftatum, ut de ea pro arbitrio tuo difponere poffis , traditio
{§.24.). Ergo res immobilis tibi traditur, fi ea fuerit certa & dominium trans»
ferens te jubeat eandem poffidere ac patiatur dominium in ea te exercere.
Communi loquendi modo res immobiles , non dicuntur nifi improprie , fed fignificatui qua: manu teneri ac alteri porrigi nequeunt , generali, qui refpondet termino artis nec ab hoc manu apprehendi poliunt, tradi convenit rerutn etiam immobilium traditio*
§• 3 T *
Quoniam res immobilis traditur, fi dominium transferens te eam poffidere Attus ad jubet ac dominium in ea exercere patitur (§.30.) res immobilis traditur decla - traditionem ra tione voluntatis , quod eam ab hoc momento poffidere debeas , & patientia exef- tei immobi. citii dominii, iis requijtti.
Nimirumquamprimum dominusvult te rem, ftituitur ( $-740. part. x-Jur. nat.). Aftus prior quam tuam efle voluit , poflidere Sc tibi libe- pofitivus eft , alter negativus . Atque adeo parum elt dominium in ea exercere , rem polfi- tet ad rei traditionem adhiberi quoque polle dere incipis , cuni tibi jam fit potentia phyfica aftus negativos, quemadmodum fupra fumfimu 8 de re difponendi , fine qua polleflio non con- (§-23.).
§.
A , r Apprehenfio vocatur a£lus, quo quis pofteffionem acquirit . Communiter res ' -wV/ <0a Pprehendi dicitur, & proprie quidem res corporalis mobilis : res verocorpora- 4 jui jt . j es immobiles & res incorporales quafiapprehenduntur . Enimvero cum apprehen* fione rei fias pofteflor ejus, adeoque adtus, quo res apprehenditur, is ipfe eft, quo poneffionem acquiris ;,,hunc ipfum a£tum Apprehenfionem appellare lubet.
Nimirum communi fermone apprehendere non fignificat nifi manum applicare ad rem hiobilem , ut eam teneas Sc auferre poffis. Atque adeo proprie loquenda apprehenfio non eft nifi rerum corporalium mobilium, veluti fi
manum applicas ad librum , ut eum tenens auferre poffis. Enimvero quando quis rem apprehendit eo animo , ut tam detineat tanquam fuam , feu de ea tanquam fua pro arbitrio difponere poffitj apprehenfio eft aftys, quo pof-
feffio-

De modo acquirendi
feffionem acquirit rei corporalis mobilis ($761- part. l.Jur.natur.) . Quamobrem cum res non minus immobiles 5 c incorporales poflideantur , quam mobiles, ex vocabulo communis fermonis efficitur terminus artis , dum eidem tribuitur
i-
derivativo in genere . 11
fignificatus generalis , qui ineft apprehenfioni rei corporalis mobilis acquirendo» pofleffionis gratia fartor Idem adeo obtinet in vocabuloap- prehenfionis , quod fupra annotavimus de vocabulo traditionis ( not, §. 17, ).
33 -
Quoniam qui poffeffionem rei acquirere vult , rem poflidendam farto 3 U0 ‘ dam redigere debet in eum flatum, quo phyfice poflibile eft , ut de ea P ro con/illit°» arbitrio fuo difponere pollit inftar domini ( %.-j€ipart.z.Jur,nat .) ; apprehen- on M a fio vero artus eft, quo pofieffio acquiritur ( §. 32.) ; apprehenfto confiftit ina 8 u t quo quis r em redigit in eum ftatum , quo phyfice pofftbile eft, ut de ea pro arbitrio fuo inftar domini difponat , confequenter quo eam redigit in poteftatem fuam animo Jibi habendi ( §. 461 .part. z.Jur, nat, ) .
Quodfi magis arridet , apprehenlionem quo- nat.) . Hinc enim deinceps infertur ; ad pof- que definire licet per artum, quo res redigitur feffionem transferendam requiri traditionem . in poteftatem tuam , feu quo redigitur in eum Ex dirtis manifeftum eft , quemadmodum du- ftatum , quo tibi competit potentia phyfica de plex requiritur ad translationem dominii artus, re pro arbitrio tuo difponendi. Unde ex hac alter transferentis , alter accipientis i ita fimi- definitione deinceps colligitur, quod apprehen- liter ad transferendam pofleffionem duplici opus fione animo poffidendi farta , hoc eft , eo ani- efle artu, nimirum altero transferentis, qui fumo , ut artu de re tanquam tua pro arbitrio binde negativus efle poteft , feu non fartum , difponas , polfeffio acquiratur. Idem tenendum altero acquirentis- Artus transferentis appella* de traditione , fi eam definire velis per artum tur traditio, acquirentis apprehenfio, quemad- dominium transferentis , quo res redigitur in modum artus dominium transferentis non invi- eum ftatum , ut ei, in quem translatum domi- to ufu loquendi recepto oblatio appellari po- nium , competat potentia phyfica de re tan- teft , artus vero accipientis acceptatio vocatur '
quam fua pro arbitrio difponendi (§.14. ), feu doraiuium exercendi (§.118 .part.i.Jur.
§• 34 -
Si dominium transferens rem certant eo fine accipienti vel propius , Vel e longi n- Quomodo quo demonftret , ut eam apprehendat ; eam ipfi tradit . Quod fi [enim res fue- res tradatur rit certa , ab aliis fui fimilibus eam diftinguere valet eandem appreherifu- demonjlmn- rus ( §■. »8. ), adeoque ipfi conflat , quamnam apprehendere debeat . Quod-do. fi ergo dominium transferens eam accipienti eo fine demonftrat , vel propius, vel e longinquo, ut eam apprehendat, hoc ipfo indicat, fe velle ut eam apprehendat, confequenter poflideat (§.31.) & paliurum, ut dominium* in immobili exerceat, aut rem mobilem auferat. Enimvero fi transferens dominium accipientem jubet rem mobilem certam auferre , vel declarat , quod immobilem poflidere debeat ac patiatur dominium in ea ab ipfo exerceri , res traditur (§.29.30.)* Ergo etiam ea traditur, fi dominium transferens rem certam eo fine accipienti vel propius , vei e longinquo L demonftrat * ut eam apprehendat .
Modus traditionis praefens non minus rerum mobilium , quam immobilium eft , quemadmodum ex demonftratione abunde liquet . Convenit tamen inprimis rebus immobilibus, qui de manu in manumj'juxta communem loquendi ufum tradi non poliunt , prxlertim fi res ap;
prehendenda e longinquo demonftratur, velutt fundus vicinus in turre, quicafus eft Celfi 1 . 18, ff. de acq- vel anntt. pofl*. Cafus rei mobilis eft, fi digito monftro librum in menfa a te apprehendendum.
(
B 2
s

12
Pars III. Cap. I. §• 35 -
Alius tra - Si res , dominium in te transfertur, quacunque de caufa jam ft m potejfa* ditionis mo. te tua & dominus permittat , ut in eadem permaneat tanquam tua ; eam tibi tra - 4fox. <///. Etenim fi res quacunque de caufa jam fit in poteftate tua, tibi competit potentia phyfica de eadem pro arbitrio tuo difponendi( %.^6i.part. z. Jur.nat.) . Quodfi ergo dominium in te transfert dominus , cutn hoc jin jure de re pro arbitrio fuo difponendi confiftat ( §. 118. part. *. Jur. nat. ) , potentiae phyficae etiam fuperaccedit moralis (§. 1 56.part. t . Pbil. praff. univ. ), & tu evadis do* minus (§.13.), ut adeo jam de re ifta tanquam tua pro arbitriodifponere pof- fis (§. iz^.part.z. Jur.nat.). Perinde adeo eft ac fi rem domino reftituifies, & hic translato dominio eandem tibi tradidifiet (§.24.)*. Patet itaque i rem tibi tradi, fi re, quae quacunque de caufa in poteftate tua eft , a transferente dominium in eadem tanquam tua permanere permittatur»
Ex gr. ponamus Titium tibi commodafle li- du&ionis habitas in aedibus Maevii & hic ex brum quendam fuum , & eum tibi dono datuiu caufa venditionis eas te inhabitare tanquam tuas ut retineas permittere > eum tibi tradidifle vi- permittat > sedes tibi tradidifle eenfetut» > detur* Similiter fi ex contra&u locationis con-
\
K 3$.
Alius mo- ^ UIS h' ferts attt documento quodam literario declarat , fe poffejfionem rei im~ dus traden - mobilis certa in te cum dominio transferre , & pajfurum , ut dominium in ea exer• tti rem im. cea, i eam **bi tradit. Etenim 11 quis literis aut documento quodam literaria mobilem, declarat, fe pofTeflionera rei immobilis certse in te cum dominio transferre,.
& paflurum, ut dominium in ea exerceas, perinde omnino eft, ac fi rem certam immobilem te poftidere juberet & in ea dominium exercere pateretur. Enimvero fi transferens dominium te rem immobilem certam poffidere jubet & in ea dominium te exercere patitur; eam tibi tradit (0. 30. ). Tradit igitur etiam eandem, fi literis aut documento quodam literario declarat , fe pofifef- fionem rei immobilis certae ia te cum dominio transferre, & paliurum, ut dominium in ea exerceas.
Ex.gr. vendo tibi «des meas & exhibito do- bere & de iis tanquam re tua ut difpona» me cumento literario declaro , te cas poflidere de- paflurum i. «des tibi tradidifle cenfeor.
§• 37 -
Andomt. Quoniam voluntas non minus literis, quam verbis ore prolatis (ufficienter » 7 /nr * nt ^ cat F> ^ U3B I101 } m odo flati m tc facit dominum ( §. 13. ) , fed etiam cum
transferri P at,en * la «ercendi a te dominii pofleffionem in te transfert ( §. 36 .) j dominium pojjit ab von ’ % Ham etiam *b Ufente per literas transferri poteft .
4 bfente %
Ex.gr. ponamus me abfentem tibi feribere , feribam, me pofleffionem agri tibi venditi in te me nbi vendere agrum meum pro pretio bis transferre, & paflUrum, ut, finita meffe , eun« mille thalerorum Matvio lolvendorum , & te dem |co[as tanquam tuum , abfen* per liter»» hoc pretium huic folvere, abfenj per literas in eum tibi tradidi* *
te tranftuli dominium . Quoad jaro porro tibi ^
§. 58.
ditionis ^rei trans f ersns ^oMinium eo fne te in rem immobilem introducit , ut iu ea dominium exerceas \ eam tibi tradit . Etenim fi transferens dominium eo fine te in
rem

De modo acquirendi derivative in genere, jg
rem immobilem introducit, ut in ea dominium exerceas; perinde omnino eft immobilis ac fi rem mobilem manu porrigeret &tu manu eandem apprehenderes, cum res ad traditio- immobiles non manu teneri, quemadmodum mobiles, queant > pedibus tamen »f m mobL iifdern infiftere detur, confequenter unum idemque fit, rem mobilem manu dum pr«xi- tenere & immobili pedibus infidere , utroque aftu corporali in contatfiu rei me acce * & corporis noftri confidente. Verum enim vero fi transferens dominium rem dens* mobilem manu porrigit & accipiens eam manu apprehendit , rem mobilem tradit (§.27.). Tradit igitur etiam rem immobilem, fi translato dominio , te in rem immobilem introducit eo fine, ut dominium in ea exerceas.
Ex demonftratione liquet , modum traditionis rei immobilis prxfentem ad modum traditionis rei mobilia ipfo fermone communi talem proxime accedere . Quamobrem hanc demon- lirationem aliis, qu« dari poterant , proferre
maluimus . Ita nullo fere negotio inferri poterat ex eo , quod res tradatur , fi transferens dominium rem certam immobilem pofiideri jubet Sc in ea dominium exerceri patitur ($ 30.).
§. 39.
Si qui jus quoddam, fett dominium rei incorporalis in te transfert, te iftudcxer- Modus tra. tere patitur ; rem incorporalem tibi tradit, Quodfi enim patitur te exercere jus, ditionis re* quod in. te tranfiulit, eo ipfo res incorporalis redafta ed in eum datum , quo rumi neor. tibi competit potentia phyfica de ea pro arbitrio tuo difponendi: quod per fe paralium» patet. Enimvero in afiu , quo res redigitur in eum datum, quo tibi competit potentia phyfica de ea pro arbitrio tuo difponendi confidit traditio ( §.24.).
Ergo rem incorporalem tibi tradit, qui ejus dominium feu jus quoddam in te transfert, fi hoc te exercere patitur.
Ex demonftratione liquet, fi fignificacumtraditionis generalem retineas , non opus efle , ut res incorporales quafi tradi dicantur: quali traditionem enim txntummodo dixerunt , qui fi-
5 -
gnificatum traditionis in communi fermone receptum cum fignificatione termini technici confuderunt , quemadmodum eadem de cauia inter veros & fictos- tradendi modos diftinxerunt.
40.
Si qui dominium rei fua in te tranfiulit eam tanquam tuam alia quadam de ^ taufa in potefiate fua retinet ; eam tibi tradidiffe cenfetur , Etenim in hypothefi / t ~
propofitionis praefentis perinde ed, ac fi rem, cujus dominium in te trandu- corporalis * lit, aftu tradididet, & tu alia de caufa eam tanquam tuam in potedatem ejus * redegifles. Cum igitur agnofeat, fe rem non amplius podidere , fed tanquam tuam tua tantummodo voluntate detinere, tibi vero pofleffionem competere; dubitandum fane non ed, quin in hypothefi propofitionis prasfentis in te trans* lata fit podedio. Quamobrem cum adus , jquo transfertur podedio , traditio fit (§.25.); in hypothefi propofitionis praefentis res tibi utique tradita cenfe- ri debet.
Ex.gr. Si librum meum tibi vendo , tuo autem confenfu eum ad certum ufum tanquam a te mihi commodatum retineo , eum utique tibi tradidifle cenfendus fum . Etenim cum rogatus a me cenfearis , ut res in certum ufum apud me remaneat tanquam tua* dominium exerces , & ego a te idem exerceri patior. Eft igitur res in eo ftatu , ut tibi non defit potentia phyfica de eadem tanquam tua pro arbitrio tuo difponendi. Quamobrem res tibi tradita omnino vi^ detur (§ 24.) . Propofitio pr«efens communiter ita effertur, quod res tradatur, fi quiscon- ftituit , fe rem ante fuam nunc alieno nonvine podidere , phrafi J&orum Romanorum , veluti Cei fi 1 .18. ff. de acquir. vel amitt poflefs. Sed ne videamur terminum polTedionis aequivocum reddere (§. ifo. part. 2. Jur,natur.y i ab ifta phrafi abftinere maluimus.
S» 4 1,
\

j fars III . Cap. I.
§•' 4i-
*4
Res brevi manu tradi dicitur , quando aftus traditionis inefle intelligitur alu Brevi ma- cuidam aftui, quo aliud quid agitur ad dominii exercitium fpeclans. Quod ve- »« traditio ro brevi manu traditur a transferente dominium, id ab accipiente brevi quo- quanumfit. que manu accipi vel apprehendi dicitur.
Brevi manu accipere dixit U Iplannt 1 .4?, de Jur. dot. Quamobrem cum acceptio rei fup* ponat ejus traditionem ($.1.23.) > brevi quoque manu traditio fieri dicitur. Exemplum dedit Ulpianus l.j. ff- de don. inter vir. Scuxor. fi don-iturum mihi juflero uxori meje dare . Perinde enim, ait , habendum atque (i fgo acceptam & rem meam faflam uxori mea» deiif- fem . Hic tu difponis de re , quam tibi donaturus erat alter , tanquam de tua , dum dominium ejus tua voluntate in uxorem tuam transfertur ; id quod utique ad dominii exercitium pertinet (§• 66f. 6 ^,psirt, z.Jur. nat. ). Enim- vero hoc facere non poteras, mfi donaturus te dominium exercere pateretur , confequenter hoc ipfo aftu negativo, eam tibi traderet • Quamob rem cum tibi res tradita cenfeatur , dum tibi donaturus julfu tuo rem tradit uxori tu», traditio tuo nomine fit , atque adeo/ juflui tuo ut rem , quam tibi donaturus erat det uxori , inelt traditio rei , qua a te in uxorem transfertur pofleflio . Brevi adeo manu rem uxori tradis , quatenus aflui , quo aliud quid ad dominii exercitium fpefhtns agitur , nimirum quo in cafu praefenti res juflu tuo alienatur , ineft aftus traditionis , qui a te fieri debebat re ante tibi tradita , & hoc pafto brevi manu uxor a te accipit, quod brevi manu a te ipfi traditur. Quodfi attentius rem confideres facile perfpi- cies , rem brevi manu tradi & accipi pofie , quatenus moraliter poflibile non eft , ut quid a&u fiat, nifi aliquid, quod aftu fieri debebat, tanquam faftum fupponatur, quia phyficc pof- fibile ut hoc fiac , etiam fi illud faftum a do. non fuerit»
Quoties igitur hoc agitur , ut perinde {it ac fi res tradenda ex potefiate accipiew* Qumdo tis venijfet in poteflatem transferentis & ex potefiate transferentis denuo revenif brevi ma. fet in poteflatem accipientis , vel ac fi ex potefiate transferentis venijfet in potefta- r.u truda. tem accipientis & ex potefiate accipientis denuo reveniffet in poteflatem transferentur . tis , vel ac fi ex potefiate transferentis venijfet in poteflatem accipientis & ex po •
teftate accipientis tanquam rurfus transferentis in poteflatem tertii tanquam ab ipfo accipientis , cum traditio confiftat in aftu , quo res redigitur in pote* flatem ejus , in quem- dominium translatum eft (§.24.) , brevi autem manu ^ res tradatur , quando aftus traditionis inefte intelligitur alii cuidam aftui,
quo aliud agitur ad dominii exercitium fpeftans ( §.41.); in omni omnino cafu traditio fit brevi manu .
Habemus adeo principia ; per quae dijudicari poteft , quindonam traditio brevi manu fiat .
Equidem non nego , nos termino traditionis brevi manu in jure natura: carere pofle ; quoniam tamen de re eadem fignjficata in j*ire iia.
§.
turi agendum , & juris naturae <tiam hic ufus eft , ut lucem aftundat juri civili , ad intimius infpiciendum omnem ejus rationem , termini quoque in jure civili recepti retinendi funt.
Quomodo Quoniam* perinde eft v ac fi res tradenda ex poteftate accipientis veniftet in brevi manu poteflatem transferentis & .ex poteftate transferentis denuo reveniflet in pote* res trada - ft ate m accipientis fi dominium transferens rem permittat in poteftate accipien* tur . tanquam ipfi propriam , qirsi jam alia quacunque de caufa in,- poteftate
ipfius eft., quando vero hoc agitur ut perinde fit ac fi res tradenda ex pote» Itate accipientis veniftet in poteflatem transferentis & ex poteftate transferen. tis denuo reveniflet in poteflatem accipientis, res brevi manu traditur (§.42. )i Jt dominium transferens rem permittat in poteftate accipientis tanquam ipfi propriam , qua jam aha quacunquo de caufa in potefiate ipfius eft , eam ipfi brevi manu tradit . r
\
'N
Hunc

De modo acquirendi derivativo tn genere.
Hunc modum traditionis convenire juri na- tura: non ignorare . Idem eodem modo patec tura: ante oftendimus (§. 3$. )• Atque adeo vi- de aliis modis traditionis brevi manu . Exem- demus , verum efte , quod modo annotavimus pium modi prjefends dedimus fupra 3?.)«
(/aof. §. 41.) , traditionem brevi manu jus na-
§• 44 -
Similiter cum perinde fit, ac fi res ex poteftate transferentis veniftet in po- Alius mo. teftatem accipientis & ex poteftate accipientis denuo reveniflet in poteftatem dus tradi- * transferentis, quando transferens rem alia quacunque de cau[a in poteftate fu a tionis brevi tanquam accipientis retinere conftituit, quando vero hoc agitur , ut perinde manu ,. fit ac fi res ex poteftate transferentis veniftet in poteftatem accipientis & ex poteftate accipientis reveniftet in poteftatem transferentis, res brevi manu traa datur (§.42. )j fi *l u i dominium rei fua in te tranflulit eam tanquam tuam alia do ■ caufa in poteftate fua retinet , eam tibi brevi manu tradit .
1. ; r-. x
X
• • • ’ 1 / - . * s
Traditionem fieri, fi dominium rei fuse trans-» vero traditio ifta fiat brev» manu J hic oftendi* M ferens eam retinere in poteftate fua conftituit tur. Exemplum vide fuperius C ioc.tit,) * alia de caufa., fupra oftendimus (§ 40.). Quod
A
Immo cum perinde fit, ac fi res ex poteftate transferentis veniftet in pote- Alias adhuc flatem accipientis & ex poteftate accipientis tanquam ruffus transferentis in modus trs- poteftatem tertii tanquam ab ipfo accipientis , quando transferens dominium ditionir b>e. rem dare jubetur ab accipiente tertio cuidam , quando vero hoc agitur , ut vi manti, perinde fit ac fi res ex poteftate transferentis veniftet in poteftatem accipientis & ex poteftate accipientis tanquam rurfus transferentis in poteftatem;.tertii tanquam ab ipfo accipientis , res brevi manu tradatur (§.42.); fi dominium transferens ab accipiente jubetur eam dare tortio , res brevi manu huic traditur.
Hic eft cafus , quo traditionem brevi manu dis traditipnis brevi manu idemoften.dimus; iillultravimus fupra (.»<>*/§.41. ) . Quodfi defi- quid prsetermifilfe videamur , quod prsetermit- deres, ut demonftretur, traditionem revera fie- tendum non erat, propofitionem fequeruem ri in hoc cafu , quemadmodum de ceteris mo-. fubjicere lubet. v ^
§. 45. ' < -• - ' *
'• . ft ; 1 1
Si dominium -rei transferens tam tertio tradere jubetur ah accipiente , accipiens
Alius tta- dendi motem tertio tradidiffe cenfetur . Etenim fi tu dicis, te mihi donare nummum aureum & ego jubeo te eundem tradere. Titio; hoc ipfo fufficienter fignifico, me donum acceptare (§.2.) & eundem donare Titio, ac velle ut tu meo nomine eundem ipfi tradas. Quando igitur a te meo juftu traditur Titio, perin de omnino eft, ac fi a te traditum apprehendiftem & dominio in Titium translato eundem rurfus tradidiffem. Quamobrem fi dominium rei transferens eam tertio tradere jubetur ab accipiente accipiens rem tertio tradidifte cenfen-
,<llu eft - • . - ir : .10 U
Demonftrationem applicavimus *d catum particularem, ut evaderet clarior*
1
Longa manu res tradi dicitur Aquando res tradenda oculis tuis fubjicitur, Traditio eo fine ut eam apprehendas, confequenter pofleflionem acquiras ( §. 32.). Un- longa manu
- XX - * A--- ' 4 - .. ^ ^ ^ « • f 9 ^ u * t* rrtOOfi
*le longa manu accipi aut apprehendi dicitur, quod longa manu traditur. quid Jit.
Tra-
1

Pars 11L Cap . I.
Traditionem longa manu Javoltnus I.79 • ff* pofleflio a nullo corporaliter detenta mihi de fol. 6c lib. exemplo rei debirae in confpeftu quiratur . Arius autem , quo pofleffio in mej* j creditoris pofitae declarat , nimirum (i rem , transfertur, traditio eft , (§.z;.) , quemadmo*^ l quam mihi debes, in confperiu meo ponere te dum is , quo pofleflio acquiritur , apprchenfio'S jubeam. Hoc enim fario effici ait, ut tu ftatim (§. $t.). | <
libereris & mea efle incipiat, quod jam rei 4 ^
48.
Quando res Quoniam res tradenda in confpe&um tuum deducitur , fi transferens domi- longa wanu n i um ' vel propius» vel e longinquo eo fine tibi demonftrat, ut eam apprehen- tradatur. j a s, quando vero ho£ fit, res longa manu traditur ($.47.); Si transferens dominium eo fine rem tradendam vel propius , vel e longinquo demonftratres longa manu traditur .
Traditionem fleri hoc in cafu ; oftendimus hic evincitur* Exempla vide fuperius C mt* Cupra (§.34.); quod vero ea flat longa manu 0. «*•)•
§• 49 -
Alius Mo. Similiter patet, fi transferens dominium rem certam mobilem in confpeBu tuo dus tradi- poftam , vel in loco tibi noto reconditam te auferre jubet , rem longa manu tradi * nonis„ j n ca f u priori id ftatim patet ( §» 47. ); in pofteriori vi imaginationis oculis tuis quafi pra&fens fiftitiv (§>9i:Pfycbi empir*) , ut adeo perinde fit atque fi in confpettum tuum deduceretur, vel tibi e longinquo deraonftraretur- Unde porro conficitur, rem longa manu tradi (§.48.)»
Notorium c A, imaginationem, quando rerum abfentium ideas producit, vice fenfuum fungi.
§. 5 °*
!
Quamprimum res a dante traditur & ab accipiente apprehenditur ; poffejfio in Quo nto. accipientem translata eft . Etenim traditio eft aftus , quo dominium transferens, mento poj. con f e q Uenter fl an s ( §.675. part, 2. Jur.nat .), pofleffionem transfert ( §. zj.), & jrjpo trans. a pp re henfio arius, quo accipiens pofteffionem acquirit (§. gz. ). Quamprimum * a ’ vero dans pofleffionem transfert, eam habere definit, & quamprimum accipiens eam acquirit, eandem habet : quod per fe patet. Quamobrem quamprimum res-a dante traditur & ab accipiente apprehenditur; pofleffio in accipientem translata eft.
Intereft fubinde, ut conflet, quinam fit pof- tum,-quo pofleflio in accipientem ariu transii feflor • Quamobrem definiendum erat momen- ta cenletur •
4 si-
A quo mo. Quoniam pofleffio in accipientem a <ftu translata eft , quamprimum res a te mento pof traditur & ab accipiente apprehenditur (§. jo.); eo ipfo momento , quo accipiens /effio incu r ? m » traditut , apprehendit , poffejfor evadit .
piat ,
Hoc, quod facile patet, intelligendum eft m. mino, vel abeo, qui ante eumpoflldebat, pofs eo cafu » quo quis rem poflidere incipit a do- feflore anteriore confentiente-
»
§. jz.

De modo acquirendi derivativo in genero,
§. s*'
17
/
Si rem certam mobilem jujfu dominium transferentis aufers , eam apprehendis .
Etenim quando transferens dominium te jubet rem certam mobilem auferr * *'abUtbi. eam tibi tradit ( $. a$. ) confequenter pofifeflionem in te transfert ( §. 25. )/ Quamobrem ubi eam aufers , non modo eam poflidere te velle fignificas , verum etiam in poteftatem tuam a£tu redigis ( 461 .part, z.Jur. nat.) . Quoniam
itaque in hoc aftu confiftit apprehenfio ( §. $3. ) ; rem certam mobilem dum juflu transferentis aufers , eam apprehendis*
Quoniam dominus in te dominium jam tran- ftulic , voluntate lpfius jam tu faftus es dominus C§*-13.) , vel li dum transfert eam auferre jubet , eo ipfo momento dominus efficeris , confequenter res tua ell , quam te auferre jubet (5. 1x4* fart.i- Jurgat») • Cum
§.
vero eam aufers , potentiam habes phyficam de ea pro arbitrio tuo tanquam re tuadilponendi, quod per fe patet. Eam igitur eo ipfo momento , quo aufers , poffidere mcipis (5-740- p-x. fur. nat.
"n*
Si quis a transferente dominium eo fine in rem immobilem fe introduci patitur , Modus ap- Ut eandem ipfi tradat , eam apprehendijfe cenfetur . Etenim fr quis a transferente prehenden. dominium eo fine in rem immobilem fe introduci patitur, ut eandem fibi tra- di rem im, dat, perinde eft, ac fi transferens rem mobilem in confpedtu accipientis pofi- mobilem-. tam ab eo auferri juberet, & hic eandem auferret. Sed fi [rem mobilem cer tam juffu dominium transferentis aufers, eam apprehendis (§. 52. )-. Ergo et. iam rem immobilem apprehendifte cenfendus es, li ftt transferente dominium eo fine in rem immobilem te introduci pateris, ut eam tibi tradat.
Res mobiles aliter in poteftatem noftram venire nequeunt, quam fi manu apprehenduntur: unde apprehenfio proprie loquendo aCtus eft « quo res mobiles in poteftatem noftram veniunt, quemadmodum fupra jam monuimus («w.l-jz*). Res immobiles manu apprehendi & auferri nequeunt , ut alio ponantur , quam fint loco . Quamobrem fi dominus , qui dominium in nos tranitulic , nos in rem immobilem introducit eo fine, ut ab eomomento in eadem dominium exerceamus,,perinde omnino eft, ac fi rem mobilem manu nobis porrigeret, vel in confpeftu noftro poneret eo fine , ut eandem manu ap- .prehendamus tanquam noftram. Utroque nimi- tum in cafu nullum facit-omne domum exercitium , ac id a nobis ut exerceri poflit , quinum in fe eft, facit . Quodfi ergo a transferente dominium hoc fine nos introduci patiamur , ut certi evadamus , ab‘hoc momento nos non impeditos dominium in re immobili exercere polle > perinde omnino eft , ac fi juflu iplius rem mobilem manu apprehenderemus , aut in. confpedu pofitam auferremus . Utroque nimirum in cafu res, quae a domino traditur , jam venit in eum ftatum , ut dominium aftu exercere valeamus , neque adeo etiam amplius quid defideretur ex parte noftra . Traditione itaque res , cujus dominium translatum , ex poteftate domini dimittitur , & apprehenfione ab accipiente in poteftatem fuara recipitur.
5 - 54 -
'Si accipiens a transferente dominium rem certam vel propius , vel e longinquo Alius mo. , fibi demortflrari patitur , ut in ea dominium exercere pojftt $ rem apprehendite cen-dus appre - fetur . Etenim fi transferen-s dominium , acceptanti rem certam vel propius, hendtndt vel e longinquo demonftrat , ut in ea dominium exercere poffit ; hoc ipfo**»* immo- -declarat, fefe dominium.in ea ab ipfo exerceri velle , confequenter amplius bilem . _ -rem poflidere nofle, atque adeo pati-, ut ipfe in eadem dominium a<ftu exerceat. Fa<fto igimr accipientis res venit in poteftatem fuam e poteftate transferentis ( §. $ 6 i.part. 2. fur. nat. ). Quoniam itaque in a<ftu accipientis , quo eam reducit in eum ftatum , ut ipfi competat potentia phyfica de ea pro arbitrio fuo difponendi, confequenter quo venit in poteftatem fuam(§. 461. part 2.
,mifa Jus Natura Tom . III . C Jur,

iS
Pars 111 . Cap. 7 .
jur. nat.) , apprehenfio confidit (§. 33.); fi accipiens a transferente dominium * rem certam vel propius, vel e longinquo demonftrari fibi patitur , ut in ea dominium ;exercere poffit, rem hoc ipfo apprehendiflc cenfetur.
'Non eft quod excipias de re mobili , dum cum veluti depolita apud transferentem fpefte» demonftrata aufertur, eam demum apprehendi: tnr , qui eam non amplius detinet tahquam etenim in hoc cafu ablatio rei non eft a&u*-, fuam , fed tanquam tuam j confequenter pro- quo acquiritur demum pofltflio , fed potius Prie earti pollidere dicirnetj&it (i?o. part.s. \ aftus po/leflorius . Res a te pofllderi jam di- Jnr.nUt.)^
«cenda eft, etiam fi non ftatim eandem auferas,
Quoniam transferens dominium rem'longa manu tibi tradit, quam eo fine vel propius , vel e lpmginquo tibi demonftrat , ut eam apprehendere poliis (§.48.)» longa aiitem manu apprehenditur, quod longa traditur ( §.47. ); fi accipiens a transferente dominium rem certam vel propius y .vel c longinquo fibi .demonftrari patitur , rem longa tmanu apprehendit ($. $4.) •
> 56 .
''Modus ap . Si res , qua jam eft quacunque de caufa'in poteflate tua , confentiente eo , qui prehendendi dominium transfert , tanquam tuam retinere confiituis \ eam apprehendis . .Etenim rem , qua fi rem alienam in potellate tua habes tanquam alienam quacunque de .caufa, jam in po-’C am tamen ideo nondum pofiides ( q 6 },.part. 2. Jur. nat. ) . Dum vero confen- tefiate no . tiente domino, qui dominium in te transfert , adeoque voluntate fua rem fa- fira eft. cit tuam ( §. 13.) , in poteflate tua eandem retines , eam pofiides ( §. 464. part.
1. Jur.nat.). Quamobrem hoc ipfo, quod confiituis,rem , quse alia quacunque de caufa in poteflate tua efi, confentiente domino, qui dominium in te trans* fert, tanquam tuam retinere , pofiefiionem acquiris . Enimvero adus , quo acquiritur pofifcfiio, apprehenfio efi ($.32.). Ergo rem apprehendis , fi res* quae jam quacunque de caufa in potellate tua efi , confentiente domino , qui dominium transfert, tanquam tuam retinere .confiituis,
‘Nihil hic aiferitur , quod non minus menti rem ut res, quae in poteflate tua eft, non rno- Jftorum Romanorum , quam veritati confenta- do in porelhte lit tui, \erum etiam eam pofli- neum . Dominium & polkflio non transterun- deas > neceile eft ut dominus conftituat eam tur eodem aftu (§11.) , etiamii fimul trans- apud te remanere tanquam;tuaiu & tu eandem ferantur (§.z?.). Nec qui rem in poteftatefua retinere velis tanquam tuam. Itanimirum trans- hjbet, eam pollidet t§.46^. purt. z-Jur. nat. ), lationi dominii,fuperaccedunt a&us tum ex par- confequenter tahquam fuam detinet (§.i<o. tetransferentis.-tumexparteaccipientis.qui- p*rt z.Jur.nat. ) . Ad po/leftionem itaque non bus transfertur poflelfio , hoc eft , traditio & iufficit nuda rei detentio, fed requiritur etiam apprehenfio rei.
.animus eam detinendi tanquam fuam. Quamob-
§• S 7 -
Modus *p, Quoniafn res,qusfc jam iri potefiate tua eft, brevi mahu traditur,'fi corifen- prehenfionis fu dominium (transferentis eam in poteflate,tus* tanquatn tuam retines ( §.4$. ); brevi ma • • rei autem brevi manu apprehenditur y quas brevi traditur (§.41.); fi rem, quis
jatn quacunque de caufa in poteflate tua eft , confenfu dominium transferentis i* eadem tanquatn,tuam tetines , eam breisi manu apprehendis (§.56.}.
.Probe notandum eft , rfequiri confenfum domini ut decretum tuum fit loco apprehenfionis.

De. modo acquirendi derivativo in genere ..
§. 58..
1 9
Si' quis literis aut documento quodam literario declarat , fe pojfejftonem rei immo - 1/1 lUS ™*' Bilis certee in te cum dominio> transferre 6* pafurum y ut dominium in ea exerceas > fo n r*„, s1 ei & tu hoc acceptas ; ipfa acceptatione eam apprehendis . Etenim res certae#-,' fuf- , w ^ 0 £,7/j. ficienter quocunque modo tibi jam indigitata, ut eam ab aliis fui fimiiibusdi- lueras. flinguere poffis (§..z8.).Perinde igitur eft, ac fi dominium transferens eam 7 tibi e longinquo detnonftraret. Quodfi ergo literis vel documento quodam li- , terario declarat,. fe poffeffionem rei illius una cum dominio in te transferre; i perinde omnino eft ac fi eam tibi demonftrafiTet eo animo, ut in ea dominium exercere poffis ( 0 . qr\0'part, 2. J ur.nat.). Quodfi ergo tu, quod ab ipfo tibi offertur, acceptas; perinde eft ac fi. rem immobilem tibi eo line e longinquo a transferente dominium deraonftrari patiaris, ut in ea dominium exercere queas .
Enimvero fi : rem certam immobilem e longinquo tibi eo fine demonftrari patiaris , ut in ea dominium exercere 1 valeas , eandem apprehendere cenferis (§. 54.)., Eandem igitur etiam apprehendis, fi transferens literis aut documento quodam literario declarat , fe pofifeffionem ejus cum dominio in te transfer-i re & paliurum ut. dominium in ea exerceas, & tu hoc acceptas.
Oftenditur etiam hoc modo. Si quis literis aut documento quodam literario declarat, fe cum dominio poffeffianem rei immobilis certae in te transferre ac pafifurum, ut dominium in ea exerceas; eo ipfo fibi adimit~potentiam phyfi- cam de ea re amplius pro arbitrio fuo difponendi .. Et quia tu hoc acceptas, confequenter declaras, te velle dominium in ea exercere, nec permifturum, ut, qui dominium in te tranftulit, idem amplius in ea exerceat ( §.2,.); res jam redadta eft in eum flatum, quo non impeditus dominium in ea exercere potes. Quamobrem cum in eo a<ftu, quo rem redigis in eum flatum , ut phy. fice poffibilefit de ea pro arbitrio tuoa.te difpani, apprehenfio confiftat (§.33. ); fi quis literis vel documento quodam literario deciarat , fe pofifeffionem rei immobilis una; cum dominio in te transferre < 3 c paliurum, ut in ea dominium exerceas, tuque hoc acceptas, hac ipfa acceptatione rem apprehendifiFe cenferis ..
Exemplum vide fuperius. ( not. 34.);,.
s ? ..
Quoniam in calu propofitionis praecedentis acceptatio etiam per literas fieri An domi » poteft ab abfente„hac ipfa autem acceptatione non modo dominium acquiri- nium & tur, verum- etiam accipiens rem apprehendifife cenfetur ( §. 13.58. ); dominium pofefio in non minus , quam pofefio per literas etiam in. abfentem transferri poteft . abfentem
Ex. grat*. ponamus me tibi abfenti fcribere-, quod tibi vendam agrum meum pro pretio bis mille thaleroruin & pofleffionem in te transferre ac paliurum, ut eundem flarim colas tan- quam tuum, 5 c te per literas refpondere, quod haec omnia acceptes , ac pretium mihi ut folva- tur curare > nullum eli dubium , quin , li ju». naturae fpeftes, hoc ipfo faftus fis & dominus , & pofleflor agri , qui antea fuerat meus , 8c.
transferri
quem ego tanquam meum polfidebam . Etenim P°f f • ager tuus eil , voluntate mea dominio in te translato (§.13.), cumque ego patiar dominium in eo * te exerceri-, nil obfht quo minus etiam abfens agrum coli jubeas tuo nomine, ad- eoque tibi jim competit potentia phyfica agrum colendi , confequenter dominium in eo exercendi (0. 649. part. z.Jur.nat .). Qms ergo non dicae, te eum polfidere (§- 761.p. z,J ur.nat. ) l
60.
Si rem penes eum , qui dominium in te tranftulit , alia quacunque de cattfa per- Ali t mo- ntanere permittis aut condit ais ; eam apprehendi fe cenferis Etenim fi quis domi* das appre - cium rei eujufdarrr in te tranftulit, res tua eft (§.13-). Quamobrem fi pcxm\t-heafionis +
Q z ti&
V

20 Pars III. Cap. /.
~tis aut conftituis, ut penes transferentem remaneat alia , quacunque de caufe tanquam tua, de ea tanquam tua pro arbitrio tuo difponis. Cum adeo res hoc modo redigatur in eum flatum, quo phyfice poffibile eft, ut de ea pro arbitrio tuo infiar domini difponas, in. iftiufmodi autem a&u coifliftat apprehen* fio, quo res in talem flatum redigitur (§. 33.) *, fi rem penes eum , qui dominium in te tranfttilit, alia quacunque de caufa permanere permittis aut con- ftituis/ea.m apprehendifTe cenferis.
Adus nimirum apprehenfionis ineffe intelli- nere poteft de re fua cura eMu . Ne autem gitur aftui , quo rem tanquam tuam alia de per ambages incederemus , quomodo a&us ap* caufa permanere conftituis apud eum, cujus an- prehenfibnis alteri infic *. demam declarare note fuerat. Sine potentia enim phylica, qua? ap- luimus , prehsnlion.i debetur ($.33) , «emo attu difpo.
6 l.
Modus alius Quoniam. in hypothefi propofitionis prsefentis, cum confenfus dominium transi nppYthenfio f erent is fupponatur, quod per fe patet, res brevi manu traditur ($. 44.), quod nis brevi * ve t° brevi manu traditur, brevi etiam apprehenditur (.§.41.);. quodfi rem pe- manu. nes eum, qui dominium in te tranflulit, alia quacunque de caufa permanere permittis aut conftituis , eam apprehendifft cenferis brevi manu (§, 60.).
Nempe te rem apprehendifTe patet per prae- fio fa&a fu brevi manu , in prsfenti evinci- cedentem Cj.6a.).: quod vero i fla apprehen- tur.
6l*
Quando si dominium rei certa immobilis transferens voluntatem fuam declarat, quod eam acceptatione a jj ]j 0C momento pojftdere debeas , & fe pajfurum , ut ftatim dominium in ea exer- res mimo. ceas, tu vero hoc acceptas ; ipfa acceptatione eam apprehendiffe cenferis s Quoniam iis appre- p er j n£ j e eft, five q U j s voluntatem fuarn verbis ore prolatis, five in feripturam en-atur, rechftis declaret, acceptatione autem res immobilis apprehenfa cenfetur , fido- minium transferens eo modo voluntatem fuam declaret , quo declaratio fieri fumitur in hypothefi propofitionis praefentis per literas , aut in inftrumento quodam feu documento literario (§. 5S.) ; apprehenfio rei immobilis a te fa&a quoque cenferi debet in hypothefi propofitionis praefentis .
Forfan erunt , qui exiftimaturi funt ; declaratione voluntatis ab eo , qui dominium transfert , fafta , quod accipiens ab hoc momento rem poftidere debeat & ipfe facere paliurus fit, ur dominium in ea exerceat , jam rem immobilem conftitiai in eo ftatu , quo phyfice poflioile eft, ut accipiens dominium in ea aftu exerceat, confequenter cum voluntate transferentis quemadmodum dominum C §- 13.) , ita etiam poftef- forem effe fadum ( §,740. part.i. Jur. nat,) . Rnimvero cum nemo rem poftidere dicendus fit, nifi cani poftidere velit, ut adeo etiam *ni- nium ad pofteflionem acquirendam requirant JCti Romani 1. g. fF de acq 1. amitt. poil. 5c poUelhonem protinus amitti ftatuant , fi nolis fundum poftidere , etiarofi in eo fis 1- c. necef- le omnyio cft , ut voluntatem poffidendi five
verbis, five finftis declarer, fi eam poftidere velis: id quod acceptatione heri in cafu pratfenti palam e lt (§.2.) . Neque eft , quod porro objicias , ad acquirendam pofteflionem requiri etiam aflum aliquem corporalem Lc, confequenter abfque iftiufmodi a&u nullam intelligi ap- prehenfionem (§. ga.) . Pro actu enim corporali etiam in Jure Romano habetur, fi res eradenda oculis ufurpatur 1 . 18. ff. de acquir. polf. Supra vero jun oftendimus ($.49.) perinde effe , fi ve res oculis , five vi imaginationis qua- fi oculis prsefens fiftatur: quod polterius utique obtinet, fi res immobilis tradenda, ctfi abfens , fuerit certa (§,28.) - Videmus adeo propofi- tionem prsfentem effe a.dnmtendam tanquam veram » etiamli principii* Juris Romani in fi- ftas-

De modo acquirendi derivativo in genere*
ii
. . . Modus tr/H
Si res incorporalis , velati jus quoddam , inhaeret rei corporali , res incorporalis dendi & tina cum corporali traditur & apprehenditur , Quando res incorporalis » Veluti apprehen- jus quoddam, inhaeret rei corporalis; res incorporalis poflidetur per corpora-^W; rem iem , nimirum qui rem corporalem detinet tanquam fuam ( §. 150 . pari. 2. Jur. incorpora» nat.), hoc ipfo etiam incorporalem, utpote eidem inhaerentem, detinet. Qu o.lem cum niam itaque traditio & apprehenfio funt adus , guibus poffeffio a yollzffottcorporaLi* transfertur in poflefforem novum , feu quibus quis efficitur pofleflor ab eo, qui antea poflederat ($.25.32.)'» h V es incorporalis, veluti jus quoddam , inhaeret rei corporali , res incorporalis una cum corporali traditur & apprehenditur .
Ex. er. popamus atdibus- ; quarum dominium crnum profpiciendi apprehendi? ; nec opus eft in te transfertur, inhxrere jus profpiciendi in peculiari adu ad jus tradendum ex parte trans* prxdium vicinum . Si tibi traduntur aedes , jus ferentis , neque adus peculiaris requiritur ad quoque in praedium vicinum traditur , £c , li apprehendendum jus iftud er parte accipientis, aedes apprehendis , jus quoque in praedium vi-
§. 6 4.
. . ... Modus a -
Si eo, qui jus quoddam in te transfert , patiente ipfum exercere incipis , jusl' lU sappre. iftud apprehendijfe cenferis. Etenim fi jus quoddam, patiente eo , qui idem in bendendi te tranftulit, exercere incipis; tibi omnino competit potentia phyfica jureiftom» ineo *. utendi. Quamobrem cum jura poffideantur facultate phyfica utendi & ufu poraltm»
( §. 7f4.part. 2. Jur. nat.); quando jus iftud exercere, feu eodem uti incipis patientia transferentis, adu hoc jus tanquam res incorporalis redadum eft in eum ftatum, quo id poffides. Quamobrem cum in tali adu confiftat apprehen- fi° ( §.32.); fi eo, qui jus quoddam in te transfert , patiente ipfum exercere incipis, idem apprehendilTe cenferis.
Er. grat. Si jus venandi in diftridu quodam in me transfers , iftud apprehendiflfe dicendus fum, ii te patiente in eodem venari incipio»
§* 6f.
r» _ ,*r. - -
Si jus quoddam in te transferens declarat , fe pati , ut ah hoc momento illud ^ mcor l°* exerceas , & tu hoc acceptas ; jus feu rem incorporalem apprehendijfe cenferis. Pa* r f u ^ uan ' tet nimirum, jus hoc pado redadum in eum ftatum , quo tibi competit po- - * CC T** tentja phyfica eodem pro arbitrio tuo utendi, aut alio quocunque modo pof-”°"f ^ fibili de eodem difportendi. Quamobrem cum in iftiufmodi adu confiftat ap*, ** *'
prehenfio (§.32.); jus in te translatum apprehendifle cenferis. " fm
Niniirum ad pofleffionem rei incorporalis fuf- turbat (§. 748 - pars. i.Jur. n*t.'}. Iinmo ii hoc heu ii ea utendi facultas phyfica tibi fuerit facere audet. qui jus in te tranftulit > ipfe pro C5.744. P art 1 Jur. nat.) . Ea autem adeffe iri- turbatore habendus , cum ip(i nec dominium , telligitur , quamprimum nemo eft , qui te jure nec pofleiTio juris iftius amplius competat. Cla- tuo ufurum impedire poteft . Si enim alius te riora haec evadent ex dodrina de padis , vi impedire audet , is de polleftione vi te dejicit cujus conflabit, fe paliurum ut hoc facias dicen- '§•745« part. z. Jur. natur.) , aut polTcflronem tem haberi pro adu patientem.
§. 66.
, Solo animo
Quamprimum quis rem poftdere non vult , quam pojfedit haSlenus ; poffejftonem amitti jof protinus amittit. Quod quis habere non vult, id quoque habere dicendus noaf*Jfioa*<"• .
eft.

2,2, Pars IIL Cap. 1 .
eft. Quamobrem fi. quis rem poffidere non vult , quam ha&enus pofledit , pof feffionem adhuc habere dici nequit . Quamprimum itaque: quis, rem. poffidere non vult, quam haftenus pofifedit, eam protinus, amittit..
Nec obftjt , II adhuc rem detineat , cum ad pofteffionem non fufficiat nuda detentio , fed praterea reqqbatur .animqs eam libi habsndi (§. ifo P4ft.\ j ]ur,n*t.') . Hinc Paulus 1 . 3, ff. de aequir-l.amitt.pofl- refte ait: Si in fundo fis, & tamen nolis eum poffidere, protinu*. amitte^ pofteffionem .. Unde multo adhuc clarius patet , quomodo etiam fola acceptatione poifeffio acquiratur, prsvio juflu transferentis,.
ha ut ea fit loco-apprehenfioni? (§. f8.6i.6f.),. Quamprimum nimirum acceptatio a te facti , transferens rem , qua? adhuc in poteikt# ipfius eft , detinet tanquam tuam , adeoque perinde eft atque fi eam/alia de caufa apud i pium manere conftituiflej , pt adeo apprehenfio brevi manu.fafta videjtur (§ t 6i.)* Atqqe hoc medo, patet, pofteffionem folo animo amitti poffe -
67.
Num fi res a pojjidente tr adi fur pojfeffw vacua Jit »
Si qui rem poffidet tam tradit , dum eam tradit , poffeffto vacua eft . Etenim cum traditio fit aftus, quo pofleffio. transfertur (§.23. ) i fi qui rem poffidet, alteri eam tradit, fafto hoc declarat, fe remquam poffidet > amplius poffide* re nolle. Sed qui rem, quam' hadtenus pofledit, poffidere non vult , protinus pofifeffionem amittit (§.66.). Quamobrem/quamprimum qui rem poffidet, eam alteri tradere vult, protinus polTeffionem amittit, confequenter, dum tradit, eam amplius non habet. Quoniam itaque nec alius eft, qui eandem poffidet, antequam tradita ab accipiente apprehenditur (§. 32.) j dum ea traditur , pof- feffio vacua eft.
Hon obftare , fi res vel maxime adhuc fit , ad praecedentem* propofiLcionem' annotavimus, vel etiam remaneat coqfenfi*. accipientis in po- {not' §-66,), teftate transferentis , ex iis. patet , qua: modo-
Si res traditur y pojfeffo vacua ejfe debet , feu nefno> alius rem‘ poffdeve debet» Traditio Etenim fi qui dominium tranftulit rem tibi tradere vult , pofleffionem in tc /r/r ,f transferre debet ( §.23.). Enimvero fi alius rem poffidet , transferens pofleffio- pojjsjjionem nem non habet, adeoque* eam in te transferre nequit, feu te pofTefiTorem rei, ■vacuam, cujus in te dominium tranftulit, efficere nequit. Patet itaque fi res traditur,, neminem alium eam poffidere debere, feu vacuam efle debere pofifeffionem .
Non confundenda pofleffio eft cum nuda rei re, fed rem. in fua poteftate tantummodo habe* detentione * Etft enim Doftores Juris civilis re dicimus (§ 461. part. i. Jur. nae.) - Unde hanc naturalem pofkffionem appellare foleant , vocabulum poffeffionis naturalis in alio fumfi* nos tamen , ad evirandam aequivoeationem mus fignificatu ( $. 76 $. p»r> a. Jur. ruet-") , nec (§■143- ISifcHr-f.prs.lim ) , eum qui rem non in Jure natura: pofieffietnem civilem appellate detinet tanquam fuam, feu animo libi habsndi, yoluimus, qqse a. lege civili, non venit.* quemadmodum vulgo» loquuntur , non poffide-
§. 69.
Modus tra - . . < -
dendi & . St domnus dominium rei , quet confenfu ipfius quacunque de caufa eft penes alium } feu
apprehen. in potefiate , in te transfert & te eam poffidere jubet , tu vero utrum que acceptas\ dsndi rem , en tibi tradita & a te appnhenfa cenfetur . Etenim fi dominus dominium rei fu* in qu<e confert* *e a It transferri fufficienter fignificat , acceptans voluntate ipfius ftatim efficeris fu domini dominus (§. 13.), confequenter res tua eft (§. 124. p. 2. J« r . nat .). Jam cum porro cjl penes te rem , dum adhuc confenfu ipfius quacunque caufa eft penes aliu.m, te poffi’ a ium , dere jubeat, per bypotb. hoc ipfo fufficienter fignificat fe eam amplius poffidere
nolle,

De modo acquirendi derivativi in genere . 23
nolle, cOfifeduenter Eoffeflionem protinus amittit,(§. 65 .), cumque tu hoc acceptes , per hypoth. perinde omnino eft ac fi res dx poteftate ejus , qui Confen- fu domini eam habet, rediitfet in poteftatem transferentis & poteftati tuasfub. jefta confenfu tuo veniffet in poteftatem ejus, qui eam habet ( §. z. ) . £nim. veto fi ea atftu fa<fta>fuiflent, res tibi tradita ('§• Z4-) & a te apprehenfa fuif- fet (§.33. >• Quamobrem a transferente quoque tradita & a te apprehenfa cen- fetur, ii dominus-dominium rei fuae, quas confenfu ipfius quacunque de caufa eft penes alium, feu in poteftate ejus, in te transferens eam te poflidere ju- .bet, & tu utrumque acceptas*
Ex.grat. ponimus me tibi vendere librumq *nofti librum efle Titio cortimftdatum, 8t in hoc quem Titio commodavi, ac jubere , ut eum ti- confentis, ut.tibi a Titio reftituatdr , eidem libi ab eodem a me admonendo reltitui cures • brum tu commodafle videris • Idem eodem mo- Quodfi hoc acceptes, librum tibi tradidifle vi- -do facile intelligitur de re quacunque immobi- -deor Sc tu eundem accepifle videris* .Sane dum li, quam .Sempronius .conduxit*
70 '
'Quoniam in hypothefi propofitionis praecedentis aftus traditionis inefle intel- Q. li0 ^ f lt 1 igitur aftui, qui celebratur, quando v^ro hoc accidit , res brevi manu tradi- tTU * tur & apprehenditur ab accipiente ( <$.41.); modus , quo res traditur & appre-ditionu bxe. henditur in hypothefi propofitionis procedentis , fpecies -quaedam traditionis & appre- v ‘ m * au • >benfionis brevi manu eft.
Nil refert,'quocunque-modo ei, qui confenfu transferentis rem in poteftate fua habet, in- nocefcat aftus inter transferentem & acceptantem celebratus, five is praifens fuerit , five ab- fens a transferente , five a te quocunque modo ea de re certior reddatur • 'Neque enim con- lenfus ipfius requiritur ad alienationem rei ,
quam in poteftate fua habet , quam abfque eo validam efle ex antea demonftratis abunde intelligitur •* Si quod forte dubium alicui oriatur el cdufa , cur re$ in ejus poteftate fit itt cafu particulari , qui fumitur., id omne fua veluti lponte eVanefcet per ea, qua; fuo loco de cdn- traftibus demonftiaturi‘fumus •
§• 7 »*
\
Symbolum dicitur res* qtia res aliaTepraefentdtur,cujus loco adhibetur. Sym - Symbolam r bolum adeo fignum eft (§. 952. Ontol. ). quid dicitur .
Hinc Struvius , quando de traditione agit , 'cit.41. $.{7. fignum dicit. Ita claves , quando ■quod in Jurifp-R.G. Jib.2. tit. 1. $.6i* fym- repraefentant res inclufas 8c eorum loco adhi- bolum vocat,-in (yntagmate.juris civilis Exer- bentur, fymbol-um appellantur.
'$• 1 *'
'Traditio fymbolica *dicitur., in qua fymbola adhibentur , feu qua? fit per Traditio 'fymbola. fymbolida
quid fit •
Eodem fenfu cognitionem fyntbbiicdrfi diii* "tu latiori utitur Mullirus in Notis &d Syntag. xnus in oppofitione ad intuitivam C§ iS<?• P/jr- Struvii l.c* (.not-%-71-') , cognitionem fymboli- cbol' ethpir.') . Terminus traditionis fy.nbolicae eam dividens in eam , qua; fit brevi manu , Sc
non occurrit in Jure Romano , ab ejus tamen eam, quae fit lo-ga manu, ut omnes modi tra-
interpretibus in Jus civile introdudlus ad di- ditionis , qui in Jure Romano occurrunt , ad
fcernendos quofdam traditionis modos a Jftis certas fpecies reduci poffint* Et hi negant , in.
Romanis propofitos • Significatum traditionis traditione fymbolica femper adhiberi debere reht iymbolicaj quidam Istius extenderunt , ut ea ab ea, cujus poflellio transfertur, diverfa* Ter- denotetur aftus traditionem repraefent*ns, con- minorum fignificatus arbitrarius eft CO 36 - Log-'), tequenter ipfe aftus , quo .pofleftio transferri prsefertim ubi primum introducuntur 147. senletur , fit fignum traditionis rquo fignifica- Difc-pnlim’) , ut adeo ad Icgoimchlai deliba n-
J
«!
W

Pars 711 , Cap. 1 .
M
hantar , qui idcirco ferram contentionis inter fe reciprocare volunt • Equidem cum Dd« mo- d®s traditionis in Jure Romano occurrentes ad certas fpecies ideo reducant , ut terminorum ope , quibus eaedem indigitantur , memoria facilius retineantur, arbitrium non adeo liberum cenferi debet, ut omni deftituatur ratione, cur termino cuidam ftriftiorem potius , quam laxiorem lignificatum imponere velis ; nondum tamen hinc fequitur, lignificatum unum reftius tribui altero, cum perinde efle poflit , live ca- fus quofdam referas ad traditionem fymboli- cam , live ad aliam traditionis fpeciem , modo tot fint termini Sc finguli eo modo definiantur, ut cafus omnes fub omnibus contineantur. Id vero adhuc in quseftione eft , num in Jure
§.
Romano ullus occurrat cafus i in quo traditio fymbolice fieri dicenda live in lignificatu laxiori , live in ftri&iori ex mente Jftorum Romanorum , hoc ell , num Jfti Romani voluerint in traditione fymbola rerum loco adhiberi, vel a&urn quendam alium unquam lignum traditionis pro traditione haberi • Sane qui perpendit, traditionem fymbolicam fubdividi in eam, qua; fit brevi manu, & eam, qua; fit longa manu, quemadmodum ab iis fieri modo obfervavi- mus , quibus ligmficatus laxior fefe probat , quid lit traditio brevi , 5 c longa manu fa&a ($.41.47«) > de eo , quod dixi , minime dubitabit • Quid vero nobis ea de re videatur , ex lequentibus elucefcet*
71 -
Traditio fymbolice fieri potefi. Etenim fi dominus voluntatem fuam fufficienter An-resfp "-.declarat, quod tu rem poffidere debeas, ipfe vero paliurus fit , ut dominium boltce tradi j n ea( j em exerceas ; quocunque tandem id fiat modo, res tradita cenfetur pojjmt (§.29.51.). Quoniam igitur voluntas non minus verbis, quam faiftis declaratur, & pofteriori modo hoc fiat, fi res quardam alia, qua res tradenda fignifi* catur, manu porrigitur, ut a te apprehendatur, & per eam polleflio rei , cujus dominium in te translatum, in te translata intelligi debeat, iftiufmodi autem res fymbolum fit (&. 7r.) ; quin traditio fymbolice fieri poflit dubitandum non eft-*
Non abfimili modo oftendi poterat , in li- bolicae ell, fi quis tibi tradit claves ea inten- gnificatu etiam latiori traditionem fymbolice tione, ut res inclufa; tibi tradita fubintelligan* fien polle. Ceterum exemplum traditionisfym« tur.
§• 74.
Apprebenfio fymbolica appellatur, in qua fymbolum aliquod adhibetur .
Appr*benfio Qu ema j mo( j urr , nimirum traditione fymboli- dimiflionem poflelfionis rei, quam denotat, ira Jy™ ca i<.s tradua , ita apprehenfione fymbolica res acquilitio poflelfionis fymboli ipfim rei pollef-
Jit % , apprthenfa fubmtelligitur, conlequenter quem- fionem acquifitam denotat, admodum dinnffio poflelfionis fymboli ligmficat
§. 7J.
Ntmappre- Apprebenjio fymboliee fieri potefi. Etenim in apprehenfione fymbolica fymbo* htnfio j V m. Ium adhibetur ($.74.), quod rem apprehendendam reprasfentat ^ §. 71. ). Qua- bule,- .psri mohrem cum dominium transferens, dum fymbolum manu porrigit', hoc ipfo pojfie, declaret, fe rem, quam repraefentat, amplius poffidere nolle, & paffurum , ut tu dominium in ea exerceas, tu vero manu idem apprehendens viciflim hcc facio declares te rem illam poftidere ac dominium in ea exercere velle , con- fequenter quod a transferente tibi offertur acceptes ( §. 2.) , iftiufmodi autem acceptatione apprehenfio , quemadmodum ex fupra demonftratis intelligitur., fiat (S 58. 65.69. ) , quin res fymbolice apprehendi polfit.dubitandum non eft*
Cum traditio fiat accipienti, atque adeo a&us apprehenfi ms cum a&u traditionisfempe'- con currat , Jiffci Romam , quando de illo loquuntur, hunc femper adefle fupponunt, conlequen- ter de apprehenfione non diferte loquuntur , etfi non minus quam a nobis demonltrxtuin
fuit , ad translationem poflelfionis & traditio : nem & apprehenfionem requirant probe per* fpidentes , polfilfionem nili utroque a£lu concurrente acquiri minime polle. Unde facile P 1 ; tere poterat . a 'prehenlionem fymboliee ficti debere, fi fymbolica fit traditio.
§ .

1
ra
lef'
Ce modo acquirendi derivativo in genere»
$• 7 *«
Traditio & appnhenfio fymbolica per rem quam cunque jieri pote fi . Etenim tra- ,Q* a!f r e {f* ditio & apprehenlio fymbolica Jit per fymbola (§.7^.74.) ^ adeoque per rem, quae Ty 4 * rem alienam jrepraefentat, cujus, loco adhibetur (§.71.;) , nempe hic rem , cu- jus dominium voluntate domini in te translatum J §. 15. ) , vel .nunc transfertur una cum pofleffione (§. 25.)- Enimvero res ifta , quae alterius loco adhibetur, alteram non reprxfentat, nifi quia tu vis , ut eam reprafentet ., -confe- quenter quam per rem quamcunque aliam repraefentare, potes . Quamobrem cum a tua unice pendeat voluntate, utrum per hanc potius , quam per rem •aliam eam, cujus poffefiio transferenda, repraefentare velis; traditio & appre*
Jienfio fymbolica per rem quamcunque fieri poteft.
Nimirum cum res ,-per quas traditio 5c ap- •prehenfio {ymboltca fit, fint lignum rei , cujus pollelfio transferenda (§ 71.) i ea in numero lignorum artificialium luat C§. 95$. ) .
Dominium fola voluntatedomini transfertur in accipientem fola hujus voluntate ( J. 1$.) , ad- «co.que non opus eft., ut ad iplum transferendum -adhibeatur lymbolum aliquod . Symbola igitur non funt nifi ligna rerum , quarum pollelfio -transferenda. ‘Videntur etiam fymbola in trans- -ferenda poflelfione fuperflua. Etenim cum rem, cujus pofieflio transferenda, nemo alius polfide- re debeat 6S. - ) > Ii qui dominium tranilulit fufEcienter lignificat , fe velle.ut., eam ab hoc momento poifideas tu & fe pafiurum, ut tu dominium in ea exerceas , tu vero hoc acceptes , modo res tibi certa fit , non impeditus in ea dominium exercere vales , quamprimum volueris (§•&£•) .confequenter res jam elt m eo ftatu., quo tibi competit potentia phyfica exercendi dominii , atque adeo pofliffio a te aequi- lita (§.740. fttrt.i Jur nat.). Et patet ex de- raonftratione polfibil itaris traditionis & appre- henfionis fymbolicae (. § 71 7f.) , hac ipla de -clatatione mutua voluntatis.transferentis 5c accipientis mediante lymbolo trarudem pofleffio- .ncm , nec fymbola ullum habere effeftum, mfi
a mutua transferentis & accipientis voluntate ■* Cur igitur opus eft fymbolis ad rd , quod fine iltis eodem modo fieri poterat* Enimvero fymbola non fine omni utilitate adhiberi poliunt i Declaratio voluntatis mediante fymbolo fafti efficitur nugis certa., cum quid aftum fuerit per ea magis conflet, pruefertim ubi ligni fica tus communi ufu approbatus . Faciunt etiam fubin- de ad rem , cujus dominium transfertur , certam efficiendam (§ 18. ) , veluti fi per claves, quibus mediantibus fit traditio, transfertur pof- leflio rerum inclufarum , ut inde accipienti conllet quarum rerum eciamfi non vifarum translatum fit dominium una cum pofleffione vel aliis pateat, quarumnam rerum poffeflio in accipientem luent translata C j.xS.) . Subinde fignum lunt pofielfionis acqmfitae , etitrnfi tua voluntate res adhuc maneat in alterius pote- .liate . Immo dari etiam.poflunt cafus , in quibus lymboloruni oblatione declaratur voluntas verbis non commode declaranda . Non igitur deluat rationes, cur in flatu etiam naturali ad traditionem fymbolicam delabamur homines ; in llatu autem civili peculiares adhuc fuperac- cedere poliunt rationes , qua: non funt hujus loci»
§• 77 *
Si claves traduntur eo 'fine , ne quid rerum inclufarum auferatur , nec permu• ABut eum itetur , aut res eodem fine fignentur , ns fcilrcet permutentur , vel etiam hoc fine , ut traditione fiant cert<e \ aUus ifte traditio fymbolica non erit. Etenim in hypothefi propoli* fymbolica tionis praefentis claves non repralentant res inclulas, nec earum tradendarum non confun. loco adhibentur, confequenter fymbola non funt (^. 7*.) . £t quoniam porro dendi, per eas traditio fadla intelligi nequit, nec clavium traditio pro fymbolica tra. ditione haberi poteft, fi claves traduntur eo fine , ne quid rerum inclufarum Auferatur, neve permutentur (§.7$.). Quod erat unum • e Similiter fi res eo fine lignentur, ne permutentur, vel ut fint certae ^ lignatio rerum non repraefentat afluin, quo transfertur polTeflio , confequenter pa*
^et, nec in fignificatu laxiori traditionis 1 y mbolicae eum pro traditione fymbolica haberi polle (not,§. 72.) ..§>ued erat alterum
Exempla cafus prioris funt , Ti venditor tra* exempla funt , fi emtor dolia vini figillo izo -dit emtori claves horrei.,--vel cellae vinariae , firmat, vel trabes fignax. frumenta vel vina.emit . Polteriora vero
Wolfii Jus Naturae Tom, III* T> §, 78.
rwa&smts*#*

'2,(5 Tars III. Cap. I.
\ 7 ^ 8 .
Modi tradi- si claves tradantur eo fine , ne quid rerum inclufarum, quorum dominium in re tioms brevi translatum fuit i auferatur , neve eadem permutentur , y?/ w/ ^4/ auferre pojfis , cum quamprimum volueris ; item fi res , quarum dominium in te translatum , tfo fine fi - fymbolica gnentur , »(? permutentur , t><?/ ut fiant certa , cufios iifdem apponatur ,
non confm.% e quid earum auferatur te infcio ac invito \ traditio 6* apprehenfio fa& a brevi madendi. nu Etenim Ii claves tradantur eo fine, ne quid rerum inclufarum , quarum dominium in te translatum fuit, auferatur, neve eaedem permutentur , vel ut tueas nuferre poliis, quamprimum volueris; hoc ipfo fa&o declaratur ex parte transferentis, quod de rebus illis amplius nil quicquam pro fuo arbitrio dif- ponere velit, & accipiens adu de ea difponit, illo confentiente , confeguenter res perduda eft in eum datum, quo -accipienti competit potentia phyfica de rebus, quarum dominium in ipfum translatum fuit , difpo-nendi >pro arbitrio fuo * Adui igitur , qui celebratur ineft adus traditionis & apprehenfionis (§.24.33.). Quoniam itaque brevi manu in hoc cafu fit traditio & apprehen- iio ( 41. ); ii claves, traduntur eo fine , ne quid rerum inclufarum , quarum
dominium in te translatum fuit, auferatur, neve eaedem permutentur , vel ift tu eas auferre poliis, quamprimum volueris ; traditio & apprehenfio brevi manu fada. Quod erat primum.
Quodfi res, quarum dominium in te tranfertur, eo fine a te fignentur , ne permutentur, vel ut fiant cerra;, confequenter ut confiet , quaenam fint res iftse, quarum dominium in te translatum, hoc ipfo adu de iis tanquam tuis difponis, & quia transferens hoc fieri patitur, tacite declarat fefe amplius eas polfidere nolle. Unde porro eodem prorfus , quo ante , modo patet , -fi res., quarum dominium in te transfertur, eo fine fignentur , ne -permutentur, aut ut certae fiant, traditionem & apprehenfionem brevi manu fadam ‘fuifle. Quod erat fecundum.
Denique fi rebus, quarum dominium'in te translatum, cuftos a te apponatur, ne clam auferantur ab alio; eodem prorfus , quo in cafu fecundo , modo conficitur, traditionem & ,apprehenfionem fadam fuille .brevi manu. Quod erat tertium .
Traditioni Scapprehenfioni non obftat, quod res , quarum dominium in te translatum , alia de caufa maneat apud transferentem CS.3S.40-).
Ceterum traditionem & apprehenlionem iis modis fieri , quos propolitio praefens declarat , agnovere JCu Romani . Ideo Martianus 1 . 9.
§ 6 ff de acquir-rer. dom. Si quis , inquit , merces in horreo repofitas vendiderit , fimul atque claves horrei tradiderit emtori, transfert proprietatem mercium ad emtorem : cum quo confentit Papinianus , qui hoc facto confeltim emtorem dominium & pofleflionem adipilci af- ferit ,-etfi non aperuerit horrea I.74. f£ de contr.emt. Similiter Paulus hi. §.zi. ff. de acq. vel am polT. vina tradita videri pronuntiat , cum claves cellas vinariae emtori traditae fiierint . it Javoltnus 1 . ?i. cum Labeone ait » pofleflionem adipifci nos, fi acervum lignorum eruero & eum venditor tollere me juflerit, ego vero cuftodiam appofuerim . Denique Paulus I.14. ff.de per» & comm.rei vend. videri trabes traditas pronunciat, quas emtor fignaflet .
En propofitione prxcedente liquet , traditionem & apprehenlionem, de qua loquitur prar- fens, fymbblicam non cfTe , quia non dupponi-
tur , claves reprjefentare debere res inclufas,, nec lignationem & cuftodis appofitionem re* prasfentare debere aftura traditionis & apprehenfionis. Quodfi igitur quxfiveris, num JCti Romani pro fymbolica eam haberi voluerint ., interpretes Ju ris Romani id quidem unanimi-. ter allerunt , fed non tam probant , quam fu- munt . Sane fi fymbolica e fle debet traditio & apprehenfio, necefle omnino foret, ut lege prae- feriberentur fymbola loco rerum adhibenda Sc aifius repraefentativi traditionis , non vero fuf- ficeret , ut definiretur quo fatfto traditio fafta videri debeat , quatenus Icilicet eidem locus non eft nifi traditione fubintellefh : quod po> fterius in legibus citatis obtinere videtur * Sed nemini ea de re litem movebimus , prxfertim cun» in Jure Naturae parum interfit, quid fen- ferint JCti Romani Sc quid videatur Iuterpre* tibus eorundem , nec in Jure civili ullum effe- &una Juris hahaat,, live placita JCtorum Romanorum Dd. interpretentur de fymbolica traditione ., quae eo fenfu fymbolica non eft , quo vocabulum accipi folet, live alio fenfu quocunque modo iftos traditionis-fyinbolicos appellaro ►malint . In Jure natur* fuificit demonitrare,

De modo acquirendi
quod i ilis modis traditio, & appreheniio fieri poffit, feii, quod perinde eft , pofleffio lis modis transferatur : in Jure autem civili; abunde, fufficit, ii ex jure natura conitet, placitis J.do,
derivativo in genere . *
runi Romanorum inefle veritatem \ ut legum sequitas agnofeatur , cum fatis exploratum, iit ^Romanos voluilfe, ut Legibus iniit veritas, nec in iis. regnet foium, legislatoris, arbitrium».
79 '
Si traditio eft aBus transferentis ^apprehenfio vero accipientis, quo pojfefiio abii- Num modi lo in hunc tranfit ; modi traditionis & apprehenfionis non funt fiBi , in quibus res quidam tra- mobilis non manu , nec immobilis pede tangitur , hoc eft, modis ifiis revera trans, ditionis & fertur pojjejfio a transferente in accipientem , nec tantummodo transferri fingitur . apprehenfio - Etenim ex illa traditionis & apprehenfionis notione demonftravimus , etiam n [ s iis traditionis & apprehenfionis modis, in quibus res mobilis non manu , nec tl fi nt fi™ • immobilis pede tangitur, accipientem revera effici poftelTorem rei, cujus dominium in ipfum translatum a transferente , non vero tantummodo fumitur tanquam fattum, quod, f a dum non eft-Quoniam itaque nemo non concedit, iitftum minime elfe , quod revera fit , non vero tantummodo fumitur , quafi fiat, cum revera non fiat i modi ifti traditionis & apprehenfionis fiifti non fune ^ in quibus res mobilis non manu, nec immobilis pede tangitur».
P°;
Sei
Non inanis eft in Jure Natur» difquifitio , an modi traditionis Sc apprehenfionis fint veri , an fidi . Etenim in hoc Jure . demonftran- dum eft, quofnam modos transferendi pofleffio- nem probet Jus Natur» , hoc autem non admittit fidos », fed veros , cum Legibus naturalibus iniit veritas , nec merum in iis regnet arbitrium, quemadmodum hebetioribus videtur. Im- mo nec veritas a legibus politi vis abelfe debet , fiquidem in iis nihil deprehendi debet , quod rede reprehendatur : id quod agnoville JCtos, Romanos , nemo acutiorum in dubium revoca bit . Hi cafu emergente definituri controverlias, de pollellione translata, hoc vel ifto modo eain transferri pronunciarunt . Ac ideo in Pande* dtis , qu» ex illorum feriptis compilat» funt ,, varii occurrunt modi , quibus pofleffio trans ferri dicitur. Cum pofleffio non concipiatur line potentia phyii.a de re difponendi pro arbitrio fuo , veluti de quolibet ejus ufu > nemo non ftatim videbat , te rem mobilem , cujus m te translatum dominium. , pollidere , uhn ea de manu in maniurv fenfucommuni traditur: quod cum in immobilibus non luccedat , contactui raanu fado fubftituerunc pedibus fadun>. A recepto igitur ufu ]oquendT">ion receflerunt JCti Romani , dum res immobiles Afrani dixerunt C §. 139- Log») . Quamvis eni.cn interpretes Juriis Romani hanc traditionem rerum immohilium ad modos tradendi proprios referre foleant, quando in eas introducimur iifque pedibus infilta- naus j non tamen diffitentur , hanc appellationem communi ufui loquendi rvon fatis convenire, dum traditionem rerum mobilium de manu m manu fadam modu.ii tradendi maxime p'roprium vocant , neque enim inter fignifica tum proprium 3c improprium cadit intermedius , etfi quod improprie dicitur a fignificaru, Proprio magis vel minus recederepoffit- Quando itaque traditio ad res immobiles extenfa efficitur terminus artis , quod ante erat vocabulum in communi fer mone ufita tum, eidem quoque qua termino artis tribuendus erat fignifi- catus non minus rebus immobilibus , quam mobilibus conveniens • In pr»fenn negotio res traduntur a transferente , & apprehenduntuc ab accipiente eo fine , ut transferatur poflef- lio , illo eam dimittente , hoc vero eandem acquirente • Quamoorem definienda omnino elt traditio per adum transferentis , Sc apprehendo per adum accipientis , quo transfertur pofleffio , quemadmodum a nobis fadum (§■ 13-Ji- not $.15 & not.S.i $•) . Atque hic fignificatus ternum technici proprius, eft , etfi juxta communeuv loquendi ufum improprius dicendus fit (§. 148 •Lo*.-') . Omnis adeo traditio 3 c apprehendo , cui definitio ilta applicari po- teft, propria habenda (§.549.1,0^.1 . Quoniam itaque modi omnes , qui vulgo a Dodoribus fidi in oppofitione ad veros, quibus r j s proprie tradi dicunt, appellantur, adefinitione ifta minime abeunt , prouti ex demonilratiouibus anterioribus liquet i nulla fane ratio e It , cur eos pro fidis habeamus. Ceterum fi quis modum traditionis & apprehenfionis froprtum appellare velit nonmfi eum , 111 quo adeft contadus rei live, manu , live pede fadus i fictum vero , in quo iftiufmodi contadus abrft > per nos hoc faciat, neque enim terminos illos ex Jure civili eliminari volumus, ucn docendi gratia introdu- di , ut memori» difceniium confutatur , modo fibi caveat , ne quod fidum dicitur fidum elle dicat , & res cum verbis contundens ex notio-j ne fidionis de ipfa poflfeffioue , qu» traditione j a transferente dimittitur , & apprehenlione ab acquirente acquiritur, ferat judicium a veritatem alienum-
D ».
3o.

aS
Pars 111. Cap. il §. 80.
Prefla/e- Pueflare fignificatu generali idem eft ac dare & facere*
quid figmfi.
eet K Quando igitur dicimur obligati ad aliquid funt in dominio noftro ($.4 P^ : Tur.nat.)i
praelFandum , hoc ipfo fignificatur nos obliga- funtque res vel corporales , vel incorporales, cos t-fle, fivo ad aliquid dandum, five etiam ad if. 496.4?* P • )• Quamobrem nemo
faciendum. Dare quid fignificet , explicavimus alteri obligari poteft , nifi vel ad dandum rem alias (§. 67 *. part.z.Jur.nat.) : facere vero (i> quandam corporalem aut incorporalem , vel ad gnificat quamlibet aftionem externam liberam , aliquid faciendum . Unde prasftatio omnis ab, quaiifcunque tandem ea fit . Nimirum homo folvitur dando & faciendo. Quemadmodum ve- jion habet nifi res & facultatem liberam agen» ro aftio libera vel pofitiva eft , vel negativa di , unde pendent aftiones ipfius liberae , qua (5 14* part. 1 . Phil. prati.univ. } $ fub fafio et» introduftis. dominiis aquiparantur rebus., qua iam non faftum comprehenditur.
%
Crjfio quid Translatio juris, quod nobis competit ad id, ad quod praeffandum alter no* 7,
fit • bis obligatur, dicitur Cejfto. Hinc jus noflrum alteri cedere dicimur, quando idem in alterum transferimus, vel etiam id, ad quod nobis jus eft.
Ita ex* gr, jus pignoris quod' habemus in r« & ego in te transfero ju* , quod mihi eft ; foJ aliena , alteri cedimus., dum fufficienter decla- lationem illorum exigendi : tibi hoc cedo .vel ramus nos velle, ut jus illud, quod nobis cora- etiam debitum centum aureorum tibi ceflifte dit petebat, jsm alteri competat. Similiter fi alter cor», mihi obligatus eft ad folyendum centum aureos,
§. 82..
Cedent & Qui alteri jus fuum cedit, dicitur Cedens \ is vero , cui ceditur, Cejjtonarius eejfionanus appellatur. 1
quinam di.
fantur • 5j c ^ e&0 t ;bi cedo debitum centum aureo, quod mihi competebat ; ego cedens audio i t»
rum , ut, qui mihi debebantur, jam debeantur vera Ceftionarius vocaris*, tibi, & tibi competat jus folutionem exigendi ,
§. 8'j*
Qttomod« Cejfio fit mutuo coitfenfu cedentis & ceflionarii fufficienter declarato. Etenim cel- fiatceflio. fio eft translatio juris, quod mihi in re aliena competit, vel ad id, quod alter mihi praeftare debet (§.84.)* Enimvero jus fuum in alium transfert , qui verbis vel faftis declarat fufficienter fe velle ut jus, quod fibi competebat, fit alterius {%. 66\. part. 2. J«r. nat. )>; transferri autem nequit nifi in accipientem (§.7.), confequenter etiam hic verbis vel faftis fufficienter declarare debet, quod velit jus alteri competens fibi competere ). Quamobrem cum ceC
fionarius fit, cui jus ceditur, cedens autem, qui idem alteri cedit (§.82.); ceffio fit , fi cedens fufficienter verbis vel fa&is declaret , fe velle , ut jus , quod fibi competebat, competat alteri, & ceftionarius itidem verbis vel faftis fufficienter declaret, velle fefe, ut jus, quod competebat alteri , fibi competat. Conlenfus autem confiftit in eo, quod unus fieri velit, quod fieri etiam vult alter (s.dsi.part. 1, Pbil.praff, univ.). Ergo ceflio fit mutuo confenfu cedentis cc celuonarn fufficienter declarato.

Ve modo aequirendt derivativo In genere i
84.
Quoniam ceflio fit mutuo confenfu cedentis & celfionarii fufficienter decla- 0t *° rato (§.85.)» quam primum cedens fufficienter quomodocunque declarat , fe velle , ^nleat tus ut jus fuum jit alterius , & ceffionarius boc acceptat , ceffionarius jus acquirit , con- ^ ^
fequenter ceffionarius acquirit jus fua & cedentis voluntate . alterum .
Ex.gr- Titius mihi debet centum aureos: ego hos centum aureos tibi dono. Enimvero ut eos exigere poflis a Titio . ego tibi cedo jus eos exigendi. Ceflio fa&a intelligitur, quamprimum ego declaro hoc jus cibi competere debere & tu>
viciflim declaras, quod id tibT competere velis . Tua igitur & mea voluntate acquiris jm centum aureos, quos mihi debebat Titius, ab eo exigen-' di. Eodem modo tibi cedere poflum jus violen^ cum pofleflbtein v* de pofleflione dejiciendi.
$. 85. •
Quicquid facere licuiffet cedenti , id etiam licitum efi ceffionario . Etenim ceflio ‘ ceffovs^"* ne juris jus cedentis in ceflionarium tranfit (§.81.), adeoque ceffionarius per- fonam cedentis reprafentat. Quoniam itaque licitum ell, ad quod faciendum jus habemus ($. 170. part. i„ Pbil.praSl* univ,) ,* quicquid facere Jicuiflet cedenti > id etiam ceffionario licitum eil.
IX
Ex. gr. in cafu donationis centum aureorum i quos mihi debet Titius, quando jus eos exigendi tibi cedo p tibi in flatu naturali competit jus belli in Titiuni, fl eos Solvere noluerit , & jus eidem auferendi res , quarum pretium centum aureos non excedit. In flatu autem civili competit attio , feu jus tuum adverfus Titium prosequendi in foro . Jure Romano cedi potiflr-
mtim dicuntur a&iones • Sed cum a&fones jura nobis competentia , quippe in locum belli fuccedentes rn flatu civili , quemadmodum fuo loco oftendetur , a fignificatu recepto non abhorret ceflio jurium , quo termino etiam utuntur interpretes juris Romani • Vid .Mulieras in Notis ad Struvii Synug* Exerc.xa. lib* 18. T.4. §.78- n /l.
8 6r
Ceffionario non plus licet 9 quam quod licuerat cedenti. Etenim ceffionarius aequi- Quantum fivit jus, quod cedenti competebat (§.82.). Quamobrem cum cedenti non ef-^ 1 us .. ce l* fet licitum , nifi quod vi Juris ceffi facere poterat ( §. 170. part. 1. Pbil. pra£lJ mam * univ.); nec ceffionario plus licitum efle potefl, nifi quod vi hujus juris facere poterat, adeoque ceffionario non plus licet, quam quod licuerat cedenti.
Non plus juris cedens in ceflionarium trans- ceflo facere potefl, quatenus fcilicet qua ceflio^
Cerre potuit, quam ipfe habuit , ceffionario au- narius quid facit i id quod tacite fupponi potem non facere licet, nifi quod jure libi con- terat*
$• 87.
Ad quod cedenti quis obligatur ; ad idem quoque obligatur idem ceffionario . Quo- Qualis fit olam enim in ceflionarium transfertur a cedente jus , quod ipfi competit ad obligatio id, ad quod praeftandum alter ipfi obligatur (§.81.82.), ceffionarius in locum i»* cedentis fuccedit , ac ideo ad quod quis cedenti obligatur , ad idem quoque refponete »*. obligatur idem ceffionario.
Ex.gr. Si tu mihi debes centum aureos , & debes , feu tu obligari* ad CfJ}tU8> aureos fol-l ego jus meum ccdo Titio , Titio centum aureos yendum «■
\
•j ! . r
u
§. 88.
4
/

Pars, 111,. Cap* L.
§. 88 ..
N »2 cetfo Qoonkm ceffionario ad idem obligaris , ad quo^cedtRti obli'gatus;eras( §.87.) ;; J mutetva tblizatio tu» non mutetur . -
obligatio *
ejus , cujus Talis nimirum manet obligatio , qualis erat ceffi , plus‘debes , quam centum aureos ; nec refpeBu jus tnt e , dt tanta, manet , quanta fuerat ante . Si iidem folvendi funteidem ciCL in nundinis pro. quoddam mihi debes centum aureos , 8c hi folvendi funt simis* ceditur* »n nundinis proximis> nccTitio, cui jus meum
§. 89.
An ceffio Ceffio fieri pote fi infeio ac invito eo ,, qui 'cedenti ad' aliquid' prafi an dum obliga ~ fieri pojfit tur. Quoniam enim ceffionario non plus- licet, quam quod- licuerat cedenti fine confen (§. 86. )^ nec obligatio, qua cedenti tenebaris , ceffione mutatur (§. 88. ) ,* cef- fu ejus ad fione nil fit, quod eft contra jus. tuum .. Enimvero, cedens vi» libertatis.facere uerfus cu • poteft quod ipfi lubet , independenter. a voluntate tua (§. 1 $^part. 1.Jur. nat.), jus jus ce. quamdiu nil facit contra jus tuum (§. 158; part. t, Jur. nat. ) , Ergo etiam in ditur . alterum jus fuum ad id, ad quod praedandum tu ipfi obligaris, transferre poteft te infeio ac: invito , confequenter te- infeio ac invito ceffio Jieri poteft (§.8iJ.
Vulgo definitioni ceffionis inferitur , quod! qua» in definitione fumuntur J eidem inferen- fiat infeio ac invito eo , adverfus quem fit. dum non eft ($.730* Log ,).,
Enimvero quod, demonftrari potelt ex ceteris »
§. $ 0 ..
Cejfioqua ». Si cejfio quomodocunque- foret contra jur quoddant’ tertii'cujufcunque, ea fieri notr do fieri, ne. debet . Vi enim libertatis naturalis facere non licet, quod eft contra, jus alte* queat, rius (§. ij 6 *part.. 1. Jur. nat.), confequenter nemo hoc facere debet . Quamo- brem nec jus quoddam cedi debet alteri, fi ceffio quomodocunque foret contra jus quoddam tertii cujufcunque, feu- in hoc cafu ceftio Jieri non debet..
Dari iftiufmodi cafus , in quibus- ceffio foret- patebit fuo loco .. Atque tunc vi hujus priixt contra jus quoddam tertii , adeoque conjuntta pii colligetur, eam elle illicitam eft cum injuria alterius ($■ 2$9.p. 2.. Jur. nat.),
$. 9 r»-
Ouodcejfio- P um I us ceditur , a cedente quoque traditur & a ceffionario apprehenditur. Quo nf fiat rr„- n5am enim ceffio mutuo cedentis & ceftionarii confenfu , cedens fufficien. ditio. ter declarat, fe jus in cellio narium transferre & paftiirum , ut id exerceat, ceffionarius vero itidem declarat, fete velle ut hoc jus fibi competat & fe idem exerciturum (§. S^.part. 1. Phil.praEi. univ*), confequenter quod offert cedens acceptat (§.a.). Enimvero fi cedens in ceffionarium jus fuum transfert & id ab eodem exerceri patitur, idem tradit §. i9 . ), & fi cellionarius hoc acceptat, ipfum apprehendit (§.65.). Quamobrem dum jus ceditur T a cedente quo» que traditur Sc a ceffionario apprehenditur.
Refte adeo interpretes Juris Romani affir- mant , celfionem elle loco traditionis in rebus incorporalibus • Nimirum ceffione cedens mif- fam facit potentiam phyficam exercendi juris ,
quod in ceffionarium transfert , quia ipfe hoc jus exercere non vult , & ceffionarius , cui cedens non refi_f.fi t , quo minus idem exerceat , non impeditus idem exercere valet, atque adea
ceffio*

De modo acquirendi derivativo in genere. 31
cefllone tr c nfcfertur in ceflionarium a cedente fingi fubtilitates, quibus carere poteramus, clac pcfieiTio (. 5 . 744 - f*rt.iJttr.MOf. ) qualis a&us rius adhuc -conflabit , quando de ceflione in fta- eft traditio ex parte transferentis , apprehenfio tu civili verba ;faciemus: ubi etiam patebit* .cuc <ex parte accipientis ff.13.31»)* '-Ceteram non .ibidem potiflimum dicantur cedi uuftiones.
.§• ?»•
'Ctjfionario ccmpetit 'jus belli adverfus eum, qui cedenti ad aliquid pttejiandum fusielh obligatur , nifi id fibi ceflionario praflare velit , in flatu naturali • Quodfi enim cem C 0 ™P {tfn! denti. is, i qui eidem ad aliquid praedandum obligatur , id ipfum proflare non ce " loaam * vult, fuum, confequenter & jus fuum if.925.part. x.Jur. nat.), tribuere -non vult (§.$zs.part.i. Jur. nat .), -adeoque ipfi .adverfus hunc in ftatu naturali jus belli competit ( %.’xxo^.part. i.Jur.nat. ). Atqui ceflionario idem facere licitum , quod cedenti facere licuiflet ( $. 8y.), confequenter idem jus competit., quod cedenti competebat ( §. 170 . part. 1. Phil. prati. univ. ). 4 Ergo in ftatu naturali ceflionario competit jus belli adverfus eum , qui cedenti ad aliquid praedandum «.obligatur, nili id fibi .ceflionario. praefta re velit.
In hoc jure belli , quod obtinet in ftatu na- eft in ftata civili l .quemadmodum fuo loco teuraii , fundatur ceflio aftionum , .quibus locus offendemus.
$• ' 93 -
Quoniam ceflionario competit jus belli adverfus eum , qui cedenti ad a\\qu\d i*
'praedandum obligatur, nili id libi ceflionario praedare velit , in ftatu naturali eum trm- (§.92.); in ceflionarium cum jure ad id , ad rjuod quis cedenti ‘praflandum obliga- f eat ■* tnr , transfertur etiam in flatu naturali adverfus debitorem jus belli , nifi id prae „ flare .velit ipfi ceflionario .
Non mirum'Jus belli -una cum jure ad id , part. 1 , phil praft. univ.') . Jus vero
quod proftari debet , in ftara naturali fimul cogendi alterum , li obligationi'fu* fatisfacere transferri. Cum enim hoc jus fit perfe&um noluerit, quod per fe^neft omni juri perfedlo ,
( §-po8. part. isjur. nat .) > eidem jus cogendi eft ju* belli in eum , qui obligationi fu* fatis- ineft, nifi obligatus praefttrc velit, quod debet facere recufat C, §. 687. part. zjur.nat .) •
■§. ? 4 -
Quoniam jus belli eft jus vi perfequendi jus fuum adverfus eum , qui idem .y tJ f tc - ta "nobis tribuere non vult ( §. 1103. part. x.Jur. nat .), ceflionario autem competit ; a eum a j m jus belli in tura, qui proflare ipfi non vult, quod cedenti debebat , nunc fibi V erfus a»em debet (§.9?.); ceflionario vi 'adigere licet tum , qui fibi prreflare non vult > ad quod j UI ce ditut. , prreflandum obligatur cedenti .
Cum jura ad id cedamur , "ad quo i proftan- -bunt , quando modos expofuetiinss 'quibus <dum tertius obligatur cedenti ( f 81. ) j fpecia- .jftiufmodi «obligationes contrahuntur. iliora , quo tradi poterant , tunc re&ius pate-
§• j>j.
Jus fuum remittere dicitur, qui fufficienter fignificat , fe nolle , ut alter fibi R^mijflo ju. proflet, ad quod proflandum obligatur» 'Unde etiam remitti dicitur id , ad ris quid fit, quod proflandum -alter obligatur , confequenter debitum ( §. 170. part. 1. Phil,
.prati’univ,).
£x.gr. Si tu mihi dare cebes centum aureos, mihi competit jus folutionem exigendi & nifi
fob

gl ~ Pars IU.
/olvere volueris , quemadmodum debes , vi ad folutionem te adigendi , ut alios jam taceamus a&us , ad quos mihi ex obligatione tua jus na- fcitur. Quodfi fufficienter declaro, me nolle , ut hos centum aureos mihi folvas, & tibi debi* tum remitto, 5c jus meum folutionem a te exigendi , & fi folvere nolueris , ad folutionem te vi adigendi , iramo jus quodcunque aliud , quod mihi ex obligatione tua nafcitur , remitto* £odem modo idem patet , fi tu .mihi otdi-
Cap. 1.
garis ad aliquid faciendum vgl etram patienJ dum, ut a me fiat, veluti fi mihi competat jus agrum tuum hoc anno colendi & ego eundem colere nolo , fed permitto , ut tu eundem colas. Vernaculo fermone dicimus fl<$ jViltC?
/ quemadmodum ajmus fcill
cinem ftn.fcet;» abfrefeu/ £ idem ce.
dimus*
' $» 9$.
Debitor qui- Qui ad aliquid praedandum nobis obligatur, vocatur Debitor*
nam dica.
mt . Debet enim id praedare , ad quod praedan* (§*i70* Pfrt.t.Pkil.pra&.univ.) « Brevitati*
dum, hoc ed, dandum vel faciendum obligatur adeo gratia debitor appellatur •
97 *
"Effetius re . Quamprimum jus tuum remittis, debitor ab obligatione^ fua Uberatur , 6* jus rniffionis 'm- tuum extinguitur. Etenim dum jus tuum remittis, fufficienter fignificas, tenoh 'J' 1 le, ut alter tibi praeftet, ad quod praedandum tibi obligatur (§.95.). Quoniam
itaque ad hoc praedandum nonnili tibi obligatur per bypotb . a tua unice voluntate pendet vi libertatis naturalis, utrum velis, an nolis, hoc tibi ab ipfo praedari. Quamobrem quamprimum jus tuum remittis , ad nihil praedandum tibi amplius obligatur, adeoque remiflione hac juris tui ab obligatione fua liberatur debitor ,(§-96.). Quod erat alterum •
Quoniam jus tuum , quod remittis , totum pendet ab obligatione alterius X§*9J*) , adeoque in ea rationem fufficientem habet (85 1. Ontol ,), fublataobli* gatione, jus eidem refpondens fubfidere nequit ( §.70. Qntol .). Quamobrem cum remiflione juris tollatur obligatio debitoris, vi num. 1. jus quoque tuum fubfi* ilere.amplius nequit, confequenter extinguitur. Quod erat alterum .
Cum jus remittitur, non transfertur in alte- occupare poflit , qui voluerit p a*
rum , quemadmodum in ceflione t§. 81.) , ut Jur.nxt.) ,, fed idem prorfus expirat , ut u fafta remiifione alii competat , quod antea tibi numero rerum incorporalium non amplius re^ competebat, nec fit nullius , quemadmodum in periatur, darehftione l§..z.$i zjar.nat ,), bt idem
§. 9$.
Tartem Qui [afficienttr declarat, [e nolle ut totum, quod praflare debet , alter Jibi pref
ns quinam fletpartem juris fui remittit. Jus enim totum remittit, qui fufficienter fignifi« remittit. cat f e nolle, ut alter prodet , ad quod praedandum fibi obligatur ( §. 95-)- Quamobrem fi tantummodo declarat, ut non totum, quod praedare debet, fibj jprap.det, adeoque fe velle, ut partem faltem ejus praedet 1 is partem iuris fui remittit.. r
Nimirum_fi id, quod prajftaridebet, divifio* quod debetur, nobis competens , fpeftatiir tan* nem admittit , aut plura continet , quorum quam totum ex partibus conflans, ut adeo P e ‘ unum abfque altero fieri potell , debitum con- . ridde fit live dicas jus remitti ex parte , fiv® lideratur tanquam totum ex pluribus partibus affirmes, partem-juris remitti. compotitum, confequenter etiam jus ad omne ,
- . §• 99 +
An remiffio
juris Jit mo- Remiffione juris jus nemini acquiritur . Etenim quamprimum jus tuum rernit* dus aequi, tis > idem extinguitur (§.97-)» adeoque a te non tranfit in alium . Remiflione amai. utaque juris jus nemini acquiritur.
Pa-tci

De modo acquirendi derivativo In genere
'Patet a 3 eo remiinonem juris non effemodum acquirendi : ptfr legem tamen continuitatis fixione fubinde non inutili pro modo acquirendi haberi poteft tanquam termino , unde incipit translatio juris in alium , vet in quo definit • Quemadmodum enim in Arithmetica cy- phra confiderari poteft tanquam numerus , 3 qaio incipit numerorum feries , in Geometria circulus inliar ellipfis , cujus diimetri funt in ratione aequalitatis, parabola inftar ellipfis, cujus foci intervallo infinito a fe invicem diftant, in Phyfica quies tanquam motus infinitae par*
33
vae celeritatis, aut infinitae tarditatis, ita ctiattt in Moralibus nemo fpeiftari poteft tanquam per- fona . Quodfi enim fumamus jus transferri in quandam hominum multitudinem, hanc conti» tuo imminui pofie apparet , donec nem relinquatur nili perfona una , 5 c tandem nulla, live nemo : qui cafus ultimus eft cafus remtlTionis juris. Hcc annotamus in gratiam eorum , qui ad profundiora adfpirant , fcientiam Juris naturalis ad eam univerfahtatetu olitn redutfturi, quam habere potell.
TOO.
Si quis remittit jus Juum.y tie t qui rem fuant in,potefiate habet , eandem ipjt re- & n % mna* .fituere teneatur\ non remijftone juris dominium transfertur in eum t qui eam inpotc- tenao re ft‘Z .fate fua habet , fed quia dominus vult eam feri alterius , vel non ejfe Juam • ^.^^onem-rd enim hac remiflione juris , qui rem in potellate fua habet , tantummodo libe--'"* ^ omt ' ratur ab obligatione eam reftituendi, & jus tuum urgendi reftitutionem cxt\n. n,um ,nal ' guitur (§.95-/* confequenter hoc adtu dominium nondum transfertur. Quoniam t f fumtrans - tamen jus urgendi reditutionem non remittis nifi quia vel vis rem fieri ejus > atur ' *qui eam tenet., vel eam in rerum tuarum numero ede non vis ; in cafu priori voluntate tua dominium a te tranfit in eum, qui rem habet ( §. 1$.), in pofte- riori rem derelinquis (§.249- part. 2. Jur, nat. ) , quae cum fiat nullius (§.251. part. z.Jur. nat.) , occupando is dominium acquirit ( §. ap. part. z.Jur. nat.)*
Atque adea patet, quod erat demonftrandum .
Si qui*'fuerint, i quibus propolitiopraefetw dts- ‘bia videtur , aut prorfus falfa , id inde eft , quod communiter relhtutionem rei remittere dicamur : fi enim eam redimere non teneris , eandem recines, adeoque tua eft. Enimvero re- tmflio reftitutionis eft faiftum, ex quo colligitur te eam habere nolle , confequenter non remif- fio ne reftitutionis transfertur dominium , fed a&u voluntatis , quo eam alterius elf; ftatuis . Hic aftus vero adelfe debet, antequam remiifio- nem reftitutionis decernis, etfi eam non figni- •fices alteri nifi dum declaras , te reihtutioneui
ipfi remittere , Dominium itaque transfertur a&u volunratis, qui remiifione reftitutionis unquam fa&o fufficienter figrnficatur. Hinc etiam rem fua fponte reftituere volenti dicere fole- mus , quod eam retinere debeac , vel quod eam habere «olimus. Atque hic cafus ordinarius eft : cafus dereli&ionis-vero minas frequens . Num alter obtineat , ex circumftantiis particularibus colligitur . Qui principia pfy.holegica perfpe» fta habent , ut a&us humanos in notiones di- ftimftks refolvere poflint» ii nimias fubtilitatei rymime accufabunt.
/ v §. IOI.
\
‘Qui.poenam remittit, jus puniendi remittit . Poenam enim remittit , qut eutn, p<*** •quem licite punire poterat, non punit , confequenter pcenam remittens )us rem 'JT io & .puniendi habet ( §. 170. part. 1. Pbil. pra&. univerjal. ) , & puniendus ( §. 10 6iJP ec:et , re ‘ part.i.Jur. nat.) ad poenam patiendum obligatur ( §. 1071. part. i.Jur. nat.) , mi Jfi 0 * 11 * atque adeo qui pcenam remittit fufficienter fignificat fe nolle, ut alter p a /«r«. tiatur , ad quod patiendum obligatur . Quoniam itaque praedatio continet >etiam faria (§.80.) & fub fadis etiam comprehenduntur non fafta , veluti 4 n cafu praefenti omiflio refiftentiae , fi qui puniendi ijus habet te punire voluerit , qui vero fufficienter fignificat fe nolle , ut alter fibi praedet , ad quod praedandum obligatur, jus fuum remittit (§.95.) ; jus puniendi remittit , qui poenam remittit.
In demonltrandi propofitione praefcnti non remiffio paemefit foecies remiflionis juris, con- utimur nili principiis. qaa; ubivis recepta funt. fequenter aj eam applicari debeant, qu«e dehac Ketno igitur in dubium revocare poteft , quod demonftrantur ($. 148.&>£•).
.Welffii jus Natur ne Tetn, 111•
E
$« IC2.
7

'34
‘Pars lll. Cap. 1 . §. ' 102 ,.
Jus
tum
/"•
j. J us quecfitim dicitur, quod aftu nobis competit.
Er grat. Si fponfalia celebrafti publica cum admodum fuo loco 'demonftraturi fumus . Jw •perfona ad matrimonium habili , hec obligatur igitur habesquaefitum ad matrimonium ciwnprr* ad matrimonium tecum confummandum & tibi {fana.ifta.confumnundum, competit jus exigendi confummationem, quem*
'§• io 3 -
Renuncia . juri fuo renunciare dicitur, qui fufficienter'in gratiam alterius 'fignificat , ; fe tio quid fit j us qusefitum habere nolle . Hinc .Renuntiatio ei fieri dicitur , .in cujus .gratiam O* cumam ren unciatur. fiat.
Ita fidejuflor renunciat beneficio divifionis , ^fores , ipfe tamen eidem in folidum teneatur . unquam juri pro fe conftituto, adeoque vi le- ‘Filia renunciat haereditati paterna» in gratiam gis fibi competenti,, confequenter qusefito , in fratris , ut , cum lpfa timui fuccedere aliquan- gratiam creditoris, ut, cum plures fint fi lejuf* vdo pollet in bonis paternis,;frater folusfuccedat,
§. 104.
Quoniam igitur renuncians .fufficienter fignificat fe in 'gratiam alterius jus iflecius ^quoddam qusefitum habere nolle (§. 103.); fe ei > cui renunciat , obligat , quod nunctatte- j un a( i ver fi us jpf um uti-.nolit t & hic .acquirit jus non patiendi ,, ut eodem-ad-
n,s * .verfus fe utatur .
'Ita fidejuflor ; renuncians beneficio divifionis - redi tati paterna? in gratiam fratris huic 'fefe fefe obligat creditori, quod nolit eodem uti, fi obligat , quod ab «hereditate paterna abftinere quidem debitor principalis non fuerit folven- velit, ipfi omnia ..bona patris defunfti foli reli» do, & ipfe acquirit jus in (olidum exigendi ab .ftura ; hic vero confequitur jus fororem exclu- eodem folutionem , quam a debitore principali dendi ab hereditate,paterna , alias fuccefluram conlequi nequit. Similiter .filia,rcnuacians hae- «una cum ipfo in bonis patris dcfun&i.
105.
An renurt- ^ atet h>nc, renunciatione non transferri in eum , cui renunciatur , jus quod'ha- fit ‘bes , Jed ex obligatione eodem adverfus ipfum non utendi oriri jus ,alterius .
Ciatio
fpecies translationis juris .
In exemplo primo ^ quod dedimus , id ma- nifefium elf. Etenim beneficium divifionis , cui renuncias, non acquirit creditor $ fed jus non patiendi, ut eodem utaris adverfus ipfum, quod ex obligatione tua nafcitur , vi renunciationis acquirit . *In altero exemplo idem non adeo manifefium videtur • • Quoniam enim frater , poftquam filia in gratiam ipfius hereditati paterne renunciavit, in bonis patris defunfti fo- lus fuccedit, forore fua excluf*,.jus fuccedendi renunciatrici antea competens in fratrem trans* .latum videtur. Quodfi tamen rem curatius pen-
fites ,1 nec hic quicquam difficultatis fuperelle perfpicitur • .Quando nimirum filia renuncia 1 :hereditati paterne ; ab ea ablhnere obligatur » patre mortuo, ac frater ipfius acquirit jus non patiendi , ut hereditatem adeat • Cum itaque jam nemo fit preter filium , qui hereditatem adire polfit,.patre mortuo ,,"in bonis ejus folus fuccedere debet - Accurate igitur loquendo dici nequit » jus tuum fuccedendi in‘fratrem a te per renunciationem ifuiffe translatum.j fed pe* rinde eft , ac fi forore morttu fine liberis fs* iter folus fuperftes fuccederet.
Sum re- §. I0 £ #
nunciatio
fit volunta. A voluntate renuntiantis unice pendet , • utrum juri fuo renunciare velit , r nec ne * tis. ,6* quomodo renunciare velit . Nemo enim jus fuum alteri, five connatum
i ^

V
ha-
Ve modo acquirendi derivativo in genere,
iS.64.part. i.Jur.nat.)\ five acquifitum vi auferre poreft ( §. 3 %6. part. 2. Jun nat.).. Quamobrem cum renuncians, fe obliget alteri , quod jure fuo qusefito » adeoque a<ftu fibi competente ($. 191.), adverfus ipfum uti nolit (§. 104.); huic jus eft eum cogendi ut hoc faciat. Facit igitur hoc libera voluntate , adeoque ab hac unice pendet, utrum juri, fuo, renunciare. velit >, nec ne & quomodo, renunciare. velit-
Renuncians fe propria voluntate obligat ei ■ in cujus gratiam renunciat , cum jus cogendi alterum ad renunciandum< contradictionem involvat. Quodfi.emm tibi competit; jus alterum, cogendi ad renunciandumt, alter tibi jim obii* gatur ad. non utendum jure fuo adverfus te ,. confequenter tibi jam competit jus non patiendi ut eodem adverfus te uiatur . Non. igitur opus eft, ut in gratiam, tui renunciet (§.104,). cum jam habeas, quod per renunciationem. con-
fequi intendis,i alteri vero non competat jus », cui renunciare debet • In cafu particulari hoc manifeftius elt. Quodfi. enim creditori competit jus te cogendi , ne beneficio divifionis utaris adverfus ipfum, ubi plures tecum fidejullerunt i, utique jam habet., quod per renunciationem. confequitur • Eccur igitur opus eft , ut renuncians demum figmfices , te hoc facere nolle cum jam obligatus lis ad non faciendum?.
§• I0 7-
Quoniam renuntiatio a voluntate* renunciantis pendet ( §. 108.)igitur fieripo - Quomcdo. teft tam pure , quam fub certa conditione a renuntiante pro lubitu determinanda renuntiatio* & vel in totum , vel. ex parte .. fi af •
Non eft„ quod objicias ,. leges fubinde pofiti- vas przcipere renunciationem , ut adeo renun» ciatio fieri debeat, ac. ea dc caufa neceifana ap. pelletur, veluti quando mater ad. fufcipiendumi liberorum tutelam SCto Vellejano Sc fecundis nuptiis renunciare tenetur , Nov.94. cap. 1. Noy.nS. cap.f, auth, matn Sc avi*. C. quand..
mat. tut> ofF. fung- Cum' enim hic neceffitas non« nili conditionata fit . nimirum fi. velit tutelam, fufeipere > renunciatio ab ipfius voluntate pen. det, quatenus tutela: fufeeptioipfius arbitrio re* lnfta: quod ut magis pateat , fequentem addere, lubet propofitionem..
ioS^
St ad' a&um quendam . requiratur alterius confenfus , &' hic consentire nolit ni fi’ rtnun^ juri cuidam tuo renunties yrenunciatio a tua voluntate pendet'. litQnim in hypo .ciationishy- thefi propolitionis prasfentis a tua unice, voluntate pendet, utrum ab aftu ifto pathetica abftinere, an juri tuo renunciare malis. Quoniam igitur tibi integrum eft ex necejfitat duobus hifce eligere 5 quod tibi placuerit i ubi renunciare mavis,, quamaba&u, °^ ec Uber*. ad quem requiritur alterius confenfus, abftinere, libere renuncias (§.941. Pfych* tan . v °l ur *- tmpir.).- Imhypothefi adeo propofitionis. praefentis adhuc a. voluntate tua depen* ***** det renunciatio (§. 8j 1. Qntol. )..
Videmus adeo fubinde etiam in ftatu natura- modo allatum inot.%. 107.) huc minime qua
li,, fepofita. lege politiva, ipfo jure naturali re nunciationem efle hypothetice neceflariam, eam tamen libertati voluntatis minime obftare - Ne vexo quis, exiftimet, exemplum de tutela matris.
drare, probe perpendendum eft ,. confenfum li* berorum przfumtum lege (uftineri: id quod ia. civitate fieri debere fuo, loco, conftabit..
§. 109»
Quoniam aftio coatta non- eft, quae- a voluntate tua dependet „ ut non nifi An d> eam te volente committatur, quamvis eam omittere malles(§.5 So.part. j. Phit.prafi. renunciatio- uniy. ), a tua- autem voluntate pendet renunciatio , fi ad aftum quendam r e-d : ti pojjit quiritur confenfus alterius, & hic confentire nolit ( §. 109.); renuntiatio coafta ctafta.. non eft > qu<e fit confenfus alterius ad * 8 um quendam confequendi gratia , abfque v illo confenfu minime’Validum •
i R 2. Pro-i
i

$6 Pars Ut'
Probe l>oc notandum eft * n« in hoc cafu particulari renunciatio videatur cum injuria re-
$« no.
Cap. 1 .
nuncianti* conjun&a \ quemadmodum haud t£ ro Heri folet»
futdelatum 1 US ttbi de f erri icitur, quod num acquirere velis,, an nolis, in folo tuo ar*
quodnam WtriO pofitUIU eft -
fit.
Ex.gr* Hireditas tibi defertur \ quando in nium in omnibus bonis defundi acquirere ve 2 teftamento valido inftituius fueris hatres: in tuo lis , nec ne , nec quifqiiam eft »qui volentem enim arbitrio f.olo politum eft , utrum domi» prohibere pofiit, quo minus acquiras *
^ §< iiu
Repudiatio Jus repudiare, diciturqui fufficienter fignificat fe jus fibi delatum habere furis quid nolle •
'fit.
Ita hereditatem repudiat , qui in teftamento perurni repudiat qui in Regem de&US tdera valido haeres inftitutus eam adire rccufat • Im- accipere non vult»
§. 112 «.
Repudiatio ad quod, nam jus Jfre&tt .
Quoniam jus delatum repudiamus (§. iro.); jus vero delatum nondum aequi* (ivimus {%. ioa. )j repudiatio pertinet ad jus nondum aequi jit um.
Patet adeo differentia, qua: inter repudiatio* nenv , renuncktionem & remiffionem juris intercedit-. Nimirum, repudiatio eft juris nondum acquifiti, renunciatio vero- 5 c remiffio juris ae- quiliti . Remittitur vero jus ad id , ad quod prxftandum alter nobis obligatus eft (5.9J. )> renunciatur juri, quo adverfus alterum uti poteramus (§.103.)* Adus adeo diverfos , quibus jure quodam nos privamus , feu eodem ultro «edimus fatis a fe invicem diferevimus noa contra- receptum ufumloquendi. Vid .Ssbardius
in Lexico Juridico • Probe autem is obfervat » renunciare, repudiare , remittere ad finem habere fignificationem , ut adeo renunejatio , repudiatio •& remilSo per fines difeerni poflint • Renunciamus enim juri quaefito , ut alter inde commodum confequatur, repudiamus jus acquirendum , ux ipli incommodum aliquod eviremur i remittimus jus quaelitum , ut alterum ab obligatione fua liberemus . Ecce igitur tibi finis diverfos quos, diverfis iftis adibus confequi findemus.
An repudia Repudians jus , quod repudiat , m alium non transfert . Etenim qui jus repu* tio fit me. dia-t, tantummodo hgnificat, fe jus- fihi delatum habere nolle (§. m») , confe. dus jus quenter non declarat, fe jus quoddam, quod fibi competit, alterius efle velle. transfeten . Quamobrern cum jus in alium non transferat, nifi qui declarat , fe velle , ut di*. jus quod fibi competit, fit alterius {§*66i.part* z» J«r. nat *) j, qui jus- repudiat,
idem in alium non transfert.
Repudiatio igitur, cum non transferat jus in alium , non eft modus acquirendi , licet ea in caufa fit , ut alius jus quoddam acquirere pof- fit, qui alias idem acquifiturus non fuiflbt. ita fi hxreditatem repudias , hoc ipfo adu nemo eandem acquirit, licet alius , cui poft te eadem
lege defer tu-r r eandem acquirere non potuifler» nifi tu eam repudiafles. Similiter fi Sempronii» Rex eledus fuerit, fed regnum fibi delatum repudiat, hoc ipfo adu nemo alius imperium acquirit, etfi repudiatio in caufa fit, ut slius elid gatnr, qui alias eledus minime fuiflet,-
§• II4.
Repudiatio Repudiatio fit fua fponte> feu proprio motu . Repudias enim'jus tibi delatum fpontanea . ( *• in.), quod adeo num acquirere velis, an nolis, in folo tuo arbitrio poft*
tura

De modo acquirendi derivativo in genefei 37
tum ($. 110.). Quamobrem cum tua fponte fiat , ad quod faciendum te ipfe determinas, nulla habita alterius ratione ( neque enim alio fenfu fua fponte fieri quid hic dicitur ); repudiatio tua fponte fit.
Differt nimirum hac in re a renunciatione i te faifta emergat commodum alterius, id tamen' qux Iit in gntnni iltcriuij ut ideo plerumque nonnifi cx sccidcnct cft f ncc % w intenditur 'renuncies voluntati alterius fatisfa&urus , qui tanquam finis , quemadmodum CX modo ditiis commodum fentit ex renunciatione . Etfi vero liquet, etiam contingere poilit , ut ex repudiatione a
$- 11 $•
Jure fuo fe abdicare dicitur, fi quis fua fponte declarat , fe jus quoddam in . A fdteauo
fe collatum, quod ipfe in alium transferre nequit, diutius habere nolle- f" r,s
J•
Ex.gr. magiftratu fe abdicare'dicitur , qui Et quamvis fubinde in latiori fignificatu acci- rmgillratum ante tempus deponit . Facit enim piatur » lubet tamen eandem in fignificatu non- hoc fua fponte, quod munere ifto diutius fun- ni.fi Aridiore accipere, tum ut omnem evite- gi nolit : neque vero hoc munus alteri confer- mus asquivocationcm, quemadmodum methodus ri poteft pro arbitrio fuo , confequenter jus , fcientinc* requirit (§.144. Difc-pr&lim.) , tum /
quod habtt, in alium transferre nequit. Phra- quod nulla neceflicate fignificatus ad alia extentis hoc fenfu accipitur 1,2. §.j> & de orig-jur: datur.
§. 1 16.
Quoniam jus, quo nos abdicamus , in alium nro arbitrio noftro transferre ^ ^ 1 ™°* non valemus (§.115.); per fe patet jure fuo fe abdicantem jus y quo fe abdicat >tyansferen 4 i in alium non transferre . ^ - n
Hinc porro conficitur , quod abdicatio juris tur , vel prorfus reprehendat quod de modo non iit modus acquirendi , etfi perinde ac re* acquirendi in genere agentes verba faciamus pudiatio {xot'%. 112.) in caufa lir, ut alius jus de remiflione , renunciatione , repudiatione & quoddam acquirere poflit , qui alias idem non abdicatione juris i tenendum elt , ubi agicur de acquilivilfet . Quoniam enim tu magiftratu te modo acquirendi , ibi etiam agendum elle de abdicas, alii locum facis* Ne autem quis mire- cautis, quae acquirendo juri locum faciunt-
117.
Idaturaliter homo jus fuum alteri cedere , idem etiam remittere potefl , quando Ge ff'°& hac cejftone vel remijftone nihil fit contra jus tertii . Etenim vi libertatis natura* 1 ur,s ^ lis permittendum elt, ut unufquifque in determinandis asionibus fuis n *>
fequatur judicium, confequenter faciat , quod fibi videtur , quamdiu nii facit tur *l[ ter contra jus tuum (0. i$ 6 .part, i.Jur. nat*). Quamdiu itaque nemo eft, contra pf™******- cujus jus aliquid fit, fi quis jus fuum ad id , ad quod prseftandum alter ipfi^* obligatur, in alium transfert, confequenter cedit (*.8i.) vel etiam non vult, ut alter fibi prseftet, ad quod prseftandum obligatur , confequenter jus fuum remittit (§* 95 -)j naturaliter homo jus fuum alteri cedere , idem etiam remittere poteft.
Simpliciter feu abfque ulla reftri&ione affir- mari nequit ceflionem & remiftionenv juris elfe naturaliter permilfam . Dantur cmm omnino cafus , m quibus ea* permiflje non funt, veluu h ceftio in potentiorein tui vexandi caufa , aut remiflio in traudem’ creditorum fiat , quemad* modum fuo loco videbimus.- Ex notione ceflfo- **** & remiftionis juris demoniiran nequit ,
quod ea pro Tubitu fieri , vel non fieri poflit : fed pendet hoc a jure libertatis naturalis, quemadmodum a&iones humana? ceteras omnes , Sc ea de caufa tam ceflio , quam remiflio eandem reftri&ionem habet , quam libertas naturalis, 5 c utraque eft valiJa, etiamfi imprudenter 5 c contra jus imperfe&um alterius , aut contra oifi- cium erga fe ipfum fafta.
§. Il8-

3*
Pars III.. Cap. I.
%. iiS..
Renuncia - Naturaliter homo cuilibet juri fuo quoeftto renunciare ■, ftbv delatum»repudiare & tio,rfpudta r . ab.dkare poteft quamdiu nil fit contra jus tertii . Vi enim*. libertatis na-
" . . . t ura rn permittendum eft, ut unufquifque in determinandis a&ionibus fuisfuum cano juns p #tu J. j u< Jic»um , confequenter faciat quod lubet, quamdiu nil fit contra jus quando r f e fl um tertii (§. 156. part. 1. Jur. nat. ). Quamdiu itaque nil fit contra jus ^termitt perfe&um tertii, fi juri tuo quselito renuncias, vel tibi delatum repudias', vel permi en. j US tuum abdicas, tibi omnino permittendum, ut renuncies , ut jus tibi
delatum repudies, ut jus tuum abdices ,, confequenter; naturaliter hoc facere- potes..
Eadem hic tenenda funt , qua! modo.de cef- fione & remiflione juris (not.§, 117-) annotavimus .. Nemini fcilicet. elt jus contradicendi 8 c impediendi , quo minus jus. cedatur,, remittatur, repudietur , abdicetur 1 vel juri renuncie- tur , nift et , cujus jus perfedtum tali aftu vio. latut . Sane ipfum dominium, quemadmodum*
abunde confiat- ex iis* s quie in parte fecunda; Jurhsfiaturahs a nobis demonftrata funt , a libertate naturali habet-, quod, dominus da re fm pro* lubitu difponere poffit ,. nec naturaliter abufus ab alio impediri queat, etiamfi charitati adverfetur, veluti cum quis rem perdere, quam egeno dare mavult*
* §.119-
Indigentia bominiim tittraduBio- ve dominio » tum non
Jmbiata i.
Introducis, rerum dominiis , nemo res omnes per fe habere poteft ', qua ad vite necejfitatem , commoditatem ac jucunditatem ,. immo & anim<e perfeCionem acquirendam requiruntur , ac in multis adhuc auxilio. & opera aliorum non minus , quam rebus alienis quilibet indiget .■ Et heee indigentia-tanto major eft , quanto longius a vitee {implicitate receditur . Patet hoc a pofteriori , modo animum advertere velis ad eas res, quibus homines indigent ad vitam* commode , jucunde ac decore tranfigendam , tam naturales ,, quam, induftriales-& artificiales; tum etiam ad operas, quibus indigemus indies. Inprimis autem-perpendendum eft , quot- nam requirantur operas, quinam rerum artificialium, feu inftrumentorum apparatus, antequam res induftriales ad adum perducantur, «Sequam longa fit cau- farum feries, a quibus attus rerum artificialium dependet , ita ut homo unus ne uni quidem rei artificiali'producendas folus fufficiat. Satis fuperque- hoc apparet, fi quidem confideres materiam , quas in rerum artificialium' produ&ione fpecificatur, & ad fpecificationem requifira inftrumenta , atque fubfidiarias operas. Qui levi faltem attentione utitur, abunde perfpicit , dominiis introduftis fieri non pofte, ut unufquifque rebus fuis fit contentus, nec indigeat alienis, ut fua opera perficere folus poflit, qua: fieri debent fui caufa, nec opus habeat aliena v Hanc vero indigentiam efle tanto majorem, quanto longius a vitae (implicitate receditur,, ftatim patefeit, fi eam (§.68. part- 2. Jur. nat.) cum noftro vivendi genere conferas, quod non omnium idem eft, uno a (implicitate vita; magis recedente, quam altero.
Oftenditur etiam a priori hoc modo. Res vel funt corporales vel incorporales (§.496. 497 - part. \.Jur.nat.). Corporales vel funt immobiles , vel mobiles. (§.148* x^.part. z. ]ur. nat. ),. & in harum numero funt etiam fc moventes (^. 216.part. 2. Jur. nat .). In numero vero incorporalium funt jura etiam & fu cultates animae (§.498 .parui Jur.nat.). Et corporales vel pure naturales funt» veUnduftriales, vel artificiales (§ 505. bfeqq.part. 1. Jur. nat. )in vita: fim- plicitate homines rebus pure naturalibus maxima faltem parte contenti ( %. 6S.
; multiplicato tamen genere humano vitae etiam fimplicitas res induftriales exigit (§.72. part. 2. Jur.nat.) . Quoniam communio primaeva abfque charitate fubfiftere nequit, ne quidem in (implicitate vitae ( §.. 77; part. z. Jur. nat. ) , ha:c vero cum fit virtus , qua alios diligimus tanquam nofmetipfos (§. tzo.part. x.]ur.nat.), confequenter omni ftudio pro virili id agimus, ut
alter

j'De modo acquirendi derivativo in genere.
'alter fit felix , ac cavemus, ne fiat infelix ( §. 61 7. part. 1,'Jur. nat.), ut non dicam omnes omnino homines, fed faltem plerique eandem colant fieri vix pof- fe haud difficulter unufquifque largitur, qui quales ;fint homines a pofteriori perfpexit ; multiplicato genere humano in ipfa adhuc (implicitate vitae difoef- fam fuifle facile conjiciet, confequenter quia communione primaeva fublata dominia introduci necefle eft (§. 140. part. 2. Jur. nat .), res pure naturales in .do- minium deducas & induftriales fuas‘fadas fuifife intelliget . Coeperunt igitur homines primum res fe moventes.& res mobiles alias ad vidum atque amidutn neceflarias cum cafis & tuguriolis fuis tanquam'rebus artificialibus (§. 5 oj-p.i. Jur.nat.), &, ubi tam multiplicatus hominum numerus , quam de vita commodius tranfigenda cogitatio fedes fixas eligi perfuafit,‘fundos etiam, tanquam res immobiles (§.14 9. part. 2. Jur. nat.), dominio fubjicere: quo fado non modo ea, quas natura fua fponte in fundas producit, confequenter res pure naturales ( §• $o^part. 1. ]ur. nat. ) , verum etiam quae eadem nonnifi interveniente opera humana largitur confequenter res induftriales , ( <$. 504. part. i.]ur. nat,) fua fecerunt tanquam frtidus {%. 976. part. i.Tbeol. nat.) jure fruendi ( §. 1$5- part.2. Jur. nat .), quod dominio ineft (§. 1^6.part. 2. jur. nat.) , Et quoniam hominis adiones tam internae , 'quam externa* liberae aequiparantur rebus , quae funt in dominio ipfius, £c hinc etiam opera non minus, quam cultura & cura rerum (§• 435. 437. part. 2.Jur. nat.), dominiis rerum introdudis omnes etiam hominis adiones tam internae, quam externae liberae, & hinc etiam omnis opera, omnis rerum cultura atque cura accenfendae fuerunt rebus , quae funt in dominio. Et quoniam res quoque incorporales dominio fubjici polTunt ( §.117. part. 2.Jur nat .), veluti jus pifcandi in certa fluvii parte ( §. 218. part. 2. Jur. nat.), jus aucupii in certo fundo ( 228. part. 2. Jur. nat. ) , vel capiendi aves
certae tantummodo fpeciei (§. 229. part. 2. Jur. nat.), jus venandi in certo fundo (§.276. part. 2. Jur. nat.), vel venandi feras certae fpeciei (§. 277. part. 2. Jur. nat.) & his gemina; ubi hominibus placuit , iftiufmodi quoque jura in dominio ede coeperunt.'Ubi res fe moventes & fundi in dominium fuerunt dedudi , rei pecuariae , agriculturae, horticulturat opera danda erat, aedificia quoque tam habitationi, quam oeconomiae rurali commoda extruenda erant- cogitandam quoque erat de inftrumentis commodis-ad rem oeconomicam faciendam necef- fariis. Atque adeo ad res artificiales parandas animum applicare coeperunt ho- T mines (§. 505. part. i.Jur. nat. ) : quarum numerus & varietas admodum augeri coepit, ubi fuccedive de vita commodius atque jucundius tranfigenda cogitare coeperunt homines, donec tandem fingula in eum venere datum, in quo nunc funt, multiplici opera & cura requifica, antequam res artificiales ad adum perduci portent, ut adeo unius hominis opera & cura minime fufficeret ob multiplicem & varium admodum laborem ad unius adum requifitum . Res artificiales fiunt fpecificatione & fupponunt materiam habilem ( §, 359. p. 2.Jur. nat .). Unde fi materia fuerit aliena , res artificialis communis eft fpecificantis & domini materiae ( §. ^o.part. 2.Jur. nat.) , confequenter 'fi fpecificans fuerit dominus materiae, eadem tota ed fpecificantis folius . Introdudis adeo-dominiis ■res quoque induflriales < 3 c artificiales in dominio ede coeperunt, quae in communione primaeva communes ede debebant (§. 29. part. 2. Jur. nat. ) / Cum non omnia poflimus omnes, ad res induftriales & artificiales multiplicandas ne quid defit, quod vitae necdfitas, commoditas < 5 c jucunditas exigit , partienda fuit opera.inter homines, quemadmodum hodie fadum videmus . Itaque hinc in. telligitur , quod introdudis rerum dominiis alius habeat res pure naturales, alius artificiales , alius denique ia dominio fuo non habeat nifi operas , quas aliis praeftare poteft , vel curam, quam rebus alienis impendere valet , quam- diu unufquifque retinet quod fuum eft,& quod originarie vel quafi acquili- vit. Nemo igitur dominiis rerum introdudis res omnes habere per fe poteft, 'quaj ad vitae necertitatem, commoditatem ac 'jucunditatem , immo & animat perfedionem acquirendam requiruntur, ac in multis adhuc auxilio dc opera •aliorum non minus, quam rebus alienis omnes indigemus.
Quo*

Pars HI, Cap» 7.
Quoniam in vitae {Implicitate homines paucis indigent{$* part* t»Jur. nat.)) confequenter tanto pluribus rebus opus habent , quo longius ab eadem recedunt, id quod etiam ipfa {implicitatis vitae ratio cum ea, quae nunc nobis eft, vivendi ratione collata prodit ($>.6$.part. i.Jur. nat .); ex ipfa demonftratione anteriore abunde patet, indigentiam operarum & rerum alienarum tanto effc debere majorem, quo longius a vitae {implicitate receditur*
Ad demonftrationem propofitionis pradentis majore luce collufirandam plurimum facit , £ diftindam adus rerum induftrialium 6 c artificialium notionem confequi Audeamus , qui , quatenus hse contingentes funt , determinatur per ferrem contingentium , qua: a fe invicem dependent ut effedus afua caufa ( %.%7‘Cofmol.) analyfi nunquam a nobis terminanda ( §. 87.90. Cofmol.) , quatenus vero eaedem res induftria- l*s £c artificiales funt, in rebus naturalibus tan- quam caufis terminatur, quemadmodum ex notione rerum induftrulmm 5 c artificialium colligere licet C5.J04.soy* part. i .Jur.nat. ) . E- xenipfo unico eoque maxime vulgari rem declarare lubet : fufficic enim hoc ad excitandam attentionem in aliis • Videamus itaque quomodo adus indufii determinetur , feu quomodo fiat , ut indulium exi liat . Conficitu r er linteo ■opera netricis, qua: linteum fecat in partes ope forficis & partes confuit trajiciendo acum filum duplicatum trahentem, acubus in aciario fervatis , ne earum facile faciat jaduram , ut taceamus res alias , qua: commoditati ipfius infer- viunt , veluti digitale , quo munit digitum ne eidem noceat duritie fua acus per linteum adurgenda:, cillulam, in qua res fuas condit 6cculcitellam , cui linteamina affigit * Materia , nimirum linteum , eft corpus artificiale , & tale quoque ell filum duplicatum, talia funt inftru- menta , quibus utitur, forfex 3 c acus, taliaquo- quefunt (upellex ejus, veluti aciarium, ciftula, culcitella. Has igitur res exillerenecefle ell,antequam indulium fieri poflit, aut faltem fieri polfit commode. Opera vero netricis quam ea adhibet , fupponitartem, habitum exercitio acquirendum . 2-inteum texitur a textore exfihs lineisope machinae textoria: & radii, quo manibus excuffo -trajiciuntur fila tranlverfa per llamen, ut taceamus inllrumenta alia , quibus praeterea opus habet . Fila ducuntur ex lino , quod in rerum indu- ftrulium numero ell, quatenus fub vegetabilium .genere continetur, artificialibus vero connumerandum , quatenu» multo labore nec fine in- 1 ftrumentis praeparandum, antequam ex eo nendo fila duci poliunt. Multifaria opus ell opera, ut linum ex femine agro commiflo crefcat ac deinde nendo efficiatur aptum , quam hic de- fcribi & moleftum foret , Sc fuperfluum. Forfices conficiuntur, perinde ac acus ex chalybe lingularibus opificiis, inftrumenrorum peculiarium apparatum requirentibus . Chalybs paratur « ferro , ex metaliifodinis eruendo & arte metal- lurgica a fcoriis feparando. Opus etiam eft rn> ftrumentis ad fila duplicanda. Quodfi ergo nationem adaequatam adus omnium rerum artificialium , a quibus dependet adus indufii, analyfi eo ufque continuanda, donec ad res pure ni J turales pervenias, venari & operas omnes humanas huc requifitas accurate dilcernere volueris i vel hoc uno exempto convinceris , dominiis rerum introdu&is neminem efle , qui non indigeat multis, qua: aliorum funt, & aliorum operis, fo quidem vitam commode ac jucunde tranfigere, immo etiam animam pro virili perficere velit. Hinc etiam intelligitur adum rerum artificialium plures admodumdiverfys requirere operas, qua: in eundem hominem minime cadunt, quam induftrialium, harum tamen adum depudere ab adu artificialium , quatenus ad res induftriales producendas neceflarius eft ufus inllrumento* rum, qua: funt inartificialium numero. Quod- fi hillona omnium artium, etiam manuariarum, veluti opificiorum & earum , quae illis viliores reputantur , proftaret , nexus rerum artificialium & induftrialium multo foret clarior ac ia omnium oculos facile incurreret , multo etiam magis pateret, fieri minime polle , .ut unus homo per fe habeat omnia , rerum dominiis in- trodudts, qua: vitae neceffitas , commoditas sV que jucunditas, immo ipfa amm;e perfedio exigit - Non piget haec paulo exprellius inculcare! propterea quod alibi etiam animum ad es ats teudi opus erit .
§. 110.
Communi, Operarum Communicatio dicitur earundem in ufutn aliorum collatio*
Catio operarum quid
fit.
Ita operas fuas communicat cum domino agri , qui eundem ejus juflu exercet , cum ipfe exercere eundem non polfit - Tuam mecum
communicas operam , fi mihi MSC. quoddsw deferibis . Idem facit linteo , qui ex meo lino linteum texit.
§. 121.
Qualis (it
.dominiis in. Introducis dominiis operarum communicatio #quipollet translationi dominii • I n ' trodu&is , troduftis enim dominiis operae aequiparantur rebus, qua; funt in dominio noftra

De modo acquirendi derivativo in genere.
437. part.z. ]ur.nat.) t confequenter qui operam fuam in alterius ufum con- crt, dominium rei fuas in eum transferre videtur . Quamobrem cum operam «fuam cum altero communicet, qui in ejufdem ufum eandem confert (S. izo.); «operarum communicatio dominiis introdudis translationi dominii sequipollet.
,$• rzz*
'Quoniam translatio 'dominii datio eft ( §. 6 js.pjrt..z.Jur. nat.) . operarum au- Dare & tem in ufum alterius fada collatio feu communicatio translationi dominii do- facere m miniis introdudis asquipollet ( S. 121.) ; operarum quoque communicatio intradu- quantum
Mis dominiis dationi aquipollet . Et quia dare idem eft, ac dominium rei fuse in fint idem.
alterum transferre ( §. 675. part. z*Jur. nat, ), facere quoque ptyindc eji ac dare introducis dominiis A §. ivi.).
Pofterius etiam colligi potem ex eo imme- facis, quod tu mihi viciTfim dare cenfendusfis• diate, quod omnes aftiones hominis tam inter- Neque putandum eft, eum , qui res nullas ha- nx , quam externa? xquiparemur rebus , quae bet, nihil habere, quod darepoflit: multa enitti .iiintdn dominio ipfius (§. 436. p. i.Jur. nat.) . habere exiftimatur , qui multa facere poteft . .Hinc adeo porro patet, fi ego tibi do Sc tu HscjiotalTe proderit m fequentibw.
123
IntroduBis dominiis'homines /ibi invicem obligantur ad dominia transferenda (f vperas communicandas . Introdu&is enim dominiis nemo per fe res omnes ha-
Ubltgaito
transferendi
bet, qua; ad vitas neceflitatem, commoditatem atque jucunditatem & animas dominia & perfedionem acquirendam requiruntur, ac in multis quilibet adhuc non minus communi. aliorum auxilio & opera, quam rebus alienis indiget, hac indigentia tanto ma- candide. jore exiftente, quanto‘longius a vitas fimplicitate receditur (§.119.). Enim ve-1-**. '
ro unufquifque hominum ad perfedionem alterius ftatufque ipfius conferre obii- gatur per ipfam eflenciam & naturam fuam, quantum conferre valet ( §. zxz. part. 1. Pbil.pra&.univ.) conjunflis viribus eandem promovendo ( $. zzupart. 1.
.Phil.praft.univ.).’ Quamobrem intro’dudis dominiis homines fibi invicem obligantur ad dominia transferenda & operas communicandas-.
Translatio igitur dominiorum & communica- bus imperat translationem dominiorum 8c comitio operarum, qua: eidem xquipollet (§.iz 1 ), municationem operarum: etenim ex morali non tantummodo eft neceflitatis phyfic* , ve- confequuntur , quae ex phyftca deduci minime rum etiam moralis, etfi fine phyfioa non locus poflunt . Quamobrem propofitio^prasfens probe effet morali. Neque putandum eft , quod fuffi- notanda. ciat adeffe neceflitatem.phylicam, -qit* homini-
I. H4.
'Quoniam homines fibi invicem obligantur ad dominium transferendum ( $. Obligati• ^3x3.), transferre autem dominium idem eft ac dare (§. 675. part. z. Jur. nat.) , wUTUa ad facere autem perinde eft ac dare (§.ixt. v ), homines fibi mutuo ad dandum &fd. dandum & ifiendum obligantur , prouti unufquifque indiget re vel opera alterius (0. a$2. part. i % f*ciendum. Phil. prafl. univ .).
Qualis vero fit hsec obligatio 80 quod nam ex ea jus nafcttur,'tnox diftindius explicabitur*
§. J2 5.
Res f uie.
nam ab alit
■%C
Rem ab alio fibi comparare dicitur, ^ui Hominium rei, quae alterius eft , fibi nobis com . : _ paretur •
PYolfii Jus 'Naturae Tom . III. F Ita

4 *
Pars 111. Cap. 1.'
“T . . . .
Ita i! tu dominium libri tui in me transfers, ego 'eum accipiens dominium ejus acquiro . IU brum igitur a te mihi comparafie dicor .
§. 12 6 .
7 y ru Homini competit jus , dominiis rerum introducis , res ab alio fibi comparandi , innpnJndi ^tenim homines fibi invicem obligantur, dominiis rerum introducis, ad domi» ‘ab aiio*, nia rerum fuarum transferendum (§. 123.). Quamobrem cum accipiens voluntate transferentis ftatim efficiatur dominus ( §. 13. ) , confequenter dominium rei, quGe erat alterius, fibi acquirat, ex obligatione autem transferentis oriatur jus accipientis ( §. 23./». 1. J«r. nat .); dominiis rerum introduCishominibus competit jus dominium rerum, quae funt alterius, fibi acquirendi Quoniam itaque res ab alio fibi comparat, qui earum, quas funt alterius , dominium fibi acquirit (§'. 125. )•, dominiis rerum introduftis homini competit jus res ab [alio fibi comparandis
Quale fit hoc jus Sc quae porro. de eodem notanda, fiio loco oftenditur i Sufficit hic conflare , quod licitus fit aftus comparandi res ab alio , fi in genere fpe&etur . Neque enim hic agimus de translatione dominii nifi in genere . Abfit autem ut exiltim:s fuperfluum e(Tc , ut demonftretur, homini competere jus res ab alio fibi comparandi, videbimus enim luo loco non abfque ratione hoc a nobis faftuin efle . Cete- rum cum fuperius ollenderimus (§. 11.), a domini unice voluntatependere, utrum dominium rei fua: transferre in alium velit, nec ne i mi. rum forfan videbitur nonnullis , qui fieri pof- fit, ut fibi mutuo ad translationem dominii fui
obligentur. Etenim translatio dominii a domini libertate pendet vi libertatis naturalis , quem* admodum ex demonftratione fuperiore patet (§.rz.), libertas autem non tollit obligatio, nem naturalem (§. p. r.Jur.nat. ), Quam, obrem cum obligatione naturali transferendi do* minium rei fux , qua nimirum ipfe carere potes , alter vero indiget , prouti mox clarius evincemus, conliftit libertas transferendi domU nium , quando & in quemnam domino vifum fuerit . Obligantur homines ad dominia rerum fuarum in fe invicem transferendas fed ego non in lingulari obligor ad dominium rei meae in te transferendum, quando tibi vifum fuerit.
127.
O ua ndonon . ^emo tenetur dare alteri, quo ipfe opus habet , feu dominium rei fu<e transferre tenemur ' n alterum -> <l ua *Pf e indiget. Quodfi enim ipfe indiges re , qua indiget alter, dominium & CU J US in fe dominium a t e transferri vellet, officium erga te jpfum collidi. iti ntpa tur cum officio erga alium {%.^o€.part. t . Pbil.pra8.miv. ) . Sed quando offi- transferre in er f a * e ipfum colliditur cum officio erga alios , officium erga fe ipfum alium. vincit ($.229.part. 1. Pbil.pra8.univ .) . Quamobrem dominium rei^fuas in alterum transferre non teneris, qua ipfe indiges , feu alteri dare non debes quo ipfe opus habes (§.208. part. 1. Pbil.pra8.univ.) .
Num igitur ipfe eo indigeas , quod alter fibi mittendum ell judicio '<$.i< 6 . part. 1. lur.m • dar» a te vellet, vi libertatis naturalis tuo per- tur. ).
§. 128.
Quando jus Quoniam jus alterius ex obligatione tua oritur ( §.23. part-. 1. Jur.nat.), tn rem ab a/io vero ad dominium rei tuae in alium transferendum non obligaris qua ipfe nob,s com • opus habes U. 127.) ; nec alteri jus efi *d eam rem a te fibi comparandam , qua
parandt \pft OpUS babeS ( §. J2J. ) . C 3
nullum.
Oper.e com. mumcatio
§. 129.
^orro cum facere perinde iit ac dare (§.122.), nemo autem alteri dare te*
meatur?

De modo acquirendi derivative, in genere » 43
neatur, quo ipfe opus habet ($. 1 a?»)» nsm * etiam obligatur *d alteri facie»- quando non dum y fi fibinon vacat - * ptacepta *
Non vacat mihi facere , fi vel mihi quid fa- eft ac fi tibi rem dare debereni \ qua. ipfe care» ciendum eodem tempore, vel ad faciendum al- re non polium, teri jam obligatus fum . Utroque cafu perinde
§. 130.
*
Quoniam nemo obligatur alteri ad faciendum , fi fibi fnon vacat (§.129.); Jus alienas nemini quoque dominiis introducis jus efi ad operas a te comparandas , quandoopetas fibj tibi non vacat *, comparandi
quando nuL
Hinc injufta», quas moves, funt querela: , fi jus tuuni , dum facere non vult ,, quod fieri •. quis operas fuas tibi locare non vult , quando velles. >
ipli non vacat 1 neque enim facit quid contra
§• » 3 »*
t
In communione pofitiva dominium nonnifi unum efi . Etenim in communione An plura pofitiva dominium in re indivifa pluribus conjunftim competit (§.,126- part. z.fint domi. Jur.nat .), adeoque nulli dominium, competit in hac, nulli in ifta , nulli in Wniain comia. parte. Patet itaque non fingulorum , qui funt in communione , dominium mumonepo*. quoddam efife in certa quadam, rei parte, fed dominium perinde ac rem , qux fitiva* in dominio plurium fimul eft, efTe indivifum . Ia communione adeo pofitiva dominium nonnifi unum eft.
Ad illuftrationein propoficionis praefentis faciunt , quar alibi annotavimus ( not* §. u6. 117. part t i,Jur.nat*) , hic relegenda.
§. 132.
Si res communis inter eos , qui junt in communione pofitiva , dividitur , tot oriun- Quot domi-, tur dominia , quot funt perfona , inter quas dividitur , feu quot confiituuntur partes-mactantur feparata , & communio pofitiva interit* Quodfi enim res communis inter eos y ex divi/ione qui funt in communione pofitiva , dividitur , finguli acquirunt dominium r " commu- in ea parte, quas unicuique tribuitur. Quamobrem tot oriuntur dominia, quot” r * r ^ qua* funt partes feparatac, feu, fi in. una parte non nifi unus dominium confequi- m °^ com T tur, quod hic fupponitur, quot fune perfonas % inter quas res , quas erat cotn-” a9ro .^ munis, dividitur. Quod erat unum . nva
Quoniam itaque unicuique eorum, qui erant in communione pofitiva, do- 71 **" * /
minium competit in certa quadam parte, fadta divifione per demondrata ; non amplius omnes conjuntftim in re indivifa dominium habent . Quamobrem cum communio pofitiva definat, quamprimum non amplius omnes conjundtim in re indivifa dominium habent ( §. iz 6 ,part. z.]ur. nat*) ^ fi res communis inter eos, qui funt in communione pofitiva, dividitur, communio pofitiva interit . Qiiod erat alterum «.
Quodfi res dividitur in piares partes, quarr» funt perfonte , & uni tribuuntur partes plures una j partes plures uni cedentes habentur pro una, Scdivilio m plures commoditatis tantum, modo gratia fit, ut unicuique facilius pars rata tribui poiTit , Ex.grat. Ponamus rem quandam tncus elle communem calere, ut unus pro tribus , fecundus prq 'duabus partibus Sc tertius pro una parte domibus fit. Totum (1 dividitur in fer partes , ut unus tres , fecundus duas & tertius unam accipiat > idem nonnifi in tres partes inaequales dtvifmn intelligitur, quailunc in ratione 3, i & 1. nempe parsprimi ad par. tem fecundi in felquialtera , ad partem tertii V 2 ia

^ Pars 11L Cap . I,
in tripla l Sc pars fecundi ad- partem tertiam pia eft ; Oriuntur adeo er hac divifione tria in ratione dupla . Totum divifum revera eft dominia , adeoque tot , quot funt patte3 fepa. in tres partes , quarum prima ad fecundam in ratae in dominia particularia dedu&ae. ratione fefquialtera» fecunda ad tertiam in du-
\
J-3?-
Qu.mdo ex Si res communis dividitur inter eos r quv funt incommunione pofitiva , & pfo- ctmmunio- res dominium acquirunt in eadem parte conjun&im ; communio pofitiva , qua ne pofitiva ante erat , interit & nova oritur quoad plures dominium in eadem parte obtinen * alia nafca-tes .. Etenim fi res communis dividitur inter eos , qui funt in communio- tut . ne pofitiva , quamvis plures dominium acquirant conjundlim in eadem‘parte., non tamen omnes conjun&im dominium retinent in re tota . Quamobrem cum communio pofitiva non fubfiftat , nifi omnes conjunftim. in re tota indivifa dominium retineant, quod ante habuerant ( §. 126. part. 2. ]ur.nat. )■; communio pofitiva, quae ante erat, interit, etiam quando res communis divi* ditur, & plures dominium fonjunftim acquirunt in eadem parte . Quod erat unum . .
Quoniam tamen plures in eadem parte conjun&im dominium acquirunt , per hypothefnt & haec quoad ipfos fpedfatur tanquam res indivifa, quod per fe pa* ^ tet, ubi vero plures conjun&im dominium habent in re indivifa , communio
' v> pofitiva eft (§. 126. par*. z./«r. ) ; ideo patet» communionem pofitivam no-
' * vam oriri quoad plures dominium in eadem parte obtinentes. Quod erat alterum»
Communionem novam, qua? oritur, non ef- fe eandem cum vetere, facile patet ex objefto , quod cum antea effet rei tota, nunc eft nonni- li pars quxdam , ejus mutato autem obje&o , mutatur etiam communio , feu non eadem per- fiftic . Pieri etiam poteft , ut pars una maneat his, alia aliis communis , confequenter ut loco communionis unius oriantur plures juxta dominia fepa rata . Sed de his difertius dici non eft opus. Sufficit oftendifle , divifione rei communis femper interire communionem , quae ante erat , five deinceps oriuntur dominia plura fe-
§•
parata, five communiones novae inderefultenti Plura autem loco unius oriri dominia , etiam fi plures prodeant fafta divifione communiones palam eft , cum tot etiam fint dominia diverfa quot communiones pofitivae diverfae exilhint (§* 116. purt.x Jur.nat.') . Non hic attenduntur perfonae, cum dominium in eadem re unumr idemque fit , cuicunque perfonae tandem competat, nec per hoc mutetur jus , quod tranfeat ex perfona una in aliam, aut ex una in plures & contra.
\
134 -
Quomodo ' Quando a communione pofitiva receditur , res pro rata dividenda inter e&s , quv res dividtn - 'vt eadem funt . Quilibet enim, qui in communione pofiti va eft , pro parte rei da commu.c ommunis dominus eft (§.,127. part. 2.fur. nat» ) , confequenter ubi res dividi- ms. tur, eam unufquifque accipere debet partem , pro qua dominus eft . Quoniam itaque res pro rata dividitur inter eos, qui in eadem communione funt fi in ea dividitur ratione, quam habent ad le invicem partes, pro quibus illi domini funt; quando a communione prjimeva receditur, res pro rata intes eos dividenda, qui in eadem funt.
Nimirum fi finguli fuerint dominus pro par- te squali , veluu fi tres fuerint pro parte tertia, ut uni tantundem juris in re indivifa competat , quemadmodum alteri j res dividitur in tres partes aequales & unicuique cedit pars tertia , ita ut jam dominium unicuique competat in parte tertia a toto diltinfta feparatum. Quod- fi vero unus fuerit pro tribus , alter proclua- bus partibus rei indivifa: dominus res dividenda eft in duas partes inaequales ] qu* funt infer fe ut 3. ad z. vel , quod perinde eft , in quinque partes aequales , quarum tres cpnfti- tuunt partem majorem, duae reliquae minorem. Quoniam- totum quodcunquc qua totum reprae- fentari poteft per lineam rettam , divifio in cafu quocunque procedit per problema , quo refta data dividi jubetur in partes numero datas, qu* funt ad (e invicem in ratione data.
5 ,

41
Dc modo acquirendi derivativo in generel
* 3 S-
§)ui funt in communione pofitiva lucrum & damnum pro rata participant . Et enim qui funt in communione pofitiva conjun&im dominus funt (§. izj.part.z., jfj Jur. nat. ). Lucrum igitur & damnum eorum commune ed & umimque {pe- communio - ftatur tatiquam res communis inter eos, qui in communione pofitiva funt, di- ne po n ( - m
videnda .Enim vero fi res communis dividitur inter eos , qui funt in commu- V4 ^^ w , nione pofitiva , communio pofitiva interit (§.132«), confequenter ab ea rec ditur , eaque de caufa res communis pro rata inter illos dividitur (§. «$ 40 .«
Ergo qui funt in communione pofitiva lucrum & damnum pro rata participant. ^
Offenditur etiam hoc modo . In communione pofitiva plures conjun&im in re indivifa dominium pro rata (§. 126.p. z.Jur. nat.) , habent , confequenter etiam jus ad lucrum unicuique pro rata effe debet . Lucrum igitur , quando inter ipfos dividendum, pro rata participant. Quod erat unum.
Enimvero cum damnum ex re proveniens ferre debeat rei dominus , quod per fe patet, quilibet autem in communione pofitiva pro parte dominus fit ( §. 127. part. 1. Jur.nat) ; quilibet etiam pro ea parte damnum ferre debet, pro qua dominus eft. Qui ergo in communione pofitiva funt damnum pro rata participant . Quod erat alterum .
Patet adeo damnum Cc lucrum inter eos dividi, qui funt in communione pofitiva per regulam focietatis , inferendo nimirum: ut fum- rna partium ad parremquamlibet, pro qua quis dominus eft, ita.lucrum vel damnum commune ad partem unicuique competentem. In demon- ftratione priori fuppofuimus damnum fpe&ari debere tanquam reni iis , qui in communione pofitiva funt , pro rata communem . Quoniam
enim damnum in ja&ura rei confiftit (§.486» part. z.Jur. nat.) , res negativa eft fimilis numeris negativis . Quemadmodum itaque ad faL vandos conceptus univerfales numeri negativi feu quantitates negativa: in Mathefi tradantur tanquam numeri, ita etiam res negativa: inftar rerum haberi poliunt in Moralibus quae funt verarum rerum , perinde ac numeri negativi verorum numerorum dpfe&us..
S.
Si utilitas ex fe percipienda non fuerit magnitudini partium proportionalis ; is , r . 9 - urii cujus pars pr*gravat , tenetur alteri ad aliud praflandum , quod aquivalet ei , e L u °d* 1 n’ ie ? in * m > deejl'. Qui enim funt in communione pofitiva , lucrum & damnum pro rata,;*} participant ( ). Quoniam itaque quavis fafta divifione eam adhuc per-~ <n ,„ f f
cipere debet utilitatem, quam ex re indivifa communi percipiebat , ne alter* locupletior fiat cum Ipfius damno ( §. 585. part .• z. jur. nat.) ; fi utilitas ex re percipienda non fuerit magnitudini partium proportionalis , confequenter pars unius praegravet , is, cujus pars praegravat, utique tantundem alteri reftituere tenetur, in quantum locupletior faftus (§. 586. part. 2.Jur. nat.) , adeoque alteri tenetur ad aliud praeftandum, quod aequivalet ei , quod deeft-
In communione pofitiva jus in re commune eft (§. ii6. paft. ,1 Jur. n.\t ). Quanlobrem cum res dominio fubjiciantur propter ufum , queuv habere poffunt (§. 111. part. z. Jur-nat ) fi qui pro xquali parte domini funt , eandem quoque ex re indivifa percipere debent utilitatem . Rata igrtur eorilm , qui funt in communione pofitiva, minime teftimanda ex magnitudine partium rei communis , fed ex utilitate , qua: ex re communi percipitur . Fada divifione nullius conditio fieri debet deterior , quam «at m communione, nec alterius conditio per
hoc fieri debet melior , quod tua fit deterior .* id enim omnino perinde eft ac fi alter fieret locupletior ex re tua (0. {84 part. z Jur. nat.) . Ceterum cum noadu.r. egerimus de pretio rerum , nec de pecunia , communi pretii rerum omnium menfura , propolitionenv praefentem non mfi terminis generalibus enunciare licuit . Hifce perfpeifhs quod propofitionc praefente prarcipitur , ex eo etiam fequitur , quod nemo dolo vel culpa fua efficere debent, ut alter minus habeat, quam habere debet part z.
Jur. nat.) . Habet cnmi omnino minus , quam
hihe»

^ Pars. III, Cap*. I.
habere debet, qui, cum pro parte tertia efletdo. utilitatis, partem percipit * quamdin cflet iit minus rei indivifar, is equidem tertiam partem communione, accepit , fed ex parte tamen tertia non tertiam.
§. 137 -
Si res tommuni» dividi mn pojfit , qui totam [olus accipit , ceteris tenetur ad Quidproflandum aliud , quod rata aequivalet . Qnodfi enim res communis dividi non faciendum, po fli t y phyfice impoftibile eft, ut unufquifque eam ejus accipiat partem , pro fi res com-q UZ dominu* eft, confequenter unus folus eandem accipiat necefte eft . Quo- munis divi- Jj am tamen nemo locupletari debet alterius cum, damno ( §- 58*. part. z.Jut, di non pof. p y ceter ; s Angulis , qui cum ipfo in communione- funt, aliud quid: praeftare fit. tenetur, quod tantundem valet, quantum valet pars rei fibi debita. Quamo*
brem fi res communis dividi non poftit, qui totam folus accipit , ceteris tenetur ad praeftandum, aliud , quod ratas aequivalet..
Poterat etiam propofitio praefens. oftendi hunc in modum ► Ponamus rem, quae dividi minime poteft, efte in communione trium pro aequa parte. Quod fi a communione recedendum, dividenda eft in tres partes, ut uni cuilibet ce* dat pars una (^-134.). Ponamus ergo, cum res dividi minime queat per bp, eam dividi in tres partes 1, o & o, ac te accipere partem r , hoc eft, rem indivifam. Tua ergo pars praegravat , adeoque teneris, ceteris duobus Ifingulis ad praeftandum aliud, quod aequivalet ei, quod ipforum parti deeft ( §. 136.) Quoniam finguli accepere o, unicuique tantum deeft, quantum- valet pars ter- tia ejus, quod tu accepifii, fcilicet pars tertia totius rei . Quamobrem fingulis quoque ad praeftandum aliud teneris,. quod aequivalet parti tertiae totius rei. Atque adeo patet, fi res communis dividi non poftit, qui totam folus accipit» ceteris teneri ad praeftandum aliud, quod, ratae aequivalet..
Dsmonftrationeni pofteribrem addidimus in gratiam eorum , qui ad aliiora adfpirant fuo tempore ad conceptus univerfales redinfturi doctrinas Juris naturae, quemadmodum fupra monuimus in fimili ca(u (not .§. 99.) , Notandum vero , quando pars nulla habetur pro parte , feu o exprimit partem ipfius 1 ,. non nihilum fumi pro aliquo abfolute confideratum, fed ab- fentiam partis adelledebitx confiderari tanquam partem, cui deeft , quod ex parte praegravante fuppleri debet ,. quatenus qui nihil habet , minus habere dicendus eft , quam habere debet , adeoque in ferie. eorum , qui minus habent , quam habere debent ,. conftituit terminum primum, & ex eo, quod abeft, intelligitur, quod, ex parte praegravante fupplendum • Nihili relativa conllderati datur aliqua notio , cx qua
de ipfo ratiocinari datur , quemadmodum di ente pofitivo, & ob quam mentitur fpeciem entis . Qui in arte inveniendi verfati funt , iis non ignota loquor . Clariora autem hsec evi- dent fi quando ar& charafteriftica. combinato- lia feu fpeciofa generalis fuerit inventa (§.1 97> Pfychol.empir.y. Quodfi 1 referat totum lnpif* tes tres dividendum Sc “ iit pars prima prat-
_1 ,-f-, 1 _ 1 1 ,
gravans — 7 qj T > erit 0 — ? — T • uade fi ex parte praegravante fuppletur , quod deeft y prodit o ♦J» -y ~ -j . Si quibus nugari videar , qui toleranter vera ignorant S ii per me pro- modulo ingenii fui judicent : patiantur vero mihi in pretio efte , quas ab ipfi* contemnuntur, quia mihi ufui funt, quibusipfi uti nefeiunt.
§• 138V
Curyfiam. Si commune inter duos dividendum vel plure s & res , quae dividi nequit , uni mune divi. ajfignatur tota , alter vel ceteri jus fuum eidem cedunt . Etenim fi res duobus vel d:ndum,’*n\ pluribus fuerit communis , finguli pro parte domini funt ( §. 127. part. 2, Jur. tetum *J)i- nat.) y adeoque fi res communis dividenda, quilibet ratam fuam , hoc eft, p a r* gnaripofiit. t em fibi debitam accipere debet . Quamobrem cum. nemo alteri invito jus, quod habet in parte libi debita, auferre poftit (§.336. part z.Jur.nat.) , necef’ fe eft ut ceteri jus fuum ad partem fibi debitam transferant in eum , cui tes tota indivifa affignanda. Quoniam itaque jus fuum alteri cedit , quod fibi a<l aliquid competit, fi idem in eum transfert (§. 81.); ubi commune inter duos
vel

—*-•
ia
ai
nece*
ulis
; 6 .)
ter*
ulis
rei.
pit>
dt
en-
11 !
ev»-
iato-
197 -
par*
prae*
X .
T * juod
nu-
> ii
.Pi*
ipfis
sipfl
uni vel Jut. par- jus, cef' res i ad luos el
De modo acquirendi derivativo 4 n genere. 471
▼el plures dividendum & res, quae dividi nequit , uni tota aifignatur , alter vel ceteri jus fuum eidem cedunt.
Nimirum quando igitur de communi dividundo, qui funt in communione obligantur ad partem debitam unicuique artignandam, & unicuique adeo jus eft exigendi , ut pars fibi debita aflignetur . Quamobrem ubi permittit , ut
■5.
unus accipiat rem totam indivifam , qui* dividi nequit, jus -fuum omnino eidem cedit ($.Su). Hxc addere vifuin eft, ne ceflionem juris invita definitione fumfifle videamur non Catis perspicacibus»
139.
Si commune inter duos vel plures dividendum dividi nequit , & ambo vel plures Ouando 'rem indivifam totam habere volunt j naturaliter negotium non habet exitum , fed communio communio, invitis etiam iis, qui in ea funt, fubfijiit . Etenim fi commune inter invitis ii/, duos vel plures dividendum dividi m;quit > negotium exitum habere nequit ,9«; in ea. nifi uni tota indivifa aflignetur, confequenter alter vel cereri jus fuum eidem dem funt , cedant (§. 138.). Quoniam vero-qui jus fuum alteri cedit, idem in eum trans- Jubfikat . fert (§* 81.), a domini vero voluntate unice pendet, utrum jus fuum in alium transferre velit, nec ne (§. ii.), nemo etiam eorum, qui funt in communione, cogi poteft, ut invitus jus fuum cedat alteri. Quamobrem ubi plures rem, quae dividi nequit, c totam indivifam habere volunt, nemini quoque tota afli- gnari poterit, adeoque naturaliter negotium, quo agitur de communi dividun. do, exitum habere nequit. Quod erat unum.
Enimvero quamdiu nemo eorum, qui funt'in communione, dominium in re tota indivifa folus acquirit, tamdiu manet idem omnibus conjunttim . Quamobrem fi commune inter duos vel plures dividendum dividi nequit & plures rem indivifam totam habere . volunt , communio fubfiftit "etiam ipfis invitis ( §. ixG.part. 2. jur. nat. ) . Qjtod erat alterum .
Non eft quod excipias, negotium exitum habere , fi qui in communione funt , pro parte inxquali domini funt: rationi enim conveniens efie, ut ceteri jus fuum cedant ei , qui pro majori parte dominus eft , cum praetendere minime poftint , >ut is jus fuum cedat ei , qui pro parte minore dpminus eft . Nam ^quod rationi -convenientius eft non ftatim jus dat , -quod
aliunde non habes • 'Neque etiam feniper rationi convenientius eft, ut, qui pro majore parte dominus eft , ei jus fuum cedant ceteri , velati cum re magis indigeat qui pro minore parte dominus eft. 'Videbimus tamen‘fuo loco , quod lege pofitiva ob iftiufmodi rationes rem totam uni aflignare detur -
§. 140.
Quoniam negotium , quo agitur , de communi dividundo , naturaliter exitum ha- Quomodo bere nequit per it, fi plures vel omnes rem totam indivifam habere volunt ( §. negotium ^59* )i 9 quando idem exitum habere debet , neceffg eft ut confenfu eorum , qui funt in de commu. ‘Communione., definiatur modus, quo determinari debeat, cuinam fit ajftgnanda . ni dividen,
do tandem
Quando omnes aut faltem plures 'rem communem dividendam habere volunt totam , quae dividi nequit, unicuique fuae eife debent rationes, cur eam potius habere, quam jus fuum alteri cedere velit {%.yo.Ontol. ) . Libertati autem naturali repugnat, ut quis (ibi fumat judicium de rationum valore determinaturus, quae* nam aliam vincere debeat if6. part.%. Jur. nat.) . Unde patet , rationes meliores ne quidem fufficere ad terminandum negotium de communi dividundo , etiamli qui funt in com- ■munione in eo confentiant , ut res cedat ei , -ui meliores fint rationes , cur eam habere velit • Nemo enim facile concedet rationes alterius fuis elfe meliores , adeoque nihil agetur , vemat - quamdiu ftatur libertate naturali , Nullum igitur reftat medium , quo negotium ad exitum pervenire poflic, nili ut communi confenfu eligatur modus , quo determinetur perfona > cui 'tota aflignanda . Quales vero lint iftiufmodi modi, ex quibus eligi poteft, qm fa probaverit omnibus, luo loco oftendenius. Sufficit exempli loco indicafle , quod forti definitio controver- fia: committi poftit. Patet autem , dum in electionem hujufmod i modi confentitur , unumquemque tacite /us fuum cedere perfona: incerta: ,
/

Pars III. Cap. 1 .
tae, veluti in «templo dato ei ., quem fors de» quenter jure duo non cedendi , ut adeo cefKo^ finiverit. Atque adeo i ntelligitur abfque ceflio- nem juris in eventum dubium collocans eodem ne juris negotium de communi dividundo exi- cedere fibi non yideatur , & invitus eodem cetum habere non poffe, fit ita quod celfio per- dere malit , qui fua fponte cedere non vult, donse incertae facienda facilius pe^uadeatur iis, Ea eft quamvis non una de caufa plurimorum qui jus faum certae cedere nolunt ., propterea indoles, ut nolentes jrahi, quam volentes duci ■quod illi adhaeret fpes rem acquirendi , confe» malint-
$• i 4 t.
Cur ad In communiont pofitiva nullus aftus dominii 'validus abfque tonfenfu omnium , qui aBus domi^in eadem funt . In communione enim pofitiva omnes conjunttim, qui in eadem mii requira. funt, dominus rei funt communis { §. izq.part.z.fui. nat. ) , confequenter volj- tur ommum t i one s omnium fimul conftituunt attum voluntatis domini : quod cum fieri mi- confenfusin n \ mQ poflit , nifi omnes conjun&im idem -velint , eadem vero colentes confen- communio- t - iant inter fe (§.6j8. part. 1. Phil.pra&.univ,) ; confenfus omnium in commune j one pofitiva conftituit attum voluntatis domini. Quoniam itaque per naturam
dominii nullus dominii a&us validus abfque voluntate domini (§. 118. izo.p.i. J ur.nat.); in communione pofitiva nullus adtusdominii validus abfque confenfu omnium, qui in eadem funt„
Quicquid igitur agitur in adminifiratione rei ne omnium confenfu . Principium hoc fcccuiv commums omnium confenfu fieri debet . Ita fi difiimum eft, cum aftusdominii fint longe plu* domus fusrit communis , non poterit locari fi- rimi, ad quos applicari debeu
§. 142.
Alienatis
rei commu - Quoniam dominus feu qui plenum dominium habet , rem alienare potefi nis abfque (§.,665. part. 2. J ur.nat.), adeoque alienatio a&us dominii eft , nullus vero adtus ommum dominii in communione pofitiva validus abfque confenfu omnium , qui in ea- confenfu dem funt ($-141-)» alienatio quoque rei communis 'valida non efl abfque conftn • minime va-j^ omnium eorum, qui in communione pofitiva funt , feu , nemo , qui in communif iida* ne p 0 jiri V a eft, rem communem abfque confenfu eorum , qui in eadem fime, alit- nare potefi . /
Ita domus communis a te folo , inconfultis ceteris ac invitis, alienari non potefi.
9- H3-
An pro Quilibet, qui in communione pofitiva eft, tatam fuam in alium transferre potef. parte fl^Quifibet enim, qui in communione pofitiva eft, pro parte dominus eft (§» x-ty
'communi* 1 * ‘ 3 ? T ' nat,>i ' a< * eoc l uc P ro rata jus in eadem habet. Quoniam itaque ado-
in unice voluntate pendet, utrum dominium vel jus fuum in alium trans*
transferri fcrrc . v elit, nec ne, & in quem, transferre velit (§. 1 z.)\ quilibet, quiincom- ptjfit munione pofitiva eft, jus quod in re communi habet, adeoque ratam fuam in 1 ' alium transferre poteft.
Ex gr* Si fueris pro-quinta parte dominas re potes i ut ipfe fiat pro parte quinta domi* rei communis , jus tuum in alium transfer- nus.
§. 144*
'Quale jus . . . .
transfer a. Si qui in communione pofitiva rfi ratam fuam in alium transfert, jus, quod bfr tut, rata re itidivifa, non vero in er. parte, pro qua dominus efl, a toto feparata do m
■translata. rmmum transfert . Etenim quamdiu communio pofitiva fubfiftit , tamditi unuf- quifquequi in eadem eft, nonnifi jus in re indivifa habet, minime vero do’ minium in parte v- gr. tertia a toto feparata,, ubi pro parte tertia fuerit do*
minus

De modo acquirendi denvattvo in genere. 4^
minus (§.126. 127. part. 2. Jur, nat .). Quoniam itaque nemo inalterum trans» ferre poteft jus, nrfi quod habet, quod per fe patet ; fi qui in communione pofitiva eft ratam fuam in alium transfert, jus quod in re indivifa habet, non vero in ea parte,, pro qua dominus eft, aptoto feparata dominium transfert.
l)uo diverfa effe jura dominium commune in re indivifa.pro parte v-gr. tertia & dominiuiu feparatum in parte tertia , aut potius re , quae ante fuerat pars tertia alterius , nemo non ad- • mittere tenetur * Qui in communione pofitiva
efl i ei jus primum competit , non alterum (§. n 6 ‘ part. i* Jur.nat. ) , alterum enim demum.acquiritur fafta divifione C 5.131- ) • Jus igitur primum , quod a&u habet , non 1 vero quod acquirere debebat transferre potell.
§• 145 -
Quoniam rem alienat qui dominium ejus in alium transfert (§. €62. part. 2. Quandt Jur. nat.) \ fi quis pro quarta part'e % fuerit dominus , partem quartam a re fepara- alienatio tam alienare nequit abfque confenfu ceterorum (§.142.144. -). Idem eodem modo partis rei intelligitur de parte qualibet alia . communis
*' valida *
Si pars v*gr. quarta rei alienanda abeo, qui te dominus efl, non fit jure alienantis, fed ju^
•pro parte quarta dominus efl > necefle omnino re omnium , qui in communione funt & con- efl , ut pars illa ante a tota re feparetur , at- junftim in alienationem confentiunt. Eft nimi- que eidem aflignetur : id quod fine confenfu rum a&us dominii, ( 0 . < 36 ?.par/. i-Jur, nat.) , onurium fieri nequit. In’hoc enim cafu perin- quod cum omnibusfit commune (§. uti.part. a. de efl ac fi res communis divideretur f-unus in ,Jar- nat. ) , alienatio valida efle nequit abfque parte libi debita dominium feparatum acquire- confenfu omnium C§. 141.) , & omnium jure ret , ceteri vero in altera tanquam re indivifa communifit, qui non minus rem totam, quam dominium conjun&ini commune C§. 133.). A- partem ejus quamlibet alienare poliunt, quando lienatio igitur partis fafta ab eo ,*qui pro par- omnibus conjunftim vifum fuerit.
5 ' 146.
-Natura dominii repugnat , ut quis invitus maneat in communione pofitiva • Et- invitus enim in communione pofitiva nullus adlus dominii validus abfque confenfu maneas • omnium, qui funt in eadem ( §. 141.), confequenter qui pro quinta parte do- ln commu- minus eft, non poteft de quinta rei parte inconfultis ac invitis ceteris difpo- n,one P°fi tl ~ riere pro arbitrio fuo. Quoniam itaque dominium eft jus difponendi de re fua va ? atura: pro arbitrio fuo (§. 1 iZ.part.i. Jur. nat .), natura? dominii repugnat, ut quis aliis dtm/nhco*. inconfultis ac invitis de ea difponere minime poftit , confequenter eidem quo- vemat ^ que repugnat, ut quis invitus in communione .pofitiva maneat.
Quamdiu una omnium efl voluntas^ adeoque plemffimus confenfus , communio pofitiva nil habet, quod fit dominii nature adveifum; qui enim pro quinta parte dominus eil , dum con- fentic ut hoc modo difponatur de re tota , de quinta parte fibi debita pro arbitrio fuo difpo- nit • Quamdiu autem de .parte fibi debita non aliter dilponere vult , quam confenfu omnium
de re tota difponitur ; volens ," non invitus ia communionemanet; aftubialitcr difponerevulc, nec ceteri confentire volunt , tum invitus manet in communione , mfi divifione dominium feparatum in ea parte acquirat, p;o qua dominus elt. Atque tum parum conveiut dominio , ut quis non pro arbitrio Tuo de quihta rei parte difponere poliit, pro qua dominus efl*
147-
Quoniam naturse dominii repugnat, ut quis invitus maneat in communione An quis co. (§. 14 6.); nifi fingularis adfit obligatio , ne communio tollatur , feu nifi prohibitum gi po ffit , ut fit y ne tollatur , ab eo , qui prohibendi jus habet , nemo cogi potefi ut invitus ma - in comma - neat in Communione pofitiva. nionepofiti-
.Wolfii Jus Natur* Tom. III .
va maneat , Ex
G

^<3 Pars lll.
Ex communionis pofttiva? notione minime fluit, eam non pofle tolli (§• 116* part.x.Jnr, nat.} • Nemo eorum, qui in communione eft, adeo alterum cogendi jus habet , ut in eadem maneat. Adverfatur hoclibertati naturali (MJ** p*rf.x./#r. #*?•)• Quodfi ergo-a communione pofitiva recedi minime poflit , lingularis adefle debet obligatio , *vi cujus in eo permanere tenentor, qui juri (uo renunciare nolunt* Quoniam a domini unice voluntate pendet, quomodo dominium in alios transferre velit X$.ii.)> eccur dubitandum eft fieri pofle , ut quis dominium fublege communionis manentis m aliquos conjunftim conferat? Vulgo (impliciter dicitur, neminem cogi pofle, ut invitus manert incom- ‘tnunione, Sc» dum ratio redditur , recenfentur
Cap% 7 .
multa incommoda ; quae in eadem ex diflenfa eorum Confequuntur , qui rem communem bent , veluti quod communio fit mater difcor- diarum, quod dominium feparatum in pltrelit utilius dominio communi pro parte in re iudr* vi(a & quae *(unt hifce gemina • Enimvero (I •quid tibi utile eft , non ideo jus ad id hab«s quia urile <5.26?. fxrr.t phil. praft. umv.) . Sed jura primitiva ex obligatione aliqua primitiva oriuntur (§.44. p*rt< ), derivativa autem fluunt ex obligationibus & juribus aliis fe prioribus i §.46. p*rt. Rationes igitur , q* s diximus , motiva qua-dam funt , cur quis a communione recedere malit, •quam in eadem permanere , non vero jus dant ab eadem recedendi.
CAPUT II.
De Obligationem circa Sermonem „
§• M?-
n Quomodo ab aliis vult intelligi , vocabulis -uti Hebet , prout fert ufus loquendi ,
loquendum,•§ 1 ^ u j enim vult ab aliis intelligi, is uti debet vocabulis , quibus auditis
ut ab atus j n mente audientium excitantur notiones, quas ipfe loquens cum iifdem
tnte / ^ rw - iCon j UO g', t ^ j ij. Log. ) , Quoniam itaque audito vocabulo ejus rei idea in mente refufcitatur, quam .cum vocabulo farpius una percepimus ( §. »7 i»Pfycb. erapir,); qui ab aliis vult intelligi , vocabulis eas tribuere debet notiones, quibus res Tepraefentantur Sis in communi 'fermone indigitat* » Enimvero qui vocabulis eas tribuit-notiones, quibus res rcpraefentantur iis in communi fer* mone indigitatas, iifdem utitur prout fert ufus loquendi ( §. 139. Log. ) . Qpa* mobrem qui ab aliis -vult intelligi , vocabuli* uti -debet , prout fert ufus loquendi.
Ticce tibi neceflitatem phyficatn modi loquendi , ubi ab aliis intelligi volueris . Cave autem ne eam confundas cum neceflitate morali , feu obligatione (§.u8. -p. 1. Phil.praft. univerf.) . Neque enim (equitur,'fi vis intelligi, hoc modo loquendum , ergo natura obligaris ad hoc modo loquendum, nifi praefupponas te obligari ad ita loquendum , ut. ab altero intelligans : qualis obligatio in omni cafu non adeft , Secus adeo faciens parum fapienter ac imprudenter agis {l.(>7\'Pfych. rat. fc’$-2?6.p 1 .Jur-nat ), fed nil facis quod eft contra jus perfe&um alterius (5.239. purt. 1 ,-Phihf. prtft. miv, ). Antequam igitur conftet te x communi ufu loquendi recedere non debere vi legis naturalis,-evin. cendum omnino eft te ad ita loquendum obligatum efle, ut ab altero intelligaris - Sunt equidem qui ut obligationem vocabulis utendi in figmficatu recepto tueantur , ;paftum tacitum hominum comminifcuntur de vocabulis non aliter , quam in communiter recepto fignificatu utendis . Sed cum paiflum tacitum niti debeat voluntate prxfumta , -num propofitio praefensfit •fufficiens ratio -eara prxfumendi non immerite ■dubitatur •
§. 149.
Tundamen * Quoniam qui ab aliis vult intelligi, vocabulis uti debet, prout Fert ufus lo* Ium obligaf quendi (§.148.); qui ad mentem fuam alteri /ignificandam obligatur vocabulis nonis obfer. debet in to fignificatu , quem fert ufus loquendi .
t/j ndi communem u - /Nimirum1 tunc valet regula communis : Qui tur. Unde vero fit obligatio ad mentem fui* funt jo««e». ob,I 8 a,ur a “ bncm * is etiam obligatur ad ufum alteri fignificandam , fuo patebit loco : neque mediorum> une quidus -finem rconfeqm non da-> ^eniai una ejus cademque caufa femper eft »
§.

Dt Obligatione circa Sermonem
SI
4- ISO-
>
Verita* morali£ eft convenienti* verborum cum. cogitationibus . Ut adea %e- Veritas morum dicat , qui ea cogitat , qu<* fe cogitare dicit , vel uti quod judicet hoc ejfe ve.™ 1 ” quid tum , quod pro vero a fe haberi ait\ quod velit , quod [e velle , nolit revera , quod fi* * fe nolle dicit »
Non confundenda eft veritas, logica, cum veritate morali- Logice enim verum, 11 quod affirmas fuerit , quod negas non fuerit (§". fof». £cg.) i at mo-raLuec verum. e(l , fi dicas hanc efie mentem tuam, & ea mens tua fit, non attenta veritate logici » ubi de judiciis furino fuerit * Veritati morali ineft veritas logica qua» tenus id in mente tua eft , quod verba fignifi- cant, adeoque quod moraliter verum eft fubje- £tive verum eft etiam logice, licet objedive fal» fum effe pofllt, ubi logice confideratur*
\ §• IJI*
Si quod effe putas ejfe dicit ., cum non Jit 6* contra , moraliter verum loqueris . Quando Etenim fi effe vel non efiTe dicis quod efie vel non effe putas» etiam fi in cz-rnoralitet fu priori non fit, in pofteriori fit:» verba tua cum cogitationibus tuis conve- lwww di. niunt , hoc eft, quod fignificant, illud eft. Enimvero fi verba tua cogitationi- cat > q ut bus tuis conveniunt, moraliter verum loqueris ( §. ijo. Ergo moraliter ve- fal' rum loqueris, fi. quod effe putas effe dicis, cum. non fit & contra. J u . m e fl
Er.gr» Si quis er tequatrit» numMaevius fit cum fit , quxfitus refpondens , quod non fit , domi, fc, dum putas eum effe domi, cum non moraliter verum dicis. Aft in utroque cqfu logi- fit , refpondes quod fit i, moralitdr verum di- ce falfum eft , quod dicis. Patet adeo quomodq «is . Er adverfo fi putas eum non effe domi » dicendo falfum loquamur verum*
i s*-
Faljitas moralis eft difeonvenientia verborum cum cogitationibus noftris. Faljitat Falfum adeo loquitur , qui aliter cogitat > quam fe cogitare dicit , veluti fi dicat moralis hoc effe falfum, quod pro vero habet, vel fi judicet effe verum, quod pro fal- quid fit , fo a fe haberi ait, fi velit, quod fe nolle, vel nolic, quod fe velle affirmat.
Opponitur falfitas moralis falfiiati logica: , qua: eft difeonvenientia verborum cum rebus (§. Soj.Lug.) - Nimirum veritas Sc falfitas moralis atque logica non idem habent objeftum : moralis verfatur circa cogitationes , feu a&us internos animae, quorum tibi confcius es (§.ij- Flfch.tmptr. ), logica autem circa res, quas co» gnofeimus . Si de veritate vel falfitate morali termo fuerit , id tantummodo quxritur utrum ea cogites, nec ne » qua: verba tua fignificant , Yigr. fi cx te queritur , num Titius fit domi,
5c tu refpondes : Titius eft domi, num tu pu» tes eum effe domi . Alt fi de veritate vel falfitate logica quaeftio eft, tum quxritur , num fit quod efle affirmatur , vel non fit , quod efie negatur, veluo cum tu dicis : Titius eft domi » num revera fit domi l an non fit- Differentiam veritatis moralis averrtate logica &falfitatismoralis a falfitate logica probe perfpicere plurimum refert : multa enim hinc pendent in moralibus, qua: alias non fatis jntelliguntur, quemadmodum fuo loco conltabit •
§• 15 $«
St quod, ejfe putas non effe dicis , cum non Jit , & tontr* y moraliter falfum loqne* f $r amo i* rts ‘ Etenim fi quod effe putas non effe dicis, cogitationes tuae ac verba tua ter fe non conveniunt, licet non fit» quod non effe dicis . Similiter fi quod ‘l“* rnur lm non effe putas, effe dicis, cogitationes tu$e cum verbis tuis minime conve-*^® Vem munt, quamvis fit, quod effe dicis. Quoniam itaque moraliter falfum loque. ns, quando cogitationes tua? ac verba tua inter fe non conveniunt (§.152*)»
G z fal-

^ Pars 111, Cap, 1L
falfum moraliter loqueris, fi quod efie putas non efie dicis » etiamfi non fit,, ■vel quod non efie putas efife dicis >-quam,Yis revera fit.
Ex.gr. Quaero ex te , num Titius fit domi , non fit dpmi,^ moraliter <lenuo. ioque-
tti 'piitas* wn non r efle domi , & Vefpondes , Vis, cum afiad'loqdanV, aliutfcogitfes i. adeoque qood‘lit domiV etiam fihio domi fit,-mbfalirtr 'verba tua non ’< 5 onvenia'fct ‘cunKcogitationibus £aifum loque/js ,,oequ£ ,enjm verba tu^ figniff- tuis. In utroque d.afu logice tamen verum eft , eant quod cogitas. Similiter fi tu putas Titium quod dicis . Atque adeo patet , quomodo di- elle domi, qui non eft, 5c refpondes, quod cendo verum moraliter falfum loqui poffimus.
Veriloquium quid
fit'
‘ : p -• r- i- 1 . 5* I/4i, O ii ; H U1- ' / ■ - • >
- ’ i: . .■>('./) J i :-on - ?\ V.' . r» ; •: -t
. ii - : .. ••• • • -d - ■ * i < .- ; -
Veritoquium- e-ft Termo mprahter verus.* , . .i . : .w* .i a.fi
:. ’• 'jl' - t s 1 «in • : !>• '
Moraliter verum eft, fi verba, quas profers , quando tibi eft animus hoc faciendi, fi dicas k animi tui fenfa exprimunt C§, i?o.). Hinc ve- Titium primum ftrinxifle gladium , ubi hoc ab riloquium eft , fi dicas te hoc facere vetle^>- ipfo fa&um elle putas»
§• i SS'
• ^ • • 4 * .l r * g •
An fuppo. Quoniam veriloquium eft ferjmo moraliter moraliter vero
v a t verita. v eruoi efie poteft, quod logice falfum eft ,(i^i. fi veriloquium non Jupponit pexitatem logicam ., nec per ipfrtn. veritas- logica probatur ’ \\
tem
cam
Nimirum moraliter verum loqui poteft , qui alterum moraliter verum loqui , non. tamen dicit falfum (H-rfi.).^Quamvis adeo certus fis hinc colligere potes *. quod hoc fit yerum..
. . i « ’ ’ 1 1 1 K . •’ ICtit ; -V- - 4 i
■ ‘.t • . fi. -i’ '• ■ - §, --i'- /u.-i uiiii suq xl oh.-vb*. -i. i .
Talfilo. Faljiloquium eft fermo moraliter falfus. '
quium quid
fit* Moraliter falfum eft, fi verba , quae profers , u 5 i hoc ab ipfo fo&um non effe putas, aut nunt
fint a. mente tua alieni (§. ifi.) . Hinc fylfi- facium fit, ignoras. Qui enim affirmat, fe nof- ioquiunVeft, fi dicas te hoc facere vfclle, q^uan- fe fatetur quod affirmat: qui ignorantiam con* do tibi eft animus non facfen&i, vel te-hoc fa- fitetur , nec-affirmare ,'Bec negare audet , fed cere,nolle , quando sibi , eft:apimus-faciendi V iudickim fufpendit. • - •* ^
ixem li dicasTitium primum ftrinxifle gladium,
' / i •) r ' !• ‘ '
■t i'/ y* J 57 * n <*> .
r i * 1 : .. •'
Quoniam falfiloqujum eft ferma moraliter falfus ( §. i$ 6 l )' > moraliter vero ' ' poteft, quod logice verum eft (§. i 5i .) , faljiloquium non fupponit
faljitatem logicam , ne.c per ipfum probatur falfit as logica .
T ■ ' >i t ij "•. -111 ■- -
Nimirum moraliter. falfumcloqui poteft , qui certus fis alterum moraliter felium dicere, non dicu logjce* vcrum • Qiwnivis adeo? tatue/i hinc colligere datur* quod fit falfutn •
t
§. 158.
Verito- Veriloquium aSHo externa fine er et efi \ faljiloquium fimulata . Veriloquium eft fer- ' r mo molliter verus (§. 15^. ) f Quamobrem cum fermo a<ftiq externa fit (§.^7* jMjtioqut- partyi.Theol.nat .), idemq.ue mordicer verum'eft, fi verba, cum cogitationibus U Rnt con ^ eni,unl ( §• I J S0 *)« quas efie axftiones internas cqnftat (§. $ 6 q.part. u
„„ > Tftefft. nat .), fincera autem fit adio exterqa , quae cum interna confentjt (§♦ 7 r 4- part . z. VhiL pvaff* univ,) \ veriloquium adlio externa fmcera eft . Quod erat unum .
Si-

De obligatione circa Sermonem . 53
Similiter falfiloquium eft fermo moraliter falfus (§-ij6.). Quamobrem cum fermo fit a&io externa ( §. 567.part. i.Theol.nat .), idemque moraliter falfus fit, fi verba cum cogitationibus noftris, attibus internis (§. $€7.part. r»TheoL nat.) 9 minime conveniunt, feu ab iifdem diffentiunt ( §. 152. ), fimulata autem fit attio externa, qua; ab interna diflentit ( §.716.part. 2* Phil.pratf. univ.)\ falfiloquium aftio fimulata eft. Quod erat alterum*
Si verba cum cogitationibus noftris conve- cogitationibus noftris non conveniunt ; eas I niunt, eas,quas habemus,cogitationes fignificant, quas habemus cogitationes non fignificant , feci adeoque iifdem minime contrariantur , confe- potius contrarias, adeoque ab iifdem diflcnduitt quenter cum iifdem confentiunt (§'.714* P- part. a. Phil.fr aft.miv.) •
Pbil.praft.univ.') . Ex adverfb fi verba'cum
$• 15 9 *
Homo obligatur ad animi fui fenfa alteri fignificanda , quando fine hoc officio cui - dam naturali , vel obligationi cuidam , qua alteri in fingulari tenetur , fatisfieri ne- ^ ws quit . Officio enim jure naturali fatisfacere tenetur (§. 224. 1^2.part. i.Pbil.prafi. tu * ad . a ™ m univ.)y & quoniam obligationi contracta?, qua alteri in fingulari teneris, liter fatisfaciendum, nifi is te ab ea liberare velit ( §. 236. part. x. Phil. praB'^ a univ .), quod hic non fieri fupponitur , obligationi quoque 1 contra-cftse, qua alte- & n, P can a ' ri in fingnlari tenemur, fatisfacere debemus. Quodfi ergo alterutri harum fatisfieri nequit, nifi animi noftri fenfa alteri fignificemus , quin ad eadem ipfi fignificanda obligemur dubitandum non eft.
Vi libertatis naturalis permittendum unicui- erga ipfum . Quodfi fa&o quodam tuo obliga- que , num animi fui fenfa nobis fignificare ve- tionem contraxifti , qua alteri in fingulari te- lu , an nofit part. i -Jur. nat. ) . Quo- neris, Sponte libertati naturali quoadea renun-
niam tamen libertas non tollit obligationem na. ciafii, qua: ilia exigit: ,id quod unumquemque turalem (S.ijp- p. i« Jur.nat.) . confequenter facere pofle , ipfa libertas naturalis infinuat vi ejufdem tibi non licet omittere , quod eft (§.jo 6), Quodfi ergo ea exigit, ut animi tui officis tui erga alios ziz. part. 1, Phil.praft. fenfa,alteri hgnifices , hoc utique faciendum , univ.') i nec animi tui fenfa celare alterum 11- nec jus te defendit libertatis naturalis, ubi hoc cet , quando hoc fieret cum negle&u officii tui facere nolueris,
...... • ... ,1 - ... *
* * ' ^ ^ ‘ ' r -** *
Quoniam ad officia erga alioy* qua; funt officia humanitatis ( $. 65$. part. r.ldem fort9 J«r. nat .),. alteri imperfe&e tantummodo obligamur ( §. 659. part. t.Jur. nat.) , expenditur, adeoque alteri ad ea nonnifi jus imperferftum competit ( §. 238 .part. t. Phil. prafi.univ.); jus vero, qUod refpondet obligationi, qua altefi in fingulari tenemur, perfeftum eft ( §. 90$.part. i.Jur.nat.) , homo vero alteri obligatur ad animi fui fe'nfa fignificanda, quando fine hoc officio cuiddm naturali, vel obligationi cuidam contracftae , qua alteri in fingulari tenetur , fatisfieri nequit (§-i 59 -)i homo obligatur ad animi fui fenfa alteri fignificanda , quando ipfi jus imperfeBum , vel perfeflum ad hoc competit.
Patet adeo neminem a te exigere pofle , Ut cienter indicare nolueris . Si nullo jure *hoc^. animi tui fenfa eidem frgnifices , nili jus mini- praetendit, libertati tua: relitflum^eft , quid farnum imperfeftum ipfi competat ad notitiam cere velis , immo quod hoc praetendat juri li- cogitationum tuarum, quo violato jufta demum bert3tis adverfatur, na ut tibi fit de eo conque- ipfi conquerendi caufa eft , quod eas fibi fufft- rendi caufa jufta.
~ • §• 1 61. t
Ad veriloquium obligamur , quando alteri ad animi nofiri fenfa indicanda obliga- Quando ve- mur five perfefte , five imperfefie • Quando enim alteri obligamur ad animi noftri riloqmun .
fenfa

. Pars III. Cap v 1L
Itet natu fenfa indicanda, necefle eft ut verba, qmjycimus, adhibetur, «tvibus a.udu rali prece Itis intelligitui, .quae animo noftro fententja. fedea-t, gonfequfcfKer ut verba cum ptum , “cogitationibus noftris conveniant. Qpamobr^m ,cung veritas moralis, in conve.
nientia yerborum cum cogitationibus noftris confiftat ( §. 150.), fermo, qui ex illis conflat, morali ter verus efle debet, Enimvero ftrmo rooialiter veru $ veriloquium efl (§. 154O- Ad veriloquium adeo obligamur, quando alteri adani- mi noflri fenfa indicanda obligamur five perfefte, five imperfecte»
Videmus adeo , quando veriloquium (it lege- animi noftri fenfa indicanda; obligamur ,, vef naturali prjeceptum (§.164- part 1. Phil.praft. quando lex natura: pra:cipit. ut hoc faciamus * univ.). Omnis, enim obligatio vel rvuuraJb eft,. vej quindo ea jubet, UC obligationi (ponte coa, vel a naturali vim fuarn habet. Unde alteri ad traffie fitisfiat.
162»
Memulte - Quoniam ad animi fenfa alteri indicanda obligamur, quando fme hoc officio
rius expen» cuidam naturali, vel obligationi cuidam contradas, qua alteri in fingulari te- ditur» nemur, fatisfieri nequit )* feu quando> alteri' jus ad hoc competit, ut
ipfi animi noflri fententiam dicamus ( §. 160.), ad veriloquium vero obligamur, quando alteri ad animi noftri fenfa indicanda five perfe&e , five imperfefle obligamur (§. i6r.) i veriloquium obligamur, quando* fine eo* officio- cuidam naturali , vel obligationi cuidam contrai<e , qua atteri tn fingulari tenemur , fatisfiiri nequit, feu quando ipfijtts. impetfefium, vet perfefium. ad hoc competit , ut animi noflri fenfa eidem aperiamus ,
Vi hujus principii 1«. quocunqu& cafu dato, lionis., hoc- peccatum* commiflioni*. eft <f. 14* (emper dijudicare licebit , utrum veriloquium part^i.phii.praft. univ ^. Ut adeo clarius ap- fit praeceptum, nec ne, it* ut nec fine peccato, pareat peccatum- commiffionis. legi natura:, que omitti , nec falliloquuini eidem fubftitui poffit veriloquium urget in cafu propofitionis pr*- (§-440k pare. 1. Phil.ptact.umvk ) : qui enim, fentis , adverfari , fequeiueru. addepfc lubet pio verum dicere tenetur , nec veritatem- celare , politionem» nec falfuin dicere.debet. Illud peccatum omif-
§• 1 ^ 3 »
Quando Quoniam qui hoc faciendum obligatur ad contrarium non faciendum fimul animi fui obligatur (%.in.part. 1 .Jur.nat.), ad veriloquium autem, confequenter ad ve* fenfa non rum moraliter dicendum (§. 154.), obligatur, qui fino veriloquio officio cui* ' ftnt celan-d ana naturali, vel obligationi contraftae, qua alteri in fingulari tenetur , fatis- da. facere nequit, feu qui verum non dicendo faceret hoc contra jus vel perfe&um vel imperfe&um alterius ($.162 .); veritatem Y confequenter animi fui fenfa ($.150-)» alterum celare non debet t quando officium aliquod erga alium , feu obligatio contra qua alteri in fingulari tenetur , exigit, ut verum loquatur, feu animi fui fenfa i#* dicet, aut fi alteri cuidam jus five perfe&um , five imperfectum ad hoc eft , ut ®<‘ rum loquatur , feu animi fui fenfa indicet .
Qut verum non dicit, quando dicere debet „ fcd celat, is utique omittit , quod facere debebat (i.z 4 .‘P*rt.i'Phil,pra£t.uni~vtr!.), atque adeo celare veritatem , quando ad veriloquium
obligamur peccatum omilfionis efl. Conflat ita- que peccatum hoc omilfionis repugnare legi na* tura:, qua ad veriloquium obligamur.
§. 164,
Quando ad veriloquium obligamur, a faljiloquio abflinere debemus , feu falJHi- faljtloqui quiam illicitum eft. Quando enim ad veriloquium oblinamur, cum veriloquium probi- fermo (it moraliter verus (?. i J4 .) , verba nofira cum cogitationibus noftris buom. convenire debent ( §.jjo.) , confequenter cum lex praeceptiva (it fimul probi-
bitiv a

De obligatione circa Sermonem . 5
dfitiva contrarii ( §.qnpart. i.Juf.nat, ) , prohibitum eft uti verbis, quat a cogitationibus noftris diflentiunt, adeoque ab iis abftinendum (§. 1 6$.part. r.Phil. pra&.vniv. ). Enim vero Ternio, qui conftat e* verbis a cogitationibus rioftris difTentientibus, tnoraliter tfalfus { §. i$ 2 . ), adeoque falfiloquium eft ( §. t$6 .). A falfiloquio igitur abftinere debemus, quando ad veriloquium obligamur, COUx fequenter falfiloquium illicitum eft (§. iqo.part* 1» Phil.praB.unit, y ,
Contradictoria funt verum loqui & verum qifium illicitum «fle. Ex.gr. Si tibi animus noa non loqui. Sed qui falfum loquitur non loqui- eft mutuo mihi dandi pecuni*m, St cum netef- tur verum (§. i?o. i?i.) . Ergo qui obligatur fe lit ut mihi dicas , mim mutuo dare velis , ad loquendum verum , ei permittam non eft non licet dicere ac verbis fidem tuam adftrin- loqui falfum • Manifeftum itaque eft in eo ca- gere, quod dare velis- ifu , quo ad veriloquium obliquamur-falfilo*
§•
Quoniam ad veriloquium obligamur, quando fine dO officio cuidam alios ?dem ulte. "vel obligationi cuidam contrattar, aua alteri iri fingulafi tenemur, fafisfieri ’fie- r/ ? J ■**?*«• quit, feu quando alteri-jus eft ad animi noftri fenfa cognofcenda five perfe-^ /W * ftum five imperfe&um (§.162. ); a falfiloquio autem abftinere debemuS , quando ad veriloquium obligamur (§.164.); falfiloquium illicitum eft , feu ab eo ab* 0 ftinere debemus , quando (in* veriloquio officio tcuidam erga alios , vel obligationi contraBce , qua alteri in fingulari tenefnur, fatisfieri nequit , [eu quando alteri jus five imperfeBum , five perfeBum eft ad animi noftri fenfa cognofcenda .
j fi”.
'Quoniam falfiloquium repugnat officio cuidam erga alios, vel obligationi con- U^denam 'traClas, qua alteri in fingulari tenemur, fi Tine veriloquio neutri fatisfieri pof -fdfdoqpi. lit, quando autem fatisfieri nequit fine veriloquio, falfiloquium illicitum eft , um Hha. & ab eo abftinere debeamus i §• 165.) ; falfiloquium , quod repugnat officio cuidam tum r *daa- erga alios , vel obligationi contra fice , qua alteri in fingulari 7 enemur , illicitum eft rur '
& ab eo abftinendum. Et eodem modo ,patet , falfiloquium illicitum ejfe , quod eft contra jus five perfeBum , five imperfeBum alterius .
Atque adeo patet, falfiloquium in fe non ef> autem repugnat officio perfefto , aut obligatio- feillicitum, fed illicitum effici repugnantia cum ni , qua alteri in fingulari teneris , cum jure •officio erga alios , vel obligatione , qua alteri perfefto alterius pugnat • «Falfiloquio itaque in teneris in fingulari , aut , fi mavis , cum jure 'le non «ineft moralis quaedam turpitudo , fed five perfefto , five imperfefto alterius : quando eam trahit ab a&u niorafiter turpi , qui eidem enim repugnat officio erga alios imperfe&o , accedit.
■cum jure alterius iwperfe&o pbgtoat , quando
§• 167.
'Si veriloquium pugnat cum officio aliquo erga alios , vel obligatione contraBa , Quando ‘qua alteri in fingulari tenemur , hoc eft , fi vera dicendo contra officium vel obii-veritas re „ .gationem contraBam , qua alteri in fingulari tenemur , agamus ; a veriloquio abfti- ticenda <2>* nere debemus , feu veritas reticenda . .Idem etiam valet , fi veriloquium eft contra veriloqui- jus alterius five perfeBum > five imperfeBum . Cum enim obligatio fit neceflitas«w illicL agendi moralis ( §. 'iiS.part. 1. Phil.praB, univ .), nemo non concedere tenetur , tltm • quod Officio non minus tanquam aftioni, ad quam omittendam obligamur ( §.
224. part.7. Phil.praB.univ. ) , quarfi obligationi contra&se, qua alteri in fingulari tenemur, fit fatisfaciendum (^. 120.J part. 1. Phil. praB, univ,) , confequenter quod omittendum fit, quicquid contra officium iftud , vel obligationem iftam eft ( %. qzz.part. 1. Jur.nat.). Quodfi er^o veriloquium pugnat cum officio aliquo erga alios vel obligatione contraria, qua alteri in fingulari tenemur, feu,
quod

' 'Pars III. Cap. 11
quod parinde «ft, fi vera dicendo contra officium iffud, vel obligationem iftatn agimus, id omnino omittendum, confequenter ab eodem abftinendum , adeo, que veritas reticenda (§.i54-)* Quod erat primum* # .
Porro nemo quicquam facere debet, quod cft contra jus alteriusj fiveid per* fedtum fit, five imperfe&um (S.gjo.part. i.Jur. nat.). Ergo nec verum loqui debet, quando hoc fit contra jus alterius, confequenter a veriloquio inhocca- fu abftinendum (§. i 54 «)> feu veritas reticenda. Quod erat alterum.
In cafu igitur propofitionis pratentis verita- quem aggreflor quierit > non tamen id eidem «em reticere non modo permiffum, fed prorfus indicare teneris., qui potius tibi tacendum , qua- praeceptum eft -i ita ut peccet, qui eam eloqui- fi nefeires, ubinam bt. Atque adeo patet veri- *ur . Ex.grat* etiamfi noveris , ubinara is fit j loquium quoque illic-itum dari-.
§. l 68 .
Gtifus ai- S* veriloquium pugnat cum officio erga te ipfum , [eu fi verum dicendo contra of ■ ter, quo ve- fictum erga te ipfum agis ; veriloquium illicitum ejl & ah eo abftinendum . Often- riloquium ditur eodem modo , quo propofuionis praecedentis partem primam demon* illicitam . ft ravimus.
Veriloquium in fe fpeffatum nullam habet atque obligationibus contraffis i quibus aliis fi- moralitatem quemadmodum iis videtur, qui ab* ffo quodam noftro tenemur, dijudicandum nura folute affirmant, hominem ad dicendum verum ad veritatem dicendam obligemur, an vero eam obligari j fed ab aliis actibus , ad quos accedit , reticere debeamus , vel non dicere detur : Ad habet, ut vel fit debitum , vel illicitum. Affus haec qui animum non advertunt, difficultatibus vero lfti vel refpiciunt alios , vel nofmetipfos. inextricabilibus implicantur , qua: vero nullx Quamobrein ex officiis erga alios & nofmetipfos funt, ubi ea, qua:modo diximus, expenduntur.
§« 1 69*
Quoniam veritas reticenda, quando a veriloquio abftinendum ( §'.114.750,), Et veritas a b. eo autem abftinendum eft, fi verum dicendo contra officium erga te ipfum reticenda . a 5 ls ($• 1^8.); fi verum dicendo contra officium erga te ipfum agis t veritas reticenda*
§. 170.
Ouando 'Q u . 0I }‘ am veritas reticetur, fi animi tui fenfa quomodocunque occultas , ne veritatem a ^ teri innotefeant (§. 150.), confequenter fi ea diffimulas ( §. 717. part.z.Pbil* dijfmular» P ya fl>univ>)\ veritas autem reticenda, fi verum dicendo contra officium erga licet. te ipfum agis (?. 169. ) a , animi tui fenfa dijfimulare licet , fi verum dicendo contrt officium erga te tpfum agis (§. i^.part. 1. Phil.praB .univ.).
Nimirum ad veritatem reticendam obligati fumus , quando verum dicendo contra otficiuni erga nofmetipfos agimus , confequenter tunc animi noftri fenfa alteri indicare illicitum eft . Quodfi ergo verendum , ne ex faffo quodam noftro ea colligat, neve ex alio refeifeat, q*#- mm fintj cavendum omnino eft, ne hoc fiat , ■confequenter cogitandum eft de modo ea occultandi- Lex adeo natura: , qua: nobis dat jus ad eos actus , fine quibus obligationi noftro facis- facere n«n poflunius purt . i.Phil praei .
univ.') , omnino etiam dat jus ad eos affusi quibus animi noftri fenfa occultantur , quinio a veriloquio abftinendum . * Atque ideo animi fui fenfa hoc in cafu licitum eft 170. P» 1 ’ Phti.praft. univ.) . Nimirum diffimulatio medium eft, quo obtinetur, ne veritas , qua: reticenda, te tacente, alteri aliunde innotefrat. 'In cafu particulari ex circumltantns facile dijudi* catur , an ad veritatem reticendam fufficiat tacere , feu non loqui , an vero diffimulatious opus ftc.
% i] u

De obligatione circa Sermonem -
§. 17X.
57
Si veriloquium repugnat officio cuidam erga alios , vel obligationi contrait , qua Cafui -almi teri in fingulari teneris , veritatem diffimulare licet. Idem valet , fi veriloquium ter , quo fit contra jus imperfetlum, vel perfetlum alterius. Quodfi enim veriloquium r t'veritatem pugnat officio cuidam erga alios vel obligationi contradite , qua alteri in fingu* dijjlmulare lari teneris, vel etiam fi fuerit contra jus imperfedlum , aut perfedlum alte-/'£**« rius, veritas reticenda (§.167. ). Quoniam itaque veritas reticetur ,, fi animi tui fenfa quomodocunque occultas, ne alteri innotefcant (§.150.), confequen- ter fi ea diffimulas (§. 7 17.part- 2. Phil. prati. univ. )., lex autem naturae nobis dat jus ad eos adtus, fine quibus obligationi noftcae fatisfacere non poffumus (§•159. part. j.Pbil.prati, univ.) \ eadem quoque nobis dat jus ad diffimulanda animi noftri fenfa, quando veriloquium officio cuidam erga alios , vel obligationi contractas, qua alteri in lingulari teuemur , feu juri alterius imperfedto, aut perfedto repugnat, confequenter hoc iu cafu animi fui fenfa., adeoque ve*
.ritatem (§. ijo.j, diffimulare licet.
Quemadmodum in dicenda 8c reticenda veri- damon modo refpiciendum eft ad nos , veritm •sate (not,§. if> 7 ,) ., ita etiam in ea difEmulan- etilm ad alios, ut appareat, quid fieri liceat*
§• 17*-
Si fine falfiloquio efficio cuidam erga te ipfum , vel erga alios , aut obligationi Q- uan fi* ‘Contraffee, qua alteri in fingulari teneris , fatisfieri nequit \ falfiloquium licitum cjl .f*"* 10 !*? 1 ' Idem valet , fi falfum non dicendo violatur jus alterius five perfetlum , five imper- *”* littum felium. Cum enim obligatio fit neceffitas moralis agendi ( 118 .part. 1. PbilJ lt '
prati.univ.) , officium vero tam erga te ipfum, quam erga «alios fit a&io, ad quam omittendam obligamur ( §. zz^zz6pari. 1. Phil.praei, univ. ); officio erga «nofmetipfos & erga alios non minus fatisfaciendum , quam obligationi, qua alteri in fingulari tenemur . Enimvero lex naturae dat nobis jus ad omnes adlus, fine quibus obligationi noftras fatisfieri nequit ( §«159. part. i.Vhil. prati. univ.).
Ergo dat etiam jus ad falfiloquium, quando fine eo officio cuidam erga nofme* tipfos, vel alios, aut etiam obligationi contraftas, qua alteri in fingulari tenemur, fatisfieri nequit, confequenter in. hoc cafu falfiloquium licitum . Quod erat primum.
Nemo quicquam facere debet, quod eft contra >jus alterius ( §. 910. part. r. Jur-nat.) y adeoque jus alterius nullo modo violare licet ( §. 299. part. 1. Phil. 1 '
prati, univ. ). ,Quodfi ergo falfum non dicendo v«io!atur jus alterius five perfectum, five imperfedtum, cum lex natura; det nobis jus ad eos actus, quibus obligationi noftrae fatisfacere non poflumus ( §. 1*9. part. r. Phil. prati, univ.)., 'Confequenter hi aftus liciti fint (§. 170. part. j. Phil. prati, univ.) \ falfum direre ■ tum licet, confequenter falfiloquium licitum. Quod erat fecundum.
Exemplum habemus in obftetricibus /Egypcia- cis , quae a Rege j ullis necare in partu mafeu- los infantes mulierum Hebraearum hoc minime fecerunt , fed Regi petfiiaferunc mulieres Hebraeas tanta facilitate parere,, ut, antequam vocata: adefle poflinr, partus jam iit in lucem editus . Sine ipforum enim falfiloquio vita mafeu* lorum Hebraeorum fervari minime potuiflet : immo nec propria: faluti confulere licmllet ob- Hetricibus. Exemplum aliud extat apud Plinium lib.j. epill. 16. ubi Arri* falfiloquio lolaturP*-
tum maritum. aEgrotabat nimirum , sgro. tabat Se filius , uterque mortifere • Cu;n filius decellillet parentibus cariffimus, funus ei ita paravit & exequias duxit, ut ignoraret maritus , Sc quotiefeunque cubiculum intraret , marito interroganti , quid ageret puer , refpondebat eum bene quieville & libenter cibum lumlms . Erat hic falfiloquium medium avertendi periculum mortis a marito , quod pariim a terrore , partim a nimio angore animi imminere videbatur .
0 7 -
\
. fVolfi Jus Naturae ’Tcm. III.
H
§• > 73 *

5 «
Tars III . Cap. II,
ir/ Si quis rem falfam diEiurus dicit fe rem falfam dicere .falfiloquium ncneft, feu •, '■/Infat/yo* fe falfum loqui dicit , cum velit , falfum non loquitur . Si quis enim dicit fe qutum p , falfam dicere, is fatetur 'fe quod dicit pro vero non habere . Quamobretn , C um i pii fit animus rem falfam dicendi per bypotb. verba ejus a mente ipfius * » A/L»non difcrepant, quippe ad animi ejus fenfa intelligenda Sufficientia , Scilicet 7 quod pro falfo habeat, quod dicit. Quoniam itaque falfiloquium non eft fer- mo, qui conflat verbis a mente loquentis non difcrepantibus ( §. i $6. 157.),* fi quis rem falfam didlurus dicit fe rem falfam dicere velle , falfiloquium non »eft, feu , quod perinde eft , qui falfum loqui volens fe falfum dicere dicit -, falfum non loquitur.
Nimirum quod dicit logice quidem falfum quio & tacite fupponitur , quod dicat qua; a eft , fed moraliter verum loquitur , quatenus mente ipfius aliena funt , veluti quod narret quod falfum eft pro falfo habet, atque fufficien* tanquam fafta , quae fa&a nonfuifle novit. Ni* ter fignificat , fe hoc pro falfo habere , ne is , mirum fi propofitio determinata efledebet, pro- cui loquitur , libi perfuadeat , velle eum , ut bs diftinguenda funt , qua» fumuntur. Sumitur pro vero habeatur quod dicit, aut ne exiftimet autem inpropofitionepraefente quoadobje&um, ipfum videri velle, quod pro verohabeat, quae quod logice falfum fit quod dicitur, quoadfub* dicit. Ita Ovidius in libris Metamorphofeos Jedum refpetftu facultatis cognofcendi , quod moraliter falfum non loquitur , cum res falfas, loquens norit, quod dicit efle falfum , refpe&u hoc eft, quod logice verum non eft , fe di&u- 'facultatis appetendi, feu voluntatis, quod velit rum fatis fignificaverit . Nec falfiloquii redar* dicere quod logice falfum eft , refpeftu ivetbo- guitur JEfopus nec ejufdem redarguuntur alii rum vero, quibus utitur , ut iifdem fignificet , fabularum conditores , cum fatis innuant , fe fe velle dicere , quod logice falfum eft . Hifce quod logice falfumell dicere velle. In eundem fumtis vel fine probatione intelligitur , verba % .cenfum veniunt, qui hiftorias fidas confcribunt. mente loquentis non diferepare , confequenter Vulgo dicitur: Qui fe mentiridicit, non men- ipfum moraliter verum loqui , >nec fermoneni titur; ubi mendacium fumitur pro omnifalfilo- t ejas efle falfiloquium.
:§• 174- "
Si quis rem falfam pro vera bsbet & fe rem falfam dicere velle dicit , faljtk - lpj nci0 quium ef. Etenim li rem falfam pro vera habet & fe rem falfam dicere velle auLm /it ait > vcrba e ' ]US a voluntate ipfius difcrepant, feu cum cogitationibus ipfius mi- L/ n,me . con ve n iunt. Enimvero fi verba alicujus cum cogitationibus ipfius mini* fadicens conveniunt> moraliter falfum loquitur (§.152. ) , confequenter fermo ejus f*lia ^re falflloc i u,um eft (§• Er g° etiam falfiloquium eft, fi quis dicit fe rem
velle ait . f al - ram dicere velle, rem vero falfam , quam dicit, pro vera habet.
Oftenditur etiam hoc modo ; Quoniam moraliter Ualfum loquitur , qui non . cfte dicit, quod effe putat, etiamli non fit (§. 155» )> falfum quoque loquitur, qui rem fallam pro vera habens fe rem falfam dicere velle ait , confequenter ,fermo ipfius falfiloquium eft (§. 156.).
'Nimirum hic fumitur quoad objedum , logice falfum efle quod dicitur , quoad fubjedum vero refpeftu facultatis cognofcitivse , quod lo- quens pro vero id habeat , refpedu facultatis appetitiva:, quod velit falfum dicere , refpedu denique fermonis , quod verba diferepent a mente ipfius . Unde denuo vel fine probatione intelligitur , qui rem falfam pro vera habens dicit fe rem falfam dicere velle falfum loqui,
•etiamli logicefalfum fit ,-quod loquitur-Simpliciter adeo dici nequit, quemadmodum vulgo dicitur : Qui dicit fe mentiri , non mentitur , etiamfi mendacium & falfiloquium haheantur pro fynonymis . Vult dicere verum & verba profert moraliter verum loquentis : fed dum videri vult dicere falfum moraliter falfum eft» <quod velit falfum dicare.
§. I7T-

De obligatione circa Sermonem §•• 175 -
55
Qui moraliter falfum loquitur, verum dicere vult videri Qui enim morali ter Intentio mo~ falfum loquitur,, is profert verba cum cogitationibus fuis, minime convenientia raliter faU (§.152.)> adeoque a mente fua difcrepantia.. Quoniam hoc fciens ac volens jum.loquen. facit, vult utique ut is, cui, loquitur, fibl perfuadeat, eam ipfi efie mentem, fis. quam verba fignificant.Quamobrem cum is verum dicat , cum cujus cogitationibus verba conveniunt,, confequenter cujus mentem fignificant verba , quas profert (§.150.); verum dicere vult videri, qui. moraliter falfum. loquitur.
Intentio falfum moraliter.dicentis omninoeil,„ abeft ab eo , qui , cum falfum fciens ac volens ut alter ex: verbis fuis libi concipiat mentem ab dicit , fe falfum dicere velle fignificat . Inten- ea , quam habet , prorfus diverfam , cum ipfi tio ifta femper requiritur, ut fine ca falfiloquio, animi fui fenfa innotefcere minime velit , fed non fit locus pro vero, haberi quod dicit . Qua: intentio.
I
§. 176..
Qui moraliter falfum loquitur , animi fui fenfa occultare Jludet-. Qui enim mo« Quod fal. raliter falfum loquitur, verum dicere vult videri (§.,175.) . Vult igitur ait t'fum loquens rum , cui loquitur , fibi perfuadere, aliam prorfus elfe mentem loquentis, quam animi fui revera habet. Quamobrem cum nolit animi fui fenfa eidem innotefcere ea fenfa oceul - utique, occultare ftudet*. tare ftudeat*.
Falfiloquio igitur utitur ad occultanda animi rum, qui errores propagare volunt,. videri ta» fui fenfa .. Quamobrem. quando dicit fe rem falfam men nolunt, quod errorem, iftum foveant, ve- dicere velle , quam tamen pro vera habet i al- luti cum ad errores confutandos ftlidio profe- terum quod fentit cognofcere vult, non tamen tant argumenta parum valida». vult videri, quod ita fentiat. Hic cafus elt eo,*
-V
§• 177 *
Quoniam fenfa animi fui occultare ftudet , qui moraliter falfum Joquitur Quatenus. (§• 176.), qui vero animi fui fenfa occultare ftudet, ea diflimulat ($.717. part. dijfvmulatio z.PhiLpraB\.univ.) ; Qui moraliter falfum loquitur , animi fui fenfa dijfimulat , in fit falftk*. confequenter cum fermo moraliter falfus falfiioquium fit (§. 156. ), falfiloquium quia. dijfimulationem veri continet (§.150.)..
Veriloquii & falfiloquii naturam intimius cujus, potiflimum in juftitia habetur ratio. , ve- perfpicere tenemur in ufum moralem. Quamob- rum etiam ea tradamus , qua: virtutis funt > rem cum in jure naturae non modo ea pertra* ideo de veriloquio 6c falfiloquio demonftramus t ftenaus , qua: ad jus illud externum fpettant , qua: ufui ifti ferviunt..
§• 17 8 '
Qtti moraliter falfum loquitur, mentem ab ea, quam habet , diverfam fimulat . Quatenus Qui enim moraliter fallum loquitur, ejus verba cum cogitationibus ipfius di -ftmuLtio fconveniunt ( §. ij2.)> feu iifdem contrariantur, confequenter mentem ab ea ,inftfdfila* quam habet loquens,, prorfus diverfam fignificant, & externa adtio ab internato, diftentit ( ji6..-part* z- Pbil.praff.univ.). Quamobrem cum in hoc diftqnfu con- fiftat fimulatio (%.y\6.part. z % P bil.praB. univ.) , & mentem eam fimuletnus , '
quam verba falfum loquentis innuunt; qui moraliter falfum loquitur , mentem ab ea, quam habet, diverfam fimulat.,
Atque adeo videmus , quod falfiloquio infit Chi. Diflimulat enim qui falfa loquitur verum,
& diflimulatio & fimulatio, fed diYerfo refpe- fimulat falfum , feu dilhmulat quod ell , fima-
H 2 J 4 c

Pars ]II. Cap. IT. ^
lat quod non eft. Vuft enim abeo, cui loqui- fimulat, illam fimulat. Simulatio adeo in falli» tur, credi eam libi cfle mentem, qu* non eftj loquio & dimmulatio non inlunt eodem re- hanc vero non elle, qu* eft. Hanc igitur, dif- fpeiftii*
§• m-
T alfilo quii Qui morali ter faifum. loquitur , vult ut is , cui loquitur , pro vero Habeat , qmi
finis * dicit. Qui enim moraliter faifum loquitur, ejus verba cum cogitationibus ipfius p ’ difconveniunt. (§.151-)» confequenter per ea fignificatur mens loquentis ab ea, quam habet, prorfus diverfa. Quamobrem cum. fciens ac volens faifum loquatur, adeoque verbis utatur, quorum vi is cui loquitur , mentem loquentis prorfus diverfam fibi concipit ab ea, quam habet *, loquens omnino vulc , ut hoc faciat is., cui loquitur.. Vult igitur ut is, cui loquitur, pro vero habeat, quod dicit.
k Experientia hocfatis confirmat, ut adeo non perpendunt , quod etiam demonftranda fint , dubitem fore haud paucos, qui exiftimaturi funt, quae a pcfteriori cognofcuntur , ut certior fit hoc fine probatione fumi debere : fed hi non propofitionis uniYerfalitas.Scevidentior veritas.
§. 180.
Uem ulte , Quoniam logice verum eft , quod, affirmatur, fi revera eft , prout > affirmatur
quod vero negatur, fi revera non eft, prouti negatur ( §. 507. diturL°g‘)> qui vero faifum moraliter loquitur vult , ut pro. vero habeatur ,, quod dicit (§.179.); Qui moraliter faifum loquitur , vult ut is , cui loquitur , judicet , quod loquens affirmati revera ejfe prouti affirmat , quod vero negat , revera non ef- fe , prouti negat*. ,
\ '
Er.gr. Dicis Titio te non profefturum ad nundinas , cum tibi fit animus proficifcendi . Moraliter adeo faifum loqueris C§. i?i.)* Eofi- ne hoc facis, ut alter credit, tibi elle animum non proficifcendi confequenter te moraliter verum loqui ( §• ifo.)* Quodfi vero credat, moraliter verum elfe quod dicis j logice quoque veram effi hanc propofitiouem arbitratur , tu. non profe&urus es ad nundinas • Hinc quando fermo incidit , num ad nundinas fis profecturus , te profeClurum efle negat . CJt hoc pro vero haberet voluilti, atque adeo moraliter faifum locutus es , ut Titius judicaret revera non elle , quod negalti , prouti fcilicet negafti ..Similiter fi. Sempronio dicis te fui fle in horto , cum ibi non tueris j moraliter faifum loqueris . Eo fine utique hoc facis, ut is credat, te in horto fuille, confequenter te moraliter verum loqui (§.jfa. ). Quodfi vero credat, moraliter verum elle quod dicis, logice quoque verum elle putat, te in hortofuifte. Uc hoc pro vero habeat, tuvo-
tuiftii adeoque moraliter faifum Iacutus es- , at Sempronius judicaret revera efle , quod affirmas , prouti affirmas. Quodfi quis ex re qua>: fiverit , num fyftema Tyclionicum fit verum , & tu refpondes efle verum , cuin tamen pro- falfo habeas j moraliter faifum loqueris . Hoc autem facis eo fine , ut alter credat , te fyfte- ma mundi Tychonicum pro vero habere. Quoniam enim dogma aliquod non adeo verum agnofeitur, quia tu iftud verum efledicis, cum hic aflenfus nin debeat rationibus, non autori- tate j nec aliud velle te fumendunr, quam te pro vero habere, quod verum dicis, mfi aliud ipfe dixeris vel aliunde appareat . Veritas & falfita» moralis non fupponunt nifi veritatem d< falfitatetn logicam faCli , minime autem do- Clrinse . Quamobrem. quotiefcunque de do&rina fermo eft, feu de veritatibus umverfalibusi verita* & falfitas moralis non intelligitur nifi de judicio , quod fers de veritate &c falfirate pro*! pofitionis tanquatn aCiu interno mentis.
§. i8i.
& r *? r * x d^itur, qui verum moraliter loquitur , quando alteri animi fui fen- vcracitas a indicaie tenetur. Quamobrem Veracitas , quas & Veritas dicitur , virtus eft»
quid fa . ft ua ^ U1S moraliter verum loquitur , quotiefcunque alteri animi noftri fenfa indicare tenemur.
Eft nimirum veracitas virtus , qux dirigit fermonem , ut is fit legi natur* conveniens .
Sermone non alio fine utuntur homines, quam ut animi fui fenfa fibi invicem fismficent. Queta-
adntq-
r* >

De obligatione
admodum ergo vi libertatis, qua; homini natura competit C§. 144 » parf. ijur.nat.y , is in- dependens eft a voluntate alterius (§. i?4* p. 1. Jar.nat.y- i a Tua quoque voluntate pendet , utrum animi fui fenfa tibi fignificare voluerit , nec ne , confequenter hoc non femper facere tenetur , quotiefcunque alius voluerit . Quoniam tamen libertas non tollit obligationem naturalem (§ 1*9. part. ijur-nat. ), nec vi ejuf- dem quicquam facere licet, quod eft contra jus alterius (§.is6, part. 1. Jur- n*t.} i ideo a tua voluntate minime dependet , utrum animi tui fenfa alteri indicare velis , nec ne , ubi ad ea «o&nofcenda alteri jus quoddaru eft , & iu ad
*.
circa Sermonem . St
ea indicanda ipfi obligaris • Quamobrem vlr« tutis eft, ut animi. tui_ fenfa alteri fignifices quando oportet, & in fignificando ea cautione utaris, ne ex verbis tuis prseter voluntatem tuam concipiat mentem tuatn prorfus diverfam ab ea , quam habes , adenque fenfa animi tui fi- gnifices alteri, quomodo oportet. Videmus itaque quinam virtus lit veracitas , aut , fi mavis, veritas, (a quo tamen vocabulo nos libentius abftinemus ad evitandam ambiguitatem in loquendo), nimirum qua; fermonemdirigit legi natura; convenienter, cui is non minus fub-! jicitur, quam cetera; a&iones humans, cuna io harum numero etiam fit loquela*
Z' ■' .
1 Zz.*
Mendax dicitur, qui moraliter falfum loquitur, quando alteri animi fui fen .Mendacium fa indicare tenetur. Quamobrem Mendacium vitium eft, quo moraliter falfum quid fit - loquitur ad animi fui fenfa alteri indicanda, feu ad moraliter verum dicendum obligatus, confequenter cum fermo moraliter falfus falfiloquium fit ( §. 156. ), mendacium, quatenus fumitur pro adu > non pro habitu , eft falfiloquium pugnans cum obligatione , qua tenemur alteri ad animi noftri fenfa fignificanda.
Sunt qui falfiloquium omne mendacium appellant vocabula pro fynonymis habentes * fed cum mendacium tanquam vitium opponant ve- racitati feu veritati tanquam virtuti, haud raro in cafu particulari in difficultates incidunt inextricabiles . Mendacium nullo non tempore infame vitium fuit habitum apud omnes gentes. Quamobrem necefle eft , ut quod vniofum- eft in falfiloquio ab eo , quod vitio caret , diftin- guarur ac mendacii notio legi natur«e convenienter determinetur , no quod ea permittitur tanquam eidem adverfum ad vitium referatur . Grotius cutrr iis fentit , qui omne falfiloquium pro mendacio habent , quamvis deinde cafus quofdam excipiat, in quibus falfiloquium' careat turpitudine • Sumit nimirum naturaliter hominem efle obligatum ad non aliter utendum Verbis, quam ut fignificent, quod fignificare debent ex communi hominum inftituto , propterea quod in hoc tacite confenferit , fe vocabulis aliter uti non velle . Omne adeo falfiloquium repugnat obligationi moraliter verum loquendi in omni cafu , qua; ex pacto tacito eft . Quodfi hanc obligationem agnofeas genuinam , definitio noftra mendacii cum fententia Grotii etianv fubfiftit . Enimvero padum iftud tacitum de vocabulis in recepto ligmficaru femper futuendis , quatenus animi noftri fenfa femper furfi- cienter indicant , nobis minime probatur , tum quod ipfum probatione fulficientedeftituitur ,tunv quod per ea , qua; a nobis demonftrata funt » lltiufmodi padum inire minime potuerit*
§. 183.
Omne Mendacium illicitum e fi , 6 * quidem fua natura , feu in fe [pe flatum . Et- An menda* enim falfiloquium iliicirum eft, quod repugnat officio cuidam erga alios , vclcium Jit iL obligationi contradas, qua alteri in finguJari tenemur, feu quod eft contra \us licitum* perfedum vel imperfedum alterius (. §. 1 66 . J. Sed iftiufmodi falfiloquium , quod pugnat cum obligatione, qua alteri ad animi noftri fenfa fignificanda tenemur, confequenter cum officio aliquo erga alios, vel obligatione quadam contrada, qua ipfi in fingulari tenemur , quodque adeo eft contra jus vel perfedum , vel ^ Imperfedum alterius, mendacium eft (§. 182. ) . Mendacium itaque illicitum: eft. Quod erat primum .
Enimvero falfiloquium per repugnantiam cum obligatione , qua alteri tenemur, vel jure ipfius vertitur in mendacium, nec abfque ea mendacium concipitur ($.182.). Eft igitur mendacium in fe fpedatum , feu natura fua illicitum . Quod erat alterum .
Mentiri nunquam licet : cavendum vero eft ne mentiri dicatur , qui non mentitur - Sane
ipfe Deus dixit Abrahamo a nfente fua aliena i cum eum filium fuunr unicum , eumque valde
dile-

Pars III..
dile&um fibi immolare juberet . Impoffibile auctem eft , ut Deus mentiatur. Similiter Salomo lites, meretricum diremturus dixit , (e velle infantem vivum diflccare gladio & unicuique dare partem dimidiam , cum. nihil minus in anir mo haberet, quam interficere infantem innocentem • Non tamen, ideo mentitus eft • Nimirum- in utroque cafu falfiloquium non pugnat cum obligatione animi fui lenfa indicandi, ei , ad quem verba fiebant. Quicunque mendacium abominantur,. id ipfuni ranquam rem in fe turpem confiderant* Si vero ad mendacium non requU
Cap. II.,
liveris nili verborum a cogitationibus feu animi tui fenfis difcrepantiam nulla inde turpitudo intrinfeca agnofcitur ,. qua; in propatulo eft , ubi pugna cum obligatione , qua ei , cui loqueris, teneris fuperaccedit- Atque adeo facile pa- tet , ut mendacium in fe fpedatum improbari poffit, ipfum abfque hac pugna- concipi non debere.. Ubi vero hoc pa&o concipitur, tanquam vitium virtuti, nimirum veracitati, opponitur', quemadmodum ex collatione definitionum vera, citatu- St mendacii ftatim liquet..
184.
Cur * * tacere poteft, ei moraliter falfum' loqui non licet. Etenim, qui tacere po-
ucell 'p™ te ^ » ' s non fligatur ad animi fui fenfa alteri fignificanda, alias enim moraliter ttft "falfilo- verum loqui" teneretur ( §. ijo. ) .. Quamobrem libertati ipfius relittum eft, quium non utrum an imt fui fenfa tacendo occultare, an loquendo-alteri eadem rnanifefta* permijfum. re velit (§- 156. part. i.Jur. nat.) , nullum-vero ipli jus eft verbis fuis inducen* di alterum, ut libi concipiat mentem ab ea, quam habet , prorfus diverfam, confequenter moraliter falfum loquendi ( §.. 152. ) . Quoniam itaque id facere non licet, ad quod nobis jus nullum eft ( §• 170. part ; 1. Phil.praB.univ.', nec ei, qui tacere poteft, moraliter falfum; loqui licet..
Ex-gr. Si Titius ex te non quierit, num pro- urgeat ratio , cur te nom profefturunv efle sd fefturus fis ad nundinas , nec tu obligaris ad nundinas dicas , ubi proficifcendi animum ha- fignifrandunv ipfi, quid apud animum tuum fta- bes, nec tibi, licet dicere ultro , quod profedu- tueris: tacere potes , ubi volueris , ne propoli- rus. non fis , ut Titius fibi concipiat mentem tum tuum eidem innotefeat .. Nulla igitur cum. ab ea,, quam habes, diverfam.
§. 185.
Cur morali. Qui tacete non vult , cum pojftt , is ad moraliter verum loquendum - obligatur - ter verum Etenim qui tacere poteft, ei moraliter falfum loqui non licet (§. 184. ). Quod* loqui tenea - f r erg0 tacere non vult,, cum poffit,. necefte eft ut moraliter verum loquatur,
tur , mjt ta. ac j e0 q ue . ac f moraliter verum loquendum, obligatur. ( §„ 118.. part. 1 , Pbil. pra8> cere velit . ^
Nimirum. quemadmodum irr demonftraiione- alteri fignificare volueris .. Quamobrem fi tua propolitionispraecedentis jamoftendimus, quan- fponte te offers ad pofterius faciendum , ultra do alteri ad animi tui fenfa fignificanda non ad moraliter verum loquendum te alteri obii- obligaris , adeoque-tacere potes , libertati tua; gasid quod ex. doftrina de padis. inferius.cli- ralidum eft * utrum tacere-,, an animi tui fenfa rius elucefcet..
§. 1 86.
An falfilo - Si quis moraliter falfum loquitur ,. cum tacere pojfet ; falfiloquium mendacium eft.
quium tum Qni enim tacere non vult cum pollet, is ad moraliter verum loquendum (§-
Jtt menda. 185.), confequenter ad animi fui fenfa ei, cui loquitur, fignificanda obligatur ctum. ( §. 150..). Eft autem falfiloquium mendacium, quando ad animi tui fenfa ei».
cui loqueris, fignificanda, obligaris ( §. i8 2 . ) . Quamobrem fi quis moraliter falfum loquitur, cum tacere portet , falfiloquium mendacium eft.
Cur moraliter falfum loqui,, quam tacerema- per eandem efle experientia probat* Pro divff* lis , m cafu quovis particulari ratio quxdam fitate autem racionis turpitudo mendacii nunc
adiit necelle eft f §.70, Ontol,) , quam non feni- major efle poteft, nunc minor, facile xftimsu"
da

De obligatione circa Sermonem . (6 3
da vi principiorum moralium ratione in cafu quium minime excufat : quin potius qui falfum dato data. Fieri etiam poteft , ut quis non ta- moraliter loquitur duplici modo peccat , tum cendo agat contra officium quoddam erga fe quia non tacet, cum tacere deberet , tum quia ipfum, vel etiam erga alium quendam , ab eo , falfum loquitur , quando falfiloquium «erat Uli- 'cui loquitur-, diverfum.‘Enimvero hoc faifilo- citum.
§. 187.
Mentiri dicitur, qui moraliter falfum loquitur , quando ad verum dum, feu alteri animi fui fenfa-figrwficandum obligatur»
loquen-
Mentirt ■quid fit.
Gellius Noft/Attic. lib. 11. cap. I J. diftinguic inter mentiri 5 c mendacium diedre # Qui mentitur , inquit , ipfe non fallitur , fed alterum fallere conatur: qui mendacium dicit, ipfe fallitur . Unde facile patet , quod mentiri ipfi idem fit ac moraliter falfum dicere , feu verba proferre ab animi fui fententia diferepantia, eo fi ne ut tlter inde-concipiat mentem loqaentis ab ea , quam habet , diverlam j mendacium autem dicere non aliud fignificet quam dicere rem -falfani , quam Ioquens putat efle veram, veluti
fi mendaci fidem habens tanquam verum narret , quod ab ipfo audivit . Sed nollem ego menda* cium appellare fermonem logice falfum , qui fubjeiftive fpetftitus ne quidem falfiloquii nomen meretur (.§.156.) , quamvis fi verba fatis en plicentur , nullum hinc metuendum fit veritati praejudicium. Ceterum quod mendacium -dicens non mentiatur , etiamfi omneifalfiloquium pro mendacio habeas, in fignificatu Gellii, fupe- rioribus patet (§-i;t. )•
188.
Mentiri nunquam licet . «Etenim qui mentitur , falfum moraliter loquitur , An mn. quando ad animi fui fenfa fignificanda obligatur ( §. 187 ) . Enimvero cum men- men- dacium omne fit illicitum (§.183.), nunquam moraliter falfum loqui licet, tiri fit hei- quando ad animi noftri fenfa alteri fignificanda fumus obligati (§.182.). Men 'tam.
<tiri igitur nunquam licet.
Vulgo mentiri, mendacium dicere 5 c men 3 a- dicere ad mendacium referatur cum Gellio , &
«cium loqui pro fynonymis habentur. Quamob- fiinfc mendacium dicere & mentiri a fe invicem rem nulla adeft ^urgens ratio -ut logice falfum diftinguancttr
§. 189.
Si verba loquentis duplicem admittunt fignificatum , quorum alter a mente ipfius Quando 1 difc repat y alter cum eadem convenit , & in fignificatu pofleriori ea adhibet Ioquens verba equi - moraliter falfum non dicitfed verum dicit . Etenim qui verba ore fundit > quse voca non cum cogitationibus ipfius conveniunt, feu eam i quam Ioquens habet , men- fiat faifilo. tem fignificant, moraliter verum loquitur ( §.150. ). Quamobrem cum talia quium. fint verba loquentis in hypothefi propofitionis praefentis & ipfe nfdem utatur in eo fignificatu, qui cogitationibus ipfius convenit; quin moraliter verum loquatur dubitandum non eft . Quod erat unum.
Similiter qui verba ore fundit, quae a cogitationibus Tuis minime diferepant, moraliter falfum minime loquitur ( §. 152. ) -. Quoniam itaque Ioquens verbis utitur in eo fignificatu, quo a cogitationibus fuis non diferepant per hypotb. in hypothefi quoque propofitionis praefentis moraliter falfum non loquitur . Quod trat alterum . '
Fieri poteft, ut quis incautus ambigue loqaa- uir non advertens, quod verba etiam alium ha- Poftint fignificatum : poliunt vero etiam ‘Ubefle rationes , cur ita loqui malit- Quamobrem fi de moralitate fermonis iftiufmodi judicum ferendum , cafus hi probe a fe invicem
'funt diftinguendi • Cavendum itaque , ne falfi- loquii , multo minus mendacii redarguamus lo- quentem , fi verba ambigua eum admittunt fen» Tum, qui a mente loquentis diferepare aliunde intelligitur, iit ita quod nos ea ita interpretati fuerimus -

Pars HI. Cap. IL
§. 190.
Ambigui- Ambigue loqui dicitur , qui utitur verbis., qus ex communi ufu loquendi pia- tas in io- res admittunt fignificatus,.
quendo quid
f st * Ambiguitas in loquendo oritur vel ex voca- complexione ; non una de caufa • Sed de hec
bulis fingulis » vel ex verborum quorundam alibi reftius dicetur •
§. 191.
Ambiguitas Quoniam ambigue loquitur, qui utitur verbis ex communi loquendi ufu pia- in loquendo res fignificatus admittentibus (§.190.), fi quis vero verbis duplicem fignifica. quando mnt um admittentibus eum tribuit, qui cum mente fua convenit, moraliterfalfum fit falfilo • non dicit, fed verum (§. 189.); ambigue loquens non ideo falfum moraliter loqui, quium. tUT^aquod ex ejus verbis colligi pojfit mens ab ea , quam habet aliena , ubi ipfe iifdem tribuit fignificatum a mente fua non difcrepantem , fed verum potius moraliter loquitur*
Nemo non admittere tenetur , ii verba lo- terant i eommuni^loquehdi ufu utrumque atqui* quentis plures admittunt fignificatus , in eo fi- liter probante . Si hoc permifium etfe non de* grvificatu eadem accipienda efle , quem non in- bet, lingularis adfit necefie eft ratio, cur liber* vito communi ufu iifdem tribuit loquens* Cum tas ejus reftringatur ad hunc potius , quam al-
enim plures habere poflint fignificatus, liberta- terum eligendum. Haec vero ratio non alia ef-
• ti ipfius reli&um eft , in quonam ea accipere fe poteft , quam jus quoddam tuum C $. cit. f. u
velit (11* i?6. part. i. Jur.nat.) , neque in fe quod quale effe poflit inquiren-
quicquam vitii habet quod in hoc potius iifdem dum., utatur , quam in alio , quem etiam habere pa-
§. Ipl,
Quando Si qui alteri animi fui fenfa fignificare voluerit , ambigue loquitur ; tmprudem ambiguitas eft • Etenim qui ambigue loquitur, verbis utitur, quse ex communi ufu loquen* in loquendo di.pl ures admittunt fignificatus (§. 190.), confequenter cum nonnifi unus ex* fit impru. primat mentem loquentis, fieri omnino poteft, ut ex iis alter, ad quem verba dentia.< fiunt, concipiat mentem ab ea, quam loquens habet, prorfus diverfam , adeo- que loquentis animus eidem non. innotefeat (£. 119. Log .). Loquens adeo, dum utitur verbis ambiguis alteri animi fui fenfa figriiticaturus , facit quod vi cir* cumftaptiarum praefentium non facere debebat . Quamobrem cum imprudens fit, qui facit, quod vi circumftantiarum prasfentium facere non debebat (§. 776* part. 1. Phtl. pra&. univ .); fi ambigue loquitur, qui alteri animi fui fenfa figni- ficare voluerit, imprudens eft.
Etfi adeo non falfiloquii , multo minus men- tamen ideo probanda eft ambiguitas in loquen- dacu redargui poflit qui ambigue loquitur, non do*
§• 192.
Quando fit Quoniam imprudens eft, qui alteri animi fui fenfa fignificaturus ambigue lo* cu/pofa & qui tu r (§.191.)» aclio autem imprudentis culpofa eft ^.qjq.part. x.Pbil.praft. vitanda. univ .): ambiguitas in loquendo culpofa eft , quando alteri animi tui fenfa fignifica- re vis. Cumque culpam quamlibet vitare debeamus (§. 2 99 .part. t. Jur. nat.)i ambiguitas etiam in loquendo vitanda eft , quando animi tui fenfa alteri fignificare vis.
Arque adeo videmus peccari adverfus natura: nodari velimus., ne , dum mendacium ab anibi- \ l°q u3m ur , ubi alteri animi gue loquente removemus, videamur omnem a®*
noftri lenfa ligmhcare voluerimus . Hoc probe bigue loquendi licentiam admittere*
§. 1 9?

De obligatione circa Sermonem .
§• s 93-
Si quis alteri ad animi fui fenfa fignificanda obligatur & providet , quod ambi- Quar.dt gue loquentis verba alter accepturus fit in fignificatu a mente fua difcrepante , aut ambiguitas minimum veretur , ne hoc fiat; ab ambiguitate in loquendo abftinere debet 6* ambi- in loquenda guitas in loquendo mendacio aquipollet y fi ea intentione ambigue loquatur , ut alter illicita mentem fuam concipiat aliam , quam habet. Quodfi enim alteri fenfa fignificare mendacio teneris & praevides, quod ambigue loquentis verba alter accepturus fit in fi- aquipollcat. gnificatu a mente tua difcrepante, hoc tamen ocn obfiante ambigue loquaris ; necefte omnino eft, ut velis, alterum ex verbis tuis concipere mentem ab ea, quam habes, prorfus divetfam, ac ea de caufa ambigue loquaris, ut hoc fiat.
Perinde igitur eft, ac fi fciens ac volens utaris verbis a mente tua difcrepanti- bus. Enimvero qui fciens ac volens utitur verbis a mente fua difcrepantibus , moraliter falfum loquitur ( §. 152. ), & quando moraliter falfum loquitur, fi ad animi fui fenfa indicanda alteri obligatur, falfiloquium mendacium eft (§. 182.). Quamobrem ambiguitas in loquendo mendacio aequipollet , fi alteri ad animi tui fenfa fignificanda obligatus utaris verbis ambiguis , etiam fi praevideas eum verba tua in fignificatu a mente tua difcrepante accepturum efle, ac ea intentione ambigue loquaris, ut hoc faciat, j Quod erat primum .
* Eft vero mendacium omne illicitum ($. 183. ), adeoque ab eo abftinendum (§. 170. part. i.Pbil.pra&.univ .). Quoniam itaque ambiguitas in loquendo mendacio aequipollet, quando alteri ad animi tui fenfa obligatus ambigue loqueris, etiamfi praevideas, eum verba tua in fignificatu a mente tua difcrepante accepturum effe per demonflrata , ipfa etiam in loquendo ambiguitas illicita eft in hoc cafu & ab ea abftinendum. Quod erat fecundum.
Quodfi vereris, ne alter verba tua in fignificatu a mente tua difcrepante accipiat , hoc tamen non obftante hoc facis, necefTe eft ut habeas animum moraliter falfum loquendi (§.152.). Quoniam itaque ad veriloquium obligamur, qnando alteri ad animi noftri fenfa fignificanda obligamur (§. itfr-), confequen- ter a falfiloquio abftinere debemus (§. 164. ); a volitione quoque moraliter falfum. loquendi, confequenter ab eo aftu, quem includit in hypothefi propofi. tionis przefentis, abftinendum. Quamobrem patet ab ambiguitate in loquendo abftinendum efte, ubi ambigue loquens obligatus eft ad animi fui fenfa alteri fignificandum, verendum autem, ne verba ambigua accipiantur in fenfu a mente loquentis difcrepante ab eo, cui is loquitur. Quod erat tertium..
Quodfi in eo cafu, ubi verendum, ne is, cui loqueris , verba ambigua accipiat in fignificatu a mente tua difcrepante , ea intentione ambigue loquaris, ut hoc fiat-, cum in hypothefi propofitionis praefentis falfiloquium mendacium '
fit (§.182.)quin habeas animum mentiendi dubitandum non eft . Patet igitur, cum aftus mentiendi voluntatem involvens mendacio aequipolleat , ambiguitatem in loquendo aequipollere mendacio, quando quis ambigue loquitur ea intentione, ut alter inde concipiat mentem ab ea, quam habet , diverfam, ubi *d animi fui fenfa eidem fignificanda obligatur. Quod erat quartum.
Vitium inhaeret animo!, non aftui externo , flui quod viriofus fit ab animo facientis habet . Quamobremdifcrepan-tia verborum ab animi-fen- «s in fpettata nihil vitii habet , fed tum de- mutn vniofa intelligitur, quando fpeftatur tan- fluam dependens a libera voluntate loquentis , qui fcilicet vult uti verbis, ex quibus alrer mentem fuam colligere nequit , cui tamen eandem patefacere debebat- Quodfi adeo fpeftes animum loquentis , qui ad mendacium requiritur , 8c * Utn ’ , a defie fupponitur ambiguitati loquen- w *ljfii jus Naturee Tom. Ili •
di in cafu propofitionis praefentis , unus idem» que eft . Qui in mendacio adeft animus mentiendi , idem etiam adeft in cafu propofitionis praefentis . Unica h«ec differentia intercedit , quod in cafu pofteriori praeferas verba ambigua minime ambiguis, ut mendaciumexcufare Sc te, ubi necelle fuerit, contra ejus imputationem defendere polfis . Praeterea hoc confiderari meretur ., quod , quando praevides alcerum, cui loqueris, verba ambigua in fignificatu a mente tua difcrepante accepturum , animum ad nientien- 1 dum

66
Pars lll. Cap. IU
dum efls proniorem , quam ubi tantummodo tus fueris , vel aliunde incommoda ex menda* verendum , ne id fin , nili forfan tibi valde cio redundatur» evitare- ftudeas* metuas ab eo , cut loqueris > fi. quidem mentl-
§. i?4*
Alius cafus Si quis alteri ad animi fui fenfa fignificandum non obligatur , cumque facerepof- ambiguit*- fet, ambigue loquitur , quia providet , eum verba ambigua in Jignificatu a mente sis in lo. fu a difcrepante accepturum effe , aut faltem probabile ipfi videtur , quod hoc Jit fu» quendo illUturum\ ambiguitas in loquendo mendacio aquipollet , adeoque ab ea abftinendum „ cita. Si quis enim praevidet, eum,V;ui loquitur, verba fua in fignificatu a mente fua difcrepante accepturum e fle, aut faltem probabile ipfi videtur , quod hoc futurum fit, & ideo ambigue loquitur; perinde ert ac fi fciens Sc volens moraliter falfum loqueretur (§.152.)* Quare cum hoc faciat, cum tacere portet, alteri ad animi fui fenfa fignificandum non obligatus; perinde omnino eft , ac fi fciens & volens moraliter falfum loquaturcum tacere poftit. Quoniam itaque falfiloquium mendacium eft, fi quis moraliter falfum loquitur , cum tacere portet (§. i 85 . ); ambiguitas in loquendo mendacio asquipollet , fi quis alteri ad animi fui fenfa fignificandum non obligatur, cumque tacere portet ,- ambigue loquitur , quia pras-videt eum verba ambigua in fignificatu a mente fua difcrepante accepturum efle, aut probabile: faltem- ipfi videtur , quod hoc fit futu; rum . Quod erat unum v • •
Eft vero mendacium omne illicitum (§. 18'$.) , adeoque' ab eo abftinendum’ (§.170 ,part. t. Phil.pratf. univ.). Quamobrem cum ambiguitas in loquendo irr hypothefi propofitionis prasfentis mendacium fit per demonftrata t in hac quoque hypothefi ab ambiguitate in loquendo abftinendum'. Huod erat alterum .
Pofterius etiam inferri poterat ex eo quod adeo , cum- antea- non obligatus efiet , non ta~ ei falfum moraliter loqui non liceat, qui tace- cendo contrahat obligationem alteri animi fuf re poteft(f. 184.) . Et tota propofitio praefens fenfa fignificandi. Ceterum quae ad propofitto- reduci pqterat ad procedentem , quatenus qui nem procedentem annotavimus , ad praifentei» tacere non vult, cum pollet, ad moraliter ve- quoque-trahenda funt •• rum loquendum alteri obligatur (§. i8f.) , ut
i-tps:-
Quando Si quis verbis ambiguis utitur eo fine , ut alter inde concipiat mentem ah ect r ambiguitas quam habet , diverfam ; ambiguitas in loquendo pro falfiloquto habenda . Etenim m loquendo qui verbis ambiguis utitur eo fine, ut alter inde concipiat mentem ab ea, profalftlo - quam habet, diverfam; verbis iftis uti dicendus eft in eo fignificatu , qui » quiohaben- mente fua difcrepat, cum quoad intentionem loquentis perinde fit , ac fi ea "'*• figpificatum alium non haberent.. Quoniam itaque moraliter falfum- loquitur, qui verbis utitur a mente fua difcrepantibus ( §. 152. ) , adeoque fermo ipfius falfiloquium eft (§- 15 6 .); ambiguitas etiam in loquendo pro falfiloquio habenda , fi quis verbis ambiguis utitur eo fine, ut alter inde concipiat mentem ah ea, quam habet, diverfam»
Verbis utimur tanquam lignis , quibus ei \ cui loquimur, indicare volumus , quod cogita- mus. Quodll adeo alteri loquamur, verbis eum tribuimus lignificatum , in quo ea ab ipfo fumi volumus, confequente- id fignificare ipfi volumus , quod ut ex verbis noftris colligat intendimus - Nemo igitur in dubium vocare poteft , verba ambigua fumi a loquente in eo fignifica- tu» qui ab eadem difcrepat, quando eofine ambigue loquitur, ut alter inde concipiat mejjtem
ab ea i quam habet, diverfam. Nonfufficit nof- fe , quod verba tua etiam habere pollint lignificatum cum mente tua convenientem , cum nolis ut alter, cui loqueris, eum lignificatum ver< bis tuis tribuat, alias iifdem non ufurus, liqui* dem tibi de eo certo conflaret • Intentio tua , dum ambigue loqueris , haec eft , ut alter , cut loqueris , ex verbis tuis concipiat mentem ab* ea , quam habes , diverfam : qui moraliter falfum loquitur , vult itidem ut hoc faciat alter

De obligatione circa Sermonem . ^ 6 j
(§>i8o.)J atque ideo intentio tua in hypo- non ad facultatem cognofcitivam fed ad vo- «hefi propofitionis prxfentis eadem eft cum ,in- luntatem , quemadmodum ex ipfis definitioni- «entione moraliter falfum loquentis. In vecica- bus facile intclligitur (§. i?o. if a ) •
« autem & falfitate morali verba referuntur
§. i? 6 .
Si quis praevidet , alterum verba ambigua in fignificatu a mente ipfius difcrepan- Quando te accepturum ; ambigue loquens animi fui fenfa dijfimulat .« Quodfi enim praevides*^'#^*-*' alterum verba ambigua in fignificatu a mente tua difcrepante accepturum ef-f* loquenda le; ubi ambigue loqueris, verba ambigua in caufa funt , ne alteri animi tui faciat ad fenfa innotefcant, confequenter iifdem haec occultas . Quamobrem cum animi diffimulan. . fui fenfa diffitnulet, qui ea quomodocunque occultat (§.717 .part.z. phil.praft.d 1 *™ animi stniv.)j fi praevidens alterum verba ambigua in fignificatu a mente tua difcre-/^/ 4 * i>ante accepturum ambigue loqueris, animi tui fen.a diffimulas. ^
Nimirum qui ambigue loquitur, quando pra:* ciat , confequenter animi fui fenfa occultare i videt , alterum verba ambigua in lignificatu a adeoque diflimulare vult. -Quodfi vellet ea aU mente ipfius difcrepante accepturum > is utique teri inotefcere, ambigue non loqueretur, ambiguitate in loquendo intendit , ut hoc ia* '
19 7 -
'Quoniam ambigue loquens, qui providet, alterum verba ambigua in figniR-Quand» li- catu a mente fua difcrepante accepturum, animi fui fenfa di ffi mula t ( $* 196. );«>*, etiamfi Quotiefcunque animi fui fenfa dijftmalare licet , ambiguitas quoque in loquendo lici- is fallatur , t* efi, etiamfi pravideamus , alterum verba noftra in fignificatu a mente noftra di-cui Uqui - fcrepante accepturum .effe, mur ,
Fallitur -omnino, qui ex verbis noftris colli- inde adverfushoc ooncluditur^ quod tu in cau- gic mentem ab ea, quam habemus , prorfus di- fa fis , ut ipfe fallatur circa rem , quam noffe- verfam . Sed fallitur , dum ipfi nullum jus eft ipfius non eft • Poenam dat curiofiuti , a qua animi noftri fenfa .cognofcendi . Nihil igitur abltinere debet.
§. ip8.
Si veriloquium repugnat officio cuidam erga alios Vel obligationi contra flue , qua J^egn fpe * alteri in fingulari teneris , 6* tu provides alterum verba ambigua in eo jignificatu cta . accepturum , qui a mente tua diferepatambigue loqui dicet . Etenim ii verilo .terminatur. quium repugnat officio cuidam erga alios aut obligationi contraftac *qua 'alteri in fingulari teneris, veritatem diffimulare licet (§. ijr. ) . Quotiefcunque animi fui fenfa diffimulare licet, ambiguitas In loquendo etiatiiiicita eft , quamvis praevideamus, alterum verba in fignificatu a mente noftra difcrepante accepturum (§ 197.)* Quamobrem fi veriloquium repugnat officio cuidam erga alios vel obligationi contrariae, qua alteri in fingulari teneris , ambiguitas in loquendo licita eft, etiamfi praevideas alterum verba ambigua in fignificatu a mente noftra difciepante .accepturum. ,
§. 199. ^
Si veriloquium fit contra jus imperfefium vel perfe&um alterius , & tu praevideas p 0 m ex. ■alterum verba ambigua in fignificatu a mente tua difcrepante accepturum , ambiguep en ditur . loqui licet. Etenim cum veritatem diffimulare liceat , quando veriloquium eft contra jus imperfetftum, vel perfectum alterius ( §. 171. ) ,* propofitio praeTens «odem modo demonftratur, quo praecedens (0.198.).
I i De

6 % * Pars III. Cap. II.
De veritate propofitionis praecedentis Scprae- cafu propoficionis utriufque licitum (§. *
fentis dubitare nequit , qui vel obiter animum nec ambiguitas in loquendo in fe [pedata illic i. ad eam advertit . Ambiguitas in loquendo me- ta ; ambigue loqui licere in cafu ifto nemo du- dium eft animi fui fenfa diffimulandi (.$.196.). bitabit.
Quamobrem cum animi fui fenfa diflimulare in
§. 200 .
/
Cafus St verum dicendo contra officium erga te ipfum agis , & pravides alterum verba aJM ambigua in fignificatu a mente tua discrepante accepturum , ambigue loqui licet. Quoniam animi tui fenfa diflimulare licet , fi verum dicendo contra officium erga te ipfum agis (§.170. ) ; propofitio prasfens eodem modo dcmonftratur, quo anterior ( 5 . 198.).
Relegenda hic funt, quae fupra annotavimus de diflimulatione veri in cafu'propofitionis prx- fentis.
§. 201.
/
Cafus Si fine falfiloquio officio cuidam erga te ipfum , vel erga alios aut obligationi cui • J dam contra&te , qua alteri in fingulari teneris , fatisfieri nequit , vel falfum non dicendo violatur jus quoddam (ive perfe&um , five imperfe&um alterius ; ambiguitas in loquendo licita , ubi pravides , alterum verba ambigua in fignificatu a mente tua difcrepante accepturum. Etenim in hypothefi propofitionis prasfentis falfiloquium licitum eft ( $. 172.). Enimvero fi quis prasvidet alterum verba ambigua in fignificatu a mente fua difcrepante accepturum, ac ideo ambigue loquitur ; ambiguitas in loquendo pro falfiloquio habetur (§. 195.). Ambiguitas igitur in loquendo licita eft, ubi pravides alterum verba in fignificatu a mente tua difcrjz- pante accepturum, fi fine falfiloquio officio cuidam erga teipfum, vel erga alios aut obligationi cuidam contraftas, qua alteri in fingulari teneris , fatisfieri nequit, vel falfum non dicendo violatur jus quoddam five perfetftum , five im- perfettum alterius.
Erunt forfan , qui fibi perfuadebunt propofi- tionem prxfcntem cum duabus praecedentibus coincidere, adcoque praefer necefmatem propo- fitionum numerum augeri , propterea quod veriloquium officio vel obligationi cuidam contradat repugnat , aut contra jus alterius eft . quando fine falfiloquio lfti fatisfieri nequit, vel talfum non dicendo hoc violatur . Enimvero fi y<5l maxime uterque cafus femper una exifteret, ita ut unus abfque altero nunquam dari pollet; non tamen ideo fuperfluum foret demonftrarCY quod in utroque ambiguitas in loquendo licita fit, propterea quod pro diverfitate circumftan- tiarum, in quibus conftituitur agens , nunc attentio trahitur in repugnantiam veriloquii cum officio, yel obligatione concrada, qua alteri in fingulariiteneris, aut cum jure quodam alterius nunc in nexum neceffarmm falliloquii cum officio aut obligatione illa , quatenus eidem fatis faciendum , aut omifli falliloquii cum violatione juris alterius . Ad utrumque igitur cafum cum parati clfe debeamus, nccellc eft ut in utroque etiam demonftretur ' t quidnam obtineat i etiamfi fit idem . Neque vero verum eft unum idemque efle , num veriloquium dicatur repugnare officio , obligationi contradae aut juri cuidam alterius, an vero fumatur , fine falfiloi quio officio vel obligationi fatisfieri non polle, aut falfum non dicendo violari jus alterius • Etfi enim verum fit , fi. fine falfiloquio officio vel obligationi fatisfieri nequit, aut falfum non dicendo violatur jus alterius , veriloquium repugnare officio , vel obligationi , aut juri cuidam alterius ; non tamen propofitionem convertere licet afferendo : Si veriloquium repu- gnac officio vel obligationi tux , aut juri cuidam alterius , fine falfiloquio illi fatisfieri nequit, & falfum non dicendo jus hujus violatur.'* Neque enim femper neceffe eft , ut falfum loquaris .* fxpe fufficit, ut taceas , vel ut veritatem alio quocunque modo diffimules . Quae etiam ratio eft , cur non ex iifdeni principiis oftenderimus , ambiguitatem in loquendo elfe licium in utroque cafu.
§. 202 .

De obligatione circa Semonem* 69
§. 201 .
Quodfi alteri ad animi tui fenfa fignificanda non obligaris , & cum tacere non c *f** detur piavideas fore , ut alter anceps bareat , quemnam fignificatum verbis ambi. aIlUf • guis tribuere debeat; ambiguitas in loquendo licita efi . Quodfi enim alteri ad /
animi tui fenfa fignificanda non obligaris, libertati tuae reli&um eft , num ea- (
dem ipfi fignificare velis, an nolis {%. 11^.part. 1. Pbil.pra8.univ.<*/^.i$6. part.
1 Jur.nat.) . Quodfi ergo nolis alteri animi tiu fenfa fignificare , ubi praevides eum fore ancipitem, quemnam verbis ambiguis fignificatum tribuere debeat; verbis ambiguis impedis, quo minus ea ipfi innotefeant. Quamobrem cum tibi tacendum non fit, per bypotb. ambigue loqui licet, ubi praevides, fore, ut alter anceps haereat, quemnamfignificatum verbis ambiguis tribuere debeat.
Dantur omnino cafus , ubi interroganti re- verum loqui expedit , neque etiam licet falfum fpondendum , nec tamen ulla obligatio nos te- loqui • Tum igitur recurrendum ad ambiguita- net alteri animi noftri fenfa fignificandi , nec tem in loquendo, non repugnante Jure natura;*
§. 20$.
Quoniam ambigue loqui licet, cum tacere non detur, quando alteri ad ani- mi tui fenfa fignificanda non obligatus praevides fore , ut is anceps haereat 9 m J aterr0 ‘ quemnam fignificatum verbis ambiguis tribuere debeat { §. 202. ), temerarie autem interroganti ad animi tui fenfa fignificanda minime obligaris ; tem in interrogando feu temerariam in interrogando curiodtatem ambigua refponfio- ne redarguere licet . *
Cafus hic fpecialis eft theorematis prasceden- lum ipfi nafcatur jus (§. i6{. part.i. Pbil. tis: neque enim femper temerarie , hoc eft , fi- praft.univ.) , confequenter nec tu obligeris ad ne ulla ratione inquirit in mentem alterius , animi tui fenfa eidem indicanda . Cafum adeo cum fubinde percotanti utile efle poflit, ut ipfi fpecialem ftlfe generali inftar corollarii fubfumi de mente tua certo conftet, aut ut norit, quid non inconfultum nobis vifum, ob eju* inpraxi conjeduris tuis fubfit, etfi exfola utilitate nui- utilitatem.
§. 204. \
Si ambiguitas in loquendo medium efi confequendi finem , ad quem confequendum -Ambigui* obligati fumus ; eadem uti licet. Etenim fi obligati fumus ad finem confequen - tas 9 l9 ‘ dum, jus naturas etiam nobis dat jus ad media, quas ad finem confequendum 1J! gnet9 faciunt ( §. r $9. part. i- Pbil. pra&. univ. ) y nifi ea in fe illicita fint ( 5 . 170. part. t* ,CU
Fhil.pra8.univ .) . Quoniam itaque ambiguitas in loquendo in fe illicita non * eft, ut pote licita in cafu non uno (§.197.6 'feqq.)\ fi ambiguitas in loquen- do medium eft confequendi finem , ad quem confequendum obligati fumus, eadem uti licet.
X
Si ambiguitas in loquendo in fe illicita efiet, vel turpitudine inficitur per determinationes ac« nec ea uti liceret tanquam medio confequendi cidentales, quje accedunt, ideo nil obftat , quo finem honeftum: neque enim facienda malafunt, minus eadem «tamur , quando medium eft fi»
»jt bona inde eveniant. Enimvero quoniam ea- nem honeftum confequendi. dem aftio in fe indifferens eft, quas honeftatur ,
1 ' §• 3,0 S.
- Quoniam ambigue loqui licet, quando ambiguitas in loquendo eft: medium Cafusfpe% confequendi finem , ad quem confequendum obligati fumus ( §. 204. ) , ad eru» cialis ^ diendum vero alios obligati fumus ( §. 609.part. \«Jfir. nat . ) ; fi ambiguitas in loquendo facit ad erudiendum alios , ambigue loqui licet* \
Poteft

yo Pars III.
Poteft etiam dari obligatio fpecjalis eum erudiendi , qui curas noftra? commiflus eft , quae generales includit, qualis elt praeceptoris , qui ad erudiendum difcipulum obligatur . Quodfi ergo is utatur verbis ambiguis erudiendi difci- puli eaufa , vi corollarii prasfentis id licitum intelligitur , utut in demonftrando provocemus
§•
Cap. 11
ad obligationem generalem l Nam fi in genere licitum eft ambigue loqui , quando ambiguitas in loquendo facit ad erudiendum alios j multo magis licita intelligitur , fi fingula-ris adeft obligatio alterum erudiendi . Ipfiim Chriftum eo fine ambigue locutum -conftat Joann. XD 11. Iuc.XXII.30. • - i
106. -
Quando is Quoniam ad alios erudiendos facit ambiguitas in loquendo i fi rudiendorum ,**- obtineat. c j tet attentionem ad ea, qu<e diSlurus eft , *vel folertiam inquirendi in veritatem cum ambigue loqui liceat, fi ambiguitas in loquendo facit ad erudiendum alios» (§.205.) etiam tum ambigue loqui licet .
Ne quis exiftimet , quafi ambiguitas in lo- terum fpeftat eundem attentioni adfuefacere J quendo facere non poflit ad alios erudiendos , Eadem tenenda funt de folertia in veritatem corollarium praefens addere libuit: quo ipfo fi- ^Inquirendi, qua? pendet a cupiditate verba am- mul docemur, ambiguitate in loquendo obtine- bigua intelligendi . Accedit quod veritas per r i , quae abfque ea confequi non dabatur. Ne* verba ambigua infinuata animis hominum ean- que enim fine fufliciente attentione veritas fa- dem haud raro ipfis commendet, quatenus non tis perfpicitur , etfi verbis perfpicuis explicetur, fine ingenio proferuntur, cum alias eandem aut & attentioni adfuefieri ad perfectionem intelle- afpernarencur, aut non magni facerent.: ftus facit , confequenter & ad erudiendum al- t
$• 207 *
Allegoria Allegoria eft fermo conflans vocabulis , quae a fignificatu proprio ad aliud quid fit. quiddam fignifleandum transferuntur propter rerum fimilitudinem.
Hinc Cicero Iib. 3. de Orat. c.41. de allego- percipiendum, ut intelligatur, quid loquens fi* riis : fumta re , inquit , fimili , verba ejus rei bi velit , Agitur de allegoriis in Rhetorica propria deinceps in rem aliam transferuntur . tanquam ornamento orationis- Hic eam defini- Similitudo lfta facit ad fignificatum allegoricutn nire lubet, ut fequentia penitus intelligantur.
§. 20S.
%
Cur ad Quoniam in allegoriis verba a fignificatu proprio, quem habent, ad res alias eas nffogi-fignificandas transferuntur propter fimilitudinem, quam hae cum iftis habent, tandas /«-quas ex communi loquendi ufu denotant (§./>r*r.Gr §.139. Log. ), rerumautera gemum r*-fimilitudines obfervare ingenii eft (§.47 6. Pfych.empir. ) ; ad allegorias excojrU quiratur , tandas ingenium requiritur .
Inde eft, quod allegoria? placeant , tantoque & pro ingeniorum diverfitatehuic placeantma- placeant magis , quo fuerint magis ingeniola? , gis, quam ifti.
§. 20$.
Quid fit Allegoria obfcurior , cujus fignificatum nonnifi divinando aflequi datur, antgma. JEmgma _ appellari folet. Poteft etiam definiri , quod fit allegoria , in quibus improprius verborum fignificatus ambiguus videtur.
T>e a?nigmate quidem conftat , quod verba ejus accipi debeant in fignificatu improprio , a rebus, quas fignificant, ea transferendo ad denotandas alias , quandam cum iftis fimilitudinem habentes . $ed cum non fatis appareat ,
quaenam fint resifta?, ad quas denotandas transferri debeant, verba qua impropria obfcurafunt (§.8 o -8 i .£0£.) - Hinc etiam a?nigmata ad divinandum proponi folent . Habent quoque fa* bulae haud raro aliquid senigmauci, quales funi
/a-

■** r *':j
/
Ve obligatione circa Sermonem .
7 T
fabular Mfopi : neque enim fignificatus obvius vel poftponi foleat ( 0 . £04* pxrt.zl Phil.pracl- e ft, ut adeo interpretatio iifdem vei praemitti , umv.) .
§. 210 .
Mnigmata faciunt ad exercendum ingenium . Sunt enim allegoriae (§.209.), Mnigmt. Quamobrem cum allegoria conflet vocabulis, quae a fignificatu proprio ad aliud tum u f USm quid fignificandum transferuntur propter rerum fimilitudinem ( §. 207. ); qui aenigma interpretari voluerit, fignificatum improprium obfervaturus , in obfer- vandis fimilitudinibus rerum exercitatus effe debet, aut fi mavis , pronus ad obfervandas rerum fimilitudines. Et quoniam allegoria obfcurior efl , ita ut fignificatus verborum improprius ambiguus fit , nec eum nifi divinando affequi detur (§.209.)', ideo neceffe efl, ut aenigma interpretaturus in difeernendis fi- milibus, confequenter iis, quae in duabus rebus eadem funt (§. 195. Ontol .), fit fatis acutus (§. $iz. Pfycb.empir .). Enimvero facilitas obfervandi rerum fimilitudinem ingenium efl (<5.47 G.Pfycb.empir.), idque tanto majus , quo majore acumirte juvatur (§. 3 32. Pfycb. empir .). Quamobrem patet, aenigmatum interpretatione exerceri ingenium , confequenter aenigmata ad exercendum ingenium faciunt.
i
'1 Siquidem ex inftittito de aenigrrmibu» ageremus , exercendum. Sed pro praefenti inftituto ufu*
plures illorum ufus commemorari poterant : hic fufficit , nec uberius eundem exponi necef* immo multo etiam adhuc evidentius doceri po- fe eft , ubi tantummodo de moralitate aenigma- terat , quomodo asnigmata faciant ad ingenium tum in genere flatuendum.
§. 2ii,
. Mnigmata in fe [peSlata licita funt. Faciunt enim ad exercendum ingenium /\ n * n f e
(§.210.). Quamobrem cum ad ingenium perficiendum obligemur (§.252. 1. licita. Jur.nat.), etiam ad alienum ( §. 6<s>Z.part. i.Jur. nat.) , confequenter lex naturae nobis dat jus ad ea, quae ad ingenium perficiendum faciunt ( §• i$$.part. 1. Vhil.pra6l.univ.) } eadem etiam ad aenigmata nobis jus dat, confequenter aenigmata in fe fpe&ata licita funt.
.. iEaigmata fempereum habent ufum , quem ex caufis aliis illicita fieri pofllnt . Eremplo Mfdem (impliciter vindicavimus in propofitio- efto , fi quis xnigtmta proponit, quod vocabu- ne prxcedente, eumque necelfario. Atque adeo lis offertur, qua: res obfeoenas fignificare viden- ufus ifte fufficit ad ollendendum , quod in fe tur , ut placeant illis , qui rebus obfccrnis de- fpeftata licita fint. Quamvis vero in fe fpefh- le&antur : fuo enim loco offendemus , delefta- U licita fint > non tamen ideo negatur , quod tionem ifliufmodi illicitam effe,
§• 212.
Mnigmata aquivalent fermoni ambiguo . Etenim de aenigmatibus conflat, quod An anig • verba non accipienda fint in fignificatu proprio, fed quod transferenda fint ad mata refe -
fignificandas res alias^ §* 207.209.), confequenter quod in fenfu improprio ac- renda ad cipi debeant verba (§. 146. Log .). Quamobrem cum fignificatus verborum im -ambiguha-] proprius fit ambiguus (§.209.), qui aenigmatice loquitur, ambigue loquitur , rem m to - confequenter aenigmata fermoni ambiguo sequivalent. quendo*
Inde efl , quod Qrotius de J. B. 3 c P. lib-3. tiones referat, quatenus fcilicet fabulae aenigma^ c<1 * §. 10. n 1. Fabulas Chrifti, qua: parabola- ta continent {not.%.z 09,). rum nomine vulgo veniunt , ad ambiguas locu-
§. 213.

7 *
Pars 111 . Cap. 11 .
C
5V *
§. 21 $.
Quomo* Quoniam aenigmata fermoni ambiguo do morali. tar \ n loquendo licita , anigmata quoque tasanigma. q UO que illicita funt. tum di fu.
dicanda, Offendimus aenigmata infelicita elfe (§.ni), atque adeo non demam videntur pro licitis habenda in eo cafu , in quo ambiguitas in loquendo licita - Superflua adeo videtur parsprior corollarii praetentis , aut , fi minime luperflua videri debet, non opus erat demonffrari, quod in fe licita flnt- Enimvero monuimus jam ante , aenigmata in fe licita ex accidente , feu eaufis (upervenientibus illicita fieri poffe . Non fuperfluuni itaque cenferi debet , quod attendatur , quandonam licita perfiltant , aliis licet caulisfupervenientibus. Ollendendum vero etiam erat* quod in fe lpeftata licita fiat , ne cum locutionibus ambiguis aliis in numerum ' a&ionum in Ce indifferentium referantur , quali in fe {impliciter fpe&atis nulla iniit moralitas. Ceterum non opus eft , ut ad aenigmata applicentur , quae paulo ante de ambiguitate in lo- -^”lquendo a nobis demonffrata funt , cum nemo non abfque ulla difficultate hoc ipfe facere pol-
aequivalent (§.212.) ; Quando ambigui• licita funt y quando vero illa illicita , hac
fit • Ex gr. aenigmata fubinde mirifice faciunt ad erudiendos alios in moralibus . Quamobrem cum in anterioribus offenderimus, ambiguitatem in loquendo elfe licitam , quando facit ad erudiendum alios t§.io?.) i hinc etiam concluditur , quod vi corollarii praefentis aenigmata in ifto cafu lint licita, aut, li mavis, maneant li- cita , vel potius magis licita efficiantur . Ceterum nunc fubciliter non inquirimus', num aenigma quoad fignificatum verborum improprium fit in fe ambiguum, an vero ambiguitas illa faltem oriatur ex parte ejus , qui idem interpretari aut fignificatum improprium divinando aflequi tenetur : haec enim difquifitio merito rejicitur ad itheoriam aenigmatis completam , quae non eft hujus loci. Hic illud difcrimen inluper habemus , live ratio ambiguitatis defumenda fit ab ipfo aenigmate , five ab eo, qui aenigmatis fen- fum divinare debet.
§. 2I4.
An metu $i ad veriloquium obligamur , metu periculi inde nobis vel aliis imminentis fal. mali addu-f um loqui non licet. Etenim fi ad veriloquium obligamur, a falfiloquio abftine- Bis falfum debemus feu falfiloquium illicitum eft ( §. 164. ) . Quamobrem cum nemo loquiliceat. °?etu mali cujufdam imminentis deterreri debeat, quo minus faciat , quod legi naturae convenit, nec fefe adduci patiatur necefle eft ad faciendum , quod legi_ naturae contrarium ( §• 599. part. i.Jur. nat. ), nec metu mali cujufdam a veriloquio imminentis deterreri debemus, quo minus verum loquamur, nec eo nos adduci pati debemus , ut falfum loquamur. Quamobrem fi ad veriloquium obligamur, metu periculi inde nobis, vel aliis imminentis loqui falfum minime licet ( §. 170 part. t. Pbil.praft . unh .) .
Ex. grat. Tertis obligatur in judicio quajfitus moraliter verum loqui. Quoili norit, fi verum dicat , periculum inde imminere ei , contra quem teffis adhibetur., vel etiam fibi ideo ab
eodem metuit > metu hoc minime a vero diceitr d« deterreri debet, neque eodem adduci fe patiatur I .‘ge naturali permittitur , ut falfum di-* cat.
S. 2t s*
Quando Si ad veriloquium obligamur , metu periculi nobis vel aliis imminentis ambigue fmbigua&loqui vel amgmatice refpondere minime licet. Quando enim ad veriloquium obii» «™£™ attCA ' gamur, cum veriloquium fit fermo moraliter verus ( §. 154. ) , aliis ad animi dtcttone *d n oftri fenfa fignificanda tenemur (§.150.). Quamobrem cum ex verbis ambi- ovitandum guis concipi poflit mens loquentis ab ea , quam habet , diverfa ( §. 190.K fi pericuum quis ambigue loquitur, quando ad veriloquium obligatur , non alia de caufa non utt /a- am bigue loquetur, quam ut is, cui loquitur , fibi concipiat mentem ab ea, * * quam habet, diverfam. Enimvero ambiguitas in loquendo pro falfiloquio habenda, fi quis verbis ambiguis utitur eo fine, ut alter inde concipiat mentem ab ea, quam habet, diverfam (§.19;.). Quamobrem cum falfiloquium loqui
non
V

De obligatione circa Sermonem.
73
sion Hceat, quando ad veriloquium obligamur, metu periculi inde nobis imminentis (§.214.),* nec ambigue loqui licet , fi ad veriloquium obligamur» metu periculi nobis vel aliis inde imminentis. Quod erat anum.
£quivalent senigmata fermoni ambiguo (§.212.). Igitur nec acnigmatice ref- pondere licet, quando ad veriloquium obligamur., metu pericul^nobis vel aliis inde imminentis. Quod erat alterum •
Cafus hic eft Martyrum , qui metu tormen- pterea quodChriftiani lege Chrifti «d eam cotti torum graviffimorum adduci minime potuerunt, fitendum obligantur. ne veritatem imperterriti confiterentur , pro-
St ad veriloquium non obligamur , nec tacere datur , metu periculi nobis vel ali it 'Quando
imminentis falfum loqui licet . Etenim fi tacere non datur, aut verum , aut fal- rnttu mali Fum loquamur necelle eft: quod per fe patet. Quodfi .ad veriloqukim non obii- a ddu8is gamur , nec moraliter necefiTe eft-, ut verum loquamur , ( §. 118. part. 1. pbil.f* l f um praB. univ.i ), cumque tacere non detur , nec fimpliciter illicitum eft falfum licente
loqui (§. 184.). Quamobrem cum quilibet operam dare debeat , ut fibi caveat a malis corporis atque Fortunas, quantum in poteftate fira eft ( §. 183- part . 1.
\Jur.nat .) , eademque ab aliis quahturn datur avertere debemus ( §. 608,/xrrM.
Jur.nat .), adeoque ubi nobis vel aliis periculum aliquod imminet ex veriloquio, id officio erga nofmetipfos vel alios repugnat; veriloquium efficitur illicitum (,§. 170 part. r. Pbil.praB. univ .), confequenter metu periculi nobis vel aliis imminentis falffim loqui licet..
Ita «emo obligatur ad fe -vel alium ficario cendo fallamus eum \ qui peccare vult . Quairt- prodendum . Quamobrem quaefitus quinam fit , obreni cuui opus fit exceptione , nonne fortior vel ubinam fit Titius , quem quaerit, quin fal- obligatio vincere debet debiliorem , & nonne fum refpondere liceat, cun» tacere non permit- fortior eft obligatio , quae tendit ad vitx pro- tatur , dubitandum non eft . Qui hoc in cafu pria: vel alienae confervationem 3 c peccatum falfiloquium pro mendacio habent idemque il- Hiipediendum, quam altera , quae tendit ad di- licitunupror.unciant , quomodo turpitudinem cendum verum, ne luo bono fallatur? Sane di- intrinfecam demonftrare velint , non video . cendo verum concurris ad peccatum alterius ,
Non aliud hinc fequitur, quam ut ficarius >fal- quod dicendo falfum impedis > dicendo falfum latur fui & alterius bono , cum ao ipfo pecca- obligationi tuae erga te ipfum vel erga alios fatum , .a te vel tertio periculum vitae-amovea- tisfacis , immo etia-m peccatum alteri..s impe- tur. Sit itaque nos fimpliciter obligatos elle ad diendo obligationi erga alios fimul fatisfacis • dicendum verum , quotiefeunque phylica nobis Nulla itaque adeft ratio , cur tama exiftimari impolita eft loquendi neceftitas , nec tacere da- debeat veritas moralis , ut eidem poftponendx tur , ita ut falfum dicere non liceat. An non Fxnt omnia hominis officia cetera tum erga fe etiam obligamur ad periculum vita; a nobis at- ipfum, tum erga alios. I11 moralitate aChouum que aliis,avertendum confequenter idem in- examinanda rtipicienduro eft-ad ea , -qua: inde turrere, vel admittere, ut a 1 11 incurrant, pro- cortfequuntur , < 3 c haec in oppofitis a&ionibus hibemur ? Pugnat'igitur obligatio , ne nos vel inter’fe comparanda veniunt , Sc ubi obligatio* alios exponamus vitae periculo cum obligatione, nes drverfac concurrunt , non ad unam ita ad- ue .dicamus falfum., feu.potius., ne.faifumdi- vertendus animus,.ut-ceterarum obliyifcamur-.
§. 217.
Quoniam ambiguitas in loquendo pro falfiloquio habenda , fi eo fine verbis ambiguis utaris, ut alter inde concipiat mentem ab ca, quam habes, diverfam 4 §.195.;, & aenigmata Jicita funt,>quando ambiguitas licita in loquendo ( §. 113.); ambigue quoque loqui licet & licita funt aenigmata , db metum periculi no» bis vel aliis imminentis , fi ad veriloquium non obligamur , nec tacere datur .
Nec nen
ambigue & fnigmatjce.
Qui ambiguitatem in loquendo & aenigmati- quod odiofo ac infami mendacii nomine tradu- 3 *s diftiones admittunt , falfiloquium vero , eunt, improbant, ii verborum magis, quam re- 'bvolfii Jus Natura Totn* III . K rura

Pars 111,
rum rationem habent , St aa illorum confufas potius , quam diftindas (atifque determinatas notiones animum advertunt. Praeterea non perpendunt, fermonem omnem moralitatem. trahere ab officiis , quae eorum ufum exigunt , ut adeo ex convenientia cum iifdem aeftimetur ufus , ex repugnantia vero abufus . Et , fi vel maxime a pado tacito de verbis non in alio fi* gnificatu utendis, quam quem communis loquen-
Cap. II, /
di fert ufus, moralitatem Termonis derivare-veJ lis, huic ipfi tamen pado in efle intelligirur tacita conditio , - quando fcilicet alteri ad animi noftri fenfa fignificanda obligamur, nec officium aliquod urget contrarium. Videbimus enim fuo loco , padis hominum immutari non pofle na- turalem illam obligationem , qua: officiis adluc« ret-
§.218.
Quando Si alterum ad aliquid faciendum, vel non faciendum permovere tenemur , nerve- rnotivis falsum dicendo hoc fieri poteft , falfiloquium licitum eft, Quoniam alterum ad aliquid fis uti faciendum, vel non faciendum permovere tenemur per hyp. cum voluntas &
ceat . noluntas non determinetur nifi per motiva ( §. 889. Pfych. empir. ) , motiva vo-
litionis & nolitionis eidem fuppeditare debemus.'Quodfi ergo verum tdicendo , alter permoveri nequir ad faciendum, vel non faciendum i, quod facere,, Cvel non facere debet per hyp. per moti va vera voluntas & noluntas ejus determb nari nequit. Quamobrem cum fine falfiloquio obligationi, qua alteri tenemur, fatisfieri non pofifit , quando vero *,hoc fieri fcnequit , falfiloquium licitum eft (§.172.); licitum quoque erit falfiloquium, fi alterum ad aliquid faciendum,, vel non faciendum permovere tenemur, nec verum dicendo.hoc fieri poteft.
'Atque adeo patet , quandonam rnotivis fallis litate fiat ejus ,'qui audit . Ita faepe medicos uti licitum fit, ubi alios ad aliquid faciendum aeg os , dux exercitum , gubernator fallit nau* vel non faciendum permovere tenemur. Exem* tas ; nec hoc in iis reprehenditur « Quodfi pium habemus in duce , qui , cum videat exer- dicas , fieri polfe , ut falfiloquium , quo uteris citum perterritum ob hoitilem exercitum, falfo ad permovendum alterum , ut hoc faciat , fit ipfis perfuadet niox affuturos foci, s, ne animum lpfi.vel aliis dimnofum , feu cum damno ejus defpondeant , fed animo imperteriito hoftem aut alius conjundumi facilis eft refponfio. Fal- aggrediantur 'Eienimdutis eft permovere exer- filoquium enim hoc in cafu illicitum eft aha de i citum ad-praelum paratum , ut animo jmper <caufa (§ 166.) , adeoque jpfo in cafu pra:fenti
territo hoitem aggrediatur . Quamobrem cum non uti ltcet‘tanquam motivo.:Etii aurem hoc line falfiloquio hoc fieri nequeat, ecquis repre- falfiloquio,uti non hceat > non tamen hinc in- hendere aufit ducem uti rnotivis falfis. Id lici- fertur, quod alio uti non fit licitum, quodalia tum agnovifle conllat Xenophontem lib. 4 de de caufa illicitum efle oftendi nequit. Quoniam did Si fad. Socratis . 1 .. eundem fenfum Mei, ex fuperiori tradatione mamfeftum eft, falfilo* xitnus Tyrius diflert-J. Non eft res , inquit , quia alia licita efle, alia illicitas non de illisi* jper it praeclara verum dicere, nifi id cum uti- citis hic fermonem efle facile patet:
*-§. 219*
■Quando Quoniam infantes ac pueri, itemque amentes non eo pollent *ufu rationis,, hf antibus , qui ad pervidendum verum fufficit, quod nemo non admittit ; infantibus ac pueris , spueris , itenbque amentibus falfum dicere licet , fi eo ad faciendum , vel non faciei amentibus dum permoveri pojfunt , ad quod faciendum vel non faetendum eos permovere,de- falfum 4 i- bimus • cere liceat .
'Non adeo reprehendi poteft, quod dicit Quintilianus: utilu&us puerorum gratia multa fingimus. Quodfi objicias fidionibus illis praejudicia infinuari animis tenellis puerorum, qua» obfunt in aetate adultiori partim ad veritatem cogno- Icendam, partim ad rede agendum, parum nos movet ea objedio: cum per ea , qux fnodo annotavimus ad propofitionem praecedentem, non < quaslibet fidiones probemus , ,fed eas .demum ,
quae alia de caufa nonfunt illicitae, confequen* ter in fe non habent , quod repreh nfio.aetn mereatur . Propoiitionis praefentis , quam nec fatis determinate enunciat , Grotius dej-S. &P. lib.3. c. 1. §. ii. aliam prorlus rationem aftert, ‘fed facit hoc , dum <ndulget hypothcfi iox , qua moralitatem fermoms ex pad > tacito de verborum fignificatu perperam deducit C net, §. 182. ).
*$. 220 »

Dt. obligatione circa* Sermonem
§. 220 ..
75
Quoniam fimiliter/tff/o/rationis ufu mihime pollent, eodem modo patet, f*lfilo-Q u ? nd °f“^ quium licitum effe > fi eo permoveri poffunt ad faciendum > vel. non faciendum , quod*? ™ dicere facere ,, vel non facere debent.. liceat .
Furor, qui Sc mania_ dicitur Medicis , imaginationem & ratiocinationem depravat: id quod; er ipforum verbis Sc fadis*nenio-non colligit .. Sennertus Vcid. lib i, part.r. cap. if. Oper* Tom. 3. §. 109, maniae ligna diagnoftica recen- fens: aEgri.-, ait , Sc falfa imaginantur , 5 c ab- furda Sc inepta multa agunc., Sc quidem fine timore, fed potius cum audacia, temeritate, loquacitate, jurgiis, iracundia , fxvitate in fe Sc alios, Sc. omnino animi perturbatione tanta, ut beftiarum inftar obvios quofque invadant , Sc morfu,,unguibus, aliifque, quibus poliunt, modis noceant ; nec fibi ipfis parcant ] fed velles dilanient fuas, ac manus violentas fibi inferant. Dantur adhuc morbi alii, in quibus ufus facultatum fuperiorum aufertur vel univerfaliter , vel quoad certa tantummodo objefta : de quibus Sennertns legi poteft,,qui , qua: ad hiftori- cam; morborum cognitionem fpeftant , fatis fideliter Sc accurare deferibit .. Enimvero non opus eft, ut propofitionem generalem qd fingu- los cafus particulares applicemus: fufficit exemplo aliquo oftendiffe , quod applicari pollic ac. debeat.
$ 221,.
Quando ira- excandefcit animus-, facultatum fuperiorum & rationis adeo ufus.. Q#*ndoj fui penditur, & idem contingit in. ebrietate, ut irati haud raro furiofis , amen -^ e ’ tibus ebrii afiimilentur.. Eodem igitur, quo ante modo, patet , falfiloquium citum effe t . fi eo permoveri poffunt irati 6 * ebrii ad faciendum , vel non faciendum ,, quod facere y vel non facere debent
Sermo homini [concefliis eft ad' communem) Quamobrcm alteri ad verum-dicendum non ob* utilitatem, quia conjunttis viribus perfectionem, ligamur , fed falfum potius dicere licet , fi ve- fuam ftatufque fui promovere debent ( 5 . izi. rum dicendo ipfi nocetur, falfmn vero dicendo. t*rt- u Phtl.praftiuniv.y. Utendum igitur eft confulituc • Patebit ufus hujus principii in mo- fermone eo. modo „ qui fini, huic convenit., ralibus
§. 222 ...
Si' falfiloquium* facit ad eliciendam* veritatem ex aliis ,quam noffe interefi , lici- Tui filo qui'- tum eft .. Etenim fi falfiloquium facit ad eliciendam veritatem ex aliis , quam um quando nolle intereft, medium eit obtinendi finem, quem confequi vel debemus , vel licitum ad confequi faitem licet (§.937. OntoL J. Quamobrem cum ex anterioribus abunde veritatem intelligatur, quod falfiloquium in fe illicitum non fit ; cur eodem uti non li- eliciendum., ceat ad eliciendam veritatem ex aliis, quam noffe interefi , ratio nulla eft.
Refte igitur pro licito habetur in cafu propofitionis praffentis.
Medio non illicito ad finem licitum confe- quendum uti licere nemo dubitat . Qui adeo falfiloquium fimpliciter damnant , idem pro medio illicito habent , confequenter nec eo uti liceret ad veritatem ex aliis eliciendam quam nolle intereft . Veritates in genere feu umver- faluer enunciata: fubinde videntur dubiae , qua: ad cafus particulares applicatae fiunt llluftriores St extra omnem dubitationis aleam collocantur . Quamobrem non inconlultum erit ad. exempla provocare . Primum igitur locum, hic occupet lententia Salomonis , quam tulit in decidenda lite meretricum de infante vivo 1. Reg* III. 15. Ut enim veritatem eliceret ,. quaenam fcilicet edet mater intantis viyi , gladium afferri juffit
'ad, infantem diffecandum , ut utrique litigantium redderetur pars dimidia - Cum ipfi animus non elfet infantem innocentem interficiendi, Sc partem dimidiam unam uni, alteram alteri meretricum reddendi > fermo ejus falfilo. quium erat (.§. 151, 156.)., Utebatur autem eodem ad veritatem eliciendam. Nemo fa&umSa. lomonis reprehendit. Quamobrem qui hoc probat , falfiloquium efle medium licitum eliciendi veritatem ex alii , quam nolle intereft , concedit. Similiter Claudius apnd Svetomum in Claudio c. if. falfiloquio elicuit veritatem , cum fce* mina filium fuum agnofeere nollet. Juffit enim juveni nubere : quo matrimonio indifto eam ad confellitmem compulit • Huc etiam pertinet K 2 exem-

Prfnf III .
exemplum Caro/i Af. qui patrem & filium ob caedem facerdotis ad mortem condemnavit, cuna non conflaret , uter eum interfeciflet , neuter vero alterum prodere vellet, ut patrem adconr
Cap. II,
feflionem deli&i adduceret • Exempla plura addit Pufftndor/iHs deJ.N. &G. lib. 4- c. i.§. 17, & huc refert proverbium Hifpanorttui : Dic mendacium & erues veritatem*
223.
Quando Si falfum dicendo vel ambigue loquendo is y cui loquimur, non concipiat mentem folfiTm di. ab ea y quam habemus , diverfam , etiam fi hoc faciat tertius , ad quem fermo non di? cendo , vel rigitur \ fermo nofier falfiloquium. non eft. Etenim fi falfum dicendo vel ambigue ambigue lo loquendo is, cui loquimur, non concipiat m-ntem ab ea, quam habemus , di* quendo w^verfam y refpe&u ejus, cui loquimur, non aliter cogitamus, quam cogitare nos taliter fal- dicimus, cum nimirum verborum figniticarus fit arbitrarius > eum ipfis tribuere fum non h- licet, qui fufficit ad' animi noftri fenfa alteri , cui loquimur , fignificanda *• quamur . Quamobrem cum is demum moraliter falfum loquatur , qui aliter cogitat, q,uam fe cogitare dicit ( §. 1 52.);. refpeftu ejus , cui loquimur , moraliter fal* lum non loq.uimur. Et(i autem tertius ex verbis noftris concipiat mentem ab ea, quam habemus, diverfam, cum tamen ad ipfum fermo noder non diriga. tur, ei quoque non loquimur, confequenter in eligendis verbis, quibus animi noflri fenfa exprimere volumus, nec ejus habenda ratio eft . Quamobrem nec ejus refpe&u falfum loquimur, cum perinde fit ac fi vocem fubmitteremus, ne quid alteri dicamus diftih&e percipiat . Quoniam itaque fermo irofter falfilo^ quium neque refpeftu ejus, cui loquimur, neque refpeftu tertii, ad quem fermo non dirigitur, dici poteft ; fi falfum dicendo vel ambigue loquendo is, cui loquimur non concipiat mentem ab ea , quam habemus, diverfam , ec-iamfi hoc faciat tertius, ad quem fermo non dirigitur , fermo nofter falfiloquium pror* lus non eft.
Sermonis non alius ufus eft, quam ut intelli- gamur ab iis , quibus loquimur. Ita qui Gallice loquitur, parum curat , num alii mteliigant quid loquatur, aut num linguae Gallicae parum gnari mentem fibj concipiant ab ea , quam lo- quens habet, prorfus diveifam, modo animi fui fenfa is allequatur , cui loquitur • Anne igitur perinde eil , five lingua tertio parum nota loquaris , five verbis- tribuas figmficatum , qui a recepto abhorret , aut verbis utaris ambiguis , modo certus fis , eum , cui loqueris , mentem tuam affequi? Si is , ad quem fermo tuus dirigitur, verba tua intelligit , et fi. ea non intelli-
gat tertius, cui non loqueris , perinde omnino eft , ac fi lingua peregrina loquaris , quain al^ ter non callet . Sibi adeo imputare debet , ubi ex fonorum fimibtudine diverfum vocabulis-tribuit figmficatum ab eo , qui iifdem jungitur a cslloquentibus , & judicium fibi fumit de iis, quae ipfum parum tangunt . Neminem accufare poteft, nili fe ipfum, quod verba aliorum, qui ad ipfum non loquuntur, male interpretetur • Refte omnino Grotitts lib 3. de J. B. 8 c P. c. u §• 13. n. 1. Sermo, inquit , refpeclu illius non fermo eft , fed res , quae fignificare quidlibet poteft..
§. 224.,
Neque adeo Quoniam mendacium efle nequit, quod falfiloquium non eft ( §. 182.); nec mentiatur, mendacium effe poteft fermo , fi falfum dicendo , vel ambigue loquendo is , cuiloqui m mur } non concipia.t mentem ab ea , quam habemus, diverfam , etiam fi hoc faciat tertius y ad quem fermo non dirigitur .
Falfum dum dicimus, aut is , cui loquimur , novit , nos falfum dicere velle , aut ipfi conflat, quod contrarium ejus, quod verba far.ant, intelligi velimus • In utroque cafu euru , ad quem loquimur , nec fallimus , nec fallere volumus. Nil qmequam igitur vitiofifermoni na- ftro inhaeret .Quando ambigue loquimur , alter novit , quid per verba ambigua fignificare volumus, aut faltem ipfi conflat, quod aliudquid intelligi velimus, quam verbi fanare videntur •
Ufum hic faepe habent allegoriae, quibus teguntur qua: alteri fignificanda : id quod in literis quoque feribendis utile eft , ubi verendum , na forfan incidant in aliorum manus", quos ea , qua: a nobis (cripta funt , intelligere nolumus- In genere enim notandum., quae de verbis viva voce prolatis dicuntur, ea etiam de feriptu* ra e(Te intelligenda * Loquimur prsfentibus > ferihimus abfentibus . Idem vero vocabulorum ufus eft, five loquamur, five fcribaraus. Et fer»
rnoni

r
rvs-n:
De Obligatione
«uni »n utroque cafu eadem ineft moralitas . Quaraobrem quando in hypothefi propofitionis przfentis falfum dicimus , vel ambigue loquamur, ne intelligat tertius, ad quem fermo non dirigitur > fermo cryptographiae comparatur , qu£ ideo non vitium contrahit, fi tertius , ad quem ea non pertinet , fenfum inde eruit a mente moltra prorfus diverfum . iEquipollen-
circa Sermonem, 77
tia fermonis in cafu propofitionis praefentis cum cryptographia eandem optime illuftrat : nemo enim eit , qui cryptographiam reprehendat» quod non refteintelligatur njfi abeo, ad quem fcribitur . Notandum vero ad cryptographiam quoque referri , fi verbis tribuatur figmficatus. ab eo, quem vulgo habent , diverfus %. adfioque etiam eidem, contrarius*
22 }.
Si ex compofito alteri falfum dicas , vel ambigue loquaris eo fine , ut 'tertius ali . quis , ad quem fermo non dirigitur , inde concipiat mentem ab ea , quam habes , di - verfam ; fermo tuus refpe&u tertii falfiloquium efi . Quod enim ex compotita alteri falium. dicas vel ambigue loquaris eo fine» ut tertius aliquis ex verbis tuis concipere debeat aliquam opinionem ; ad ipfum revera verba facis, & ad eum, cui loqueris , te verba facere velle tantummodo fimuJas ( §. 71 6. part. z. Phil . praB. univ.) . Quaraobrem cum eo fine falfum dicas, vel ambigue loquaris , ut tertius inde concipiar mentem ab ea, quam habes , diverfam / aliter omnino cogitas , quam te cogitare dicis , conlequenter moraliter falfum loqueris ( §. 152.), Quoniam itaque fermo moraliter falfus falfiloquium eft (<5.156. ); li ex compofito alteri falfum dicas , vel ambigue loquaris eo fine , ut tertius aliquis >nde concipiat mentem ab ea> quam habes, diverfam, fermo tuusrefpeftu ter* ui falfiloquium eli -
Quando fetu mo rtfpeBu ttttii , ad qutm non loquimur r falftlo.. quium -
Differt cafus prxfens a praecedente in eo , quod in praefente tertii gratia loquaris eo fine, ut fallatur , in praecedente autem' term non habes rationem, fed ea tantummodo cautione utaris , ne qui obiter te loquentem audiat , quid dicere velis , intelligat . Revera igitur in cafu pradente fermo tuus dirigitur ad tertium, cum
fimulas colloquium cum altero: id quod in a- fu praecedente dici nequit , ubi malles tertium non audire , quae loqueris, fiquidem praecavere polles. Quamobrem in cafu praefente lermotuus compo il nequit cum cryptographia , cum qua convenire eundem monuimus in cafupraeceden* te {not.%,zz 4. )•
§. 226,
Quoniam fermo tuus refpe&u tertii falfiloquium eft , fi ex compofito alteri Quomodo falfum dicas, vel ambigue loquaris eo fine , ut tertius inde concipiat mentem^ moralita. ab ea, quam habes diverfam (§ 22$. )\ in eo cafu y quo falfiloquium licitum eft ite ip\ us fal- ex compofito etiam alteri falfum dicere , vel ambigue loqui licet eo fine , ut tertius f } l Q ^- a t ju • inde concipiat mentem ab ea , quam habes diverfam, in alio autem, quo falfilo quium dicandum * illicitum , hoc facere non licet.
Sunt equidem qui (impliciter damnant ex compofito alteri falfum dicere eo fine , ut tertius inde concipiat mentem ab ea , quam loquens habet, diverfam: fed hifunt-, qui animum non advertunt mfi ad aliquem cafum, in quo felfi- loquium illicitum , non vero omnem propoli tioms amplitudinem animo comple&untur , quam habere poteft . Quodfi ex fuperioribus 3 auno recolas cafus , in quibus falfiloquium licitum vel illicitum elfe dethonliravimus , facile videbis , in cafu propofitionis prsfentis falfilo* quium non femper efie illicitum , fed ut licitum , vel illicitum fit , alias praeterea requiri determinationes , quam qua: in hypothefi pro- politionis przfentis continentur. Brevitatis autem gratia cafus illos dilhnguere nolumus, quos unufquifque vi fuperiorum line ullo negotio di* llinguet .
§. 127 '
Quando falfiloquium illicitum efi, nec alteri falfi quidpiam perfuadere licet eo fi-An alterum ?. f> M ls idem tertio dicat: quando autem falfiloquium licitum , boc quoque facerefalfum di, liat. Etenim unum idemque eft, five ipfe mihi falfum dicas , five falfum di-etndo falle-
cas
fi

?8
Pars III, Cap. II,
re liceat, Ut CHS alteri, ut idem mihi dicat, feu quem, nofti, quod mihi rurfus dufturus fit. fallat ter - Quamobrem quando tibi licet mihi falfum dicere , licebit etiam> idem dicere sium. alteri eo fine, ut ab ipfo mihi dicatur: quando vero : tibi, falfum. mihi, dicere non licet * nec hoc facere licet -
Sunt denuo qui (impliciter damnant falfi/o- ad propofitionem procedentem* annotavimus \ quium, quo alius inducitur ad falfum tertio di- quemadmodum etiam cetera huc trahenda, que cendum: fed de his eadem tenenda funt, qu*. ibidem annotavimus».
§, 228«.
, r t Per . Verba aperta dicuntur, quae ore proferuntur „ ut auditu- percipi poflint vel' u<&tacita, feribuntur, ut legi poflint. Tacita vero* vocamus „ qua^ mente refervanrur , ut
adeo ea non percipiat, nifi loquens. Unde & intelligitur ,, quinam fermo fit apertus quinam tacitus,.
Tacita nimirum verba, tantummodo cogitamus i, dum< eorum' ideae vi'imaginationis prodiiv cuntur, quales auditui conveniunt»
229..
'Eorum Quoniam verba aperta auditu-perciplpofliint aut vifu ab aliis, tacita-vero non-
ujus . nili a loquente percipiuntur (§.228.),, aperto fermon* aliis ,, tacito nonnifi nobw loquimur -
Ita tacito fer mone utimur in. meditando &. dum per otium- cogitationibus noftris indulfit* mus.
V 130.
Tacitorum Quia verba tacita fenfu percipi nequeunt: ab’alio,,quam- loquente ( §. 218.)’, ufus acci - nifi ex verbis apertis 6“ circumfiantiis* prafentibus, colligi pojfint ,, refpefiu ejus, cui dentalis, loquimur, nullum habent ufum
Er accidente adeo eft » fi verba tacita aflfe- re velis . Nec hoc femper. vitio tribuendum :
quitur is , cui loquimur • Ex.gr. Si quis die cum enim brachyologiam amemus, fufficit ex ver* dominica ex te quaerat Fuiftine in templo ? bis apertis., fubftrata materia , 8c aliis circum* Verba haec aperta funt. Adverbium vero hodie, ftantiis tacita colligi poSe quae apertis adji* quod mente refervas, verbum tacitum eft . Ex cienda, ut fenfus evadat completus & ei, quod circumflantia temporis, idem colligis., adeoque dicitur, fua conftet veritas. Hinc refutationein mentem interrogantis intelligis- , nimirum num non merentur , qui ex verbis apertis errorem hodie fueris in templo , ut perinde (it , ac (i exfculpunt , ubi tacita cuivis obvia funt , qui aperto penitus fermone qusfiviflet ex te : fui- attentione uti voluerit ,. nec in interpretando fiine hodie in. templo? Ipfi< etiam Autores haud, iniquum fe praebere decreverit', ut-habeat, qu* raropropofitiones ita enunciant, ut verbis aper- ia alio- reprehendat. tis adjici debeant tacita nifi a veritate aberra-
§• 23 r.
Referv*tio Rtfervatiomentalis eft fermo moraliter verus conflans verbis partim apertis, mentalis partim tacitis, ita ut illa ingerent animo audientis falfam opinionem, haec ve* quid fit . illorum fenfum detorqueant in verum huic contrarium»
• t ! omn } ,ca •nterrogatus, fuifitne fupplentur , verbis ore a te prolatis ajqaip 0,1,
/» aie l*cr» ? refpondes : fu. . Verba tua : fm ient) aperta funt (§.u8 ) . Ego ex his colli- tn Aie }*cr» t quippe quas ex interrogatione go , te hodie uuertuiflc facris. Enimvero quo-

'Ve obligatione circa Sermonem ,
79
niam hoc verum non cft , tu mente refervas verba , qua: adhuc adjicienda erant , ante oBi- duttm, H*c igitur tacita funt (§,<■/>,) » detorquent vero fenfum verborum tuorum in fenfum verum quidem , fed opinioni , quam ego er apertis hauli , prorfus contrarium . Sermo adeo tuus refervatio mentalis eft . ^Similiter fi ego er te'quaeram : F uiftine hodie in templo ? & tu refpondes : fui , -mente autem refervas h xc verba, non hodie , fed ante oBiduum i fer- >mo tuus denuo refervatio mentalis eft • -Exempli loco afferri vulgo folet illud Athanapi apud Socratem in Hift.'EccIef. Iib. i. cap 38 Sentio , Pcut fcripfi Tei licet in charta fub al qu* ver- ‘ba mente refervata- Similiter fi quis ex te quae- fiverit: F ecijhne hoc ? & tu refpon ies : non fe* ci , fcilicet aliud quidpiam , -vel non feci hoc , 'fcilicet alio die : refervatio denuo mentalis eft. Eft etiam refervatio mentalis , fi interroganti , ^habefne decem aureos ? refpondes : non habeo » fc;licet ut eos ubi mutuo dem , vel in marfu- pio, cum domi ia cifta recondantur.
232.
Si in refervatione mentali verba tacita cum apertis conjungantur ; moraliter ve» Quo re [pe. "vum loquitur , qui ea utitur . Etenim verba tacita fi accedunt ad aperta, horum Bu pnt ve- fenfum detorqtienr in verum (§.231.) adeoque a mente loquentis non difere riloquium. pantem. Quainobrem fi in refervatione mentali verba tacita cum apertis eoa» jungantur, qui ca utitur, moraliter verum loquitur ( §. 150.),
Patet hoc ex iis , qua: modo attulimus C not, ?rum loqueris . ‘Hinc fibi perfuaferunt nonnulli §.131) exemplis. Ita veium eft in exemplo refervactones mentales quafvis licitas tffe , etiam primo , te ante oftiduum fuifle * m sede facra > quando ad verum dicendum obligaris -& quoA in lecundo , te non hodie , ied ante-otitiduum aileris juramento confirmandum. Neque alio fi« ibidem fuifle.’Verba igitur aperta $c tacita jun- ne excogitatae funt referva-tiones menules, quam ftim fumta non diferepant a mente tua , fed *ut falfa perfuadere poffis alteri, quando ad ve^ cimi eadem conveniunt , adeoque moraliter ve* rum dicendum obligans.
§.233.
Refervationes mentales non funt ^veriloquium nift refpeflu ejus, qui loquitur . Et- Cujufnam enim fi in refervatione menuli , ver^a tacita conjungantur «cum apertis , mu -refpe&uve- raliter verum loquitur, qui ea utitur f §. 232.) , -Enimvero verba tacita nemo riloquium x percipit,-nili-qui loquitur (§/228. ),' Jonfequenter nec ea cum apertis conjun- fint . gere valet nifi ipfe loquens. Quamobrem qui refervatione mentali utitur non- nifj fibi foli, non vero aliis moraliter verum loquitur , adeoque cum fermp moraliter verus veriloquium 11 c.( §. 154.)*, refervationes mentales non Tunt veriloquium nifi refpe&u ejus, qui loquitur.
Sibi verum loquitur ,'qui refervationes men- mini notus nifi loquenti . Patet hoc ix antea wles adhioet, non aliis : fermo enim integer , '-(»^.§.231.) allatis exemplis.
'Qui animi ipfiusfenfa fufEcienter indigitat, ne-
§. 234.
, Refervationes mentales funt falfilo qui um refpe&u ejus , ad qaem fermo dirigitur. Cujufnam Etenim in refervatione mentali ei , ad quem fermo dirigitur , non funt nota r jP e ^»faL nifi verba aperta (§.228. 231.). Quoniam-itaque verba aperta ingenerant ani rno ejus, qui loquentem audit, opinionem falfam ( §. 231. ) , adeoque a mente * mt ' loquentis diferepent verba aperta; qui refervatione mentali utitur, refpettu ejus, ad quem fermo dirigitur, moraliter 'falfum loquitur (§.152.) . Qjiamo- brem cum fermo moraliter falfus falfiloquium Tit (§.156.); refervationes tneji- Ta les refpeftu ejus, ad quem fermo-idirigitur, falfiloquium funt.
Patet hoc per exempla eunti abfque ulla de- monltratione. Ita in exemplo primo, quod fu* ^Pra dedimus (not §. 231.), qiraeris, num Titius ‘ uerit in templo, nempe hoc die, quo eum in«
terrogas. Refpondentis verba aperta funt : Tui in templo. Hinc tu colligis, eum hodie in templo fuifle. Ex tacitis tamen verbisconftar, eum in templo hodie non fuifle. Refpe&a igitur tui
fermo

to Fars 111. Cap . IT.
formo Titii -falli loquiuin efl: • Idem patet in al- fed ante oftiduttm . Sane live niofaliter falfum tero, quando quiris, numTitiushodie fuerit in loquatur, live refervatione mentali utatur., tui templo , & idem refpondet : fui in templo ; refpeftu hoc unum idemque eft. mente autem refervat h#ec verba : non hodie
2 3S*
C ttadi refervatione mentali utitur , apertis verbis affirmare videtur , quod negare de^
ft- t 0 ° n qua lfs c revit & contra . Etenitn in refervatione mentali fenfus verborum apertorum de* infit refer- torquetur vi tacitorum in contrarium (§.231.). -Detorquetur autem fenfus ver* Jationi * borum in contrarium, fi, quod affirmatur , negatur & contra : per fe patet, mentali* Quamobrem quod qui refervatione mentali utitur verbis apertis affirmare videtur, id negare decrevit,.& quod affirmare inftituit., id verbis apertis negare videtur.
-Exemplo veritas propofitionis praetentis illu- ftrior evadit . Quodfi enim quis ex te quaerat, num fueris in templo, fcilicet hodie, & tu re- fpondes: fui. Verbis apertis affirmare videris , te hodie fuifle in templo, nec alium fenfurn ex iifdem exfculpere valet, qui te interrogavit. E- nimvero dum mente refervas haec verba , ante oftiduum ; negare omnino decrevifti te hodie fuifle in templo,: alias enim refervatione verborum non erat opus. Idem adhuc clarius elu- cefcit, quando interrogatus , num hodie fueris in templo , refpondes fui , mente autem refervas haec verba, non hodie, fed ante oftiduum . Iramo non alium in ufum inventae fune refervationes mentales , quam ut, quod affirmare debes 5 c affirmare vis, negare videaris, & ex ad- verfo quod negare debes 5 c negare vis >f videaris affirmare. Qui refervatione mentali utitur, vult verum loqui , fed non vult veritatem in- telligi ab eo , cui loquitur , veluti in exemplo dato vult negare , fe hodie fuifle in templo , non vero vult, ut alter norit, fe hodie in templo non fuifle, vel contrarium potius ipli per-' fuadere intendit . Refervationes adeo mentales medium elfe debent loquendo verum alteri per- fuadere falfum, feu dicendo.quod eft alteriperi fuadere quod non fit & contra.
§• 23S.
'Quando re- Quando ad animi nofiri fenfa indicanda alteri obligamur , refervationes mentaltt fervattones mendacio aquipollent , aut , refpeSlu ejus , ad quem Jermo dirigitur mendacium funt* mentales Etenim falfiloquium mendacium eft, quando alteri ad animi nofiri fenfa figni* cum men- fi ca nda obligamur (§.182.). Refervationes mentales refpcifiu ejus, ad quem dacio tn f €rmo dirigitur, falfiloquium funt (§.234.). Quamobrem etiam refpettu ejus, eundem cen- ^ j q Uem ferino dirigitur, mendacium funt, quando ad animi nofiri fenfa in* jum ve. dicant alteri obligamur, confequent-er quando hoc'fieri debet, mendacio aequi* mant - pollent.
Equidem refervationes mentiles ad mendacium non tibi & quando mentiri prohibemur (§.188.)-,' evitandum , feu potius excufandum excogitata: lex prohibitiva non te, fed alios refpicit. Men- funt; non tamen a mendacio te liberant, quan- dacium opponitur veracitati tanquam vitium do ad verum dicendum obligaris . Neque enim virtuti , haec autem virtus ad officia erga alios fufficit , quod tibi verum loquaris ($-233.') , pertinet, libi verum dicendum eft alteri . Mentiris alteri
§• 237 -
■ refewZl 0 Q uon » am mendacium omne illicitum eft (§.183.), refervationes autem men* nes menta- * refpe&u ejus , ad quern Termo dirigitur-, mendacium Tunt, quando ad a.ni# ies probibt. m ‘* fcnfi alteri indicanda obligamur ( §. 23-6. ) , refervationes etiam msit'
1*. talts incita funt , quando ad animi nojlri fenfa alteri indicanda obligamur , confe*
quenter lege naturali prohibita (§. 170. part. 1. PhxLpraB.univ.) .
Nihil adeo in refervationibusmentalibuspra?- talibus abhorrere debet , Sc quicunque quacuti- lidn e.t adveifus mendacium. Qui iraque acnen- que de caufa illud averfatur, i$ etiam has avet* dacio abhorret , a refervationibus quoque meu; fari debet.
§.

De obligatione circa Sermonem*, §. 238.^
Quando fal/iloquium illicitum, refervationes mentales illicita funt\ quando autem Motalhas lalfiloquium licitum eji, refervationes quoque mentales licita quidem funt, fed inu - refer vatio, tiles . Etenim refervationes mentales refpe£tu ejus r ad quem fermo dirigitur , num menta. falfiloquium funt (§.234.)* Quamobrem cum falfiloquium non fit licitum , vel Uum in ge* illicitum, ni fi refpe&u eorum, ad quem fermo nofter dirigitur, quemadmodum w« e xpen» ex demonftrationibus fuperioribus abunde liquet, ut idem demum figillatim f* - demonftrari non fit opus; quando falfiloquium illicitum eft , etiam refervationes mentales illicitae funt, & quando licitum falfiloquium, etiam refervationes mentales licitas funt. Quod erat unum»
Enimvero quando licitum eft falfiloquium, tum nobis jus eft falfum morali- ter loquendi (§. j-jo.part. 1. Pbil.pra 3 .univ.) , confequenter falfum dicere alteri permiftum (§. 165. part. 1, Fhil. pra- 3 . univ. ). Quoniam itaque verbis apertis moraliter falfum loquitur, qui refervatione mentali utitur, quod verbis tacitis demum vertitur in verum (§.231.), refervatione mentali non eft opus, nefacias, quod non licet. Quamobrem quando falfiloquium licitum eft x refervatio mentalis inutilis eft. Quod erat fecundum..
Equidem vulgo refervationes mentales pro- mifcue damnant etiam qui falfiloquium fubinde licitum agnofcunr, non tamen fatis accurate in moralitatem earundem inquirunt, fed attentionem fuam defiderari patiuntur . Avertitur au* tem attentio, propterea quod fumunt, refervationes mentales adhiberi ad mendacii notam evitandum . Enimvero quamvis concedamus , refervationes mentales eo fine effe excogitatas , aut potius diftintte expenfas, cum antea in ca- fu falfiloquii non advertentibus fua velutifpon- te fefe obtulerint 5 non tamen ideo negari po,-.
tefi, quod etiam direfta intentione in cafu falfiloquii liciti refervatione mentali uti quis pof- fit : quod ubi fit , refervatio mentalis ad mendacium referri nequit. Ex.gr. Si ficarius te interrogat: efneTittusi & tu refervatione mentali ufus refpondes: non fum fcilicet obligatus , ut hoc tibi dicam i fimpliciter refpondere poteras:. non fum , nec opus erat verbis mente referva- tis , obligatus , ut hoc dicam tibi . Sufficiebat falfiloquium hoc in cafu licitum (.§. 171.).: rc- fervatio itaque tnentalis inutilis eiU
Si quis verba quadam mente refervat, qua ex apertis verbis, vel fubftrata materi* Quandv ae aliis circumdantiis is, ad quem fermo dirigitur, facile colligit ; fermo ejus refer, verba taci- vatio mentalis non eft. Quodfi enim is , ad quem fermo dirigitur , ex verbi Stacumaper~ apertis, vel fubftrata materia ac aliis circumftantiis facile colligit ea, qua;men- t ; s non e ffi. te refervat loquens, confequenter tacita (§.228.); metuendum non eft,> n eex c j ant refer . apertis concipiat opinionem falfam, feu fenfum a mente loquentis diverfum . -potionem Enimvero refervatio mentalis non eft, nifi ex apertis fi ad quem fermo diri- mentalem » g'tur, concipiat opinionem falfam (§.231.), fcilicet quia ex materia fubftrata , vel aliis circumftantiis colligere nequit verba , quae mente refervantur. Quamobrem nec fermo refervatio mentalis eft , fi quis verba quaedam mente refervat, quae ex apertis verbis, vel fubftrata materia ac aliis circumftantiis is » ad quem fermo dirigitur, facile colligit.
Si quis die dominica dicit: F ut bis in templo i er circumflantia- temporis nemo non *°lligit, fubintelligi adverbium hodie, quod lm- <juens hac de caufa mente refervat , non vero Co fine , ut alteri falfam infimiet opinionem , Quemadmodum in refervatione mentali fieri fo* r" verba quaedam homines in hoc
calu haud raro de eo parum cogitantes , pro- Pterea quod non omnium fioi confcii funt, quae njenti inlunt , aut in ea contingunt . Ita in ueometria p) ana verfanribus femper ob oculos olpi Jus hiatura Tom, fll .
verfatur planum , ut adeo non loquantur de lineis & punftis nifi in eodem plano datis vel ducendis aut fumendis . Quamobrem abfonum foret , 11 quis continuo adjicere vel-it. hanc determinationem, quod lineae fint in eodem plano , v. gr. quando dicitur , ex uno pun&o ad eandem reftam nonnifi unica perpendicularis erigi poteft , immo fuperfluum foret addere , quod perpendicularis illa effe debeat linea re- fta . Similiter Euclides non loquitur nifi de triangulis reftilineis . Quamobrem abfonum fo*
L ret

gj Pars. III. CapIU
ret triangulum reailineum dicere ", quoties de cam, errores ixfculpere velle ea iftiufmodi iu triangula loquitur . Superiu* jim monuimus, ftione. inot. S' >30») , puerile effe, ne quid gravius di-
24O»»
Si qu<£ verba ex aliis apertis , vel fubfirata materia aliisque circumft antiis faci- Quando ^ co iJj^ pojfunt , ab eo, ad quem fermo dirigitur ; ea mente refervare licet . Alte- verba en j m i 0 q u i m ur, ut inteiligat r quid fentiamus ac velimus . Quamobrem non
dam pliiribus opus eft verbis v quam qua ad animi noftri fenfa fignificanda fuffi- rejervare c j un t.. Quodfi ergo quaedam verba, ex aliis, apertis-, vel fubftrata materia aliif- ,Cea * que circumftantiis per fe facile colligit is ad quem-fermo-dirigitur, non opus eft ea demum ore proferri, immo haud raro confultius- eft, ea. mente referva. re> ne alterius attentio inutili verborum, ambage-defatigetur, aut prorfus impediatur . Patet itaque quod, mente refervare liceat vocabula feu. verba , qua ex aliis apertis, vel fubftrata materiai aliifque circumftantiis: facile per. fe coh ligit is x ad quem fermo dirigitur..
Si alteri ad fignificandum animi noftri fenfai obligamur , non aliud a nobis exigere licet , quam ut ea fufficienter fignificetur, confequen- ter ut tot adhibeantur verba , quot fufficiunt ». ut ex iis mentem noftram affequatur. Quae igitur fuafponte cogitationibus jpfiusfeft offerunt-, ea mente refervare omnino licet . Nihil enim hoc modo fit, quod fit contra jus alterius- Die dominica eunt homines in templum. - Hac igitur die fi te interrogo, num in templo fueris ? per te affequeris quaeftlonem. effe de hodierno die, noa de alio tempore.. Similiter fi- in Geometria plana loquimur de linea perpendiculari ex uno punfto ejufdem reft;e excitanda, fuppo- nimus planum aliquod datum, in quo. eft linei data 5 t in quo ducenda- eft perpendicularis: neque adeo-demum opus eft ,. ut apertis verbis dicatur, in dato plano excitandam effe perpendicularem ad lineam datam in pundo dato- Nec logice, nec moralicer falfuin loquitur, qui in cafu propofitionis pratfentis- verba, refervat: unde nec erroris,—nec falfiloquii- redargui, multo mtnus mendacii- reus poftulari poteft qui hoc facit ^
§. 24I..
ftgna bis a qui' folleant.
q am ^igna quacunque alia , quibusf eadem- , quee- verbis , alteri indi git ari poffunt, vet~ a*ver~b* s aquipollent • Etenim verba five vocabula funt figna, quibus perceptiones no- na *ftra, vel res per eas; reprafentata indigitantur ( §. 271- Pfycb. empir . ) , atque adeo non alium habent ufum, nec alio line iifdem utimur , quam ut alteri eas } quas habemus, perceptiones ,, feu res iifdem reprafentatas indigitemus . Quodfi ergo per figna quaecu .que. alia eadem alteri indigitare poflumus , quae vocabulis ipfi indigitantur, ligna ifta eundem cum vocabulis habent ufum , ac perinde eft, five_ vocabulis,. ftve fignis iftis ad ea alteri indigitanda utamur . Signa igi* tur quacunque alia, quibus eadem, qua verbis, alteri indigitari poflunt, verbis fett vocabulis- aquipollent ►
Ex. gr. nutus habe'ur pro' figna affirmantis i quod alter interrogat. Interrogatus itaque, num hoc fit verum , num confentias „ five refpon- deas : eft verum , confentio >- five interrogasti tantummodo inclinato capite annuas , unum
idemque eft . Nutus adeo iequipollet vocabulo- Latinorum omnino t , vel. Germanico Dd /
aftcrbmges
§► 242.
Quando Q. uon iam figna quacunque alia, quibus eadem, qua verbis, alteri indigitari iifdem uti P'° ,lunt > ver ? ls aquipollent ( §. 141. ); quando alteri ad fignificandum animi tui liceat. Jen)a Obligaris, fignis quibufcunque- aliis , quam vocabulis , uti licet , quibus alteri eadem Jtgnificart poffunt . *
Etfi vocabula cum in finem excogitata ipfif- que tributus fuerit fignificatus communi loquendi

De obligatione circa Sermonem . 8q
■2i ufu approbatus, ut hominesfibi invicem «ni- quibus alter-colligere valet , quaenam (it mens :mi fui fenfa fignificare valeant i non tamen ideo noftra • Quamobrem dive utaris vocabulis tan- obligamur iftis fignis uti, aliis vero uti prohi : quam fignis in hunc ufum vulgo adhibitis , fi- bemur , quoties ad fignificandum animi noftri ve aliis quibufcunque-i unum idemque eft ,-cura fenfa alteri obligamur. Quando alteri ad animi utroque modo «que Satisfacias obligationi tu* , noftri fenfa aperienda obligamur, nobis tantum- -qua teneris alteri» nuodo imponitur necdfita* utendi fignis , e*
§• M3-
Quoniam vocabula funt figna, quatenus ad denotandas perceptiones noftras An liceat vel res iifdem repraefentatas adhibentur (§. 271. Pfych. empir. & §.958. Ontol.) ,vocab*Ls adeoque non amplius eadem ;manent figna , ii iifdem tribuatur fignificatus a tribuere fi. communi loquendi ufu abhorrens>‘veluti eidem,, quem ffiabent , -contrarius ,gnificatum perinde omnino eft, five vocabulis alios , quam quos habent , tribuas 'Cignifi-dherfum catus, five ipforum'Ioco alia quaecunque adhibeas figna, confequenter cum fa*btorquem gois quibufcunque aliis uti liceat, quam verbis five vocabulis , quando alteri habent* ad fignificandum animi noftri fenfa obligamur ( §• 242.) / vocabulis quoque alium t feu contrarium ei, quem habent, fignificatum ex compafto -tribuere licet * quando alteri animi noftri fenfa indigitare tenemur .
Si lingua alis quam vernacula loquaris ; aliis ? fignificatu , «a evadere alia figna \ quam ante fignis uteris, quia easdem res aliis vocabulis de- erant . Cui igitur licet aliis uti fignis , quam notantur : fed idem accidit , ubi vocabulis in vocabulis ufu receptis , ad animi fui fenfa alte- lingua vernacula contrarium tribuis, aut diver- ri indicanda * illi etiam licet ex compafto int- fum quemcunque alium fignificatum -'Quamob- mutare vocabulorum fignificatum receptum, rem nemq negare poteft , mutato vocabulorum
$• 244.
Quoniam vocabulis ex compafto fignificatum contrarium ei , quem habent , Cafuspar- tribuere licet, quando alteri animi noftri fenfa -aperire tenemur X §• 243. )‘, ftticulans *\ alteri animi noftri ferifa indigitare tenemur, conveniri etiam poteft, ut ejus contrarium ab altero intelligatur, quod dicitur , Del feribitur . Hoc enim pafto fignificatus affirmativus vertitur in negativum & negativus in affirmativum.
Ex.grat Si dux exercitus feribat ad alterum auxilium petiturus.*Hoftis fallitur , quod putet *nos in extremis anguftiis efie corrftitutos . Nullo prorfus auxilio indigemus • De eo mittendo Peruro fis -follicitus . Sumushofte multo fupe- riores - Si ita , inquam , feribat ex compa&o , contrarium intellefturus eandem epiftolam ita interpretatur: Hoftis non fallitur , quod putet J nos in extremis anguftiis efle conftitutos , feu , novit nos in extremis anguftiis efie conftitutos. Maximppere auxilio indigemus. De eo quantocius mittendo fis follicitus. Hoftis nobis multo 'fuperior. Hoc exemplo non modo patet, quo- niodo contrarium dicendo aninn noftri fenfa «1-
■teri fignificare valeamus i verum etiam nemo dubitabit, quin hteras lftmfmodi feribereliceat, illasfo jure naturali . 'Ecquis enim Contra jus .gentium effe affirmaverit, iiteras feribi, quae (l in alterius, veluti hoftis, incidant manus , fallam eidem perfuadere poflunt opinionem ; neque enim ipfi feribuntur liter* , nec per eas eidem quid fignificare vis , ad quod fignificandum ipfi obligaris. Quoniam vero perinde eft, five feribas, five dicas alteri, quid fentias, cui animi tui fenfa aperire teneris i fi feribendo contrarium ex compafto intelligeFe 3icec ejus , quod feribitur, cur non etiam dicendo?
§. 245.
ex compa&o contrarium ejus intelligitur , quod dicitur , vel feribitur ; fermo C0ntrar ; 0 vel feriptura pro faljiloquio'haberi nequit, ubi ei, cui loqueris , vel feribis , animif e „f u ' tn t e l. tul fenfa fignificare teneris : multo minus pro mendacio . Oftenditur eodem modo, ligendus /it quo fupra oftendimus (§.223.224.), fermonem noftrum non efle falfiloquium > falfilo. -multo -minus mendacium, fi falfum vel ambigue loquendo is, cui loquimur, qutum*
L 2 non

#£ Vars III. Cap. II.
non concipiat mentem ab ea, quam habemus,, dimfam , etiamfi hoc faciat tertius, ad quem fermo non dirigitur.
Oftenditur etiam hoc modo . Qui ex compa&o contrarium ejus intelligit,, -quod dicit, vel fcribit, ejus verba a cogitationibus ipfius non difcrepant ; fit ita quod difcrepare videantur ei, qui ignorat, quomodo colloquentes de iifdem intelligendis inter fe convenerint. Quamobrem cum falfum moraliter non loquatur, confequenter nec fermo ejus falfiloquium fit ( §. i $ 6 . ) , fi verba cum cogitationibus loquentis non difconveniant (§.152.)» nec pro falfiloquio , con. fequenter multo minus pro mendacio (1-82.), haberi poteft, fi ex compado contrarium ejus intelligitur, quod dicitur, vel fcribitur j ubi animi fui fenfa alteri indicanda.
I» literis nemo hoc facile reprehendet pr»« hoc licite Hat l nec ne Enimvero dubium ; fertim in cafu particulari : quodfi vero quis quod revera nullum eft » jam removimus {nor. ita loquatur , non defunt qui luerent * utrum 0. 244*) •
§. 24$.
mutare
ceat.
. 'Si ad animi tui fenfa alteri per liter as fignificanda teneris , literis Alphabeti trL An m fer i- i uere n c(t ex compafto fignificatum contrarium five conflantem , Jive certa lege va- bendo tue- r i a bn em ^ f eu literarum Jignificatum receptum pro arbitrio permutare licet , ita ut rarumJtgw. ■ n eo ^ em con textu feriptura vel conflans fit ejufdem Utera fignificatus , vel certa ficatum per- j e g e var j etur . Etenim fi alteri ad fignificandum animi tui fenfa obligaris , fignis l ’ quibufeunque aliis, quam vocabulis, uti licet, quibus alteri eadem fignificari poflTunt (^. 242.). Enimvero fi literis alphabeti tribuas fignificatum contrarium -ei, quem habent, permutando fignificatum unius literae in fignificatum alterius vel conflantem, ita ut in eodem feripturae contextu v. gr. a ponatur pro & p pro c y vel certa lege variabilem ita ut quaevis litera poni poffit pro quacunque alia, veluti a nunc pro b y nunc pro c, nunc pro t & ita porro, prou- ti cafus tulerit, & pro literis, quibus feribitur vocabulum aliquod , fubftituan* tur literae aliae; ex alphabeto , in quod confenfiftis ; alia prodeunt vocabula, idem cum recepto in aliqua lingua fignificantia , confequenter figna alia , quam qux ordinarie ad idem feribendq fignificandum adhibentur . Quamobrem patet, ubi alteri ad animi tui fenfa per literas fignificanda teneris , literis Alphabeti tribui licite pofle ex compafto fignificatum contrarium fi ve .conflantem, five certa lege variabilem.
Ponamus ex.gr. fignificatum literarum d , e , *, s, mutari in fignificatum literarum r, h, *, x i vocabulum rhax idem fignificabic quod Latinorum D:us. Quoniam alter , cui feribimus , intelligit , quid vocabulo rhax indigitare velimus, etfi id non intelligat alius, ad quem non feribimus > eccur non illo uti liceat ? Si Germanus Germano fcribit , is utitur vocabulo
©Ott . Quoniam vero vocabulorum fignifica* tus , arbitrarius , vocabulo rhax non minus fi- gnificare licet Deum, quam vocabulo Germanorum ©£>tf/ vel etiam Polonorum Bog , etfi
lingu* Germanicx velPoIenicx ignarus veluti Gallus , id non intelligat. Qux ex mutato literarum Alphabeti fignificatu prodeunt vocabula , linguam conftituunt iis propriam , qui ex compafto illum mutarunt.'Et quamvis prodeant vocabula, qux vocalium congruo loco politarum defeftu pronunciari nequeunt: id nihil difficultatis facefiit, nec analogiam cum lingua exotica tollit: fufficit enim ea pofle feribi, cum eorum ufus alius non intendatur, nifi ut feribendo alteri fignificemus mentem noftram.
§. »47-
An loco literarum ex Quoniam perinde eft, five literarum Alphabeti fignificatum receptum P^ 0 compaElo arbitrio permutemus, five aliis quibufdam fignis , veluti notis numericis > fi' altis (ignis gnis Aftronomorum, vel fignis Chymicorum literarum fignificatum attribua- tai Iteeat, mus, quando vero alteri animi noftri fenfa per icripturaru fignificare tene.
mur.

De obligatione circa Sermonem .
jtiur, Uteris Alphabeti tribuere licet ex compa&o fignificatum contrarium fi ve conflantem, five certa lege variabilem (•§. 246.); Quando alteri per fcripturam animi ncftri fenfa fignificare tenemur , aliis quoque fignis , vel uti notis numericis , fignis aftronomorum vel ftgnis Cby mi eorum , literarum fignificatum vel conflantem , vel certa lege variabilem attribuere licet.
Ponamus ex.gr. pro litetis d, t, u, s ad hi* beri figna © <£ T? vocabulum Deus feribe-
fur 0 cr 2 5 fu ita quod Aftronomus hoc modo fignificaret Solis cum Mercurio 5 c Saturno conjun&ionem • Quodfl pro literis d , e , a, s, adhibeantur not<e numerica» 8 , $, 7 > i j vocabulum feribetur 8 ? 7 i» At na quod Arithmeticus hoc modo indiget ofto millia quin- genca fepeuaginta duo» CTuni literas Alphabeti flfit figna arbitraria, licuiflec, fi ita vifum fiflf- fet genti cuidam, eorum loco in. ulum communem recipere figna nunc Aftronomis ufitata > licuiflet quoque uti «otis numericis quemadmodum apud inultas gentes Iiterae alphabeti ad denotandos numeros adhibentur ^ & hodienum
etiam apud nos ; ubi notaj numericae in ufu funt, earum tamen loco adhibentur literce nunc in fermone Latino , nunc in vernaculo five Germanico , nunc in Hebraeo, nunc in Gr<eco uiitata:, prouci .unicuique vifumfuerit, Quomodo unius ejufdemque Iiterse vel etiam figui cu- jufcunque aiterius figntficatus certa lege variari poflit , ut in eodem fcripturce contextu nunc hanc, nunc aliam literam Alphabeti fignificet f feu cum eadem eundem fignificatum habeat, no- ftri jam non eft docere : fufEcit id non uno modo obtineri polle . Hinc ubi de moralitate ufus iftiufmodi fignorum agitur , fumimus variationem illam tanquampoflibilem, quodaliun-» de conflet, eam poflibilem efle.
§* 248.
Si ad animi tui fenfa alteri fignificanda obligaris , licet ex compa&o vocabula , Alius tm. qua eo fine adhibentur , certo intervallo a fe invicem removere , & [patiis vacuis dus licitus interponere alia , qua illorum fenfum in alienum , immo prorfus contrarium detor- firmonis quent , nec fermo in hoc cafu erit falfiloquium . Etenim fi ex compadto verba , contrari-o quas ad alteri animi tui fenfa fignificanda adhibentur, certo intervallo a fe in - J en J u mtek vicem removentur ; is , cui animi tui fenfa fignificare teneris , ea excerpere lig^i. atque adeo ifla intelligere valet. Quamobrem cum obligatus fis ad animi tui fenfa eidem fignificanda bbligationi tuas, qua ipfi teneris, fatisfecifti. Etfi autem vocabula fpatiis vacuis interjedla, quatenus ceteris cohaerent alium prorfus, immo contrarium prodant fenfum; perinde tamen eft ac fi falfum dicendo vel ambigue loquendo is, cui loquimur , non concipiat mentem ab ea, quam habemus, diverfam, etiamfi hoc faciat tertius, ad quem fermo non dirigitur. Quamobrem cum falfiloquium non fit, adeoque nec illicitus fermo , fi falfum dicendo vel ambigue loquendo is, cui loquimur , non concipiat mentem ab ea, quam habemus, diverfam, etiamfi hoc faciat tertius, ad quem fermo non dirigitur (§. 213.) ;~ideo etiam licet, quando alteri ad animi tui fenfa fignificanda obligaris, ex compadto vocabula, quae eo fine adhibentur , certo intervallo a fe invicem removere, & fpatiis vacuis interponere alia , quae illorum fenfum in alienum aut prorfus contrarium detorquent , nec id pro falfiioquio habendum.
Exemplum efto tale ", Scribere debes a Iter i : Ego collocutus fum cum Titio . Favet tibi & res res tuas curabit . Tu vero interpolata feri- Ptura ita feribis : Ego nen collocutus" fum , nec loqunr cum Titio. Favet alii , non tibi , St res tuas nunquam curabit . Verba interpolata fen- ceterorum in contrarium detorquent. Xijodfi vero is , ad quem ferabis , verba interpolata a ceteris aljquo artificio difeernere no- quod nonmfi vobis ex compa&o notum eft, snimi tui fenfa petfpiciet & tu hoc pafto ipfi «gniheabis, quae fignificare voluifli , utut alius-, ^Qui verba interpolata , quae alio charaftere hic ^ e *Preflimus docendi gratia, a ceteris difeernere fcCQuit,. concjpiat fententiam a mente tua prorfus diverfam . Verum adeo loqueris ei.; cu:n quo tibi fermonis commercium eft , St cui ad animi tui fenfa fignificanda obligaris , nec hujus refpeflu fermo tuus falfiloquidm eft . Convenit hic modus alteri animi fui fenfa fignifi- candi cum eo , quo ex compafto contrarium ejus inteiligitur, quod dicitur vel feribitur: id quod non illicitum efle , quando alteri ad ani- mi tui fenfa fignificanda obiigaris , paulo ante oftendimus (^.244.) ,'eft: tamen illo arftior , cum in feribendo tantummodo ejus fit ufus . Quodfi verba interpolata mente refervarennur , & contrarius lenfus eflet verus > feimo forec refervatio mentalis ($,231.) . Atque adeo patet, quantum hic modus alteri fignificandi anu
nu

%6 Tars 111 Cap. 11
•mi fui fenfa conveniat cum refervationibusmen- enim fenfus verus occultatur i quem loquens ‘ini talibus, quantum ab iis differat. Convenit cum 'tendit , verborum quorundatn refervatione in iis, quatenu* utrobique fermo conftat ex dupli menteffafta, 1 hic verborum inter «a, quae verunj cibus verbis , quarum quaedam fundunt fenfum tfenfum continent , interpolatione fadta . Tan. perfe&um , fed contrarium ei , quem habent dem in eo quoque 'corifpicitur prscipua difte- omnia fimul fumta : differt autem in eo , quod rentia, quod m refervatione mentali animi no. in refervatione mentali verba omnia fimul futn» ’ftri fententia occultetur ei , cui loquimur > in ta fenfum verum , quein loquens intendit , in >cafu propolitionis praefentis vero nonnifi aliis, / prxfenti autem cafu eidem contrarium efficiant, ad quos fermo non dirigitur. Adfalvandas ita*
Convenit praeterea cum refervationibus menta- eque refervationes mentales non valet argumen* libus, quod utrobique fenfus verus occultetur » tatio a cafu,propofitionis ;pr<efentis.
,differt autem quoad modum occultandi : -ibi
<24?.
'SitnaoccuU Signa occulta dicuntur, quorum fignificatio non conflat nifi iis, qui ex com* ta & ma P a &° a ^ nonnulla fibi mutuo fignificanda utuntur . Opponuntur fignis manift • ni fella qu<e. fti* • quorum fignificatus vulgo notus eft •& quibus communiter utimur ad res nam . certas alteri fignificandas. Unde patet> vocabula in fignificatu accepto i ejfe figna manifefta; fed fi iifdem tribuas fignificatum a recepto diverfum , figna ejfe occulta-, Similiter hinc liquet, figna occulta ejfe literas alphabeti , (i earum fignificatus receptus permutetur , .& figna quacunque alia , vel nota numevica , fi pro literis ufur- $cntur . Ubivis nimirum fupponimus, fignificatum determinari ex compdffo,
'% ^>50»
Manifefte'loquimur vel feribimus , fi fignis mariifeftis mutamur ad animi noRri uandTlo ^ en ^ a figuificanda. Occulte loquimur vel feribimus , quando fignis occultis utimut tuamur & a( l anim * noftri fenfa fignificanda, vel ex compafto verba manifefta, animi no* feribimus ^ en ^ a fignificantia, certa lege inter verba manifefta alia 'itadifpoaimus, Jit 'nonnifi ei, ad quem feribimus, mens moftra patefiat.
‘Interpolatio fermonis, qua fenfa animi alte- culta di&ione ?vel feriptione iligillatim modum ri fignificanda occultamus, poterat etiam ad fi- illum occultandi animi tui fenfa alteri aperien» gna occulta reduci , quatenus verba manifefta da commemorare libuit. Nemo autem miretur, certa lege difpofita acquirunt conjun&im vim quod de modo occulte loquendi .vel fcribendi fignificandi nonnifi ei perfpechm, qui ia hanc loquamur in Jure natura: : in eo enim de om* difpofi(ionem confenfit . Quoniam tamen non nium omnino a&ionum humanarum moraliwtt •cuivis tantum eft acumen , ut «equipollentiam agendum,-quacunque tandem fuerint.
• cum fignis occultis perfpiciac, in explicanda oc-
4ST.
Tinis occuL Occulte loquimur & feribimus , ne quis alius , qui loquentem audit , vel feriptu- te loquentis ram legit, loquentem vel feribentem intelligat , prater eum , cui loquimur , -vel ai Jcrtben'y uem feribimus . 'Quando enim occulte loquimur & .feribimus , fignis occulti* m * utimur ad animi noftri fenfa fignificanda , vel -ex compafto vocabula , qua; eo fine adhibentur, interpolatis aliis a fe invicem removentur, ut fermo a mem te noftra aliena fignificet ( §.250-). Quamobrem cum verborum occultorum vel aliorum fignorum fignificatus non conftet nifi iis , qui ex compatfto ad animi fui fenfa fignificanda illis utuntur (§.^49.), tiec modus interpolandi pateat nifi Jis, qui eodem ex compa&o utuntur; non alio fine occulte doquimur & feribb mus, quam ne quis alius, qui loquentem audit, vel feripturam 'legit, loquen* t tem vel feribentem intelligat, praeter .eum, cui loquimur & ad quem feribimus*
Si parum refert , utrum alii quoque intelli- ^eum, ad quem fermo nofter dirigitur, nec ne, £ant , quae loquimur , vel feribimus > praeter nulla profe&o ratio eft , cur ea , qua: verbi*

De obligatione' circa SermonemZf
^ii^uc fignis alteri fignificare intendimus, oc- quentem audiens vel fcripturam. legens men: cultare ftudeamus. Uteremur vocabulis manife- tem loquentis vel fcribentis intelligeret. Signis, ftis, quorum fignifieatus perfpeftus eft omni- adeo utimur occultis , quia ab omnibus promir [ys quj eadem lingua utuntur, ut quilibet lo. fcue intelligi minime volumus...
§. 25 *..
Ars occulte loquendi Cryptologia dicitur-
Cryptologia , &. cryptographia: antiquiflimis: temporibus jam. in ufu fuit : recentius tamen magis exculta & ad majorem, perfeftionem per- dufta • Ai cryptographia: inpnmis perfectionem pertinet , ne ulla humana induftria fecre- tum., quod occultare ftudemus , manifeftari at quoquam poflir, cui. innotefcere minime debet. Cafus autem duo occurrunt : Nimirum aut in- tereft, ne quis fufpicetur latere in literis, quas, legit , aliquod fecretum ei fignificandum , cui etedem infcribuntur i aut parum refert , num noverint alii fecretum in litteris contineri , modo idem, in apricum producere non poflint . Quodfi cryptographia omni- in> cafu. fatisfacere debet , necefle eft ut nulla adiit fecreti latentis fufpicio &. ne in ejus^ cognitionem ulla, arte humana penetrare polfit , nili artificii confcius . Ceterum ad cryptographia perfcAlonem refer*!-
occulte vero, fcribendi. ars. Cryptographia Cryptologia.
& crypta, graphia
ri etiam debet , li fecretum multis verbis con* quid Jit flans , immo longa quaevis oratio citra ambages occulte fer ibi poflir . Noltrum jam non eft de cryptographia & cryptologia commentari, quamvis ex traditis modo principiis plerique modi occulte fcribendi praefertim deduci poflint. Memini me ante triginta & quod excurrit annos excogitafle modum occulte fcribendi , qui duo illa habebat requifita, de quibus ante diximus ,
& quo fecretum quavis lingua conceptum occultari poterat in literis aha quacunque lingua confcriptis . Sed MSC. cum. aliis chartis fato quodam ante 19.annos intercidit, cujus memo* riam refricare nolo . In praefenti fufficit de- monftrare , quod cryptologia & cryptographia in fe non fit illicita , fed illifcitus tantum fit ejus abufus.
5 *
Quoties uni cuidam animi tui fenfa fignificare tenetis > ad ea vero alios celanda Quando, obligaris’, toties occulte loqui vel feribere licet , confequenter Cryptologia 6* crypto- nam crypta* graphia licita ► Etenim quando, uni cuidam animi tui fenfa fignificare teneris, logia & ad ea vero alios celanda obligaris; iis utendum eft. vocabulis vel fignis aliis , cryptogra. quorum fignifieatus non. conllat nili iis, qui ex compadlo iifdem tecum utu n* pbia licita K tur ad animi fenfa. fignificanda», confequenter occultis (§.249.), & tum vocabulis & fignis occultis uti licet in loquendo & lcribendo (§. 242. &feqq. ). Sed occulte loquitur & feribit» qui in loquendo & feribendo utitur vocabulis vel aliis fignis occultis (§.250.). Quamobrem occulte loqui & feribere licet , quoties uni cuidam aoimi tui fenfa fignificare teneris ad ea. vero alios celanda obligaris. Quod erat unum .
Eft vero ars occulte loquendi cryptologia i occulte vero fcribendi cryptographia (§..2j2.);. Quoniam itaque occulte loqui & feribere licet , quoties uni cuidam animi tui fenfa fignificare teneris, ad ea vero alios celanda obligaris; in hoc etiam cafu cryptographia licita. Quod erat alterum .
* v
In cafit propofitionis prjefentis. lex. natura: neque alter conqueri poffit de injuria fibi fa- attnobisjus occulte loquendi &fcribendi ($.170. &a , fi ex occulto fermone , qui ad ipfum non t*rt. 1. phil praei-univ.) , ut adeo jure noftro dirigitur concipiat opinionemfalfam: quod mox .utamur dum occulte loquimur & feribimus , clarius elucefcet.
§. 234.
Quoniam cryptologia & cryptographia licita eft, quando animi noftri fenfa An exercitii uni cuidam fignificare, alios vero celare tenemur ( §. 253. J , cryprologia 8c gratia ec- cryptographia vera in numero artium funt (§.252.) , quas tanquam habitus culte loqui 1 §*x6o. patt. 1. J ur. nat. ) exercitio comparandas (§,. 430 fPfycb. empir.) ; G)uin exer- & feribere Utu gratia occulte loqui ac feribere liceat , dubitandum non eft. liceat*
Si

g8 P*n HI'* C a p' 11'
Si qua ars fuerit licita J nenio affirmare aude* quas addifcendafr fumus apti & qua; nobis mj; bit, quod eam fibi comparare illicitumiit, cum xime neceffaria; funt C§. z< 5 a. part. i.Jnr.mu). potius ad eas.artes acquirendas obligemur , ad
i- *ss-
Quando- a d animi tui fenfa alios celanda non obligaris , liberum tibi eft . 3 utrum ei , cui nam libe. ea ^ em fignificare teneris vel tua fponte vis*, manifefie , an occulte loqui , vel fcrik • rum mani- re ve n s t Etenim cum occulte loquamur & fcribamus, ne quis alius nos Intel* ftfle , vel jjg atj j s , cui loquimur vel lcribimus (§. ijr. ), fi ad animi tui. fenfa alios occulte lo ce j anc j a non obligaris, nec necefTe eft, ut ei, cui loqueris vel fcribis , occulte qut acjcrt • i 0 q uar j s ve j fcribas (§. u8.pm. i . Pbil. prati, univ.). Quoniam itaque vi liber- ere ' tatis naturalis permittendum eft, ut in determinandis adlitbnibus tuis tuum fe.
quaris judicium, quamdiu nil facis contra jus tertii (§. \j 6 .part. i. Jur. nat.)i & vi ejufdem facere potes, quod falva obligatione naturali fieri poteft ( §. part. i. Jur.nat.); vi libertatis naturalis tibi permiffum, quomodo alteri, cui loqui vel fcribere teneris aut tua fponte vis , loqui vel fcribere malis. Quoniam itaque tam manifefie, quam occulte fcribere ac loqui poflumus (§. 2jo.); fi ad animi tui fenfa alios celanda non obligaris, liberum tibi eft , utrum ei, cui eadem fignificare teneris vel tua fponte vis, manifefie , an occulte loqui ' vel fcribere velis.
• Quando ad animi tui fenfa alios- celanda, uni bere velis , etiamfi ad animi tui fenfa alios cei cuidam autemfignificanda obligaris, e* ipfa hac landa-non obligeris (§. 70* Ontol. ) . Et pro di’
i obligatione nafcitur jus occulce loquendi , vel verfitate rationis a circumftantiis particularibus
* fcribendi , ubi cuidam eadem fignificare tene- in datocafu petenda;, unus loquendi modus liris (§■•*$• part. 1. Jur.nat. & §• part» 1. tero intelligitur melius , fi (amnio acumine in
, 2 hil.prafr.univ.). Quando vero non obligaris eo trutinando utaris. Quodfi igitur legis natu-
' ad animi tui fenfa alios celanda , nec adeft ra* rae perfe&iva; rationem habeas , qua; obligat ad
c tio aliqua fufficiens juris occulte potius , quam id , quod eft melius altero , eidem praeferen-
manifelte loquendi aut fcribendi • Quamobrem dum (§.193. part- 1. Pbil. praei, univ. ) , quod ad libertatem naturalem recurrendum , quando vi libertatis naturalis permittendum , non ta. quid permiffum fit definiendum (§• 138. part. 1- men hac lege permiffum dici poteft. Vides ita- Jur.nat.) . Quod vero folo jure libertatis de- que , cur in hypothefi propofitionis prasfentis fenditur, liberum potius , quam licitum dicen- occultum fermonem liberum potius , quam Jici- dum , cum fafrum ad alios nonnifi referatur tum dicere maluerimus. Vereor equidem nequi part. i.Jnr- nat.): neque enim libertas fint, qui nimias in difeernendo fubtilitates, aut nobis competit nifi refpeifta aliorum (§. i?a, in definienda moralitate rigorem nimiumaccu- p. i. Jur.nat.) , refpe&u autem agentis ad le- fent: quamdiu vero non demonftraverint, fub* gem naturae referuntur tanquam ad normam • tilitates iftas, rigorem huncce veritati adverft* In cafu particulari femper adefle debet aliqua ri, eorum querelae paruna me angunt.- ratio, cur occulte potius, quam manifefie ferh-
§.
An medio ' Medio licito uti non licet ad confequendum finem illicitum \ Quodfi enim fim* licito uti IU illicitus fit, cum finis ab agente intendatur, ( §. Gxj.part. 1. Pbil.prati, univ.) t ceat ad fi, nec finem illicitum intendere ( §. 170. part . r. Pbil.prati, univ. ) , confequenter nem illici, nec propter eum agere debemus {%. 616.part. 1. Pbil.prati, univ. ). Quamobrem tum cenfe. cum propter finem agat , qjui mediis ad eum confequendum utitur (§«9?^ quendtm . Ontol. ); ad confequendum finem illicitum medio licito uti non licet .
Principium hoc ampliffimum ufum habet in illius autem rgfpe&uhae mediorum obtinent ri ‘ univerfa philofophia praftica. Finis omnes a&io- tioneni. n«s bonas vitiat, fi fuerit malus , feu illicitus :
§• 2 57 *

8 <?
I
De obligatione circa Sermonem*
§• 2 57 *
Quoniam medio licito uti non Hcet ad confequrndum finem illicitum (§.2 j&), c 'ypt°gra- zthcryptologia & cryptograpbia licita fit, quando falteri ad animi noftri fenfa P&* &. fignificanda obligamur non tamen ea uti Hcet ad conferendum ma- ^yptdogU
lum finem . * ‘
In hoc confiftit cryptologi* & cfyptogra- phi* abufus , quod quidam ea utantur mali fi* nis confequendi gratia • veluti ad. occultandos amores illicitos, vel occultanda.mala» quo agitant , confilia . Quoniam principium profens fufficit omni abufut ab ufu difcernendo » ideo nec opus elt , uc in demonftrando fimus prolixiores , quandonam occulte loqui vel fcribere non liceat • Immo nec dici poteft > quod quis
ad animi fui fenfa alteri fignificanda obligetur, quando hoc fit mali finis confequendi gratia . De malo fine confequendo illicita eft omnis cogitatio , illicita quoque eft alteri quomodocun- que fafta fignificatio • Abutuntur homines eo in cafu non modo fermone occulto , verum etiam manifefto , vi prqpofitionis praecedentis i
§.* a$ 8.
Taciturnus xHcitur, qui tacet , quando ad veritatem reticendam obligatur. , Tacttu Jnf Taciturnitas adeo virtus eft, qua veritatem reticemus, quando ad eam reticen - ras ** dam obligamur. Vernaculo fermone dicitur bie £erfc$nutgcn§eit.
Taciturni in fenfu morali non funt.; qui fi- qui yel debes, vel loqui falcem convenit: neque Iere, quam loqui amant, ita ut parum, vel ni- nocin cafu filentium plerumque deprehenditur hil loquantur , etiamfi cum aliis familiariter nifi vitium quoddam naturale , de cujus caufis converfentur . Virtutis non eft filere , ubi lo- dicemus m Moralibus.
%•
Quoniam ad veritatem reticendam obligamuT, quando verum dicendo contra Qpando ta. officium vel obligationem contradam, qua alteri in lingulari tenemur, agimus, cifurnusve. aut contra jus alterius five perfedum, five imperfedum (§.167.168. ), tacitur- r 'f atem rr ’ ms vero veritatem reticet , quando ad eam reticendam obligatur ( §.2j %*) \*' tceat • idem veritatem reticet , fi verum dicere non poffit , nifi faciat , quod officio vel obligationi contraB *, qua alteri in fingulari tenetur , repugnat , aut quod eft contra .jus five per felium , five imperfefium alterius .
Videtur adeo praxis tam veraci catis , quam virtuti -adamuflim fatisfacere velit ; ne intra taciturnitatis admodum ditficilis , quia fuppo- limites ardiores eam coar&et , quam necefle mt omnia officia tam erga te ipfum, quam er- fuerac , praxin fua difficultate minime carere . ga alios , ipfum etiam Deum cognita , prouti ‘Sed de eo rertius difpiciemus in Moralibus, ubi ex demonftrationibus anterioribus abunde inno* etiam inquirendum , quomodo praxis virtutum •teicit, Immo negari nonpoteft, fi quis utrique facilitetur , quoties difficultates objiciuntur.
§• 260,
Confcientia dubia nihil agendum . Qui enim confcientia dubia agit, non modo r 'periculo legem naturae tranfgrediendi fefe committit (§.447 .part.i. PhiL untv -)\ verum etiam adu peccat {'§.448 •part. 1. Pbil.prd8.univ.) , adeoquecon- tra legem naturae agit (§. wo.part i.Pbil.pratf.univ.) . Confcientia igitur du« bla nihil agendum ( §. 1.31. parur. Pbil.prafl. univ.)*
1 J^Ppfidonem pr^fentem promittimus inftar fe enim patet , eam efle principium generale .
mmatis ad ea, quae fequuntur, demonftranda. quod admodum late patet.
1 ea rSV a . 1 ?.' n aliisdemonltrandis utemuc* Per
Wolfii Jus Natur* T om. III,
M
5 . zSi.

Pars 111. Cap. XI. §. 26 u
Quoniam ccmfcientia dubia nihil agendum ($. 260 .),, dubia vero eft confclen*-
lia, quando dubitamus, utrum judicium noftrum de a&ione fit verum, anfal- fum j(§. 410 .part. x.phil.praB.univ.) , confequenter haeremus, utrum affirmare, an negare debeamus, num attio fit lege naturae conformis an eidem contraria, utrum committenda, an omittenda ( §. 505. Log .); Quamdiu h aremus , numaBio aliqua legi natura conveniat, an eidem repugnet , utrum committenda ,, <*» omitten . agendum.
(Quemadmodum in Phyfieis fine ratione fuf* dum, vel noni agendum, atque adeo nihilagen : ficiente nihil fit (§.70 Ontol.) > ita & in Mo- dum . Rationi igitur admodum confentaneum jralibus fine ratione Sufficiente nihil agendum . eft , ut conficientia dubia nihil agatur . A&io Ratio autem ad agendum fufficiens eft , fi cer« autem bona hic fumitur in omni fiua latitudi- to conftet afttonera elfe bonam > ad non agen* ne , quatenus honefta (§. 171 . part. t. PhiloJ . dum vero, fi exploratum fit, aftionem eflema- praH. univerj.) , fi ve fuerit debita , fiye licita Jam. Quamdiu adeohsres utrum bona fitaftio, (§. 170 . part. 1. Phil- praft.untv.') . Et idem an mala, nondum adeft ratio fufEciens ad agen* nendum de mala (vi §§.«>.).
6. z6u
Qui alteri ad animi fui fenfa fignificanda non obligatur , & ineo haret , num ve- 1
Quid pert debeat m cafu dubio , num veritorum dicendo faciat , quod officio , vel obligationi cuidam , qua alii in fingulari tene -
r^' tur ’ re P u & nat > <l u<> d contra alterius jus fine p erfe Sium five imperfeBum efl , caju aubtc », vev { tatent reticere debet. Etenim fi quis alteri ad animi fui fenfa fignificanda non obligatur, necefle non efl; ut hoc faciat ( §. 1 x8'p*rt. 1. Pbil. praB. univ.), J/aueoque libertati ipfius reli&um videtur, utrum id facere velit, necne(§. 1 56, vel fit P art ' i-Jur. nat.). Quoniam tamen hoc facere nequit (§.159 .part. i.Jur. nat .), contra ius u b* veriloquium pugnat cum officio aliquo, vel obligatione contrafla, qua al* alterius* ten * ‘ n fingulari tenetur, aut fi fuerit contra jus five perfedlum, five imperfe-
dum alterius, fed veritas potius reticenda (§. 1-67. r68.); fponte fua rerum dicere non ante debet, quam ubi ea de re certus fuerit. Quodfi ergo in eo hae* reat, num verum dicendo faciat, quod officio , vel obligationi cuidam , qua alteri in fingulari tenetur, repugnet,, vel quod contra alterius jus five perfe- dum , fire imperfetflum eft, cum nihil fit agendum, quamdiu haeremus , num aiflio aliqua fit legi naturae conveniens, an eidem repugnet (§.261.); qui alteri ad animi fui fenfa fignificanda non obligatur & in eo haeret , num verum dicendo faciat, quod officio, vel obligationi cuidam, qua alii in fingulari tenetur, repugnat, vel quod contra jus five perfetfum , five imperfedum alterius efl; veritatem reticere debet.
, Non adeo facile eft , praefertim parum acu* cenda fuerant, & parum folatii ineft excufatur tis providere quaenam er eo confiqui poflint , ni imprudentis , quando dicit : non putaram, quod hoc vel illud alteri dixeris : id quod ta- Ceterum quando loquimur de obligatione ad mea requiritur ubi judicare volueris , num ve- anum noftri fenfa alteri fign ficandum , id non riloqmum pugnet cum officio aut obligatione , confundendum eft cum obligatione refpondendi qua alteri teneris, aut cum jure alterius. (Quod- ad qujeftioneni alterius. S<epe enim non mter- h enim hinc fequatur , quod pugnat cum offi- rogati tenemur alteri lignificare animi noftri cio vel obligatione quadam qm -alteri teneris, fenfa, fubinde etiam hoc findet pni ientia : la^ vel cum alteriusju.e, veriloqum n quoqre cum pe ex adverfo interrogatis tacere licet » nec ut eodem pugnat. Semper sde* uitius ell tacere ,' refpondbas ulla urget nrcefThis ; quo in cafu ubi alteri ad animi tui fertfa fignificanda non deficit & obligatio animi fui fenfa alteri figui- obligaris , quam intempeltive ac temere ,oqui , ficandi, & obligatio fiiuplicitcr aliquid loquen- ■ quae, a te difta alteri fuille pofthac .oeutteat. di.
Minimum imprudenter eloqui pote* , quae reti;

De obligatione onca Sermonem*. p\
z6$.
St pravi des ea, qua dicis , alium offenfura , aut f altem verendum , ne hoc fiat', An loqui ii. ad animi tui fententiam vero dicendam nemini obligaris; tacendum eft , feu veritas ceat , reticenda . Quoniam enim nemo alterum offendere debet ( §. 939. purt* i» Jur. alium offen. nat.), ubi verum dicendo alterum offendis, aut faltem verendum ne hoc fiat,^* p°f~ veriloquium pugnat cum officio erga, alios, aut dubium faltem eft, utrum p \x-funt* gnet, nec ne. Quamobrem cum veritas reticenda in utroque cafu fit ( §. 157.
262 .); ubi praevmes ea, quae dicis, alium offenfura,aut faltem verendum , ne hoc fiat, ad animi tui fenfa vero fignificanda nemini obligaris , tacendum eft, feu veritas reticenda.
Quando alter offendatur fatis diffiim efi alf- Quod alium offendere poteft , dicendum non bi C 5.636. part. u Jur. nat. > . Vulgo dicitur t eft, fed non fatis determinate ».
Similiter Ji pravi des, alterum offenfum iri , quod hoc dixeris , nec ad hoc dic en- Aut fi quod dum ei obligaris , cui dicis ,' at faltem veretis , ne iflud fiat , tacendum eft , aut ve-a te di8a ritas diftimulanda . Oftenditur eodem prorfus modo * quo propofitionem pra tcz- fint , offen. dentem offendimus. datur alius ».
Cafus hic nott confundendus^ eft cum altero, tu hoc Titio figniflces , qui idem ambire vult >
Aliud enim eft dicere, qua: offundunt alterum, Ma;vius offenditur , quod hoc Titio __ dixeris . aut alium quendam feu tertium: aliud vero of- Subinde vero fieri poteft ut quis offendatur » fendere alterum , quia hoc dicimus. Ex.gr. Si tum quod hoc diftum fuerit, tum etiam eo ip- dicis M^vium effe fceleratum , id ipfum, quod fo, quod dicitur, veluti (1 quas famam alterius dicis , eum offendit. Quodfi Masvius te confu- faceflunt divulges, etiamfi famas ejus detrahendi luerit, num munus aliquod ambire debeat , & animus tibi non fit •
S. 26f.
Damnofum dicitur, ex quo damnum aliquod quomodocunque confequitur * Damnofum Hinc damnofum dicitur ei, qui ideo damnum aliquod patitur. quid fit.
Ex.gr. Incendium tibi damnofum eft quo quod ambis , obtinendi , quia alter hoc dixit *des tua: vel res tua: conflagrant : fermo alte- aliis, qualecunque tandem id fuerit, rms tibi daimoiiw eft , ii excidis fpe muneris, ,
§* 2 66*
Si veriloquium tibi vel aliis damnofum , ad hoc vero dicendum nemini obligaris , Quando veritas reticenda* Etenim non minus a fe ( §. 49?. part. 2. ]ur* nat .), quam ab quod nobis aliis damnum omne avertere debemus ( §. 49 ?. part . 2. Jur. nat*) , confequenter vel aliis , cavere, ne quid a nobis fiat, quod alteri poffit effe damnofum ( §.265.). Qua- damnofum mobretn porro eodem, quo ante (§.263.), modo oftenditur, veritatem effe re. dicere non ticendam, fi veriloquium tibi vel aliis damnofum effe polfit , ad hoc vero di- liceat. cendum nemini obligaris.
j
Vulgo dicitur: Quod tibi vel aliis damnofum generalia ad cafus particulares applicari poffint effe poteft, alteri ne dixeris , fed non fatis de- ac debeant , fi quidem' taciturnitati ftudere vo- tetminate. Ceterum haec fpeciminis loco appo. lueris, ne loquaris, ubi tacendum, nec taceas * nere libuit , ut appareat , quomodo principia ubi loquendum.
M 2
§. z$7*

9 *
Pars III. Cap. IL
§. 267.
i
Arcanum Arcanum dicitur, quod ab aliis ignorari volumus» vel etiam velle debemus.
quid fit.
Ita Medici vocant arcana fua compolitiones Medicamentorum a fe inventas , quas ab alii* ignorari volant , ne lucro inde captando defraudemur • Similiter in numerum arcanorum ' xJert unufquifque» quas clam patravit, propte-
rea quod metuit , ne (I aliis palam fiant male fafta , damnum inde quoddam aut incommodum fentiat- Arcanum quoddam eftconfiljum, quod animo agitamus, nec aliis palam fieri volumus, ne eventu forfan fiuftretur.
§. 26%.
Arcana fua alteri committere dicitur, qui ea ipfi fub fpe vel fide filentii , hoc Arcana ^ p ub con( p lt ] one ve i tacita, vel expreffa, ne dicat aliis, patefacit . Prodere ^prlTerc autcm * nava alterius dicitur, qui fibi commiffa nota facit aliis- quid fit .
Contradi&orium videtur, quas ab aliis-ignorari vis, dicere alii . Enimvero fubinde res ipfa non patitur, ut nobis folis nota fit, fed arcani participes facete tenemur alio* quofdam . Ita Miniftris ftatus intimis , quorum confiho Rex decernit, nota funt arcana Regis. His a Rege committuntur fpe filentii, quia ex muneris ratione ea nemini prodere tenentur . Subinde amicus arcanorum amicum fuorum facit participem , vel fpe filentii ex fide amicitiae concepta, vel fub exptefla conditione, ne rurfum dicat aliis, quae ipfi dicuntur : cujus quidem rei variae efle poliunt rationes*, quas fuo loco videbimus • Velle igitur , ut quod ab aliis ignoretur , & idem tamen dicere nonnullis , inter fe minime pugnat. Experientia obvia hoc fatis con* firmat . Indignantur enim homines arcana fui prodentibus, fatis msnifefto indicio, quod ipfis didka alii* iterurn dici noluerint. Et, fi qui ia arcanis commifns fidem datam fallunt, quos eo* rum participes facere debuimus, de ii* conquerimur.. /
26^»
Si quid ab aliis ignorari volumus , neceffe efl ut ex eo , fi norint alii , nobis mali Cur quid qui dpi am eveniat , aut faltem vereamur , ne eveniat . Quoniam enim fine motivo *b altis nolitionis ut quid nolimus fieri nequit (§.889. Pfycb.empir. ) ; fi quid ab aliis
ignorari ignorari volumus, neceffe eft ut motivum quoddam nolitionis adfit . Confiftit
vehmus, autem motivum nolitionis in reprasfentatione mali ( §. 890. Pfych. empir. )- Qua- mobrem fibi tanquam malum reprajfentare debet , ut alii id norint , quod ab iis ignotari vult. Cura itaque notitia aliorum nobis mala effe nequeat , nifi quatenus inde mali quidpiam nobis evenit , quod per fe patet ; ideo neceffe eft» ut, fi quid ab aliis ignorari volumus , nobis mali quidpiam eventurum praevideamus, aut faltem vereamur, ne eveniat.
Iti Medicus compofitionem medicamenti, cujus difpenfatio fibi lucrofa , ab aliis ignorari vult , ne lucro privetur. Quodfi excipias, fubinde etiam fola invidia erga alios adduci horni- nes , ut nolint, aliis quaedam fibt nota innote- fcere s ne hoc quidem propofitioni prsfenti
obflat - Etenim tum malum judicamus , quod hoc alteri notum fit , cujus notitia eum carere malumus, quatenus ex ea taedium feu moleltiam percipimus, etfi per errorem (§.??3. ?/?<■£.«w* Vir. ).
270.
Ratio arca. Quoniam neceffe eff, ut , fi quid ab aliis ignorari volumus > cx eo» quod f ? riI ^ t aln » noois malj quidpiam eveniat , aut faltem vereamur , ne eveniat arcanum vero ab aliis ignorari volumus (§.267.) ; arcanum fi norint mtiiy aut nobis aliquid mali evenit , aut [ne eveniat faltem metuendum .
Iu

De obligatione circa Sermonem *.
Ita Medicus fafturam facit lucri, quod perci- tur . Fam* tus macula adfpergitur , fi fcelus pere poterat , fiquidem arcanum fuum divulge- clam perpetratum palam fiat.
271.
Ad quod reticendum obligamur , id arcanum fj.Ad quod reticendum obliga- Tf od mur, illud nemini dicere, confequenter ab aliis ignorari, velle debemus. Enim Stcenaumjtt vero quod ab aliis ignorari velle debemus, arcanum eft ( $. 267. ) . Ergo arcanum* quod reticendum obligamur> id arcanum eft»
Jure naturali pro arcanis habenda non funt, tur recepto loquendi mori vim inferre videre- nifi ea , ad qus reticenda obligamur : multo mur , in definiendo arcano confuetudinem lo- minus itaque iis accenfenda, ad qux aliis palam quendi fequi , quam ad moralitatem animum facienda obligamur . Homines fspe pro arcanis attendere libuit. Et hac de caufa propoli tionein. habent , quae non fune , rationibus extrinfecis pnefentem convertere non licet, pro diverhute genii diverfis addufti • Ne igi-
§. 27 2.
Arcana tua nemini committere debes , ni fi ei r qui ut eorum fit particeps neceffe An arcana efi . Arcana enim tua ab aliis ignorari vis, aut velle faltem debes ( §. 267. ). aliis com - Et quamvis ea alteri patefacias fub ea conditione , ne dicat aliis , quod ipfi mittenda . „ dixifti, feu fub fpe vel fide filentii ; cum tamen experientia conftet , quam multas fint rationes, cui hoc non obftante dicantur aliis , quae dici non debebant, femper haerere debes, utrum tutum fit alteri arcana tua patefieri , nec ne. Quamobrem cum nihil agendum, quamdiu haeres, num aliquid faciendum , an non faciendum (§. z6i.); arcana tua nemini patefacere debes , ne fub ea quidem conditione five tacita, live exprefia, ne aliis dicat , quae ipfi dixifti, hoc eft, ne fub fpe quidem vel fide filerkii. Enimvero alteri arcana fua committit , qui fub fpe vel fide filentii ea alteri patefacit (§.268.). Arcana igitur tua nemini committere debes ► Quod erat unum .
Urget autem fubinde neceffkas, ut arcana tua commitas alii, veluti fi con- filio alterius indiges, vel opera alterius in exequendo, quod decrevifti . Quamobrem cum hoc dn cafu non amplius tibi liberum fit, utrum arcana tua alteri committere velis, an nolis, etfi nemini committere malles ; ideo arcana tua committere non debes nifi ei> qui eorum ut fit particeps necefieeft. Quod erat alterum .
Necelfitas nullam habet legem • Neque adeo erat , fi vet maxime hypothetica faltem fuerit qusri poteft, utrum hoc facere , an non facere necelfitas , quas in fe quidem moralis non eft , debeas , ubi fieri necelfe eft. Nee dici poteft te fed phylica , a morali tamen pendet . Sed de'
^Ie vel minus refte fecifle , quod fieri necelfe his plura dicemus fua loco*
§• » 73 -
Natura obligaris ad arcana tibi commiffa non prodenda . Qui enim arcana fibi Obliget * cornmilfa prodit, ea nota facit aliis (§.268.). Quamobrem cum ei, qui illa t\- comiara * r ~ bi commifit, mali quidplam eveniat, aut faltem metuendum , ne eveniat , fi cana - arcana alii norint (§.270.), & taedium ipfi creas ea alteri patefaciendo ( §. 570. Frenat* Vftcb.empir.) y & in periculum mali adventuri adducis. Enimvero nemo alteri razdia creare.(§. 725. part. i.Jur. nat,} & quantum in poteftate tua eft cavere «ebes, ne alius quicunque incidat in mala animi, corporis ac fortunas ( §. 6 13.
P ar t. i.Jur.nat .). Arcana igitur tibi commifia nemini nota facere debes , con- fiquenter natura ad arcana tibi commifia non prodenda obligaris(§. 171. part. r* *kil.pTa(l,univ.).
Du-

Pars Ili, Cap. TT.
Dupler datur obligatio arcana fibi commiffa do , de pado autem nondum egerimus. Natu: non prodendi. Alia nimirum connata eft , alia ra vero obligamur ad omne id. ad quod alteri contrada. I)e connata hic agimus : de contra- vi officiorum natura, debitorum tenemur, da hic agi nondum poteft , cum veniat ex pa^
Taciem tor arcanorum alterius quomodocunque faBus fueris particeps , ad ea. non ptoden -
ro expendi' da obligaris, Oftenditur eodem modo* quo propofitionem praecedentem often- t u r . dimus.
Etenim live arcana ab altero tibi fuerintcom- miffi , live alio quocunque modo eorundem fa- dus fueris particeps , ubi ea prodis, & taedium illi creas, & ipfum In periculum mali eventuri adducis . Quamobrem ninc porro ut ante cort- fequitur, te ad ea non prodenda obligari. Non uno autem modo fieri poteft, ut arcanorum alterius fias particeps: etenim alius tibi ea prodere poteft, tu cafu auditu percipere potes , quae committuntur alii , videre etiam cafu vales.,
S*
Si is y cujus arcana nofii , tibi fitBus fuerit inimicus ■; ea tamen prodere non d<* An arcana p ef ' Quoniam enim ei, cujus arca~na nofti,, mali quid evenit , aut , ne eye- tmmtctpro- n * iat) faltem metuendum eft, fi nor.iht_alii (§.270.); ubi ea prodis quia tibi dere f'-^.f ac q;us eft inimicus, non alio fine id facere potes , quam ut uipfi aegre facias, adeoque ipfum odis Pfych. empir, ) . Enimvero nemo inimicum odiffe
debet (§. 6 $z.part, \,Jur. nau )Quamohrem nec arcana ejus prodere debes, qui tibi fadus inimicus.
qua» clam facere voluit alter » aut alio quodam cafu tibi innotefcere poteft , altero nolente. Si obligatio ad nen prodenda arcana tantummodo ex pado veniret tibi non commilfa pro arbitrio, tuo prodere poteras : enimvero quoniam etiam ad ea non prodenda obligaris , quatenus hoc pugnae cum officiis erga alios, eadem oblU gatio te tenet , qjuocunque modo tibi innotue* rint 0.
Videmus adeo inimicitiam non effe rationem fufficientem juris ad prodenda arcana alterius > fed inimici arcana prodere non minus lege naturali prohibitum , quam amici , vel alterius cujufcunque , qui indifferenti in te animo eft . Eft quidem ea motiyum hoc faciendiquatenus ex taedio alterius voluptatem percipimus , adeoque nobis bonum judicamus , quod, alteri male fit > fed a vera virtute alieni funt , qui hoc motivo utuntur. Virtuti enitn deditus non utitur motiYis illicitis». Multo, minus autem moti-
va illicita adum in fe illicitum licitum efficere poliunt, quemadmodum arbitrantur , qui £•• bi perfuadent , ob inimicitiam prodere licere, quod ob amicitiam reticendum fuerat. Apparet itaque quam neceflarium fuerit obligationem naturalem ad non prodenda arcana alterius de- monftrari , ut pateat , prodere arcana alterius adum in fe illicitum efle , cum vulgo hoc non agnofeatur ; qui enim hoc agnofeunt , inimici* tia vel offenfa proditionem arcanorum minin> e ' tuentur .
I76,
Quinam temere lo. quatur .
Verba temeraria dicuntur, qua nullo fine proferuntur . Vocantur a Cbrifto verba otiofa Matth. XII. 36. Hinc temere loqui dicitur, qui nullo fine intento loquitur, hoc eft, non alia de caufa , quam ut loquatur.
Vulgo dicitur temeraria loquentem loqui fine ulla «aufa: nou vero intelligitur caufa alia, quam finalis- Nimirum fermo inventus eft eum in fi- nem , ut alteri animi noftri fenfa fignificare valeamus tam in intelligendo , quain in volendo» cum homo homini utilis elle debeat, Sc nemo fibi folus fufficiat l §, zao, part, 1. jpbilef.
fraft. univ.). Inventus adeo eft communis utilitatis promovendae gratia , confequenter m communicandis animi tui fenfis alteri famp er fpedanda eft aliqua vel tua , vel alterius utilitas - Quodfi vero neutrius veftrum interfit , animi tui cogitata innotefeant alteri , nullo n 7 ne ipfi loqueris, ac ideo tetnere.

91
De obligatione cifca Sermonem *
§. 277.
Eo^em fenfu fafla temeraria dicuntur, quse nullo 'fine committuntur. Et te- Temeraria
mere quid Jacere dicitur, qui nullo fin^ facit. faBa qua.
nam fint.
Quemadmodum in verbis Xnot. §. 276.) , ita alterius intereft , cur quid facias, nullo hoc fit etiam in faftis fpe&atur vel propria vel aliena fine, adeoque temere id facis, & faftumhoc te- utilitas , & ea eft inftar finis , ,qui a faciente merarium eft. intenditur . Quodfi vero nec tua refert , nec
§. 278.
Temere nil faciendum , nec loquendum. Qui enim temere quid facit , aut Io- An temera* .quitur, is nullo fine intento hoc facit (§.277.), confequenter cum fapiens agat ria verha& propter finem (§.678. Pfych.rat.), fapiens in faciendo non .eft . Enimvero fa- f a & a licita, picntes efle debemus ( §. 254. part. 1. Jur.nat.) . Quamobrem nec facere qaiid*^-* piam, nec loqui temere debemus.
Oftenditur etiam hoc modo. Homo in omnibus fuis a&ionibus perfeftionem fui aliorumque & gloria? divinas per fe & alios manrfeftationem diredte intendere ( §.30.3 i.parf.2. Phil.pra£l. univ .), confequenter femper propter hunc finem agere ( §. 617. part. 1. Phil. praB. univ.), adeoque nullo fine non intento nunquam agere debet ( §. jzz.part. 1. Jur. nat.). Quoniam igitur hunc finem minime intendit, qui temere quid facit, vel loquitur (§.175*277, ) ; temere nil quicquam faciendum, nec loquendum.
Equidem ex demonftratione priore fatis in- telligitur, verba & fafta temeraria efle illicita, quia fapientise , virtuti nuelleftuali adverfatur* ex polleriori tamen turpitudo eorum intrinfe- ca clarius elucefcit, quia pugnat cum vita per- fefta (§ 33 . p. i- Phil pra 51 . univ ') & lege na* ttirali conformi ($ 31 p. 2 . Phtl.praft.univ.), adeoque etiam cum ea , qax rationi , naturae humana; , immo etiam voluntati divin* convenit (§.J7, ,part.z Phil- p*a£t univ ) Atque hinc patet ratio , cur Chnftus Matth.XIl 36. verba otiofa promifcue omnia tantopere damnet, de quibus ohm Deo reddituri fimus rationem.
Urget enim vitam perfeftam , qualis eft Dei ,
Mattii. V. 48. tanquam principium /uris naturalis , quemadmodum oftendimus in Horis fubfe- civis A. 1730. Trim. ver. num-f Abiit autem , ut tibi perfuadeas, fi nihil temere loquendum, hominem ab omni conyerfatione - cum aliis ab*
ftinere debere , nTfi magis mutus , quam pifcls efle voluerit: cum enim ea, qua; quotidie fiunt, ad augendam Sc confirmandam experientiam faciant , qua; non modo ufui eft , quatenus empirici fumus in agendo (0. foz. Pfych.empir.) , fed & ad refte agendum plurimum confert t§*26i. Sc feqq. 270. 3 c feqq. & 30 o. p 2. Phil. praft.univ. ) , ut taceamus , quod prudentia , ad quam acquirendam obligamur (§.2*8. p. 1. Jur.nat .) , abfque ea nulla fit > non inutiliter de iis, quae quotidie fiunt, veiba facimus, modo omnia in ufum noftrum & aliorum convertere velimus, quae eidem fervmnt. Quamobrem nifi temere loqui volueris , necefle eft ut non modo omnem officiorum naturalium rationem habeas perfpe&am j verum etiam perpendas , quaenam utilitas vel a te , vel ab altero , cui loqueris, ex feruione tuo fperari poffit-
§. 279.
Finis ultimus omnis fermonis eft fui aliorumque perfeBio Etenim perfe&io fui . . .
aliorumque eft finis ultimus omnium atftionum humanarum (§. z%.part. 2. Phil . tnU u
prafl. univ.). Quamobrem cum etiam fermo , perceptionum , appetitionum & omnis averfionum , hoc eft, animi fui leniorum per vocabula fignificatio ( §• 713. ^artJ emoms ’
2 * Phil. pracl. univ.) , in eaium numero fit { §. $67.part. i.Theol. nat.);' fermonis guoque omnis finis ultimus lui aliorumque perfetftio elle debet.
Nimirum fermo homini ideo concefliis . quia s viribus p rfe&iorn m mutuam promo ere tenemur i. § 221. p» i- Phd.pract univ.), •«emine imi folo iufficier.te ( §.220. p.\. Phil.
praB. univ.) . Ad hunc itaque finem fi refertur fermo nofter , facile verba temeraria a non temerariis difeernere licebit. Quoniam vero ad finem ultimum non immediate omnia referun-

Pan III. Cap, U,
tur , cum alii intermedii eidem fubordinentur mediate intenditur i ad perfeftionem nodrirri (§•943* Qntcl.) i nemo non intelligit , ad fi- aliorumque per modum medii fefe habere de- nem ultimum referri , quod ad aliquem inter- bet.
-medium refertur: quicquid nimirum ab agente
§. 280.
Garrulitas Qui multa temere loqui folet, Garrulus dicitur . Quamobrem cum temere quid fit .. n on fit loquendum ( §»278. ) , Garrulitas vitium eft multa temere loquendi ( §. izi,part, i.Pbil.praB. univ .).
Natura homines quidam multa loqui amanti alii vero ad filendum , quam loquendum funt proniqres . Ratio differentia: patebjt fuo loco in philofophia morali . Hinc vero inferre minime licet, garrulitatem vitium effe naturale , faltem in nonnullis . Neque enim ideo temere quis loquitur , quia multa loquitur - Natura igitur ad loquendum proclivis facilius in hoc vitium incidit: ipfa tamen, qua: natura ineft ,
proclivitas , vitiofi nil habet. Obtinet idem in quocunque vitio alio , ut ad idetn alii naturi fint procliviores aliis pro diverfitate depolitionum naturalium > fed ut ha: difpofitiones in vitiofum habitum degenerent ex accidente eft , nec natura: imputandum , quae dtverfum facit hominum genium . Sed de his luculentius dicendum in philofophia morali»
§, 281.
Futilitas quid fit.
Futilis dicitur, qui filere tacenda nequit. Hin c-Futilitas eft vitium, quota- j cenda loquimur , confequenter arcana vel propria , vel commiffa effutimus (§.272.273.).
Futilem ita definit Pompejus F eftus de verborum fignificatione . Quamobrem cum in numero vitiorum (it tacenda loqui ($.311. p. 1. Phil.praft.univ.) i vitium hoc futilitatis nomine infignire placuit . Garrulitas 8c futilitas vitia in exceflu funt: fed dantur etiam vitia in defeftu , nempe fi quis fiientio nimium deditus filet, .quando loqui debebat , 8c qui in arcano-
rum numerum refert ] qua: nemini non noti efle poterant , vel aliis mnotefcere debebant. Non tamen commoda fuccurrunt vocabula , quibus ha:c vitia indigitare datur. Hoc tamen minime oblhbit , ne de iis in philofophia morali tradantur ad ea fugienda & .agaofcenda neceh fana.
282.
Jaflare fis dicitur, qui -exiftimationis affeftanda; v ca-ufa multa de fe five vera, quia fit, g yc £ a jf a dicit. Unde intelligitur, quale vitium fit ja&antia, nimirum illud, quo exiftimationis affectandae caufa multa quis de fe live vera, live falfa dicit»
Et fi autem exiftimatio fit aliorum de perfe- ftione noftra judicium f§.?38. p. i.Jur . nat.')i non tamen ideo requiritur, ut ja&ator (ibi tribuat veras.perfeftiones , fed*fufficit pro talibus ab eo Jhaberi, qua: fibi tribuit. |dinc videas jactabundos multum loqui de divitiis fuis , etfi bona fortuna* non pariant exiftimationem , mfi quatenus virtutum intelle&ualium fic moralium
concurfu fuerunt acquifita (§.-€49. part. iJ# r * nat.) . Communiter enim homines fupra aho* eminere volunt , propterea quod quibus abun- I dent , licet eas vel foli fortuna: debeant . vel I male acquifiverint , ita ut in cafu priore ..nihu ad exiftimationem faciant , in.pofteriore autcni eidem prorfus obltent.
2 8 3*
'Jntrg&Wta M emo fi* J*#*™ debet. Qui enim fe jaftat , exiftimationis affeftandac caufa * ' ‘ multa de fe five vera, fivp falfa dicit (§.282. ) , adeoque fermone fuo exilii'
marionem intendit tanquam finem ( §. 616. 61 7. part, 1. Pkil. prafi.univ .). Sei nemo exiftimationem tanquam finem intendere debet (0.5^2 . part. u jur. nat.)» Quamobrem nemo fe jaftare debet.
Atq«

De obligatione circa Sermonem , pj
'Atque hinc patet i quod ja&antia fit vitium contrahat a pugna cum lege naturali ( 5 . eit .) (fjia. parti i. Phtl. prati, ttniv.) , idque tan- magis utique vitiofa eft , fi duplici , quam fi to majus, fi falfa de te dicendo exiftimationem fimplici obligationi repugnet . Probe hoc no- affeftes, cum operam dare debeamus , ut exifti- tandum eft , cum ufui fit in demonftranda tur- matione fimus digni . Cum aftio vitiofitatem pitudine adionis.
§. 284.
Qui fama tuenda caufa , vel alios erudiendi gratia propria merita recenfet ; ja- fi *
Bator non eft , in utroque cafu hoc facere licet . Qui enim famae fuae tuendae n f i a & an ' caufa, vel alios erudiendi gratia propria merita recenfet, is non exiftimationis Ua P™P rta affe&anda; caufa hoc facit. Quamobrem cum is demum jadlator fit, qui exifti- *&**]*«”- mationis affedandas caufa multa de fe five vera, five falfa .dicit s .( fc. 282.) ; j ^tut menta. ftator non eft, qui famas tuendas caufa, vel alios erudiendi gratia propria merita recenfet. Quod erat primum.
Eniravero famam & exiftimationem adverfus calumniam etiam verbis defendere debemus (.§. 1047. & feqq. i.Jur. nat. ).. Quamobrem fi famae tuendae caufa propria merita recenfemus , id non fine jure noftro facimus ( §. i^.part.
1. Pbil. prati, univ.) , adeoque hoc facere licet ($. ijo.part.i.Phil.prafi.univ.).
Quod erat fecundum.
Denique omni ftudio in id eniti debemus, ut homines etiam alii omnem facultatis .cujuslibet animae acquifitu fibi poftibilem confequantur ( §. 637 .part. 1.
Jur.nat.). Unde porro eodem, quo ante modo , oftenditur alios erudiendi gratia propria merita recenfere licere. Quod erat tertium.
Non eft quod objicias , hoc prxtextu jaiftan* agnofcatur , ut in praetextu ifto perperam prae- tis latas fores pandi: oftendemus enimfuotem- fidium collocetur.
■pore in Philofophia morali, quomodo jaftantia
Serium 'dicitur id , ad quod dicendum vel faciendum ratio quasdam nos urget. Serium Unde verba feria , quod cum animi noftri fenfts , & fa&a fcria quod cum aftione quid fit „ interna conveniant , ab aliis credi volumus.
Serium non confundendum eft cum fincero ; quod fimulato opponitur ii. 7 14 71-6. part.%. fjnl.pra&.umv.) . Etenim etiam fimulafor ferio loquitur & agit, cum videri velit, qui non eft • Ex.gr. fi quis amicitiam fimulat , amicus Videri vult. Quicquid adeo dicit, quicquid fa* cit, ferio dicit ac facit , eo nempe fine , ut tu putes eum tibi efle amicum . Verba tamen ejus & fa&a minime fincera funt • Hinc fi dicere velimus , nos ferio loqui , credere alterum jubemus, quod, qua? dicimus, vera fit animi no ftri lententia . Et vicifiim quando volumus ab »hero credi , qua* dicimus veram animi noftri fententiam elle dicere-folemus, nos ferio loqui, n vel maxime fimulemus quod non eft. Quemadmodum fermone vernaculo aiftionem finceram
eine aufcicgfige ftan (ung vocamus* ita feriam eine ernft^fte ftanblung appellare folemus. Unde ferto loqui vernaculo fermone
dicimus CPnift CltO.lg ffl^Cn * Equidem non nego per inconftantiam loquendi fubinde ferium opponi fimulato , veluti quando vernaculo fermone dicimus , ift lltCifl rCC^tCC
(?rnft/ i$ ftelle mic£ nic|>f nue fo; i ft j
conflantia tamen loquendi veritati nullum affert praejudicium , nec obftac quo minus in Philofophia a fe invicem dlfcernantur, qaae diver- fa funt , vocabulis a vago fignificatu ad fixum reduftis C 0.144. Dtfc.prtlim.). ^
286»
Quando faftis fignificamus, quod verbis indigitari folet, faffa verbis aquipol - Fabia
Me dicuntur* \ quando ver-
t , . ,. ... . bis <c qui pol,
f ta vultu auftero qoando iratum prodimus pollet . Similiter fi fores occludimus , dum al- i eant c *animum ad nos advecta.iti, vuhus verbis aequi- terum ad nos adventantem videmus * ac hoc * ‘Wolfii Jus Natura Tom. III. N ipfo

P 8
Pars 111. Cap . 27.
ipfo animum iratum fignificamusi faftum verbis quibus internum animinoftri flatum aliis (igni- aequipollet. Verba enim figna communia funt , ficare folemus.
§.
joci & I«- Verba Sc fa&a iifdem aequipollentia non feria dicuntur J ori ; fa#a vero cete»
di quid ra non feria Ludi .
Jocum' & ludum opponi ferio ; nemo non quaenam ad ludos fine referenda , non difeer- agnofeit > nec minus agnofeitur , jocum praeci- nitur. Nisftrum itaque efle duximus, in difcri* pue verbis, ludum faftis, interdum tamenetiam men h°c inquirere: quod ufui loquendi conve* faftis illum fieri. Vid -Stephanus in Thefauro nienter aflignari exempla obvia docent- Lingua: Latinae. Quatnam vero fa&a ad jocum,
§. 288.
Ourmiam Xr ludi flrr<»nfiendi nnn fnnt an* vero feria non
Jocomm funt>
ea nuna ratio neri urget meo jocorum maorum rmio mina
isiciorum ur g ens datur , confequenter tam joci , quam ludi tantummodo animi , aut temporis
latio*™ U fullondi gratia jiunt .
ratio.
Cum nihil fit abfque ratione fufficiente , cur urgens eft cur iifdem affiduam operam navet , potius fit quam non fit C §-7o~Qntol.) : joco» ipfa hoc faciendi obligatio Quando itaque Aurum quoque & ludorum ratio fufficiens dari diofus facit , ad quod faciendum obligatur , ie* debet. Enimvero non omnis ratio fufficiens ur- ria tradat . Quodfi vero animi , tantummodo gens eft. Tempus fallere ratio fufficiens eft otio- gratia cytharam pulfat , ferium hoc non eft.» fo, cur ludat» non tamen ratio urgens. Aft fi fed ludus* quis in Academia ftudiorum gratia degit, ratio
§. 289.
Joci , quibus alii offenduntur , vel laduntur , illiciti funt . Quoniam enim nemo
Joct quinam alterum vere offendere (§. 939 . part. i.Jur, nat.) y nemo alterum laedere debet illiciti,. ( 5 . 695 .part. i.Jur. nat.) i nec jocis aliquem laedere aut offendere debemus.
Joci adeo, quibus alii offenduntur, vel laeduntur, illiciti funt..
Latfio hic fumitur in ampliffimo illo fignifi- poteftj perpendendum etiam , quinam alterum catu , quem vocabulo tribuimus dum liefionem offendere queant. Ita jociobfcceni offendunt au- prohibitam lege naturali demonftrare voluimus res honeftas, aliorum vero libidinem fufeitant. O.669. & [eqq-part.i.Jur-nat.) . Quamobrem adeoque iifdem hi laeduntur (§. bgq-part. i.Jur. fi qnir jocos illicitos difeernere voluerit, omnes nat.) :, funt adeo illiciti, iftos medos perpendere debet, quibus quis laedi
»90,
7 aci . aui temere Jiunt . Jlliriti funt . Ftonim j:_ j_ _* r„.
Idem porro •
extenditur Clcnouui vduamoDrcm nec temere jocanaum, conlequenter qui terne-
' r re fiunt joci illiciti funt.
Quoniam quod temere fit , nullo fine fit cur jocentur . Quoniam tamen nil aliud inten-
179. 1 i tor*i . /y 111 edmA Lm r« • n Il/\ d... m » J^. _ .... /• ■. *
-j * j a • aeut ratI °- finaIIS * non tamen rca non aIlum ha bent jocis propofitum 1 ideo deeft ratio, cur jocari velimus. Qui jocis nullo fine jocari dicendi funt, confequen
arifllAtl flint _ lnr<anfn** n hamuo f.ll AR __ ki_ . . . 1
* - - : w r ^ — .—y m.»* ^iu, ui tempus 1
hne. htli autem deht ratio finalis , non tamen rea non alium habent j ideo deeft ratio, cur jocari velimus. Qui jocis nullo fine jocari dicendi adiueti funt , jocantur , quoties tempus fallen- mere. Neque enim per dum , confuetudine addufti. Atque adeo fuffi. fi q U0 d jocatum fuerit- ciens adeft ratio , per quam intelligi poteft ,
. - . . vtuunum tamen nu arma imcu-
c 7 ZV nCC J0C , , 'r qui t ? mc / e ? unt * ullofiunt dunt, quam ut tempus fallant, adeoque praste- -J 1 j a Ute - m deht ratI °- fin ?hs , non tamen rea non alium habent jocis propofitum finem .
j icmpui uiiaui f aacoquc piofcvw-
rea non alium habent jocis propofitum finem « nullo fine jocari dicendi funt, confequenter te* mere. Neque enim per hosjocoj obtinetur, ni*
J. 300»

99
De obligatione circa Sermonem .
$• 300.
foci ad erudiendum vel emendandum alios compoftti liciti funt . In propagandis-^?*/ virtutibus intelle&ualibus & moralibus feduli efle debemus (§. 8. part. 1. Jur. u '
nat.). Quamobrem cum joci fint verba vel iis aequipollentia fa&a, quorum nulla urgens ratio datur, fed qui animi tantummodo , aut temporis fallendi gra^ tia fiunt (&. 288.), adeoque in fe fpedlati nil habeant quod honeftati repugnet (§. 171. j$z.part. 1. Phil.prati. univ,); quin joci ad erudiendum vel emendandum alios compofiti fieri pofiint, adeoque liciti fint( §. 170. part. i.Pbil. prati. univ .), dubitandum non eft.
Sispe per jocum fieri vel dici potefl , quod jocantes ridendo verum dicunt : quod licitum dici non poterat fine joc° , veluti quando ve- agnofcunr , quotquot ditunt . Ridendo dicere ritas nuda offendit, jocis vero veffita toleratur, verum, quid vetat? Ex procedente Sc praefen- Inimo fi joci falibus ab ingeniofis condantur , te propofitione patet , jocos honeftari 5 c d«ha- veritas novum quoddam robur acquirit, utma- neftari fiae* jor fit ejus in animis hominum efficacia • Ita
3 °*-
Si jocis uti velimus , ad erudiendum vel emendandum eos , cum quibus illos con - Quomoda ferimus , aut alios prafentes componi debent. Homo enim in omnibus fuis aftio -jocnutem- nibus perfe&ionem fui aliorumque dire&e intendere debet ( §. 30. part. 2. Phil. 4um*. prati- univ.). Quamobrem cum jocos cum aliis conferamus, fi jocare velimus, in illis quoque perfe&ronem eorum, cum quibus eos conferimus , aut aliorum praefentium intendere debemus- Quoniam itaque per fe patet, facultatem animae cognofcittvam erudiendo, appetitivam emendando perfici , alia autem per- v
fe&io nifi animae per jocos intendi minime poffit , quod ex definitione liquet (§.287.); fi jocis uti velimus, ad erudiendum vel emendandum eos, cum quibus illos conferimus, aut alios praefentes componi debent.
Sumimus in demonftratione nonnulla , qua: detrimento a nobis fumitur & quod refte fumi non modo facile conceduntur a quolibet , ve* pofle non diffitentur aequi ac periti rerum aefti* rum etiam vera intelliguntur abfque demon- macores. Quodfi quis objiciat , fi quis jocos ai ftrationc, praefertim fi anteriora in Philofophia erudiendum ac emendandum alios componit » praftica animo coniprehenfa tenet, per qti<£ fi- iifdem feria inifeeri , confequenter jocos fieri ne difficultate , non tamen fine ambagibus de* licitos , quatenus ferii quidpiam admixtum ha- wonllrantur. Non piget fubinde talia moneri , bent; obje&ionem totam facile concedimus: nens fcioli ad taxandum aliena proni , ad dan- que enim ea ullum affert praejudicium veritati dum meliora impotentes, defectui acuminis iri- propofitionis praefrntis . buant , quod alia longe de caufa fine fcientis
\ ' §.302.
Si focis nihil injit , quod officio cuidam repugnet , voluptas tranfttoria , qu<eexiis Ouanfa percipitur , innocua eft. Etenim fi jocis nihil infit , quod officio cuidam rep m- VQ ^ t ^ s ex gnet; nihil ipfis ineft , quod legi naturx adverfetur (§.225. part. i.Jur.nat. ) , : QC £ percc . confequenter quod ad imperfe&ionem jocantis aliorumque tendat(§. 152. part. i» pta inmcm Phil.prati, univ .) . Quamobrem nec metuendum , ne aliquando ex iftis jocisyfr. tasdium percipiatur, vel ex iis fequatur quidpiam, ex quo taedium percipitur (%• 518 . Pfych. empir.) ‘ t confequenter ne voluptas ex illis percepta vel in tx. dium degeneret, vel taedium pariat (%. 3%3-part. 1. Phil.prati, univ .). Quoniam itaque voluptas innocua eft, quae nec in taedium degenerat, nec taedium parit (§.384. x.Vbil.prati. univ.)\ innocua eft, fiquidem jocis nihil infit , quod officio cuidam repugnet.
N 2
Pro-

100
Pars ltl.
Propofitio praffens latius patet , quam duae praecedentes: (i enim jocis nil iniit, quod officio cuidam repugnet , nondum ad erudiendum vel emendandum, alios compofiti funt , quando
Cap. n.
vero pofterius obtinet, iis ineffe nequit ; quod, cum officio quodam pugnat. In cafu itaque et- iam pofteriori voluptas , quae ex joco qua tali percipitur, innosua eft.
§• 3 ° 3 -
n j Si jocis nihil infit , quod officio cuidam repugnet \ folius ‘voluptatis percipienda Quando . ocavi § <^ uo dft enim jocis nihil infit, quod officio cuidam repugnet, animi re- vo i uptas tranffioria, quae ex iis percipitur, innocua eft (§.302.). Licita vero creandigra.^ vo j U p tas tranfteoria , fi fuerit innocua (§.287./w/. 1 .Jur. nat.y. Quamobrem folius voluptatis percipiendae gratia jocari licet, fi jocis nihil infit , quod. offir lct * cio cuidam repugnet. —
Qui propofitionem pratfentem admittere non vult, voluptatem tranfitoriam omnem {impliciter damnare debet : quod etfi faciant nimis au- lteri quidam morum cenfores , id tamen afferunt non modo fine ratione fufficiente , fed etiam contra rationem, cum contrarium demon* liraverimus (§, z8f. &feqq part. \.Jur. nat. ) , foci honefli t ita nimirum appellare lubet eos , qui liberi funt a pugna cum officio quodam fi- ve erga Deum, five erga alios, fi ve etiam, erga feipfum) placent, quatenus ingeniofifunt. Cum
igitur operam dare debeamus, ut ingenium per* ficiatur part.i jur.nat.) i jocis inge*
niofts animum deleftare licet , fi fuerint bone* fti. Deleftant equidem joca etiam obfeoena libh dinofos, fi fuerint ingeniofi, quatenus ingenita fi funt , immo etiam a libidine alienos , modo non (int caflitatis tenaces’. Enimvero cum joci ifti illiciti fint (§'-289.) i nec voluptatis per! cipiendx gratia iifdem utendum : neque enim quod illicitum eft fine licito licitum effici po* te fl.
§• 3 °*
Per iocum . ®. u,e Pf r ) ocum icuntur aut fiunt, in fertum non convertenda . Quae enim per ditia aut J ocum dicuntur aut fiunt, ea cum animi noftri fententia non conveniunt , nec fiatla ffuod conveniant, ab aliis credi volumus (§.285.287.) . (Quamobrem a vero in feriurn aberrat, qui ea cum animi noftri fententia convenire judicat , adeoque tribuit convertere a&ionem, quae nobis tribuenda non eft, confequenter nobis imputat, qua: im* liceat, putanda non funt (§. w.part.t.Pbil.praB, univ.). Quoniam itaque hoc facit, qui per jocum difta aut fafta in ferium convertit (§. 285.) j quae per jocum di< cuntur aut fiunt, in ferium convertenda non funt.
Idem etiam indirefte oftenditur hoc modo * Ponamus licitum effe , ut per jocum difta aut fafta in ferium convertantur. Quoniam joci animi tantummo* do ac temporis fallendi gratia fiunt (§.288.)., per jocum haud raro dicuntur ac fiunt, qua: fi ferio dicerentur aut fierent , ..alterum offenderent aut laede* rent. Quodfi ergo is per jocum difta & fafta in ferium convertit, ab alterofe offenfum aut laefum fuiffe putabit, qui eum offendere aut laedere noluit. Immo in genere patet, quod ipfi tribuat a mente ipfius prorfus aliena , confecjuenter quod in utroque cafu erret (§.505. 623. L.og ,) . Quoniam itaque errorem om* nem evitare debemus, quem evitari poflibile eft ( §. joj.part. 1. Jur, nat. ); quod per jocum dicitur aut fit y in ferium convertendum non eft*
Malitia intrinfeca converfionis joci inferium ela.rius elueefeit ex iis, quae ex ea confcquuntur tum refpcftu jocantis, tum refpeiftu eorum, qui fe otfenfos, vd laefos putant. Sed hxc fpeftant
ad motiva in Philofophia morali expendenda. Sufficit hic demonftrafle , quod converfio joci i n feria xqmtati repugnet.
$• 30J.
Qnaha ejfe Ad vera de aliorum di Siis & fa&is judicia ferenda obligantur . Ponamus enim debeant no. nos non obligari ad yera de aliorum diais & fattis judicia ferenda . Nil igitur
obftat*

De Obligatione circa Semonem. IOT
©Bftet, quo minus falfa de iis judicia feramus, confequenter de aliorum dirtis/h*
& fartis judicando errare licet {§. 6 z\.Log .), adeoque lege naturali non obligar dittu. mur ad errorem omnem evitatu poffibilem evitandum. Quod cum fi-t abfurdum /«•
\\.m*parr, i.Jut.nat. ); ad vera de aliorum dirtis & lartis judicia ferenda * ,Cia • obligamur..
Lubet occafione ita ferente in genere demon- cipiunj ufui npbis futurum (it in aliis demon* ftmre, erronea de aliorum' dirtis 5c fartis judi* lirandis-, cia lege naturali elfe prohibita, cum hoc prin-
3P&
Quando ferta agenda funt, a jocis & ludis abfiinendum , feu Jocart & ludere non licet. Quando enim feria agenda funt, urgens quasdam ratio adeft, cur ea aga- 7 ''fapfici* mus ( §.285.) , confequenter moraliter necefie eft ut ea agamus , adeoque ea agenda obligamur ( §. 118 .part. uPhilpraft.univ. ) .. Enimvero jocorum & l ludorum nulla datur ratio urgens, fed tam hi, quam lfti tantummodo animi ac temporis fallendi gratia fiunt (§.228.). Quamobrem fi vel maximo joci ac ludi non illiciti fint, cum tamen lex permiffiva cedat praeceptivas (§.2ii.p*rf. i.Phil.praft.univ .), adeoque licitum debito (§. 170. part. 1. PbiL praB. univ. )', jocandum vel ludendum non eft, quando feria agenda funt. : £
Joci & Iudi in fe illiciti nullo tempore fieri ri, in quo propofitio pr<efens applicanda, non debent* Quamobrem quando quaeritur, num jo- opus eft ut difquiramus , utrum jocus , vel lucari aut ludere liceat eo tempore , quo feria dus aliquis licitus fit, nec ne, cum ad eum ar- agenda funt, tacite fupponitur , jocos & ludos cendum fuffic ia t tempus jocandi & ludendi pa- licitos elfe , confequenter nonnifi de licitis in- rum juftum : vi enim propofitionis praefentis telligenda propofitio. In cafu tanwn particula- tempus juftum non efi, mfi quo a feriis racat.
§• 3°r-
In ludo perfeftio fui aliorumque direfte intendi debet. Etenim homo in omni bus fuis artionibus perfertionem fui aliorumque direrte intendere debet ( §. 30. muSr part. 2, Pbil.pratf. univ. ), Quamobrem eandem intendere etiam direrte debet in ludo.
Finis nimirum ultimus omnium artionumhu- aurem asftimanda eft moralicas ludorum, quem- manarum (§.28. part. i.Pbil.praB-univ . j, ul- admodum jocorum' ($»301^ )v tiraus quoque ludorum finis efle debet* Ex fine
§•
Quoniam in ludo perfertio fui aliorumque direrte intendi debet ( §. 307 . ); QyaUsh\ Mdi componendi funt ad perficiendum, facultates anima , vel corpus , veluti ad ^ e ff s ^ e ‘ faci litandum ufum facultatum anima , ad exercendum corpus motu fanitati conduci-^ eant ' bili , ad augendum robur corporis.
Vi hujus principii facile definitur , quinam qui minime conveniant . Unde porro patet i J iwi officiis hominum naturalibus conveniant , quomodo ludi liciti a non licitis feparentur.
§' 3 ° 9 *
. Quinam
Ludi ad perficiendum facultates anim<s , vel corpus compofiti liciti funt . Etenim ludi liciti natura homo habet jus ad ea, quas ad confequendum ufum facultatum fuarumyiwf. laciunt (§. ioZ,patt.\. Jur.nat. ), cumque operam dare debeamus, ut eam con

loa Pdrs III, Cap. 11.
fequamur corporis Jperfe&ionem , quam confequi in poteftate noftra pofitunr (§.i8o./wf. i.Jur.nat.), ad ea quoque nobis !jus eft > quae ad perficiendum corpus faciunt. Quamobrem fi ludi feciant ad facultates animae , vel corpus perficiendum, jus quoque nobis eft ludendi . Quoniam itaque licitum eft, ad / quod jus habemus (§. ijo.part. i. Phil.pra 8 .untv.)\ ludi etiam ad perficiendum facultates animae, vel corpus compofiti liciti funt.
Vi hujus principii demonftratu haud diffici* moralitate ludorum > non vero infpecie difqui- le erit, num quis ludus fit licitus, an vero il- ritur , quinam ludi ab honeftate non fint ra« licitus, ut adeo opus non fit ad particularia de- tnoti. fccndere. In gepere hic tantummodo agitur de
\ 310.
/
Si ludis nihil infit , quod offkio cuidam repugnet y voluptas , qua ex iis percipi* Quando fo.tur , tranfitoria innocua eft & hujus folius percipienda gratia ludere licet . Utrum» Hus animi q Ue oftenditur eodem modo, quo fupra idem de jocis demonftravimus (§.302.
gratia reEle , 0 7 . ). -v» .■/ -*«
fiant, 5 5 '•
Quodfi demonfttationesfuperiores ad animum eft, quod ad ludos etiam applicari poflint. Im? revoces , haud difficulter perfpicies in iis non mo patet , eas quoque applicari pofle ad quoh " — fumi, mfi quod joci non repugnent officio cui- vis aftus alios lege naturali non prasfcriptos,
dam naturali, & tacite fupponi, quod non fint nec cum ullo officio pugnantes-. ' a&us naturaliter pratcepu . Mirum adeo non
§• 311.
An temere Ludi , qui temere fiunt , illiciti funt , Nihil enim temere faciendum ( $.278.). ludendum .Ergo nec temere ludendum.
Inde eft, quod ludi honeftentur fine (S 308. tranfitoria innocua licita , eam intendere licet 310.) . Ceterum quae de jocis non temerariis tanquam finem ad augendam felicitatem (§.186. annotavimus (8« §-190.), ea deludis quoque part.i.]ur.nat.) , ad quam coiifequendam ob* non temerariis tenenda funt. Quia voluptas ligamur (, 5. a8o. part. i.Jur. nat.).
§. 311.
Joci decori Omnis jocus decorus effe debet i ab omni autem indecoro abfiinendum • Etenim liciti , inde, lex naturae nos obligat ad a&ionem decoram indecorae praeferendam, etfi utra- coti illiciti . que in fe fpedlata indifferens fit (§. 20£./><rr/. 1. Phil.pratt. univ.) , confequenter ab indecora abftinendum. Quamobrem jocus quoque omnis decoftis effe debet» ab omni autem indecoro abfiinendum.
Quinam jocus fit decorus , qumam indecorus , ex notione decori & indecori dijudicandum C i 194 195. part. 1. Phtlof. prati umv. ) . Jocus indecorus efl > ^qui te non decet, fed dedecet. Quiinobrem fi ingenere te dedecet jocari , jocandum non eft , quodque alus licitum tibi licitum non eft . Jocatores frequentiffime peccant contra decorum , ut vel hoc nomine molefti fint joci iis , qui decori funt tenaces . Qvi pueris conveniunt joci , ii non decent viros graves & fenes. In illis non reprehenduntur , in his tamen improbantur & atro carbone notantur. Quoniam ad particularia nondefeen- dimus , nec noftrum eft docere , quinam joci
decoris , quinam indecoris annumerandi fint» & quaenam circumflantis eofdem jocos efficiant decoros ac indecoros, Speftari etiam poteft decorum in ludis, quod fpeftandumeffe in omnibus omnino hominum attionibus alibi jam monuimus 194 pare. i. Phil.prati. univ.)>
Enimvero cum de ludis jam tantummodo a? 3 " mus, quatenus jocis affines funt, adeoque occa- fione jocorum , qui verbis potiffimum fiunt > tanto minus quis a nobis hic expeftabit particularem de decoro in ludis obfervando difqu|- fitioaern • Imino patebit ex aliis alio loco decendis nondum omnia , quae de ludis tenenda funt , hoc loco demouftrari poffe • Ceteruffl
nemo

Ji < W I
i
De obligatione circa Sermonem. 103
nfmo offendatur quod de officiis circa fermo- memoriae teaacius, fed leviori opera infigi pof- nem agentes de ludis tradamus ea , quae cum funt. Si quibus hocdifplicet, illi fuum teneant jocis fere communia funt • Ibi enim Ungula tra- morem > nos autem noflra frui libertate patian- diram , ubi commode intelligi , demonftrari ac tur.
§. 313,
Quoniam a jocis indecoris abftinendum ($.312.), joci autem indecori funt, Obligatio lui dedecent jocantem ( §• igs.part. 1. Pbil.praft.univ .); unufquifque ab iis ab-P art . lc ¥ ar ‘ s
linere debet jocis , qui ipfum a dedecent - a n f octs ,- a!j '
ftinetrdi.
Non omnes idem dedecet , nec idem decet omnes. Etenim ratio decori petitur ab iis, quae homini aut flatui ejus externo infunt , aut illi jneffe debent 0 .194. part. 1. Phil.praft nniv ). Sed flatus hominum tam phyficus , quam mo ralis non idem eft, nec omnes eandem fuftinent perfonam moralem. Quamobrem nec eadem decori ratio penes omnes deprehenditur . Quoniam itaque decorum non ponitur nili polita tjus ratione fufficiente ($. 118.Q ntol.) , quid mirum, 11 quod uni decorum eft , id alteri indecorum cenfeatur , feu 11 quod unum decet , idem dedeceat alterum ? Ita funt quae dedecent
viros , non autem foeminas > quae fenes dedecent , non juvenes aut pueros i quae clericum dedecent , non laicum > quae eruditum , non vulgus imperitum > quae ProfelTorem , non ftu- diofumi quae virum dignitate eminentem , non vero eum qui nulla dignitate fupra alios eminet. Doftrina decori amplillima eft^fed hafte- nus ad fcientiae normam non «c£da . Quando itaque accuratius difcuflum fuerit, quomodo decorum fpedandumfit in omnibus adionibus pro diverfo agentium flatu j nullo etiam negotio conflabit , quinam joci hunc vel illum dedeceant, quinam deceant.
C A P U T II I.
De Sinceritate, fimttlatione & Dijfimulatione.
§. 314.
S incerus dicitur, cujus a&iones externae cum internis confentiunt. Unde fin- Sj»cerita% ceritas animi eft habitus a&iones externas internis conformandi. animi quid
ftt.
De adione llncera jam egimus inPhilofophia ceritas fpedatur non minus in malis, quam bo- praftica univerfali (§. 714.7is»p4rf. a.) , atque nis hominum adionibus, adeoque linceritas ani- ibidem docuimus , quomodo confenfus adionis mi non femper ad virtutem refertur, cum etiam externa: cum interna agnofcatur , ut adeo ibi- cum vitio conliftere polfit, quamvis quando de dem dida hic repetere fuperfluum foret. Quo- linceritate animi loquimur, vulgo magis ad vir- niam non minus mala:, quam bonae adionesho- tutem, quam ad vitium animum attendamus- roinis cum internis confentire polfunt, ideofin-
§.315* / 7
«jhd fin ceve loquitur , non modo moralitet 'verum loquitur ; verum ctiajA nihil reti- Qjtando ' tlt veri , quod de ea re , de qua loquitur , fibi notum efi . Cum enim adlio fince. fincere lo. ra externa cum interna conlentiat ( §• Ti^part. 2. PhiUpraB.univ. ) , qui fincere quamur. Ruitur , ejus verba cum cogitationibus fuis confentiunt , feu conveniunt.
■Enimvero moraliter verum is loquitur > cujus verba cum cogitationibus fuis conveniunt ( §.l£q^Q uamobrem qui fincere loquitur moraliter verum loqui- tnr. Quod erat unum .
'K ,0rro ^ fi nc ere loquaris, in cogitationibus tuis ea de re , de qua loqueris, ni “ , l occurrere debet , quod non verbis fignificetur ( §. 717. part . z.Phil.pra untv .). Quoniam itaque nihil veri reticet , qui verbis fignificat , quicquid ea ° e re, de qua loquitur novit; qui fincere loquitur, nihil veri reticet, quod de re, de qua loquitur, fibi notum eft. Quod erat alterum .
Hinc

T*afS ilL
Ilim qiun.h» ftlitfrl fisiilfif»»*» voliiitm» » tu» (j ni «i a loqui § ji* u in feiuumtf iliCoi a lolium» •
fage birallffl uufVtc( eiq x rmc i* tneine/ un& terfrefe bir nic(>t$ / hoc ca,
(incrre tibi dico omnem animi mei fencendam, ncc quicguim retice». Patet adeo fmccre io,qui
4 - 3
r-/'. m.
Utiu» i»at«r# * quim imihIImp v*fmn Itnjiti * Salino liunuu» imiijiiiiii |>i«ter iii«n»luoi v »« rum ctitm romplrftiiur non rmiieiimm ven , lut , Ii uuvi» . cum Iit monluer veiui eium hbrr cli ab omni diftimuktioiic (t.7i6.pai'l,i. thd, prait, Htuv ,).
6 .
Sincerum* Sinceritas omnem excludit (imulationam p diffimtilatlonem . SinceritA!» enim re- quatiam rrquirit confen r um adtionis externae cum internis (<». 314. )> adeoque ab interni! jit aliena, diflentire nequit , nec in internis occurrere poteft, quod contrarietur externa?
quomodocunque, neque etiam in externis ad eandem compofitam. referendis ulla locum habet contrarietas (§.71$.part.z. Phil. prafl.univ.). Quoniam itaque diflenfus adtionis externae ab interna fimulatio eft ( §. 71 6. part. a. Pbil.praft. univ .), & occultatio adtionis five externae, five internae quomodocunque faftas diflimulatio eft (§. 7x7.part.z.PbM.prall. univ»); finceritas omnem excludit fi- mulationem & dillimulationem •
Propolitio pratfem prjccedentcm quodammo- rum tam fimulatio , quam diflirmilatio opponi- do continet. Quatcnui enim qui fincere loqui- tur finceritati, illa quidem quoad «ftuni inpri- tur , vetum loquitur, a fimulauone liber ell i mis pofitivum , haec vero quoad adtuni negiti- quatenus vero nihil veri reticet fibi ea de re vum . Simulatio non confiitic cum finceritate , rioti , a difiimulatione alienus e It . Poteramus quatenus non faciendum , quod eidem contri- fincer.tatem animi definire per hoc , quod libe- riatur i dilfimulatio^excluditur , quatenus non ri fimus a liuuilatione & difiimulatione, Nimi- omittendum, quod eidem non adverfatur.
§• 317-
_ A&ioncs hominis pojitiva , ad quas committendas obligatur , & privativa , quas
aktio^bo om * ttere ten€tur s fi n ^cra effe debent. Homo enim operam dare tenetur , ut con* minh^lince ^ ans >pfi ac P^ r P ecua fit voluntas non committendi adtiones nifi quae legi na* -ra ePe "de turae conformes funt (§.279. part. i.Jur. nat.) . Quamobrem cum perpetua fit beant "voluntas, quando in omni cafu committere volumus adionem legi naturae conformem , conftans vero, fi ea in dato cafu non mutatur, adeoque fi nullo modo a propofrto committendi adtionem legi naturae conformem nos diverti patiamur (**. 10 6z.part. i.Theol. nat.); qui adtionem legi naturae conformem-committit, is etiam velle eam committere , quia novit eam effe legi naturae conformem, nec pati debet, ut ab hoc propofko abftrahatur , quia novit eam effe legi naturae convenientem . Et quoniam homo ad virtutem omnem colen* dam obligatur (§. 278. part. i.Jur.nat. ) , virtuti autem deditus adtiones legi naturae conformes committit ob earundem bonitatem intrinfecam ( §. 336. part.u Pbil. pra&.univ.) , & ut fatisfaciat voluntati divinae ( §. 34 z. part. 1. Phil.praB* univ.); qui adtionem legi naturae conformem committit , is earundem bonitatem intrinfecamconvenientiam cum voluntate divina agnofeere tenetur. Quamobrem in adtibus animae feu adtione intrinfeca nihil deprehendi debet, quod ullo modo contrarietur adlioni externae , fed omnes potius adtus interni in determinationem adtionis externae influere debent, confequenter necefteeft» ut externa adtio cum interna confentiat (§. 714 . part. t. Pbil. praff. univ.) . Enim- vero fincera eft adtio externa, quae cum interna conlentit ( §. cit. ) . Hominis igitur adtiones pofitivae, ad quas committendas obligatur, fincerae effe debent* Quod erat unum.
Homo etiam operam dare tenetur, ut ipfi fit conftans & perpetua nolunta» committendi adtiones legi naturae contrarias .zj^.part. i.Jur. nat . ). Quarno" brem cum noluntas eodem fenfu conftans ac perpetua dicatur , quo voluntas, adeoque perpetua fit, fi in omni cafu committere nolimus adtione m legi natur
rae

!*K**ah2**
Jit finceritat* % ftmvlaiUmt diflnnnUttane t iflif
rar contrariam, conllum vero, Ii In duto cafu ad ali innem I«*|?J nnfuw contra» liam committendam nullo moilo nos adduci patiamur ( I. io<? 4 . part. i, Vbtvl, n*t,)\ qui ultionem legi naturar contrariam non committit, i.i etiam eam non committere nolle debet, quia novit eam elFe lep.i naturar; contrariam, nec pati debet, ut ullo inodo ad eam committendam adducatur, quia novit eam eflc Jegi natura* adverfam . Et <|tiia liomo oblidatur ad virtutem omnem colendam (*. »78. pnrt. i. Jur, nat .), virtute autem prarditus altiones legi natunr didor* mn omittit ob earundem malitiam intrinfecam , leti quia intrinfece malas ( $. nd, part. l.Vbil.prnM, univ.) , Jr ut fatulaciaf voluntati divinr (%. 34», pnrt r, Hil.pralt. uaiv,)\ qui «Itionem Jcgi natur* contrariam omittit , ia earundem malitiam Intrinfecam Se pugnam cum voluntate divina agnofeere debet . Ne- cefle igitur eft, ut in altibus animae feu altione intrinfeca nihil deprehendatur, quod privativae externae ullo modo contrarietur , fed omnes potius altus interni in determinationem altionis externae influant , confequenter ut allio externa privativa cum interna confentiat ( '§. 714. part. 2. Phil. praff. univ.)* Enimvero altio externa flneera elt, qua; cum interna confentit ( §. cit. ). Hominis igitur altiones privativae, ad quas omittendas obligatur, finceras eflTe debent. Quod erat alterum.
I.oquimur hic de finceritaie perfelh , in qua nilul delideratur : talem enim ur»jet lex natu* rae , quemadmodum ex deinonftratione intelli* ■6'tur • Ad finceruateni hanc requirithr plenus coufenfus a&ionis externas atque internae , nec fulRcic minus plenus : fit ita quod non omnem defeftum 0 !) infirmitatem humanam imputemus,
ob eundem finceritatem mimi daneremus ci, in cujus attione interna adhuc occurrit aftus quidam animae, qui externae quodammodo ron- trariatur. Quemadmodum virtus omnimode perfera vix cadit in hominem ; ita quoque fince- ritas omnibus nuiueris abfoluta in eodem vix deprehenditur .
§. ji8.
\
Qui virtuojus eft'finecrus efi , feu 'finceritas animi a virtute fejungi nequit . Qui liarvul/m «nim virtuofus eft, ei conflans & perpetua eft voluntas non committendi allio -vexus -vir - nes, nift quas legi naturx conformes (§. $z8.p*rf. 1 . Phil. prati. univ. ) , confe - tul!I ^ fi 0 ' quenter omittendi legi naturae contrarias, neque idem committit illas, ha fce vero omittit, quam quod illae intrinfece bonae, hae autem intrinfece malae 336- part. i.Phil.prati. univ .), & ut quoad utrafque fatisfaciat voluntati divinae ( §. 342. part. 1. Pbil. praSl. univ. ). Patet igitur ut in propofitione praecedente aftionem externam cum interna confentire, adeoque virtuofum illam huic conformare. Sincerus vero*eft, cujus altiones externae cum interna confentiunt,
& finceritate animi gaudet, qui pollet habitu altiones externas internis confor* mandi (§.314.). Qui itaque virtuofus eft , idem fincerus eft , nec finceritas tnimi a virtute fejungi poteft.
Sinceritas adeo animi cum virtute indivulfo te ad virtutdm valet confequentia ", cum fince- ne *u cohjeret, ita ut nec virtuofus efle poffit , ritas etiam locum habeat in actionibus vitiofis» Qui fincerus non elt . Non tamen a fincerm*
§. 319.
Virtutem fimulare non licet. Quando enim fimulamus virtutem, cum in fimu- c . , . latione altiones externae ab internis diflentiant ! §. 7 16.part. 2. Phil.ptatl. univ. ) “ll*
^ altio ex^virtu^e^rocedens fit legi naturali conformis ( §. 321. part. 7. praa. univ.); altiones externae, vefba fcilicet & falta, legi naturae conformes lunt, altiones vero internae eidem contrariantur. Enimvero omnem facere te- ?®mur facultatum-noftrarum ufum , qui ad fervandam legem naturae requiritur ts* xji.part, 1. Jur. nat.) , adeoque altus non minus animae , quam altiones ex* tern ® legi naturae conformes efle debent. Virtutem adeo fimulare non licet. welfii j us Natura Tom. IJI. O Idem

Pars III. Cap. 111.
Idem etiam oftenditur hoc modo. Quoniam in fimulatione aftio externa ab interna difientit (§. i\ 6 .part.z.Pbil. prati. univ .) , & ad ^virtutem requiritur conflans & perpetua voJuntas non committendi aftiones , nifi qu« legi oatgrc conformes funt ( 328. part. x.Vhil prati, univ. ) ; qui virtutem fimulat v conflante illa ac perpetua voluntate deftituitur, confequenter virtuafus non eft. Enimvero ad virtutem omnem colendam obligamur ( §. part. i.Jur.nat.). Eam igitur fimulare non debemus {%.jn.part. i.jur.nat .).
Oftenditur quoque hoc modo. Virtuti deditus omnem adhibet curam * Ut aftio quaelibet refla fit (§.354 .part. u Phil. prati, univ.) t confequenter ut aftio externa quaelibet cum internis animae aftibus confentiat (§.80 .part.i % <& §. 714, part. 2. Phil. prati. univ.) . Quoniam itaque hanc curam minime adhibet x qui virtutem fimulat (§.71 6 .part.z Phil.prati, univ.) \ qui virtutem fimulat , virtuofus non eft. Patet adeo ut ante, quod virtutem fimuJare non liceat*
Immo etiam fequentem in modum demonflratur. Sinceritas animi a virtute fejungi nequit (§.318.). Quoniam vero finceritas excludite omnem fimulatio- nem ($»316.); qui virtutem fimulat, finceritate animi deftituitur. Quaraobrem & virtute deftituitur. Atque adeo denuo eodem, quo ante, tncdq patet, quod virtutem fimulare illicitum fit. '
Virtus ab omni fimulatione quam longifllme cit huc inprimis » ut probe expendantur ; qu# remota elt: id fignificatur, quando vulgo dici- de reftitudine aftionis demonftrantur (§. So,& tur, eam efle fine omni fuco Quamobrem non feqq. pare, 1. Phil.pr*£t.Mniverf ) , 8c quid fit piguit propofitionem praefentem pluribus modis coodans illa & perpetua voluntas» qua? advir- demonltrare, quia fic multo reftius intelligitur, cuiem requiritat ii» 3x8. part. 1. Phelof-prati, cur fimulatio virtutis fit naturaliter turpis , Sc univ.). quomodo victus ab omni fuco purificetur • Far
3 2 * 0 *
pietas pbt. Vietas philosophica virtus eft. Eft <*nim habitus conformandi aftiones legi na- Itjophica turse vi metivorum ab ^attributis divinis & providentia divina defumtorum» numfitvir. quatenus lumine rationis innotuerunt ( §. 339. part. 1. Phil. prati, univ.). Quo- tus. niam itaque homo per ipfam effentiam atque naturam Iliam obligatur ad determinandum aftiones liberas per motiva ab attributis divinfs defumta ( §.ajj- part. t, Phil, prati, univ.) > & ad non omittendum motiva ab" attributis divinis defumta in determinatione afttonum liberarum ( part. 1. Phil. prati. univ.)',
pietas philolophica habitus eft aftiones fuas legi naturali cenharmiter dirigendi. Habitus hic virtus eft ( §. ^zi.part. 1. Phil. prati. univ.). Pietas igitur philo* fophica virtus eft.
Poteramus fumere fine probatione , pietatem fantur i confuhius vifum fuit ia gratiam eo* philofophicam efle virtutem , propterea) quod rum , qui cor.fufe percepta ad notiones diflin* conceditur ab iis , qu» principia Philofophix flas revocare nequeunt» demonllratiooemappo- praifticae univerfalis familiaria fibi experiuntur, ni , praeferam cum non defint , qui pietatem Enimvero cuna non concedatur , nifi quatenus philofophicam ex vututum numero excludere principia ifta, ad quae provocavimus in de- audent* inonftratione , confufe percepta animo obver-
Simulatio pietatis na, turati tege prohibita .
§. $z r. /
Quoniam virtutem fimulare non licet (§.319.) , pietas autem philolophica * virtus eft (§.3x0.), nec pietatem philofophicam fimulare licet. /
Pietatem fimulat, qui fe egeno eleemofynana dare dicit , ut fitistaciat voluntati divina; . cura tamen non aliud ipfi motivum fit dandi eieemofynam , quam ut laudetur ab hominibus
pietatis amantibus. Et in genere pietatem fim u * lat , m cujus ore perpetuo eft ©bedientia pratftanda $ qui tamen aftionttm fuarum minandarum motiya ab urilitar$ Sc laude fi*
tri- f
1

Ml l W P »
De firtcer itate , fi mutatione & dijjimulattone •
IQ7
tribuenda ab aliis defurait . Intelligitur hinc , tatem applicare , cum inde clarius patefcat * multos pietatem fimulare , qui pios fe efe pu- quandonam pietas tantummodo hmuletur . Se« tant Non igitur inconfultum eft demonftratio- quomodo virtus quadibet omni fuco liberetur » nes de virtute non limulanda in fpecie ad pie- fuo docebitur loco in Philofophia moralia
§• 311.
Habitus virtutem [mutandi vitium eft. Virtutem enim fimulare non licet ( §. Virtutem 319.), confequenter habitus hoc faciendi legi naturae contrarius (§. 170. part.i. fimulare pbil.prati, univ.) . Sed iftiufmodi habitus vitium eft ( §. 321. part. 1. Phil, praft.»» m fit univ.) , Ergo habitus virtutem fimulandi vitium eft. tmm •
Eodem modo p*te&, pietatem fimulare vitium effe', ut adeo opus non fit idera feorfim demon» flrare •
%• 3*5-
Hypocrita dicitur, qui virtutem moralem, inprimis pietatem fimulat . Unde Hypocrifis Hypocrifis vitium eft, quo virtutem moralem, ac inprimis pietatemfimulamus .quid fit .
Demonftravimus habitum fimulandi virtutem ecclefiaftico hypocrita eft , qui pietatem lima* efle vitium, monuimus quoque , pietatem fimu- lat , $c fucata pietas hypocrifis appellatur. Nil lare vitium efte (§■• jiz.). Quoniam itaque hic igitur obftat , quo minus terminum eundem in habitus peculiare quoddam vitium eft , peculia- philofophiam inferamus, re quoque meretur nomen* Enimvero in fenfu
§• 314.
Hypocritam agere non licet , fed omnis danda opera , ut ab omni hypccrifi fimus
Hypocrifis
alieni. Etenim virtutem fimulare non licet ( §. 519. ) , nec pietatem fimulare licet (§.311.). Quamobrem cum hypocrita fim&let virtutem moralem , ac in— primis pietatem, & hypocrifis habitus fit virtutem moralem ac inprimis pietatem fimulandi ($»323-)* hypocritam agere non licet , confequenter danda opera, ut ab omni hypocrifi limus alieni.
Patet adeo philofophiam noftram non proba- ex principiis philofophia» noftra» demonftratur re, multo minus commendare hypocrifin, quem- in eodem fenfu, quo vocabulum accipitur admodum calumniantur , qui inimico in nos Theologis.
fiat animo . Bypocnlin nimirum illicitam efl*
\
§• 3 *S-
Vitium fimulare non licet . Cum enim vitium fit habitus a&iones legi naturae vitium contrarias cpmmittendi (§. ^zz.part. 1. Pbil. praft. univ .),, fimulantis vero a«ftio fimulare externa ab interna diffentit {§.ji 6 .patt.z.Pbil.prati.univ. ) ; qui vitium lat, ejus attio externa legi naturae contraria eft , confequenter aliquid facit, vel dicit, quod legi naturae adverfatur, etiam fi habeat animum legi naturae conformem, adeoque ab aftione ifta alienum. Enimvero obligatio, quae a lege natura; venit immutabilis eft (§.14 i»part. 1. Pbil. prati. univ. ) , adeoque nulla de caufa facere, vel dicere licet, quod legi naturae contrariatur * Quamobrem vitium fimulare non licet.
.Quod homines vitia fubinde fimulent , expe- odio eorundem fibi metuunt '. Quomodo vitia rientia dudum comprobatum. Nec ignotae funt fimuientur & qua de caufa id fiat, in Philofo- auones , cur hoc faciant . Aut favorem eorum phia morali difertius inculcandum* Sufficit hic ”punt, qui yitio quodam deletiantur * aut ab notalfe , ad hanc finnilationem femper requiri
O a
attum

I 0 g Pars III. Cap . III.
aftum quendam fivepofitivum, fi ve negativum, Utrianr, ut cultui idololatrico interfis & cu® I qui legi naturae adverfatur , atque adeo ex vi- idololatris paria facias , etiamfi animum ha» i tio procedere folet. Quodfi enim facias vel di- beas ab eo alienum , utilitatis cujufdam obti* cas quidpiam, unde alter colligit te quid face» nend* , vel damni cujufdam evitandi gratia . !
re velle , quod legi naturae repugnat , cum ta- Patet hoc unico exemplo , quomodo vitium fi. men habeas animum ab ea aftione alienum j tum muletur, fimulque inde perfpicitur, quod prae- vitium fimulare dicendus non es . Idololarria fens propofitio fit principium foecundiffimum : cum fit lege naturali prohibita (§. ii6z.part. i. fufficit enim ad innumeras fimulationes illicitas Jur.».atur.} , vitium eft is.51z.part. 1, Phtlof. arcendum , quas, in cafu particulari pro licitis . prattic.H/Hvtrfal.) . Non licet fimulare idolo* habent multi, I
§. ^ I
Quinam I^ ec a ^ 10 pojttiva, ad quam committendam obligamur , nec negativa feu privati- aSliones va > ad quam omittendam obligamur , fimulationem admittit. Etenim a&iones ho* mn ferant minis pofitivae, ad quas committendas obligatur, & privativae , ad quas omit- obligatio,, tendas obligatur, fincerar effe debent (§.317.), adeoque necefie eft , ut aftio xtm... externa cum interna confentiat (i. ji^.part. i.Pbil.praff.univ. ), confequenter
ab hac diflentire nequit ($.28. Ontol.). Enimvero fi a&io externa ab interna non diftentit, fimulatio abeft ( %.q\6.part.i.Phil.pra &. univ.) . Ergo tam ab aftione pofitiva, ad quam committendam obligamur , quam a privativa , ad quam omittendam obligamur, fimulatio abeffe debet, confequenter utraque fi- j mulationem non admittit- !
Oftendi etiam poteft hoc modo- Ponamus nos fimulando committere pofie aftionem, ad quam committendam lege naturali obligamur : cum adlio legi natura; conformis fit ea, quae virtuti propria (§.-$z\.patt. i*Pbil.\pva8. univ .), virtutem fimulare licet . Similiter ponamus nos fimulando committere pofie aftionem , ad quam omittendam Jege naturali obligamur: cum aftio legi naturae contraria fit ea, quae vitio propria i%.\zi.part.\.Phil. praB.univ.} , vitium fimulare licet. Non abfimili modo patet , nos vitium fimulare , fi fimulando omittatur aftio, ad quam committendam lege naturali obligamur; virtutem fi- muiare, fi fimulando omittamus adionem, ad quam omittendam lege naturali obligamur. Quoniam itaque nec virtutem (§-319.), nec vitium fimulare licet (§,325.); nec adio pofitiva, ad quam committendam obligamur , nec privati* ▼a, ad quam omittendam obligamur, fimulationem admittit.
Ex demonftratione priori liquet, propofitio- quod nec virtutem; nec vitium fimulare liceat» nem pr*fentem independenter ah iis , quibus Cum nobis propofitum fitleftori attento often* fimulatio virtutis ac vitii reprobatur , demon- dere , quomodo methodo fcientifica fit uten- Arari poffc • Quodfi ergo detnonftratioaem po- dum » talia fubinde moneri non inconfultuni fteriorem perpendas , 1 11 ico conflabit , potuifle ducimus* qu* attentionem ejus ad eandem pro- quoque ex prsfeute propofitione demonftrari * vocant.
§* 3 2 7 *
Simulatior f lmu } ai * on * a & t0 externa pr<e [e fert animum ah *<>, quem agens labet , ptof analis RtJ us diver f u ™- Etenim in fimulatione adio externa ab interna diffentit ( §. 71 6 ' part. z.Pbil.pracl. univ. ) • adeoque voluntati ac intentioni , confequenter & perceptionibus ac judicio, unde ea pendet, contrariatur , prouti ex definitione confenfus adionis. externae cum interna , cui diffenfus opponitur , colligitur ( 7 t^.part. 2. Pbil.praft. univ- ). Quatnobrem cum animus agentis concipiatur
per v olit ion em < 3 c intentionem atque per adus facultatis cognofcitivae , unde appetitiva pendet ; in fimulatione adio externa prae fe fert animum ab eo, quem agens habet, prorfus diverfum.
Ita qui virtutem aliquam fimulat , veluti ca- fticatem , pr* fe fert amorem virtutis , cum amet vitium- Similiter fi hoftis fugam fimulat, nolle videtur praelium inire , quafi viribus fuis
diffi-dat ; cum tamen ipfi fit animus praelini committendi & hoftem, qui cum ipfo congredi non vult, ad idem ineundum cogendi.
$. 328. .

\
De Jinceritate , fimulatione & dijjimulatione . lc>£>
§. 328.
Quoniam in fimulatione aftio externa prae fe fert animum abeo, quem agens Intentio JU habet, prorfus diverfum (§.327.)» fimulator intendit > ut alius falfam concipiatplanus . de animi fui fenfis opinionem (§.506. Log. ).
Nimirum ratio aliqua effe debet , cur fimule- concipiat , adeoque per id \ quod primum ln« mus- Simulamus vero aliorum gratia , adeoque tenditur , aliud porro intendatur . Ita in fuga aliud fimufando non intendimus, quam ut alius fimulata intenditur, ut hoftis fibi concipiat dif-» falfam de animi fententia concipiat opinionem, fidentiam virium in fugiente > intenditur vero quamvis alia deinceps fit ratio cur velimus, ut ulterius prasliura cum ipfo ineundum, alter falfam de animi noftri fenfis opinionem
§• 3 1 ?-
Quoniam fimulator intendit , ut falfam de animi fui fenfis alius concipiat Ea porro ex. opinionem ( §.328.); videri idem vult , qui non efi , aut vult pro vero haberi,penditur „ quod non efi.
Ita qui pietatem fimulat , vult videri pius j nem in caflra hoflium projicerent , volebant cum non fit: h°ftis fugam fimulans videri vuft Gallos fibi perfuadere, quod ipfi fame non pre- viribus fuis diffidere , cum minime diffidat : merentur, qua tamen premebantur.
Romani a Gallis obfeffi cum de capitolio pa«
$• 33 °'
Fallere alterum dicitur, qui verbis vel faftis alterum inducit , ut pro vero Fallere ak habeat, quod non eft . terum qui.
nam dicat
ttiT
Hinc fi falfa narras alteri , ut fidem verbis fine ; ut alter credat te efTe temperantem & ab tuis habens ea habeat pro veris» fallere ipfum ebrietate abhorrere , cum tamen vitio huic fis diceris. Similiter fi a potu largiori abftines eo deditus i ipfum fallis. f'
fe- ' - '' . ,
§• 331.
Simulator & qui moraliter falfum loquitur fallere intendit alios . Etenim fimu- Intentio lator intendit, ut alius falfam concipiat de animi fui fenfis opinionem (§. 328.) > generalis adeoque pro vero habeat , quod non eft. Similiter qui moraliter falfum loqui -moralitet tur, quod effe putat, non efie dicit & contra (§.153* ) , adeoque denuo vult falja k- ab eo, cui loquitur, pro vero haberi, quod non eft (§.179.). Enimvero isXYit quentis alterum, qui verbis vel fa&is alterum inducit, ut pro vero habeat, quod non fimulantii. eft (§. 530.). Quamobrem fimulator & qui moraliter falfum loquitur fallere intendit alios.
Nemo non agnofeit intentionem fallendi alios * fimulatione Sc falfiloquio abeffc non debere .
hanc fallendi intentionem in falfiloquio re* vera adftruximus , dum demonltravimus mora* liter falfa loquentem velle ut is, cui loquitur, Pro vero habeat , quod dicit C§.S 79.) , confe-
quenter quod non efi (§.if£. )• Quoniam enim fallendi intentio & fimulanti, & moraliter falfum loquenti communis ell * ideo fuperius de falfiloquio figillatim demonflrare noluimus , quod limulationi perinde ac falfiloquio competit.
Hinc Simulatio definiri poterat per tactum, quo anum l. ficiflim Fal/tloquium per fermonem quo alterum fallere intendimus
J J - JO
mulationis
faftum, quo alium fallere intendimus, Sc & falfilo. uo alterum fallere intendimus. quii.
Quodfi

I IO
Pan III.
Quod fi quis has definitiones fumat , ex iis demonftrabit , quje in definitione fimulationis 716. part i, Pbil ptaB.univ.) , & falftlo- quii fumiimus (§.>$ 6 .), nimirum quod in Umuktione aftio externa , in falfiloquio verba a cogitationibus difTentiredebeant. Immo etiam fine multa demonftratione hoc aflfequimur. Etenim qui alium verbis , vel fa&is fallere intendit, is eum inducere vult, ut pro veto habeat,
a uod non eft (§-330.) adeoque aliter loquitur : facit , aliter cogitat , confequenter verba 3 c fcfta a cogitationibus diflentiunt, quorum illud
Cap. Iit. /
ad falfiloquium (§.151.1*6. ) » hoc ad fimuh; tionem requiritur ( £.716 part. 2. Philof prati, univ i) • Vides adeo perinde efle , live limula. tio*8c falfiloquium per fallendi intentiontm de. finiantur > prouti hic faftmtr , live per dififen- fum ab a&ione interna , feu cogitationibus k acfcibna animae , quemadmodum in anterioribus fecimus , confequenter fi definitiones quas hic damus , ufui loquendi conformes ftatim agno- fcis, illas quoque , quibtis nos ulifumus, ab eo. dem non abhorrere , Qtpote hifce asquipollen» tes,
333-
Oualh fer Falfiloquium eft fermo fimulatus . Etenim falfiloquium eft fermo moraliter fal- n>o fit fllfi-fa s (§. 156.), confequenter cum in fermone aftus facultatum anima; , adeoque Uquium. cogitationes (§. 2 %,Pfycb empir. ),. per vocabula fignificetuur (§»713. part. 2. Pbil, pra&.umv.)» in falfiloquio verba cum cogitationibus difconveniunt ( $. 151). Quoniam adeo a&io externa cum interna difconvenit ( §.567. part. i.Tbeol.nal.), feu ab eadem difTentit,. in hoc autem diflenfu fimulatio confiftit (§. Ji6.part.i' Thil.prati. univ y ) i falfiloquium fermo fimulatus eft .
Superius jam oftendirrms , qui moraliter fal- fum loquitur, mentem ab ea , quam habet, di- verfam limulare ($.178.) : fed fert etiam ufus loquendi faltem apud nos, ut verba moraliter ,
falfum loquentis dicamus fimulata , McftClffC
^JBorfe , quamvis non fine quadam reftrittio- ne , quando nempe refpiciunt ipfum loquen- tem, veluti quando hypocrita, qui vult videri pius , pie loquitur , quando interrogatus num alicubi lueris negas te ibidem fuifie, cum ibidem
fueris , vel te nefcire ais , quod fcis . Subinde tamen fimulatio falfiloquio accedit , ubi verba dicuntur fimulata, veluti in exemplo hypocritae, qui vultu, geftu & v«ce , non folum ver* bis pietatem fimulat. Enimvero propterea ver* ba dici non debebant fimulata , fed fimulantis 1. quia fimulatio non ineft ipfi fermom, fed huic accedit tanquatn a&io ab eodem diftin&a . Ceterum nemo nefcic , autores falfiioquii cum/i* mulatione agnationem agnofcere , ut nihil pa* radoxi hic defendamus -
§• 334 *
Qui moraliter falfum loquitur , veritatem & quando ad animi fui fenfa indicam Quidjmumda tenetur y veracitatem fimulat. Quoniam enim falfiloquium fermo fimulatus eft teturtnfaL. ( §. 3^3 ,). qui moraliter falfum loquitur, fimulator eft . Quamobrem cum fi* jtioqtuo. mu i ator yelit pro vero haberi, quod non eft (§.329,), qui vero moraliter fal* fum loquitur, verum dicere velit videri (§. 175./, falfum fcilicetdicens, quod pio vero habet, & contra vel fe velle dicens , quod non vult, & contra ($• 152*); qui moraliter falfum loquitur , videri vult vera loqui & vult ve; rum videri, quod falfum eft, confequenter veritatem &, quando ad animi fui fenfa indicanda tenetur, veracitatem fimulat (§. 505. $06.Log. <*? $. 181.).
Oftenditur etiam hoc modo. Qui moraliter falfum loquitur vult ut is, cui loquitur, pro vero habeat, quod dicit (^>179.), & verum dicere videri vult (§ ,I 75 *)* Quamobrem cum ejus verba cum cogitationibusdifconveniant, adeo; que aftio externa ab interna confiftat ( §. 716. part. 2. VhiL prati, univ.) i qui moraliter falfum loquitur, veritatem fimulat, cumque veracitas in eo confi* flat, quod moraliter vCrum loquamur, quotiefcunque alteri animi noftri fenfa fignmcare tenemur (§. 181») , qui moraliter falfum loquitur , quando alteri animi noftri fenfa fignificare tenetur, veracitatem limulat.
Equidem in omni cafu, qui moraliter falfum loquitur , fe verum loqui fimulat i non tamen ideo limulat veracitatem . Veracitas virtus eft ^-181.) , adeoque eam nqnquam fimulare li«
cetCj. 319. ) : fed cum aliquando faIflloqmun* licitum fit ( 0 . 216. 218.222. ) i fimulare licet» quod verum dicamus, etfi moraliter falfum loquamur •
§.
V
I

De /hceritate , fimulatione & dijfmulatione,
\ §• 33 S*
Ii r
/
Qui mendax eft> veracitatem ftmulat. Qui enim mendax eft, moraliter falfum Qualis fi*
^ • i i. ._r .i • ■ /! — * c. J- _li: / r mul.itta i».
Setl m ' menda.
qui moraliter falfum loquitur , quando alteri ad animi fui fenfa fignificanda A* w obligatur, veracitatem fimulat (§. 334. ). Veracitatem adeo fimulat , qui dax eft.
Nemo qui mencicur videri *vult mendax i ($. r8*.), requiritur a nimii* fallendi alio* Mentitur enim non alio fine , quam ut alter <§.3 ?t.>: fallere autem alterum, cui quisraen- credat verum efle quod dicit, confequenter ei, titur, nequit, nifi videri) velit verax, adeoque cui animi fui fenfa fignificare tenetur , verax veracitatem firnulet • Simulatio a de© veracitati* vult videri. Hinc dudum dicere alii, qui dicit cmni mendacio intft * adeoque cum codera ine fe mentiri, eum non menuri . Quemadmodum divulfo nexu cohjVfec* ad omne falfiloquium, ita etiam ad mendacium
§• 3$$.
Qui veracitatem fimufat , mendax eft. Etenim cum fimulator videri velit, qui Simulatio non eft ( $. 3*9. ) ,* qui veracitatem fimulat verax videri vult, cum non fit .veracitath Quamobrem cum verax fit, qui moraliter verum loquitur, quando alteri ad 9 ua *°fi tv: ' animi fui fenfa indicanda obligatur (£.181.); qui veracitatem fimulat , videri Uum * vult moraliter verum loqui, quando alteri animi fui fenfa fignificare tenetur, confequenter moraliter-verum non loquitur, fed falfum ( §. 150. 152. ). Enim- vero qui moraliter falfum loquitur, quando alteri animi fui fenfa fignificare tenetur, mendax eft (§.182.). Mendax igitur eft, qui veracitatem fimulat.
Videmus adeo , cujufiam vitii reus fit , qui 'fentem ac procedentem fimul patet, mendacem veraciutexufimulat» Et per propofitionemprae- definiri pofife, quod fit fimulator vcracitatis.
§• 337 -
Mendacium eft fermo fimuUtus pugnans cum obligatione verum dicendi . Menda; Mendacium cium enim Falfiloquium eft, quod committitur quando alteri ad animi. noftri qua n s f lt fenfa fignificanda oWigamur (§. 182.), confequenter quando verum loqui deb t’f ermo . mus (§.150.). Quoniam itaque falfiloquium omne fermofimulatus eft (§. 333.)» mendacium fermo fimulatus eft, qui pugnat cum obligatione verum dicendi.
Propofiuo praefens pro definitione mendacii inprimis prodeft, ut alia ex aliis alio modo de- accipi poteft, Quamobrem qui in methodo de- monftrentur i ideo non inutile eit ejufdem rei nionftrativa vires fuas periclitari voluerit , is plures dare definitiones , modo ex una dedu- « hac mendacii definitione deducere poterit , cantur ceterae , quemadmodum hic a nobis fa- Quae in fuperioribus de mendacio demonftrata dum . funt , Et quoniam ad methodum exercendam
Si fimulatio pugnat cum officio quodam erga te ipfum , vel erga alios , aut obii* gatione quadam contra 8 a> qua alteri in ftngulari teneris , feu /t fuerit contra jus perfeflum aut tmperfetfum alterius ; illicita eft. Quoniam id omittendum , quod
Quando
\
officio cuidam erga te ipfum vel erga alios , aut obligationi contra&ae , qua alteri in lingulari teneris, repugnat {^.qzz.part. r. Jur. nat. ); fimulatio cum
v v/ '■j t * l/V-1 «t U1 vl^d IC 1 Ulli VC1 Wl04 y iv UUll^4LJUllv U4U4L11
qua alteri in fingulari teneris, pugnans omittenda eft, feu ad eam omic-
ten ,
officio quodam erga te ipfum vel erga alios , aut obligatione quadam contra

Pars 111. Cdb. m.
tendam obligamur, conrequenter illicita eft ( §* 170 .part, 1. Pbil. prati, [univ ,), Quod erat unnm .
Quicquid eft contra jus five perfe&um, five imperfectum alterius , id nemo facere debet ( §. 910.part.i. fur. nat. ), adeoque id jllicitum eft ( §. 170. part.u Pbil. prati. univ.) .. Illicita igitur etiam eft fimulatio , quas eft contra jus imper* feftum, vel perfe&um alterius. Quod erat alterum *
Oftendimus in eodem cafu falfiloqmum illicitum efle C5-166.): id quod mirum non eft * propterea quod falfiloquium eft fermo fimula- tus (§.333.)- Quamobrem cx pratfente propo- fitione inferri poterat , falliloquium in eadem hypothefi illicitum eflfe , nifi id fuperius jam alia ratione demonftraffemus . Imrno per pro- pofitionem praefentem demonftrari etiam poterat, (imulationem virtutis Sc vitii illicitam ef- fe : id quod in fuperioribus itidem jam aliter demonftravimus ( $.319.32-?.) • Ex notione fi- mulationis , quod fcilicet confiftat in diflenfu adionis extern* cum interna , deduci nequit , quod fit illicita • Qui ergo omnem fimulatio- nem (impliciterdamnant, fumunt quod demonftrare nequeunt . Quodfi dicas , (imulationem omnem elfe conjun&am cum animo fallendi alios (§•331) » adeoque eam illicitam effe i denuo funus, quod demonftrare nequis, alios fallere, adeoque fafto quodam fuo alterum inducere , ut pro vero habeat , quod non eft (§.330 ) , femper elle illicitum. Sed nec hoc demonftrare potes . Qaftant ea , qua: de falfiloquio licito
($.171*) » & de ambiguitate in loquendo lici, ta ($. 197. & /*$?•) demonftravimus , etiamfi is fallatur , cui loquimur • Qui omnem fimuls* donem (impliciter damnant-, non alias afferunt rationes, quam quae in cafu particulari eam illicitam reddunt, per propolitionem prxfentem dijudicandas- Ita confequentiarii urgent approbari hypocrifin, (i aliqua fimulatio admittatur: id quoa verum non elfe , non modo demon- ftratio fuperior (§.314- ), fed ipfa etiam pro- pofitio prxfens aperte loquitur . Oftendant, fi fieri poflic, (imulationemomnem , hoc eft, di(- fenfum omnem adionis extern* cum interni (§.316. part-T.. Phil.praft. univerf . ) , pugnare cum officio aliquo ergafeipfutn, vel erga alios, quemadmodum hypocrifis pugnat cum officio erga Deum , tum etiam erga feipfum atque alios (§.314.) , & ultro largiemur, fimulatio- nem omnem illicitam eflfe. Experietur autem fe inanem operam fumere , qui hanc demonftr»- tionem tentaverit . Videamus itaque , quando- nam fimulatio licita fit.
339 *
Quando //. & $ ne officio cuidam erga te ipfum , vet erga dliot , aut ebligtttUm
ctta. cuidam contra fice , qua alteri in fingulari teneris , fatisfacere nequeas • fimulatio li.
cita eft. Etenim lex naturae nobis dat jus ad eos adlus, fine quibus obligationi noftrae, adeoque officio cuidam erga nos metipfos vel erga alios , aut obliga- tioni cuidam contrattae, qua alteri in fingulari tenemur, fatisfacere non pof- fumus (§- 159. part. 1. Pbil.pratl. univ.) . Ergo etiam dat jus ad fimulationera in hypothefi propofitionis praefentis , confequenter in eadem fimulatio licita eft ( §. iqo.part. 1. PhiLpraB. univ . ) ,
In propofitione prxfente non futuimus, nifi quod limu-litio neceiraria fit ad fatisfaciendum officio cuidam vel erga (eipfum, vel evgi alios (quando autem de officiis erga alios (impliciter loquimur , pro (ubllrata materia fimul intelli- genda funt officia erga Deum) aut obligationi cuidam contradx, qua alteri in fingulari tenemur . Quamobrem addendum non eft i eam fimul pugnare cum officio quodam erga alias , vel obligatione contradi , qiu alteri in fingulari tenemur : id quod fubinde facere folent nafutuli, ut habeant , quod reprehendant, methodi demonftrativs non fatis gnari ac verioris Logicje imperiti.
*• 340. N
ldtmpom .Si fine fimulatione violatur Jus pe-rfelium aut imperfetlum alterius , fimulatio li m expenditur. Clta e $' Nemo enim quicquam facere debet, quod eft contra jus alterius (*. pio.part. 1. Pbil.pratl. univ. ). Quamobrem cum lex naturce det nobis jus eos atftus, fine quibus obligationi naturali fatisfieri nequit (§.159. part. r. Pbil» prati.. univ - ) , jus etiam dat ad fimulationem in hypothefi prasfentis propo* fitionis, confequenter in eadem licita t eft fimulatio ( §, 170. part, 1. fbiU prati, univ.). r
Qu*

De fincerhate y Jtmtilaiiorit & Jiffmulatione. 113
'Qua* a 3 propofitionem praecedentem annotavi- teri in lingulari tenentur , vel etiam violet jus mus , huc quoque trahenda funt. Oftendimus five imperfeftum , five perfcdunt alterius , fub- idem, quod de fimulatione in propofitione pr»- inde autem fine ea officio cuidam vel obliga- {ente & praecedente evincitur , de falfiloquio tioni iftiufmodi fatisfieri nequeat , vel etiam (§. irt.). Cur vero fit eadem fimulationis , jus alterius violetur , opus non eft . Quando qua: falfiloquii ratio , ex iis intelligitur , qua: enim cafus particulares occurrunt, in quibus paulo ante annotavimus ( #<>/^§. 338.')^ Poflibi- principia generalia hic ftabilita applicanda, pa« litatem hypothefium ut demonftremus , fcilicet tebit non fumi , qua» intpoflibilia funt , confe* quod fubinde fimulatio pugnet cum officio ali* quenter fuperfiua non tradi , nec cafus praetet quo aut obligatione contrada quadam* qua al- neceflitatem multiplicari.
§• 34 1,
'Si fine fimulatbne officio cuidam erga teipfum vel alios fatisfacere non potueris. y pugnet vero eadem cum jure perfe&o vel imperfe&o alterius cujufdam; fimulatio il-
"Excepti »
licita efi . Etenim (i fine fimulatione. officio^cuidam erga teipfum vel alios fa-^** a °i 0 nem tisfacere non potueris, fimulatio licita eft (339*.)-» adeoque permifla ( §. 165. jUicitamfx. r]o,part.i.Pbil.prafi.univ.): fi vero eadem pugnat cum jure perfe&o vel im c \ at * 3 perfedo alterius, illicita eft ($.358.), adeoque prohibita ( 17 o. partfT.PbiL K .
praSl.univ,). Quamobrem fi line e» officio cuidam erga teipfum vel erga alios Nv —" ^
fatisfarere-non potueris, eadem tamenfitnul pugnet cum jure perfe&o vel imperfe&o alterius cujufdam.,,* lex permiffiva colliditur cum prohibitiva (■§. 10.6. part. 1.
Vbil. praPl. univ. ) . Quoniam itaque in cafu collifionis lex permiffiva cedit pro- bibitiv» (§.zix.part \,Vbil.praB. univ.)\ illicita fimulatio eft pugnans cum jure five imperfefto, five perfe<fto alterius, licet fine ea officio cuidam erga teipfum, vel erga alios fatisfacere nequeas.
Exceptio hic fimulationem illicitam efficit , debere intelligimus. Neque metuendum eft, ne qu<e extra collifionem "legua^ naturalium licita in applicando incidas in errorem , fi circum- foret (§.338.) Atque adeo vides , cur in hy* fpeftus fueris: propofitionem enim applicaturus pothefibus propofitionum non plures adjicien* determinationes prafentes omnes, per quas ca- da: fint determinationes, quam quae fumuntur. fus obvius determinatur., inquirenda: funt , at- propterea quod fubinde collifioni legunt natu- que tum patebit, num e»dem folae adfint, quae ralimn locus eft. Etenim quando collifionis in in propoficione fumuntur , an vero praeterea bypothefi exprelfa mentio non fit « eam abefle ali», qu» cafum variant.
§•
Quoniam falfiloquium fermo fimulatus eft ( 5 .33-5., fimulatio vero ‘illiciti • p uam - B
eft, fi fine ea officio cuidam erga teipfum vel erga alios fatisfacere non potue-r*/^ ris, eadem vero pugnet .cum jure perfefto vel imperfetfto alterius cujufdam quium-. (§.341.) i falfiloquiumK^uoqne illicitum eft , fine quo officio cuidam erga teipfum 7 vr/ erga alios fatisfacere nequis , eadem vero pugnat cum jure perfttfo vel imper- feflo alterius .
Ne propofitio prxfens male applicetur \ per- Inde nimirum judicium ferendum de pugna Pendendum eft, qaandonamaliquid fiat contra cum jure alterius, alterius (§.139. 1. PhUof.praH. ttmv.) .
§• 343 -
Sifine fimulatione officio cuidam erga teipfum vel erga alios fatisfacere non po-Cafus ali ut tU!ris , eadem vero repugnet obligationi cuidam contraftae , qua alteri in finguiari fimulationis ineris \ fimulatio illicita efi . Offenditur eodem modo, quo idem in cafu pugnee illicita ok cum jure alterius demonftravimus ( §. 541.). exceptio-
r ntm •
laimo cafus praftens ad illum reducitur , qua- gulari tenemur , refpondet jus pevfcftum . Sed
wnus obligationi contrad» , qua alteri in fin- h«c redu&io non eft hujus loci,
Wolfii J US Matier* Tom . IIL P §. *±±.

Ad menda, Quia falfiloquium fcrmo fimulatus eft '( §.333 ) ; erit & illicitum , fi fine ftntu * cium exten* i flt ' tone ojficio cuidam erga teipfum vel erga alios [atisfacere nequeas ? eadem vero fi :. repugnet obligationi cuidam .contraffa ?, qua alteri >in fingulari Uneris (§.343.).
;§• 345 *
Simulatio- .Quando alteri ad animi nofiri fenfa indicanda obligamur , fimulatio illicita tfl. nis illicit/e Quando enim alteri ad animi noftri fenfa indicanda obligamur, eum inducere p'incipiunt non licet, ut falfam de animi noftri fenfis concipiat opinionem ( %. zS.OntoI,), quando no- Enimvero fimulator intendit,-ut alius falfam concipiat de animi fui fenfis opi* t>is nego. n i one m (§.328.)' Ergo fimulatio;illicita, «quando alteri ad animi noftri fenfa
uum eft indicanda obligamur'.
<cum tuni *
Quod (i nullo in cafu alteri ad animi noftri 'fenfa indicanda obligaremur, fimulatio omni in cafu , quo nobis negotium eft cum aliis , foret licita : neque enim tum unquam i foret contra jus fiveperfe&um , five imperfettum alterius , quae.pugna cum jure alterius illicitam facit fi- mulationemdl.338.).'Obligamur adeo adaftio- nes finceras edendas (§.714. part..z. Pfnl-pmft. univ.) , quemadmodum ad veriloquium in eodem cafu obligati‘fumus (§• i6z.) , quod in numero a&ionum fincerarum contineri facile oftendi poterat , fiquidem necelfe ellet ,.ut de- monftraretur. Utennir autem iioc,principio in cafibus particularibus limulationem demonftran- di: id quod hic nondum facere licet, ubi de fi- mulatione tantummodo in genere agitur . Ne- ,que emm exiftimandum elt prxfenti in loco
omnia tradi, quae de fimulatione tenenda furtt, fed ea tantummodo, ad quae demonftrandaprincipia fufficientia proftant in anterioribus . Im« ► mo anteriora quoque ihinc 'demonftrari poterant, quemadmodum ex demonftrationibus per- fpicitur , quae de veriloquio Sc falfiloquio tradidimus in capite'pr3ecedente (§. 165.0*/>44.). Quoniam vero*nobis non folum propofitum eft veritatem docere ,*verum etiam in omni noftra t philofophia intendimus , ut methodus philofo- phica , quam diximus ( $. iif. Difc pralim.)» & quam cum mathematica'eandem elfe oftendi- mos ( $• \\o.'Difc.pr ali m. Jpleftori reddatur ft- miliaris , cum fine ea'ad certam 8c diftinftam cognitionem in nulla difciplina pervenire pof- fimus (§.137. Difc. pr&lim. ) > demonftration® variari conlultum elt.
'§. 34 < 5 .
Temeraria 'Temere fimulandum non eft . Nihil enim 'temere faciendum ( §. 278. ). Quamo* fimulatioil- b-rem nec temere fimulandum eft. licita .
Temere quid Tacit , qui nullo fine facit damnat iiniulationena omnem , qua: nullo :£■ ($.177.) . (Jnde & temeraria fimulatio eft., .nefit, quar nulla fit fine - iPraefens adeo propofitio
§• 347 *
Finis niti- Finis ultimus fimulatio nis eft jui aliorumque perfeBio. Tinis enim ultimus om* mus ftmu. n ium a&ionum humanarum eft fui aliorumque perfeftio (§^28 .part.z.Pbil prdcl. lationis , univ.). Quamobrem ultimus quoque finis fimulationis fui aliorumque perfeftio efte debet.
Poteramus quoque ex hoc principio deduce^ tum findet . In praxi tamen utile eft » ut ad re ea , qua: de fimulatione tenenda funt , riifi >hoc.principium animum -advertamus •
■ex principiis preprioribus eadam dedyclconful-

S3S-.
niM
J
Ve finceritatc y fimulauone. & diffimulattone . 115
§• 348.
Si alteri ad animi noftri fenfa indicanda obligamur , metu, periculi inde nobis yd ma ^ aliis imminentis fimulare non licet. Quodll enim alteri ad animi noftri fenfa in-^ fm»la- dicanda obligamur, fimulatio illicita eft (§.345.), adeoque ad eam omitten- y4 , h C eat\ dam obligamur (§. \-]o.part.\. Pbil.prati. univ.) • Quamobrem cum nemo, metu mali cujufdam imminentis, deterreri debeat, quo minus omittat, ad quas omittenda lege naturali obligatur. ( §• 599 - part.i. Jur.nau) ; nec metu mali cujufdam vel periculi nobis imminentis ad fimulandurn ut adducamur pati debe, mus, confequenter nec fimulare licet, quando alteri ad animi noftri fenfa ia* dicanda obligamur
Idem oflendimus. de falfiloquio ($ 114.) . indicanda obligemur ; ex iis patet , qu* fupe-.
Quandonam vero, alteri ad animi, noitri fenfa. rius demonftrata fu»t (§.159. 160.)«.
§- 349 -
ad animi noftri fenfa alteri fignificanda non obligamur , periculi avertendi vel Quando pe* utilitatis propria aut aliena gratia fimulare licet . Etenim fi ad animi noftri fen- riculi averte. alteri fignificanda non obligamur,, nec moraliter necefie eft, ut ejus gratia tendi vel aftio externa cum interna, confentiat 11%. part.. 1. PbiL prati-, univ. ), conf commodi quenter ex parte ejus nil obftat, quo. minus dilfentire adeoque fimulata efte ulicujus poffit (§.ji6.part.2. Phil.pra8.untv.) . Quamobrem cum quilibet operam dare gratia .. debeat,, ut fibi caveat a malis corporis atque fortunas , quantum in poteftate fua eft ( §. 18 i-part- i-Jur. nat-) r eademque ab aliis ,. quantum datur , avertat {%.60%.part. i.Jur. nat.) , ex adverfo vero ut confequatur corporis & fortunae bona , quas in poteftate ipfius funt (§. \%i.part . 1. Jur.nat . ) , & ut alii eadem confequantur, quantum datur (§.608. part. 1. Jur. nat. ); lex naturas dat nobis jus ad adtus fimulandi, fi abfque ea periculum a' nobis vel aliis avertere ne. queamus, nec utilitatem noftram vel. alienam promovere poffimus, ubi ad animi noftri fenfa alteri fignificanda non tenemur ( §. 159. part. x.Pbil.prati. univ .), confequenter in cafu propofitionis prasfentis fimulare licet periculi a nobis vel aliis averrendi, vel utilitatis proprias aut alienae gratia ( §. 170. part. 1. PbiU prati, univ.)-.
Forfan erant nonnulli , qui fibi perfuade- bunt , ex principiis, quibus ad demonftrandum propofitionem prxfentem ufi fuinus , fequi , quod periculi avertendi vel utilitatis propriae aut alienae gratia femper fimulare liceat. Enim- vero hi non perpendunt , in pratfenti cafu fibulationem fpectari tanquam medium confe- quendi finem licitum. Quamobrem. cum ad confluendum finem licitum non uti liceat mediis illicitis, quod nemo, non confitetur > nec fimulare licet finis, liciti confequendi gratia , fi fibulatio, eo in cafu. illicita fit . Simulator fiifto. |uo fallere intendit alium (§. 331.),. neque alia de caufa fimulat , quam ut fallat , quod nemo non agnofeit. Q.iodfiergo ex parte ejus, quem “Here intendit, nil obliet, quo minus fimulet, unmiatio in fe illicita non eft 34?.) , con?
fequenter nec ea haberi poteft pro medio illici- to. Per fe autem patet, aftum fimulantis in fe fpeftatum talem e/le non debere , qui lege naturali prohibitus fit : tum enim is foret illicitus extra cafum fimulationis , adeoque non opus foret demum difquirere , num fimulare liceat periculi avertendi vel commodi obtinendi gratia, cum jam conflaret cale quid fimpliciter fieri non pofle • Nrque verendum eft , in applicanda propofitione facile aberrari pofle , fiqui- dem quis fimulationem pro licita agnofeat ex hoc folo, quod ei , cujus refpeftu fimulat , ad animi fui fenfa fignificanda non obligetur j neque enim 3&iones patranda: fpeftandx funt tantummodo , quatenus funt aftus fimulantis , verum etiam quales fine in fe fpeftitae , utrum bons, an mal*,.
P i
$• ISO*

ir 6
Pars 111. Cap., T1L
350.
V.
FaBum fimulantis^d'fimulatione fejunftum non debet effe illicitum. Ponamus enim fadlum fimulationis a fimulatione fejun&um illicitum eflepofle* Quoniam illicitum eft, ad-quod non committendum feu omittendum obligamur ( §.170, parti 1 * Pbi/.prafi*univ.)\ fimulationis gratia committere licet a<ftionem , ad quam omittendam obligamur. Obligatio itaque, quae a lege naturae venit , im. mutabilis non eft. Quod cum fit abfurdumC. 5 . 1 ^z^part. x.Vbil.pr aci.univ .), far dium firaulantis a fimtflatione fejundtum non debet elfe illicitum .
Propofitionem hanc addere lubet , ne quis fimulationem repugnare dicimus officio cuidam difficultates circa determinationes fimulationis vel obligationi contra&a: , qua alteri in fingu« Jicitse faceflat inanes, vi eorum, q*ae ad propo» lari tenemur , faftum non fps&ari fimpliciter fitionem praecedentem annotavimus . Malum qua tale facium, quale extra cafum fimulationis. wanquam tacere licet , adeoque nec fimulado- eft, fed quatsnus limuiandi cauta patratur, nis gratia. Ceterum hinc inteliigitur , quando
$• 351 *
Quinam Ad qua alteri patefacienda non obligamur , feu qua cognofcendi alteri jus nott difymularc eft > ea dijjimulare licet. Etenim fi ad quadam alteri patefacienda non obligare*/. mur,,feu ea cognofcendi alteri jus nullum eft \ nihil fit contra jus ipfius, fi
caveamus, ne ea ipfi innotefeant, confequenter ea occultare ftudeamus . Qua* mobrem cum vi. libertatis naturalis unicuique permittendum fit , ut faciat, quod lubet., quamdiu nil facit contra jus alterius C§* 1 sb.part. i^Jur. nat.)\ fi quis ad quaedam alteri patefacienda non.obligatur , feu ea cognofcendi alteri jus nullum eft, ea occultare licet. Enimvero quae alteri occultamus, ne eidem innotefeant, ea diflimulamus (§.717* /***rf. a. Pbil.prail. univ. )‘. Quodfi ergo ad quaedam alteri patefacienda non obligamurfeu ea cognofcendi alteri jus nullum eft., ea diflimulare licet.
Diflimulamus ca , qua: alteri innotefeere no” Aravimus in fuperioribus , mirum videri non himus : unde diflimulatio fa&orum convenit debet . Imino ea de caufa etiam fuperius jam eum reticentia veri , aut , fi mavis , haec ipfa demonftratum eft (§.170.7 , quando veritatem fpecies quasdam diflimulationis eft. De diflimu- diflimulare liceat , & falfiloquio omni inefle latione itaque quod demonftrentur , quae cura diflitmilationem veri fupra itidem evicimus iis conveniunt, qua: de reticentia veri demon* ( §. 177.).
§. 35X.
Quando alteri j.us efl fafia tua vel etiam aliorum tibi nota cognofcendi
tio quando Q- uando l us e A f a & a i4ia vet etiam «Horum tibi nota cognofcendi , ea dijft • illicita, wulare non Hcet. Quoniam enim nihil faciendum, quod contra jus alterius eft
( 910. parti i.Jur. nat.) , ea occultare non licet , quae cognofcendi alteri jus
eft. Quoniam itaque ea diflimulamus, qux occultare (ludemus , ne alteri in” notefeant (§. qiq.part.i» Vhil.praB univ.)'; quando alterijus eft fa<fta noftra > vel etiam aliorum nobis nota cognofcendi, ea diflimulare non licet.
Ex his principiis generalibus in cafibus particularibus facile demon lirabitur , utrum diflf muiitio lwua fit, nec ne.
353 -
Uvm fimu» Q- Uan f 9 dijjftmulatio illietta eft , nec fimulando dijfmulare licet . Quando enim lando ^.dii.imulatio llhcita eft, ad eam omittendam obligamur ( §. 170 .part. 1 . fbiU mulare H.prail .umv.) . Quoniam itaque eadem non abftinet , qui fimulando diflimulare «eat . ltudet i ideo nec fimulando diflimulare licet.
V

De Jinceritate , fimulattone & dijjimulatione . 117
Propter convenientiam difllmulationis cum ftudemus , confequenter quibus fit diflimulatr» reticentia veri vulgo dici folet, difllmulationem (§. 717 » P- a. Phil.praft. univ. > : id quod h~ confiftere in fatto omiflionb » quemadmodum bella etiam Areofti loquitur , qua diflimulatio {imulatio in fa&o commiflionis • Enimvero dan- illuftrari folet inet.l cit,), FaCta vero ifta et« tur etiam fa<3a pofitiva » quibus alia occultare iam limulau efiefolent.
CAPUT, IV.
De modo fefe obligandi , ubi de promijjione & patiis in genere, '*
§• 354 -
O Bligatio mutua dandi & faciendi naturalis imperfecta efl. Etenim a domi- Qualis fit ni unice voluntate pendet, quomodo dominium, five jus quoddam fiium dandi & in alterum transferre, velit (§. n. ), & in quem , ac utrum transferre faciendi velit, nec ne (§.12.). Et quoniam dominiis Jintrodu&is operarum communi- obligatif, catio translationi dominii aequipollet (§.121.); ab uniufcujufque etiam voluntate pendet, utrum tibi operas prajftare velit, nec ne , & quomodo prasftare velit. Et quoniam transferre dominium idem eft ac dare ( §. 6j$. part. 2. Jur, nat.), introdu&is vero dominiis facere perinde eft ac dare ( §. 122. ); a tua unice voluntate pendet, num alteri quid dare & quomodo dare , num quid facere & quomodo facere velis. Tibi adeo competere nequit jus alterum cogendi, ut det vel faciat, quod vis. Etli adeo homines dominiis rerum intro- duftis fibi mutuo ad dandum & faciendum naturaliter obligentur, proutiunuf- quifque indiget re vel opera alterius (§.124.), quoniam tamen obligatio per- fefta non eft, fi tibi non competit jus alterum cogendi, ubi eidem fatisfacere noluerit (§.238 .part. i.Phil,prati.univ. ) ; obligatio mutua dandi & faciendi naturalis imperfe<fta eft.
Offenditur etiam hoc modo. Nemo tenetur dare alteri rem fuam five corporalem, five incorporalem, qua ipfe opus habet (§.127. ) , nec obligatur ad alteri faciendum, fi fibi non vacat (§.129.) . Quoniam vi libertatis naturalis homo in agendo non dependet ab ullo alio homine , nili a fe ipfo ( 153.
fart. i.J ur,nat.)\ non tuum, fed dantis & facientis eft judicare, num tibi dare poflit quod tibi dari vis, & num facere tibi vacet , quod fieri ab eo vis.
Ad dandum igitur & faciendum cogendk alterum jus tibi competere nequit* Quamobrem cum imperfe&a fit obligatioj^bi ad eidem fatisfaciendum alterum cogendi tibi jus nullum eft (§. z$8.part. 1. PbTl. prati, univ.) ; naturalis illa obligatio fibi mutuo dandi & faciendi, quando quis re vel opera alterius indiget {§.124.), imperfe&a eft»
Quodfi perpendas , quomodo mutuam illam a?adi & faciendi obligationem demonftraveri- •Ms ( J* 113.) , patebit eam pendere ab officiis humaniratis, ad qua? alteri Cum nonnifi imper- fede obligemur C $.6*9. part. 1. Jur. nat.) , nec pcrfe&a efle poteft obligatio , quae ab ifta obligatione pendet * Libera in dominio difpofitio de re fua a libertate naturali pendet , quemadmodum ex denionftratione* abufus rerum non impediendi patet (§,it>9.pirt.i.Jur.nat.) , tonlht vero etiam obligationem perfedhnr ad
officia humanitatis libertati rtaturafi repugnare C §. 660. part. 1. Jur.nat ) . Quamobrem utraque demonftratio propofitionis praefentis ex eodem fonte deducitur , nempe ex repugnantia obligationis mutuae dandi & faciendi , quando unus re vel opera alterius indiget, cum libertate naturali , quae tanquam jus connatum nemini hominum auferri poteft (f. 64. part. i- Jur. nat .) , (it ita quod ejus exercitium reftringi poflit ( mt. §■, cit,). '
\
^ §. 3 55 -
Quoniam ad id, ad qtiod alter tibi imperfefte obligatur, tibi nonnifi jusim- Quale jus perleftum eft ( §.. 238. part. 1. Phil,prati, univ .), adeoque obligationi imperfedl x habeamus
nonnifi

ad id , ad quod dan. dum vel fa- ciendum al- ter nebis naturaliter obligatur .
jj $ Pars III. Cap. IV,.
nonnifi jus imperfe.&um refpondet, obligatio, vero naturalis ad fibi mutuo dandum & faciendum, quando unus indiget re five corporali , five {incorporali, aut opera alterius, nonnifi imperfetta eft (•$. $H-)i ju* quoque tibi ad id com. petens , ad quod alter libi dandum vel faciendum obligatur > quando re vel opera ip/tus indiges , imperfe&um eft ',
Qui adeo negant , te obligari ^d rem tuam, alteri dandum, qua indiget, aut ad faciendum, quando opera tua habet opus , nec ulium tibi ad id , quod dari vel fieri vis, competere jus >, de obligatione perfe&a & jure perfero loquuntur ,, quae obligatio & quod jus in Jure civili unice attenditur • Abiit adeo , ut ipfos vel erroris alicujus. redarguere ,, vel nos, lifdem coik tradicere dicas.
Quale fit jus ad res vel vperas fibi ab aliis comparandas .
§• n s -
Hinc porro confequitur, jus r quod dominiis rerum introdu&is homini competit ad res ,. confequenter etiam, operas (§.121.) ; fibi ab alio, comparandas ( §- 12 6.), nonnifi imperfetlum. effe.
Jus boc duplici modo fpeftari poteft,. vel in' genere prouti, obligatio , ad quam refertur , Ipeftatur in individuo vago , vel in cafu lingulari, in quo illa inells intelligitur individuo determinato , veluti Petro St Paulo, • Quando, loquimur de jure imperfe&o , idem femper refertur ad obligationem, quas ineft individuo determinato, velutihuic homini , non homini cuidam.. Quatenus enim obligatio fpe£tat«r in individuo vago-, ut quidam homo tibi obligetur ad dandum vel faciendum id , quo indiges, eidem refpondet jus.perfe&um , nimirum jus petendi,, ut alter tibi quid, det,, vel faciat..
§• 357 -
gatio ,
Quomodo Homines ad dandum & faciendum* perfeBe fefe fibi invicem obligare poffunt mu* perfe&a na. t uo confenfu - Etenim a domini unice voluntate pendet , in quem dominium fcatur dan- ve j jus quoddam fuum. transferre velit, nec ne ( §. 12. ) , cumque introduftis ^ ^ ^Tr rerutn dominiis operarum communicatio aequipolleat translationi dominii (§• cier *di obit- i2i.) t ab uniufcujufque voluntate pendet,, num operas fuas alteri communicare velit: quod pofterius etiam ex libertate naturali patet ( §. 15 6. 158 .part.i* Jur* nat .).. Quoniam translatio dominii datio eft (§. 6qi,part.z Jur. nat .), & qui operas fuas in alterius confert ufurn ipli quid facit, quod per fe patet l a tua voluntate pendet, utrum alteri quid dare vel facere velis , nec ne , & a voluntate alterius, utrum acceptare velit, nec ne, quod dare vel facere vis- Quamobrem a voluntate tua etiam pendet, utrum alteri jus perfetftum conferre velis, nec ne, ad id quod dare vel facere vis, & utrum alter hoc jus acceptare velit , nec ne. Quodft ergo tua & alterius adfit voluntas , confequenter mutuus conferrfus ( §. 658. part. 1. Vbil. praB. uni*. ), alteri jus perfeftutn competit ad id, quod alter fe ipfi daturum vel fatfturum dicit (§.13.), confequenter cum alteri perfe&e obligeris ad id, in quod ipfi jus perfeftum competit (§.236. part. \.Phil.pra8. univ.), ad dandum vel faciendum perfefte ipft obligaris. Atque adeo patet, homines ad dandum & faciendum perfefte fefe fibi invicem obligare pofie mutuo confenfu.
Patet adeo, quomodo nafcatur perfefta dandi Sc faciendi obligatio , nimirum ex mutuo dandi & faciendi conlenfu , Confenfus vero hic vim luam habet ab obligatione mutua fibi mutuo dan. di & faciendi , pr°uti unufquifque indiget re vel opera alterius t§-114. ) , & jure libertatis, vi cujus unicuique lhtuendum (§-156 p. 1. Jur. nat.), num facere vel dare poflit (§, 127. 129 ), & num re vel opera alterius indigeat . Atque hoc modo plene intelligitur ,, ex quo fonte manet obligatio perfeda dandi Sc faciendi , nec minus liquet , obligationem perfetfani dandi 6 c faciendi vim fuam accipere a lege na? turali, quippe qua homines fibi mutuo ad./, 311 " dum Sc faciendum obligantur , & quae iiiaem confert jus'libertatis naturalis - Nullus dubito fore , ut fagaciores non fine voluptate pcrfpi- ciant,. quam pulchre omnia injure naturx cohaereant & noftra philofophandi methodo nij't manifelU , quae fine ea non penitus intelU- guntur .
§■

' Ve modo fefe alteri obligandi .
Ii 9
Homines fefe invicem (ibi obligare non poffunt nifi ad dandum vel faciendum.
.. i.. n." _ J _ j _• v- i.."-__ j r. _ _ n n _ . bommts te
Introducis rerum, dominiis homo non habet, quod fuum eft:, nifi res tam cor* f i°^ l . nes . porales, quam incorporales, quae funt in dominio 'ipfius ( §. 21 6. part.2.Jur. * tmvice ™ nat.) i & aCiones liberas, quae rebus in dominio ipfius exiftentibus aequi pol* ™ utti3 ° tm lent ) %. part. z.Jur. nat.) . QuamObrem fi quis fefe alteri ad -quid obligare * are £°“ lntm velit, in eum transferre debet vel jus ad rem quandam fuam five corporalem, five incorporalem, aut ad aCus quofdam fuos,-conlequenter ad dandum , aut ad faciendum fe obligare debet. -Patet itaque homines .fefe fibi invicem obligare non pofle nifi^ad dandum, vel faciendum.
Nimirum tu aut indiges re mea /fiv« corpo ; quod homo unus alteri fefe obligare poffie nifi nli , five incorporali , aut opera mea . Si tibi ad dandum vel faciendum . Supra jam obiter confero jus petfe&um ad rem meam , me tibi hoc annotavimus,( not. §.80.) . Quonianrtamrn obligo ad dandum, fi vero confero Jus ad adus hoc principio deinceps utemur ad alia inde de- quofdam, qui in poteftate mea’funt, ad facien* monftranda i ideo confultum videbatur, ut in dum . Nihil adeo ne fingi quidem poteft , ad numerum propofitionum referretur»
§• 3SP-
Quoniam in fignifica.tu generali praeftare'idem eft ac dare & facere (§.80.), Idem porra homines vero fibi invicem obligare fefe non fpoflunt nifi ad dandum vel fa- ex P ea< *itur * ciendum (§. 35K.); ideo patet , homines fibi invicem fefe obligare non poffe^ifi ad aliquid praftandum .
Qui alteri ad faciendum fefe obligat perfe&c , particulam quandam libertatis fu<e
■alienat. Qui enim alteri perfede fefe.obligat ad faciendum, is in alterum rrans- obligatio fert jus perfedum ad a<ftum quendam fuum (§.'236. part. 1. Phil. prati, univ.) , T er f e f a ' confequenter cum ^adliones moftrae -liberae fint in dominio .'noftro perinde ac res *
(§• 43 6.‘part. 2. Jur. nat. ), quoad hunc actum libertatem fuam dominio alterius fubjicit. Quoniam translatio dominii, quod'quis in re quadam habet , alienatio eft (§.662-part. j.Jur> nat.); qui alteri ad faciendum fefe obligat perfedte , particulam quandamdibertatis 'alienat.
Antequam alteri ad faciendum te obligares , fit \ ad quod praedandum te obligafti (§ 9?.
'tibi competebat libertas hoc faciendi , & non 117 ) • Particula igitur libertatis , a qua aftus faciendi, atque adeo de sfia ifto difponere po- -ifte pendebat , non amplius tua eft , fed fafta teras pro arbitrio -tuo . Enimvero ubi te perfe- eft alterius . Quamobrem minime dubitandum , de alteri obligafti ad hoc faciendum / hujus eft eam a te fuifle alienatam . Obligatio igitur fa- fle aftu ifto'difponere pro arbitrio fuo, fcilicet ciendi non modo tibi adimit libertatem quoad, utrum velit ut hoc facias , an nolit ut facias , hunc aftum, impolita'agendi necelfitate ^§.ii»* cum habeat jus te cogendi», ni facere velis i pare. 1. Philof.praftsuniv.) » verum etiam par- Part. 1. Phit.praB.Hniv.) , poflet vero ticulam libertatis,'quae tibi adimitur , transfert «dani jus fuum remittere , \ne tibi praeftandum in eum, cui te obligafti.
, -w-- UVWUiai ) l.w nai.W4A UAM. VV1 W VW1- rrumllic
in ipfum jus transfert a fe exigendi, ut praeftet, feu det vel faciat ; i s quid fit.
QUld /lir-ii-nr. Prnmifftn itafiiiP A f*rla ra t ir» vnlnnfatic noflra» At »
'§. 361.
Qui fufficienter declarat, fe aliquid alteri praeftare feu dare vel facere vel- Promittere
a • r • r •_ 1! n r> 1. 1 r • • . . ^
ei quid promittere dicitur. Promijfto itaque eft declaratio voluntatis noftrae de quodam alteri praeftando conjun&a cum juris a fe exigendi , ut praeftetur, in
quodam alteri praeftando conjun&a cum juris a fe exigendi , jpuim translatione. Solet ea dici Promijfto perfeci a.
Vide-

2 io Pars III, Cap . 1 F.
Videmus adeo ad promifllonem requiri ani- ut ea definitioni inferatur; curn ex translatione mum alteri quid prseftandi , animi hujus fufli- juris perfefti id , quod prseftandum , exigendi cientem declarationem , & translationem juris fequatur , quemadmodum mox oftendemus ;
, ad id , quod prjeftandum perfefti . Equidem Quamobrem putandum non eft , quafi definitio
non ignoro , Grotium Se eos , qui eundem fe- noftra fit incompleta • quod in ea non citmu- quuntur , ad promiftionem perfeftam , quam laverimus ea , -quorum unum per alterum de-: vocant , requirere etiam necefficatem perfeve- monftratur» randi in eadem voluntate; non tamen opus eft.,
•: r §•
Promittor Qui alteri quidplam promittit, Promijfor dicitur: 'is vero , cui quid promit*' & Promit- titur, Promiffarius appellatur. Tromiffor adeo declarat velle fefe alteri quid pra - farius qui. flare , adeoque vel dare , vel facere (§. 80.), & transferre in alterum jus exigentiam fint . di, ut hoc prdeflet, flve det, vel faciat (§. ).
Quomodo promiflor animum fuum tum ali- te promiflarii requiratur , ut promiflor^ eidem quid prxftandi de futuro, tum transerendi jus valide obligetur, nunc porro difquicendum • prxftationem exigendi declaret, & quid ex par-:
§• 3 ^ 5 .
•Qualis fit Promijfor promijjario perfefie fefe obligat . Promiflor enim transfert in promif* obligatio f ar j um j us a f e exigendi praiflationem promifli (§. ;6r.) > confequenter ipfum ptomiffons . CO g enc fi ut praeftet , nifi fua fponte praeftare velit . Enimvero perfedte alteri obligatur, fl, ubi is obligationi luas fatisfacere noluerit, ipfi competit jus eundem cogendi, ut hoc faciat ( §. ztf.part, r. Phil.pra£f. univ, )* Ergo promiflor promiflfario perfedle fefe obligat .
Ab hac perfefta obligatione promiffio etiam fit ita-quod communis ufus loquendi etiam fe- perfefta appellari folet . Et ut omnem in lo- rat, ut promifiionem appellemus declarationem quendo ambiguitatem evitemus , nos per pro- voluntatis noftra» de praeftatione futura , que miftionem nunquam intelhgemus nifi perfeftam: perfeftam obligationem non continet. ,
\
3^4-
' Quoniam promiftor promiiTario perfere obligatur ($.36$.), In id vero alteri
'jus pxomtj- j us p er f e< q um competit, ad quod ipfi quis perfefte obligatur (§. 236. part, 1. Phil* jam. praS*univ.)\ jus promiffario ad id, quod promiffum eft, jus perfettum competit-
§• 3<*S-
Quomodo ^ ne acceptatione obligatio promifforis non eft valida , nec ex promifftone jus ullum ebUgatio acquiritur promiffario . Promiflor enim aliquando alteri aliquid dare, adeoque promijforis dominium vel jus quoddam in alterum transferre 1 §. 675. part. 2. Jur, nat .), valida ejfi aut facere quid, confequenter jus ad aftum quondam fuum transferre , vult datur & (^.362.). Enimvero dominium vel jus quoddam proprium transferri nequit ni* promiffarius ii in acceptantem (§.7-)) confequenter ncc jus ad id, quod promittitur, trans* jus ad id, ferri poteft fine acceptatione. Quamobrem promiffarius jus nullum acquirit ex quod pro - promiffione fine acceptatione. Quod erat unum .
mittitur, Quoniam alteri perfe&e obligamur ad id, in quod eidem jus perfe&umcom- acquiwt. petit ( %. z%6.part. 1. Phil.prafl. univ .) ; quamdiu promiflarius jus nullum ad id, quod promittitur, acquifivit, nec promiflor eidem obligatur. Enimvero fine acceptatione .promiflarius nullum ex promillione acquirit jus , per demonflrata tt, 1. Ergo nec promiflor fine acceptatione promiflarii «idem obligatur , confe*
quen«

> ^ Ve modo fefe alteri obligandi . j;i t
quenter fine acceptatione obligatio fpromifforis valida non eft\ Quod erat alterum
Nimirum obligatio vatii* non ed , nifi ex ligare poflunt (§.3?8.) . Confenfus* nullus iir- cj nafcatur jus alteri , eui obligamur . Potera- telligitur fine acceptatione (§. 6y8 '-purt. i.PbiL, mus itaque obligationis valida definitionem pra> pratLuniv. & j.z,). Quamobrem fine hac nec mitterej Se vi ejus ex eo, quse num. i. demon. obligatio promifloris concipi poted . Ut tibi ftrata funt ,-inferre , quod fine promiflarii ac- .obligatus fim, non fufficic me velle tibi obligi- ceptatione promifloris obligatio valida non fic. tum efle , fed requiritur etiam ut tu velis me Obligatio non nafci poteft nifi ex mutuo con- tibi obligari . Sine voluntate tua voluntas mea fenfu promifloris & promiflarii , quo homines inefficax -ed , .nec ullum producit juris edV fefe fibi invicem ad dandum vel faciendum ob^ .ftum.
Promi ffor habere debet animum in propofito praflandi id , quod promittit , perfe- Perfevera*. verandi. Promiffor enim transfert in alterum jus exigendi , ut hoc prsefiet, tia in vo. quod promittit (§. 3 ^ 2 .). Enimvero fi non perfeveraret in ea voluntate , quae luntatepr<e- ipfi nunc eft, praeftandi fcilicet alteri id , quod promittit.; eandem mutaret, [ente ad adeoque praeftare nollet, quod promittit . Quamobrem cum noluntas praeftan- promifiio. di, quod promifTum eft, pugnet cum jure praeftationem exigendi, quod per fe nemrequifi. patet; promiffor utique animumhabet^debet perfeverandi in. propofitopraeftan- ta . di id, quod promittit,.
Videmus adeo, quod *paulo .ante monuimus rus ternarius angulorum per numerum terna- i. not. % 361.), perfeverandi neceflicateni, quam rium laterum in triangulo determinatur ,«on- Grof<#j lib. i. c. 11. 0 . 3.4. ad promiffionem per- .fequenter ex definitione eum exulare Se pec feftarn requirit .injure praedationem ejus, quod eandem dcraonftrari debere, quemadmodum hh: promittitur, exigendi contineri, aut, fi mavis, fecimus, per hoc neceflario poni, quemadmodum numc»
§. 367.
Si quis alteri fufficienter declarat, velle fefe eidem quid praedare & in hoc Pollicitatio propofito fefe perfeveraturum, jus tamen a fe id exigendi, nifi praedet, non quid fit * transfert; eidem quid polliceri dicitur. Ed adeo Pollicitatio declaratio fufficiens voluntatis fuse de prasftando quidpiam alteri ac perfeverantise in propofito fuo, fejundla a translatione .juris .praedationem exigendi , fi quod pollicetur praedare nolit-.
Ita pollicitationem a promiffione perfe&a di- Itinguit Qrotius de J. B. & P. lib. 2. c. 11. §.3. E*.gr. alteri pollicemur nollram commendationem , dum eidem declaramus nos eundem commendare velle, ipfumque certum efle jubemus • quod hoc fafturi fimus , non tamen in eum transferimus jus commendationem a nobis exigendi, feu ad eandem nos compellendi, ubi hoc facere noluerimus» Experientia loquitur, idiuf- modi pollicitationes haud infrequentes efle , & plures efle rationes, cur alteri potius quid polliceri, quam promittere velimus. Ira petenti ,* Ut mutuo ipfidemuspecunianu ubirefpondemu*,
l _ .
nos hoc facere Velle Se ipfuni credere debere , quod hoc fafturi fimus , fed non volumus ut ipfi fit jus ad pecuniam ipfi mutuo dandam nos compellendi , pecliniatn ipfi mutuo nos daturos pollicemur. Vulgo equidem promififle quid alteri dicimus , quando eidem quid pollicemur > cum tamen hoc a promiflione, quam diximus , differat (5*361.) , hanc voluntatis fuae declarationem depraedando quidpiam alteri fidant nomine etiam ab illa didingui confultum , immo, ubi demondrativa methodo utimur (§'.14?. Di~ fcnrf.pr*lim.') t necefle ed.
§»
Pollicitator
Qui alteri quid pollicetur, Pollicitator appellatur: is autem, cui quid polii- quinam du cemur, peculiare nomen non habet. eam*
fVolfii jus Natur* Tm % lll* Q, Nolu- ✓

j22 Vars III. Cap. IV»
Nolumus'fingere vbcabulaj Latina ., quae ia tationem & pfbmiflionem indiftinCfe 4 icunt'; ufu nonfunt, nec inter terminos artis recepta, eum quoque promiflarium appellant , *cui fit quemadmodum artis terminus eft promifTarius , pollicitatio : aft cur a nobis hoc fieri non pof- cum non adeo magna neceflitas peculiare nomen .lit, ex modo diCtis (»<>/,§. 367.) patet, ejus, cui quid pollicemur, exigat* Qui pollici-
§. 3 <> - y
Qualis fit Pollicitator nonnifi imperfetie alteri fefe -obligat* Pollicitator -enim non transfert obligatio j n alterum jus pollicitum a fe exigendi , ubi eidem faCtum addere non vult pollicitato* ^ §. 3^7*) » confequenter nec alteri hoc jus competere poteft . Enimvero nonnifi ris • imperfette ei obligamur, cui non competit jus eum cogendi, ut^obligationi fuae fatisfaciat (§. 238. part. 1. Pbil. prati.univ.)* .Ergo pollicitator nonnifi imperfecte alteri fefe obligat.
Obligatio promilforls perfeCta eft (§.363.'): -promiflionem a pollicitatione in dubium vocati qualis cum ede nequeat pollicitatoris, quemad- amplius nequit» ^
modum hic oftenditur , neceflitas diftinguendi
§• 370-
QuaU fit Jus ad pollicitum nonnifi imperfetium efl. Pollicitator enim in eum , cui quid jus ad pe//j-pollicetur, nullum transfert jus a fe exigendi , ut pollicito ,faCtum addat ( citum . 367.). Quamobremcum jus nonnifi imperfectum fit, cum quo jus cogendi alterum, ut obligationi fuse fatisfaciat, f conjunftum non eft (§..237 .part» l.Vbil. prati, ttniv.) \ jus ad pollicitum nonnifi imperfeCium efle-poteft.
Oftenditur etiam hoc modo. Pollicitator alteri nonnifi imperfe&e fefe obii, gat (§.369.). Enimvero ad id, quo quis alteri imperfeCte obligatur , jus nonnifi imperfe&um datur (§. zi^.part. i» Pbil.prati. univ. ). Ergo ad pollicitum jus nonnifi imperfeCtum eft.
Poterat pollicitatio iCtus fruftraneus videri \ 'licitatio adeo videri.poterat a&us jure naturali cujus nullus pro-fus fit effe&us, immo referen- ( ilUcitus* Oftendendumfitaque erit contrarium: tkis inter verba temeraria (%, 2.76.) , lege na- quod antequam fiat ,-mentio quoque .fieri debtt turaJi prohibita C§- 278. ) . Etenim imperfeCte nudae aflertionis de eo , quod afieri praeftare alteri obligaris ad dandum & faciendum natu- volumus, quia de hac & pollicitatione quaedam raliter (§-)? 4 *)» adeoque non opus eft, utipfi communia demonftranda veniunt a promiflione demum imperfeCte obligeris tua voluntate . Pol- aliena .
§• 37 **
jilfettio nu -djftrti 0 nuda proflandi eft fufficiens declaratio voluntatis «noftrae , quae nobis Aa nunc eft > alteri quidpiam praeftandi , Teu dandi vel faciendi , TejunCta ab animo
difu*Ifit } n hac * volu o ta te perfeverandi.
Nimirum qui nude.afferit , fe alteri quid dare vel facere velle , is tantummodo dicit , fibi in praefenti efte anrmam hoc dandi, vel faciendi , non vero alleverat , fe animum fuum non velle murare* Atque adeo differt a pollicitatione , ad quam animus perfeverandi in propofito fuo requiritur (§.367.). Ita nuda aflertio eft , h dico me Bibliothecam meam Titio legare vds
ie , feu ,-quod r perinde eft , mihi effe animum hoc faciendi, non vero addo, quod ab hoc pro* ,polito nunquam difcedere velim. Similiter nuda aftertio eft , fi dico , mihi animum effe te commendandi, nihil vero addo , unde colligere polfis , me hunc animum mutare numme velle.
§• 37 *

De modo fefe alteri obligandi, §• 37 2 «
r
Per affertionem nudam alteri quid proflandi nullum in eum transfertur jus ad id, quod fe proflare velle dicit, qui voluntatem Juam de eo declarat . Etenim qui nude aderit, fe alteri quid prazftare velle, is nondum ftatuit , quod in hac voluntate perfeverare velit (§«371.), adeoque jus pandem mutandi, fiquidem ita libi vifum fuerit, fibi refervat. Quamobrem nec habet animum ullo modo fefe ad id praedandum alteri obligandi , confequenter cum fine illius obligatione huic jus nullum competere poflit ad id ,> quod ille fe ipfi praedare velle dicit (§. z^.part. x.Jur. nat.) ; per affertionem nudam= alteri quid praedandi nullum in eum transfertur jus ad id, quod fe praedare veJle dicit, qui de eo voluntatem fuam declarat .• \
An ptr af fertionem nudam transfer a • tur aliquod jus .
Quando dicimur alteri, cui quid te pneftare' Abunde hoc pater ex- ipfi demonftratione. Novelle dicis , ex eo nullum jus ad hoc , quod tandum vero nos non hic loqui de jure impec- praeftandum’, nafci: id non tantummodo intel- fedo;, quod naturalicer alicui competere poteft, ligituY de jure perfe&o , quale acquiritur ex fed de eo » quod voluntate alterius cibi acqtii- promiflione (§«364.) , verum etiam de imper- ritur® fefto , quale ex pollicitatione acquiritur ($.570)«
§* 373 -
Qui nude a/ferit, Jibi ejfe animum alteri quid proflandi, is ad idem i proflandum nusa nullo modo fe obligat . Etenim qui nude aderit , fefe alteri quidpiam praedare affemone velle, quinam fit in praefenti animus , tantummodo declaras , minirtie' vero proflandi affirmat, fe in hoc propofito femper perfeveraturum , nec voluntatem fuam obligatio unquam mutare velle (§. 371.,) . Nullam igitur fibi imponit neceffitatem jn eontraha. hac voluntate perfeverandi . Quamobrem cum obligatio’ in neceditate morali tur ' agendi'confidat (§. ii 8 ,part, i~Phil,praft.univ.) \ nulla modo fefe ad aliquid praedandum obligat..
Videmus adeo nuda aflertione nullam contra- poterat’, nec ex'ea alteri, cui voluntatem fuam, ni obligationem > unde quemadmodum in de- quam in praefenti habet, quis declarat, ius ul- monftratione propofitioma praecedentis’inferri 1 lum acquiri.* .
i 374'-
Pfomini competit jus voluntatem mutandi,quando mutata fertur in melius .* ObIi-/«.r volun- gatur enim ad id, quod altero melius, eidem praeferendum (§. i^z.part. 1. PhiLtatem m praff,univ.)‘ Quamobrem fi quid facere decrevit, & poftea videt vel fub iif -ta-ndibomi. dem, vel mutatis circumdandis melius ede,: ut. non’ faciat, quod facere decre-”* compe. verat, id facere minime debet. Idem eodem modo intelligitur in cafu oppofi-**»*®
*?• Quamobrem cum lex naturae nobis tribuat jus> ad ea , fine quibus obliga, tioni naturali fatisfacere non podumus ( §.i$$.part. i.Jur. nat. )homini etiam naturaliter competit jus voluntatem fuam. mutandi ,, quando mutata in melius fertur.. ...
Equidem Grotius loc. cit. (»^.§.367.), fim** plrciter affirmat , mutationem voluntatis naturaliter licitam <?fle> fatetur tamen, eam fieri vi- tiofam- , quando fententia prior erat melior . Atque adeo non negat , homini competfere jus Voluntatem mutandi , quando mutata fertur in melius, nec concedere poteft ipfi competere jus rautandi voluntatem in deterius , cum naturae lex nobis tribuere nequeat jus ad athis vitiofos : iit ita quod jus natur* perfeffciYum , quod diximus (§'. part- ijur.nat .), ipfius fenten^ tta nonnifi improprie ad jus naturae referatur - ‘Neque enim diffitetur , minus refte quod efi: deterius praeferri ei , quod' eft melius . In genere utique dici nequit , omnem, mutationem voluntatis efle ilhcitatn > fed nec in genere affirmari'poteft', mutationem omnem licitam efle. Praeftat igitur accurate determinari j. quando li; cita fit, quando yero illicita. /
0 . *
5* m-

124
pars 111 : Cap. IV.
§. 37 * ^
Qttand» 1 jq om ;- n ; : us nullum efl mutandi voluntatem, quando quod facere decrevit cum' le* mutandi e nat y r<9 convenit , & quando non facere decrevit , quod cum ea difconvemt . Qui- l olu ” tatt V l Wbzt enim operam dare debet, ut conflans ipfi fit voluntas ac perpetua com- ^'mittendi aftiones legi natur* conformes & noluntas conflans ac perpetua com. matum, mittentK e - 1(lem contrariae ( §. 279 • P*rt. 1 . Jur. nat. ). Quoniam vero voluntas conflans non efl, nec perpetua efle poteft, quas. mutatur (§. 1062. part. i. Theel. nat.); ideo homo voluntatem fuam mutare minime debet, quando quod facere decrevit cum jure natur*-convenit , & quod non facere decrevit cum ea* dem difconvenit. Quamobrem jus quoque ipfi nullum efl mutandi in cafibns propofitionis prasfentis voluntatem (§• i-jo.part. i.Vbil.praff.univ .)»
Ad eos artus , quo* omittere obligamur , jus ter licitum idem & illicitum fimulforet (5.170» jvobis nullum competere poteft, cum ahasfacere part. i.Phil.praH.univ.) : id quod utique ab« liceret , quod facere non debemus , confequen- furdum ( §, 28. Qntol ,).
^ 37<5 "
Gafuspar* Quoniatfi voluntatem mutare non licet , quando mutata cum *lege natufalh uculafTs. difconvenit (§.375*), nemo autem quicquam facere debet , quod efl contra jus alterius ( §. 910.part. 1. Jur. nat-. ).,* voluntatem mutare non debemus , quando mutata efl contra jus alterius, confequenter homini nullum competit jus mutandi voluntatem , quando mutatio efl contra jus alterius.
Notanda, hic eadem funt, qus modo ad propofitioncm praecedente!» annotavimus* ^
5 » 377*
Jus exter - Unicuique permittendum , ut voluntatem fuam mutet', quamdiu nil agit contra' mtmmutati*jus alterius - Vi enim libertatis naturalis permittendum efl, ut unufquifque in dt volunta. determinandis aftionibus fuis-fuum fequatur judicium, quamdiu* nil facit con- • tra jus alterius (§. i$6ipart. 1.) ur. nat.) , & ejus confcienti*’ relinquendum, utrum adtionem quandam committere, an omittere velit (.§. 157. part. u Jur. nat.). Quamobrem ubi de futuro deliberatis decernit , fe hanc a&ionem committere velle; qaando vero agendi'occafio praefens efl, confultius ipfi videtur ,* ut eam omittat ; vi libertatis naturalis ipfi permittendum efl , ut non faciat, quod facere, deftioaverat , quamdiu nihil fit contra jus alterius. Et idem eodem modo intelligicur in eafu oppofito. Quoniam veTO adlionem omittere nequit, quam committendam decreverat, & contra, fine mutatione'voluntatis, quod per fe patet ; vi libertatis naturalis' unicuique permittendum , ut volyn» tatem fuam mutet *, quamdiu: h*c mutatio non efl contra jus alterius*
Hjcc independentia mutationis voluntatis* a voluntate aliorum non confundenda eft cum jure mutandi voluntatem homini naturaliter competente Quod eninv hoc jure facie ,
femper licitum eft: quod vero fit abufu libertatis naturalis ab altero ferendo feij non impediendo, quamdiu nil fit contra jus ipfius^-iUi- -drum eft, ii in fe fpertetur & ad confcjjjntlam referatur , Quando tamen jus tantummodo externumfpertamus, quatenus artiones noftrae-referuntur ad.alios, non habita ratione mfi obii* j^f.qonis eiterns.(§.<5?7, nrt.i. jHKnatur ,) *,
mutatio voluntatis in deterius etiam licita dicitur, quamdiu juri alterius non repugnat, qui* ab aliis ferenda, hominique tribui folet ju* mutandi voluntatem fimplicuer , quatenus ea ab aliis ipfi permittenda vi libertatis naturalis. Cavendum tamen > ne jus iftud externum confundatur cum jure interno-, quorum- hoc a lege nituere derivatur , illud, vero *a libertate- naturali venit & hujus abufum includit , & hunc folum habet effertum ut impune facias inter homines, quod facis, non vero ut rerte facias in ctnfcientia, nec pecces;
■ >
S.,37?.

De modo fefe alteri obligandi .
12
§. 378.
Mutatio'voluntalis in imitus non licita, quando contrariatur juri perfe&o alte - Qp^do
fius. Mutatio voluntatis in melius licita eft ( §. 374. ), voluntatis autem muta . r f utat, ° tio, quas eft; contra jus perfe&um alterius, illicita nec ab altero fe .. ntat [\- uS
renda (§.913*920 part. j.Jur.nat .)}• Colliditur itaque inter fe lex permiffiva™ cum lege prohibitiva & permiffiva fimul (§. 165. 163.170./>. 1. VhU.praft.univ. ) , non Enimvero fi lex prohibitiva colliditur cum permiffiva, permiffiva cedit prohibitiva; (§.211 .part. i.Phil.prail.univ .), adeoque multo magis cedere debetpro- hibitivae & permiffivas fimul. Quamobrem voluntatem mutare non licet , utut mutatio feratur in melius, quando ea contrariatur juri perfefto-alterius.
Ne propofifionem praifentem in perverfum fenliim trahant, qui accurate loqui nondum didicere, quaedam hic annotanda veniunt. Melius hic non opponitur ei , quod moralifer malum /eu lege naturali vetitum eft ,’ fed bono minori, ut adeo quod facis, fi in fe fpedtetur, lege naturali prohibitum non fit, confequenter hoc faciendo non pecces ($.440* part. 1. Phil.praft. a»iv.) , nifi quatenus quid contra legem perfeci vani committis. Non re<fte fecifti , quod voluntatem tuam in partem legi perfedtiva? adver- fam determinafti, ldque tibi imputatur , (i culpa tua fsdum efl ( 5 .7<*o. part, 1. Pbd. praH. ttniv.) i fed fi voluntatem mutares , peccares denuo, quatenus adio tua repugnaret legi pro- hibitiv« (0.91 q part, i.Jur.nat.) , confequen*
fer peccare velles ; ne peccafles , aut quid minus re&e fecilfes : quod abfurdum efle, nec ullo modo licitum efle debere nemo non agno- fcit . Quando' itaque mutatio voluntatis juri perfe&o alterius convariatur , non ideo licita exiftimari poteft, quia in melius tendit - Cafus in Jure naturx perplexi funt , in quibas leges natura: inter fe colliduntur . Quodfi vero ad ea recurras , qu£ de earum collifione demon- ftrata funt ac fuo loco hinc inde porro demon- ftrabuntur > a perplexitate eos facile liberabis 8c quae perplexa funt extricabis. Patebit fuo loco, quam multae demonftrationes huic fundamento fuperftruendae fint, fi veritatem in apricum pio* trahere volueris».
§- 377 -'
Qui nude ajferit fe alteri quid proflare velle , ei naturaliter competit jus voluti - Quando
fatem fuam mutandi , quando mutatio fertur in melius , ab eo autem , cui quid de-nude ajfe. fiinaverat yfemper permittendum , ut eandem mutet. Pofierius etiam valet de polli-rent &pol- citatione. Etenim nude afferens fe alteri quid praeftare velle , nullum in eum licitator vo. transfert jus ad id, quod fe praeftare velle dicit (§.372.), neque jus pexk&\im lut}tatem „ pollicitator transfert in eum,» cui quid pollicetur (0. 370.),» confequenter fi uter- ^tare poj. que voluntatem mutetnihil fit contra jus alterius perfetftum . Enimvero uni-^*' cuique permittendum, ut voluntatem fuam mutet , quam.diu nil facit contra jus alterius perfe&um (§.377.). Quamobrem tam nude afferenti fe quid alteri praeftare velle, quam pollicitatori permittendum-, ut voluntatem fuam mutet.»
Quod erat unum .
Quoniam homini naturaliter competit jus mutandi voluntatem in melius (§.374.) , nude autem atterenti fe alteri qoidpiam praeftare velle, nil obftet, /
quo minus voluntatem fuam mutet per demonftrata; nude atterenti naturaliter adhuc competit jus voluntatem fuam mutandi,-quando mutatio in* melius fer-- — tur . Quod erat alterum •>
Nude aflerens nullo prorfus modo obligatur alteri ($. 373.) , Sc huk ne jus quidem imper- rcaum competit ad id , quod alter fe eidem Profliturum dicit , aut potius ipfr- deftinafle fc ait » Quamobrem nullum prorfus obrtaculumeft, Jjuo minus jure naturaliter fibi conceflo utipof- * u » quando deprehendit mutationem ferri in melius. Id autem dici nequit de pollicitatore ,>
qui dum alterum certum efle jubet-j quod in prxfente voluntate fit perfeveraturus , fibime- tipfi adimit jus mutandi voluntatem & fefe obligat alteri ad eam non mutandum , etfi 4 nolit ad pra:ftationem vi ab altero compelli , fed a fua voluntate adhuc pendere velit, ut pollicito» addat fattum 8c officio fuo fatisfaciat-
/
§. 38 »,-

t
I
(
i
125
Pars llt. Capi IV*. $• 3 So -
IffeBus nu». §)ui nude afferit ■, fe aliquid alteri proflare , hoc e/l , i><?/ facere velle , »7 «t
ajfertio^fpgm facit fore , «f ipfi. quid pr&ftet feu det vel faciat . Qui eaim nude afferit, nis praflan- f c aliquid alteri proflare velle, is tantummodo declarat Jfibi in prasfenti effe di» animum ipfi. hoc, quod dicit, proflandi, non.tamen addit, fe in hac volunta-
te perfeveraturum ( $. 371.), confequenter fibi refervat jus mutandi^ voluntatem, fi pofthac aliter vifum fuerir- Quamobrem nondurn certum quidem eft, quod hoc fit profliturus, fieri tameapoteft, ut prceftet nifi rationes emergant, cur voluntatem mutet . Quoniam itaque alter praedationem fibi reprofentat tanquam polfibilem, fpes-auterti oritur , quando bonum quoddam tanquam obtentu poflibile nobis repraefentamus ( §.7 Pfych. empir.); qui nude afferit, fe aliquid alteri praedare velle,, is ei fpem facit fore ut ipfi quid praedet.
Sunt qui exiflimant fpem faciendo alteri contrahi pofle obligationem, eamqueperfe&am qui nempe ex l io. ff. de V. O- colligunt , fu- per fpe fafta pofle intentari aftionem - Nude igitur aflerens fibi efle animum in prazfenti aliquando alteri quid dandi vel faciendi, fi eorum fententia elfet vpra, perfe&e alteri obligari deberet , quem tamen ne imperfe&e quidem eidem fefe obligare paulo ante oftendimus ($,373); Enimvero oppido falluntur , qui ita fentiunt . Animus aliquando alteri quid praedandi non infert animum alteri fefe obligandi • Qui vero* non nifi fpem facit alteri fieri aliquando pofle , ut hoe ipfi praedet , non declarat , nifi quod fibi. in praefenti animus fit aliquando alteri hoc. pra-dandi , ipfe autem nondum praevidere po» ted ,. num futurum fit.,, ut in hac voluntate perfidat, nec ulla ratio emergat , quae ad mutandum fententiam eum cogat vel invitet ,. ea- que dc caufa nondum animum habet in ea, qua:
ipfi nunc ed', voluntate perfeverandi nifi fub hac conditione, fi nulla ratio emergat, obquam voluntas prxfens mutanda (§.371* )• Ex eo igitur, quod alteri fpem faciac fieri pofle , ut aliquando ipfi hoc praedes, nullo modo intelligi- tur , quomodo obligatio oriri poffit , hoc eft, neceffitas pr<eftandt id, cujus fpem facis alteri. Qui vero non habet animum - alteri fefe obligandi , praeter voluntatem fuam eidem obligari nequit , cum ex haftenus demondratis abunde pateat, a tua voluntate pendere i num ad pri- danduin quid alteri' te obligare velis . Ininio obligatio fpei repugnet. Speramus enim ea, qus obtentu poffibilia nobis, videntur (§. 797 * empir. ): ea-vero , ad quae praedanda alter nobis perfede obligatur , cum perfe&ae obligationi infit jus ipfum ad praedationem cogendi ( 5 1 ](>< part. 1. Pbil.praft. univ.) , fpeftatnus tanquam certo futura , nifi phyfica quaedam impoflibiliv tas fuperaccedat, qualem non metuimus.
§. 38
A t* * Acceptatio non fit alio fine , quam'ut a'volente dominium vel jus quoddam aliui' vdsbn*s°* <l ^ U [ n ts trans f era tm , vel tu afterum volentem [ad quid prafiandum obliget' pms Etenim ad aqualem, translationem dominii vel juris cujufdam requiritur acce- s ptatio, nec jus ullum transferri a voiente nequit nifi in acceptantem ( §. 7*)>
neque etiam homines fibi mutuo fefe obligare poffunt ad dandum & faciendum fine mutuo confenfu (§. 357. ), confequenter fine acceptatione alterum tibi obligare nequis ($.65%*part. 1. Phil. praB. univ.&§, 2.) . Acceptatio igitur non fit alio- fine , quatn ut a volente aftu jus quoddam in te transferatur, vel tu alterum perfette ad quid proflandum tibi obliges ~
Nbnirunr quando- mihi animus’ condins eft 1 . jus qpoddam in te. transferendi , v«l ego volo ad daadunvvel faciendum-tibi efle obligatus; in. tua voluntate pofitumied utrum Jus lflud acquirere , veli me-tibi obligatum) efle velis , nec ne» NecefTe igitujr ed, ut voluntatem tuam, declares^ num jus iftud tibi a me acquirefe \ vel me tibi ad dandum aut faciendum obligatum effe velis , confequenter acceptatio fit eum in ““ nem 1 , ut condet te jus a me acquifivifle , vel me tibi ad dandum & faciendum effe obligaturo* Atq«e adeo patet, quinam fit acceptationis finis».
/
§< 382«.

De modo fefe alteri obligandi,
§• 382»
12 7
r
Quoniam acceptatio fit eo fine, ut ab altero acquiras jus, -quod in te trans- Quantum ferre vult, eundemque tibi obliges ad id praeftandum ad quod tibi vult obii- juris ab a!. gari ( §.381.) ; acceptatione .non plus juris ab altero acquirere potes, quam is in tero aequi, te transferre vult , nec,ultra voluntatem ipfius eum tibi obligare vales ad quid rete & in dandum vel faciendum . quantum
exm nob s
Nos hic ea demonftramu$,-quje valent inflatu naturali , fepofito flatu civili • Quid enira \ t . 0 f>ligarevs. ge civili fieri poflit, fuo oftendennjs loco* itamus .
§• 383*
QuVnudc afferit fibi ejfe animum tibi aliquid proflandi , ab eo & .pollicitatore jus Cur nude perfe&um ad affertum vel pollicitum acquirere nequis j neque illum , neque hunc afferentem perfeffe itibi obligare potes , ut is afferto, bic pollicito addat fafium . Qui enim ^pollicita. nude afferit , fe in praefenti habere animum tibi aliquid praeftandi , is non .torem nobi dum habet animum in hac .voluntate perfeverandi (§.371.), adeoque nullum psrfefle ob . in te transferre vult jus perfedtum ad id, quod fe praeltiturum dicit , neque ligare non adeo vult'fefe tibi ad id praeftandum perfe&eobligari ( §.236. part. 1. Pbil.praft.vahamus univ.). 'Et pollicitator etfi habeat animum in voluntate praefente perfeverandi, non tamen vultdn te transferre jus ab ipf® exigendi , quod tibi prseftare vult (§. 367.), confequenter non vult fefe tib* >perfe<fte obligari ad hoc prx- ftandum ( §. cit.part. 1. Pbil.praB . univ.') . Enim^ro acceptatione , adeoque vo- v luntate tua ( §. a.), non .plus juris ab altero acquirere potes , quam is in te transferre vult, nec ultra voluntatem ipfius eum tibi obligare vales ad quid praeftandum vel faciendum (§. 382.).-Ergo ab eo , qui nude afferit fibi effe atvimum tibi .aliquid prxftandi < 3 c a pollicitatore jus perfe&um ad affertum vel pollicitum acquirere nequis, neque illum., neque hunc perfetfte tibi obligare potes, ut is afferto, hic pollicito addat <fa<ftum.
\ 384-
Quoniam acceptatio non fit alio fine, quam ut a volente dominium vel jus Numaece. quoddam aliud attu in te transferatur; confequenter tu ab eodem idem aequi- pationi lo. ras, vel tu alterum voluntate fu a ad aliquid prxftandum tibi obliges ( §. 381. ), cus ftt in ab eo vero, qui nude afferit fibi effe animum tibi quid prxftand[ , & a polii- n “da affer. citatore jus perfeftum ad affertum ■vel pollicitum acquirere nequis , neque il- 1tone . P ra - lum, neque hunc perfe&e tibi obligare vales , ut is afferto , hic pollicito ad & dat fa&um (§. 383.) ; in nuda affertione praftandi & pollicitatione locum non ba- pollicitatio. w acceptatio* ne •
In nuda affertione , cum deficiat conflantia voluntatis aliquid prxftandi , jure eam immutandi refervato , nihil eft quod acceptari pof- nt : in pollicitatione , cum pollicitator praefta- tionem aftualem a fua voluntate pendere , non *uteni juri tuo fubjicere velit, pollicitum accepi 1 non vult, etfi non defit , quod acceptari Ponet . Acceptationi itaque nullus locus eft in utroque cafu . In Jure Romano pollicitatio di- j.nur folius offerentis promiffum !.$• ff. depol- Jlclt - ubi promiffum in fignificatu latiori fumi- wr. Excluditur adeo acceptatio tanquam affus
'ejus ; cui quid offertur • Etfi autem in titulo illo deficiat acceptatio , quod nemo adfic , qui acceptare poflit pollicitum , non vero quod idem acceptari nolit pollicitator : noftro tamen inftituto convenientius eft, ut fignificatum vocabuli eum retineamus, in quo Grotius ipfum- que fecutus Pufftndorfius eodem ufi . Sufficit utrubique effe promiffum folius offerentis feu fine acceptatione, five hxc deficiat voluntate offerentis , five alia de Caufa . Non tamen ideo diffitemur hanc differentiam non nullius pror- fus efle momenti ; prout forfan alibi diftinftius
expo-

l% $ Pars III Cap. 1K
exponere licebit. Neque enim hujus loci eft in- verint : quod mere civile efie Grount lib.f quirere , cur Romani pollicitationem Deo Sc c. ii. §.14- aflerit.
Ecclefiaj faftam promiffioni perfeftae xquipara-
Quomodo ^ riu j e ajfgygHti , qaod tibi quid praftare 'velit , vel pollicitatori respondens ver- hi erf retari* ^ quibufeunque declaras , velle te, ut is afferto vel pollicito addat fa 8 um\ verbi da fit rej * ^ n non jr MWf acceptantis , fed vel optantis , ut boc fiat, quod praftare in animo ha- po»fto ejus n udus affertor vel pollicitator * vel declarantis , quod tibi gratum futurum fit , cui quid cf- p a ff e rto vel pollicito addatur , quod hoc grato animo fis agniturus , aut
t e " ur ™ de quod illud acceptare velis , ubi afferto vel pollicito faftum addere voluerit . Cum a/Jer endo en j m nu j a a (f e rtione praeftandi & in pollicitatione locum non habeat accepta* vel P olilcl ' t * 1Q (§.^84.); animum acceptandi declarare nequis pro prsefenti , fed tantum- tanao > m0£ j 0 pro futuro, quando fcilicet nudus afifcrtor vel pollicitator conflituerit
afferto vel pollicito addere fabrum,. Quamvis adeo dicas, velle te ut pfseftet, quod alteruter fe tibi praeftiturum conftituit, five expreflis verbis.» five aliis, quse hanc voluntatem continent; non tamen pro verbis acceptantis haberi pof- funt, cum acceptatione alterum tibi obligare velis ad id praeffandum , quod fe profliturum dicit (§.381.), ad inducendam vero obligationem requiratur mutuus confenfus (§.357*)., qualis hic non a^eft ( §. 6 58. part . r. Pbil.praft.umv* & §- 367* 37 T -) • Quamobrem verba tua vel accipienda funt de acceptatione fu. tura, quando fcilicet alter afferto vel pollicito fatflum addere voluerit > vel de grato animo, quo id fis agniturus, vel de voluptate ex praeffatione aftuali percipienda, prouti verborum fig^ifleatus proprius hanp, vel iffam , aut il.lam ia- tyerpreta.tion.enji admittit.
Acceptatio refertur ad animum offerentis < 0 . a.). Quamobrem fi nullum tibi offertur jus alterum compellendi , ut verbis addat fa<ftum , nec ideui acceptare vales . Sine,hoc autem jure nec intelligitur jusperfeftum ad id , quod profliturum fe dicit alter part. 1. Philof.
praft. univ.) . Ea de caufa nec tibi offertur jus ad id, quod profliturum fe efle alter ait, con- fequenter nec hoc acceptate Yales . Volujnatis
tamentuo declaratio non temeraria eft Cf.i76.)- Etenim vel motivum elie potefl: non mutandi voluntatem profentem, quatenus alter ex filei> tio tuo colligere poterat , te parum curare , utrum verbis addatur fa&um, nec ne, vel mo. tivum perfeverandi in voluntate pratfente , quatenus hoc tibi gratum futurum certus eft gratum animum libi fpondec . Atque adeo wt, verba tua non proferri nullo fine.
;§. 386,
Ubertas r,it uratis J romitt ert- di, pollicendi & nude afferendi , quod quid rrufiaie ve - 'lis .
”* I n tua voluntate pofitum efi , utrum alteri quid promittere , an polliceri , aut wp de tantummodo afferere velis , tibi d.e prafenti effe animum alteri quid prsefiaffdi. Etenim naturaliter homines tantummodo imperfecte fibi mutuo obligantur ad dandum vel faciendum d §• 354.) , adeoque nemo t£ compellere potefl , ut Ipd quid promittas, quando re vel fafto tuo habet opus (§. z^y.part. 1. Pbil.prati, univ.) . Quando igitur voluntatem tuam de pra;ftatione futura declarare debes» aut tua fponte declarare vis, vi libertatis naturalis tibi permittendum , utrum in alterum jus ad futuram prasftationem te compellendi transferre velis, anno* lis (§» 1 part. j, Jur. nat.) , & num in cafu pofferiori perfeverantiam in prae* fente voluntate .decernere velis, an nolis . Quamobrem cum ad promiflionem perfeflam requiratur translatio juris promiflorem ad promiflum adimplendum compellendi (5.361.), qua5 abeft a pollicitatione (§.367.), ad hanc vero opus fit perfeverandi in voluntate praefente animus (§.cir. ) , quf a nuda affertione fejungitur (<5. 371. ) ; in tua voluntate pofitum eft, num alteri quid promittere, an pollicari, an nude tantummodo afferere velis, tibi de praefenti effe ani" mum aliquid proflandi.
Offenditur etiam hoc modo. A tua unice voluntate pendet, utrum jusquod-
dam

De mode feft ah eri obligandi . Iip
dam in alium transferre '-velis, nec ne ,(§. 12.), eonfequenter ab ea etiam pendet, utrum jus te cogendi in alterum transferre velis, nec ne, ut, quod ipfi prarftare decrevifti, a&u prasftes. Quamobrem cum promiffio exigat translationem iftius juris ($. 361.), ea vero abfit in pollicitatione (S.3^7.) ; a tua unice voluntate pendet, utrum alteri quid promittere, an polliceri velis* Et quoniam naturaliter tibi competit jus voluntatem praefentem mutandi , quando mutata fertur in melius (§. 374 ), in pratenti autem dubius effe potes, utrum quod nunc ftatuis futuro tempore judicandum fit melius, nec ne , & nemo te^ impedire debet, quo minus jure tuo utaris ( §. 180. part. 1. Pbil. praff.univ,): 9 a tua etiam voluntate pendet , utrum perfeverantiam ia praefente voluntate decernere velis, nec ne. ,Quamobrem cum in nuda aflertione praedandi nondum adfit animus in praefente voluntate perfeverandi ( §. 371. ) ; a tua etiam voluntate pendet, num alteri nude tantummodo afferere velis, tibi in prsfea- ti praedandi animum efife.
Hinc ulterias patet, non pendere a volunta- te alterius, quid acceptare velit, fed ipfum acceptare debere , quod offertur , ubi vero nihil ad acceptandum offertur , in fe nullum efle acceptandi adum . Prxfens adeo propofitio uberiorem lucem affundit praecedenti.. Simul etiam bine intelligitur , nihil committi contra, jus alterius , ubi tantummodo eidem polliceris., vel
mide afleris, tibi quid praedandi animum efle l cum is mallet tibi idem promitti . Quomodo enim voluntatem de praedatione futura determinare-velis, tuum ed vi propofitionis praefen- tis , non alterius , qui neceditatem eandem ad lubicum fuum determinandi tibi imponere nequit.
§• 387-
Animus deliberatus drcrtur a&us voluntatis, qui fertur m id , quod probe ex- Anima:de., pcnfum decernitur: ex adverfo -autem indeliberatus vocatur aftus voluntatis , liberatus qui fertur in id, quod nondum probe expenfum decernitur. Mine animo deli- i i l4 ’ lnain f tt ' berato fieri dicitur , quod quis ante probe expendit, num potius tibi faciendum , quam non faciendum, & quomodo facere velit, antequam faciat. AU indelibe- rato animo fieri dicitur, quod quis facit, antequam fatis expendit , num id fibi potius faciendum, quam non faciendum fit, & quomodo facere velit, vel id fieri debeat*
Patrio Termone dicere folemus: tltit CftUftS f^Ull / prouti deliberatio vel
bficft/item .um addito mif Surem Bitent prxcedit decretum, vel ineft ipfi exeeution»
t$au / Scin cafu oppofito UtlbebUc^f- decrcil #
foro; item au$ Unfefcflcjk / vel mif Un-
$. * 88 . ^
Animus deliberatus puejupponit consultationem , Qui enim animo deliberato Animus dc. agit, is ante probe expendit, num facere potius, quam non facere debeat , & Uberatus juomodo facere velit, vel fieri debeat (§.387.) , eonfequenter difquiric , quid i*tdfup$>*. bt agendum, quid non agendum. Enimvero a&us intellettus, quo difquiritur , nat , quid fit agendum , quid non agendum confultatio eft (§. 498.^1^. i.Tbeof. nat.) •
Animus adeo deliberatus prasfupponit confultationem.
r ,Qu e m confultationem diximus (§.498. p. 1. CbeoL.nat,') intelleftus aftum , eum etiam De- Atratiorum appellare folemus . Hinc Cicero , amat copiam verborum , confultationem 5 c deliberationem conjungere-folet . Nobis igitur * c Perinde efl , five dicas , animum delibera- 11,10 EL^Pponere confultationem , five «licere Welfii jus Nat ut de Tom, III.
maJis, eum prjefupponere deliberationem. Hinc etiam animus dtlibtratus poterat definiri pec attum voluntatis , quem prjeceflic deliberatio * vel confultatio, fiquidem vocabula profynony- mis habere velis, retenta definitione, quam dedimus loc.cit.
R
§. 389

Pars 111. Cap. IV.
%. 38?.
Quid Inde. Animtu indeliberatus nullam fupponit confultationem , feu deliberationem . Et* It iteratus » enim qui animo indeliberato agit, is facit, quod num potius faciendum , vel non faciendum fit, & quomodo id fieri debeat , nondum probe expendit ( §. 387.) , confequenter non difquirit, quid fit agendum, quid non agendum. Quoniam itaque aftus intelle&us, quo difquiritur , quid fit agendum , quid non agendum, confultatio, five deliberatio eft (§. 498./». i.Theol.nat. 6r«o/.§.388.); animus indeliberatus nullam prasfupponit confultationem, feu deliberationem.
Hinc animus deliberatus definiri poterat per ratio , & animo indeliberato fit , quod nulla aduna voluntatis , quem nulla praecedit de libe- praevia deliberatione fit.
§• 39°-
Obii- Homo nil agere debet abfque animo deliberato. Obligatur enim ad re&e agen* vatio ad «-dum (§.189. part.i. Phil. praSl. univ.) . Quamobrem cum (ad adionem redam nimum de requiratur notio adionis fufficienter determinata, judicium verum de adionis liberatum bonitate & malitia, volitio adionis bonae & nolitio malas , determinatio volun. inagendo . tatis per bonitatem, noluntatis per malitiam adionis, non vero fadas per rationes, ob quas bonum verum repraefentatur tanquam apparens & malum verum tanquam malum apparens, omnefque motus ad adionem externam requi* fiti prompte produci debeant {%.%o.part. 1. Pbil.prati. univ.) . Antequam igitut agat, difquirendum eft, num fit agendum, cur fit agendum & quomodo fit agendum, confequenter confultandum ( §. 498. part.i. Theol. nat. ) , feu delibe» randum (»<»/.§.388.). Enimvero animo deliberato fit, quod praevia confultatio- ne feu deliberatione fit (§.388.589.). Homo igitur omnia agere debet animo deliberato, confequenter nil agere debet animo indeliberato.
De sdione deliberata ejufque ab indeliberata •differentia jam egimus alias (§.601. feqq. part.i. Phtlof.prafl.univ.) , eo potiflimum fine, ut clarius conftaret , quantum adiones no lirae nobis imputandae veniant. Hic vero often- dimus obligitionem omnem facultatum noftra- rum ufum m ideonvertendi, ut adiones omnes fint deliberatae: cui obligationi ut fatisfaciamus, inprimis probe perpendenda funt, qu<£ deCon- fultationum (§.6oz. p. 1. Pbil.pra5t.univ.) , & hinc manantibus adionum deliberatarum fpecie- bus dida funt (§.604. p. i* PbU-praft univ.) .
Animos vero deliberatus adionem externam efficit deliberatam , feu adus voluntatis eft, qua: in adione deliberata adefle debet Conftatenin» adionem humanam conllare ex adibus intelle- dus , voluntatis vel noluntatis atque facultatis locomotivae (.§.70. part.i. Pbil.praSt univ), & quatenus ex Pfychologia difcimus, facultates fuperiores carere non polfe minifterio inferiorum, fed adibus intelledus & voluntatis ac noluntatis accedere quoque adus facultatum inferiorum •
4.391.
Translata Quoniam homo nil agere debet abfque animo deliberato ( $. 390. ) , nec ju* jro. quoddam in alterum , confequenter nec jus ipfum cogendi , ut aliud jus in fe trans- niifjio quoa ferat , feu ad dandum & faciendum transferre debet abfque animo deliberato, exigat ani Quamobrem cum in promiffione promifTor transferat in promiflarium jus a fe mum deli' exigendi promifium , feu ut eidem addatur fadum ( §. 161. ); promiffio fieri non beratum. debet abfque animo deliberato. Similiter quia alteri fefe perfede obligat, qui jus fe cogendi ad dandum vel faciendum in eum transfert •( §. %i6.part. r. Vhil.praB. univ. j‘, nemo fefe alteri ad dandum vel faciendum petfe&e obligare debet nifi animo deliberato.
Nemo non videt nos'hic loqui de obligatio- ne interna, quae inconfcientia fpedatur
part . t.

De modo fefe alteri obligandi • 131
fart.ijur »*t.) , Sc cujus habenda ratio eft in ne feu deliberatione, quas ad animum deliberas Jure naturali, quod urget attionumhumanarum tum requiritur ( 0 . 387.) , partim ex requifitis re&itudinem (§. 189. t*rt. iPhil. prati univ >, aftionis redse C§. 80. p 1. Phil.prai}. univ.') , confequenter etiam reditudinem m promittet»- partim ex naturali obligatione , qua aliis ai do 5 c alteri fefe perfede obligando . Huic vero dandum vel faciendam tenemur * intelligitur locum efl'e non poffe abfque pr*via confultatio- C§. 127. 129*}*
%■ 3
Quoniam nemo quicquam agere debet abfque animo deliberato ( ! §. 390. ) ; Animus tfa. acceptatio quoque fieri debet animo deliberato , confequenter cum ad validitatem Uberatus promillionis requiratur acceptatio promifiarii (§.365.) » promiffarius etiam pro- a ^ a ccepta» milTum acceptate non debet abfque animo deliberato . tionem re.
qut/ttus,
Qu£ ad propolitionem praecedentem annota» tibus eum non minus neceflarium efle in acee- vimus , ad prajfentem quoque trahenda funt . piando , quam in offerendo , fiquidem obliga- Equidem vulgo animum deliberatum ad accepta- tioni naturali fatisfacere velimus quoad, reditionem non requirunt Autores , nec is necefla- , tudinem adionis: neque enim acceptatio minus rius videri poterat i patebit tamen exfubfequen- habetfuam reditudinem, quam adiones cetera:.
V 393 -
Nemo fefe alteri perfefte obligare potefi nifi promittendo . Etenim homines fefe Modus fefe invicem obligare non poliunt nifi ad dandum vel faciendum (§. 358 .) . Quodfi alteri perfe* ergo te alteri obligare velis, ut alteri condet, quid & ad quod ipfi te obliga. obligare re velis, necelTe eff ut fulficienter declares, quid dare vel facere velis , cum* que perfe&e ipfi te obligare non poliis nifi transferendo jus a te exigendi , ut des vel facias , quod ipfi te dare vel facere velle declaras ( §- 362 . part. i.PhiU praft.univ.)y in eum transferre debes jus ad dandum vel faciendum te compellendi. Enimvero qui fulficienter declarat, fe alteri quid dare vel facere velle, & in eum transfert jus ipfum ad dandum vel faciendum compellendi , is eidem quid promittit (§. 361 .). Quamobrem patet, neminem fefe alteri perfe- fte obligare pofie nifi promittendo.
Si alteri quidpiam dare vel facere conftitui- pofie contrahi obligationem nili promittendo \ ut> aut flatim das vel facis, aut futuro tempo- quatenus nimirum ea perficitur ex parte tua j. re dare vel facere vis . In cafu priori obligatio 11 u 1 1 us quoque ne fingi quidem poteft cafus * dandi vel faciendi nulla contrahitur , fed tan- quo alteri te perfecte obligare aliter poliis , tummodo in pofteriori . Quamobrem cum ex quam promittendo * deiuonftratione appareat , in pofteriori calu non
394 -
Promiffor probe expendere debet , num re , quam dare promittit , ipfemet indi ■ Qu<e*ar* gt«t, & num tunc , quando facere promittit , /ibi vacaturum fit , ac praeterea num e ff* debeat hoc dando vel faciendo promijfario , defit officio cuidam erga feipfum , vel erga alios deliberatio Quamvis enim homines fibi mutuo ad dandum vel faciendum obligentur, pro-pr° m *Jfo nSi • uti unufquilque indiget re vel opera alterius (§. 124. ) ; nemo tamen tenetur alteri dare id, quo ipfe opus habet (§. 127. ), nec obligatur alteri ad faciendum, fi fibi non vacat (§■. 129.) ✓ Jam promifior fefe obligat promilFario ad dandum vel faciendum perfe&e (§.363.), & hoc facere debet animo deliberato (§•391.). Quamobrem cum id, quod animo deliberato fit, probe expendendum ht, antequam decernatur (§.387.); promifior probe expendere debet, num re, quam dare promittit, ipfemet indigeat, & num tunc , quando facere promit- llt i fibi vacaturum fit. Er quia nil agendum, quod ullo modo contra olficium
R 2 erga

Pars ILI. Cap. IV.
erga feipfum vel alios efle poteft (224.22*. 14*. part. 1. Phil.praB, unh.)\ probe etiam perpendendum eft promiffbn, num dando vel faciendo defit officio cuidam erga feipfum, vel erga alios»
In cafu particulari facile apparet-, num defi*- officio cuidam vel erga teipfum, vel erga alios, hoc dando vel faciendo promilfario • Poterat hoc prorfus omitti , propterea quod ipfe indiges re , quam dare alteri promittis , fi ea carens officio cuidam erga teipfum., vel erga alios deefle debes. Eniravero non mconfultum duximus monere, expendenda efle omnia erga teipfum 81 alios officia , fiquidem conflare debet , num circa proniifium quid defiderari poffit, ut excitetur attentio ad ea , quo in deliberatione 1
difeutienda funr. Tu. in profenti, immo quam- diu vives, commode carere potes eo , quod al» teri dare promittis homini , qui nulla cognatione te attingit , nec ullo modo de te bene meritus i aft habes liberos , quibus redius pro- fpicere poteras , immo debebas . Dando igitur dees officio boni parentis erga liberos tuos* Ce- terum haec deliberatio inflitueada, quatenus ob- ligationis internae habenda ratio » ne externa, eidem adverfetur-
195 -
isnam Promijfarius probe expendere debet, num re , quam ipfioffert promi(for , vel svii. facere promittit > indigeat , &■ annon alius , qui jus ad id , quod offertur , fi- bi a promi(fore acquirere poterat , eodem magis habeat opus , vel etiam nonnifi incommodo fuo hoc pr reflare poffit promi (for , & num. in acceptando promiffo forfatt defit officio cuidam, erga feipfum , vel erga alios. Etenim, naturaliter homines fi- hi mutuo ad dandum & faciendum non obligantur, nifi> quatenus unufquifque indiget re vel opera alterius (§. 124.) , nec ulli competit jus petendi ao altero, quod ipfem-et fibi facere poteft (§.2» 5. part. 1. Phil. pra&. univ. ). Quam- obrem promiflarius probe perpendere debet, num re , quam ipfl offert promif- for vel eo , quod fe fatfturum promittit , indigeat , antequam fuo confenfu eundem fibi ad dandum vel faciendum perfe&e obliget (§. 357.) , confequen* ter quod offertur acceptet (§.381.) . Similiter cum alterum amare debeamus tanquam nofmetipfos ( §. 619. part. i.J ut .nat.) , adeoque ex ipfius felicitate eandem voluptatem percipere debeamus , quam ex propria percipimus (§.*J3- Pfych.empir .); promiflarius quoque perpendere debet, annon alius, qui jus ad id , quod offertur , fibi a promiflore acquirere poterat , eodem magis habeat opus , vel etiam promittor nonnifi incommodo fuo hoc prseftare pottir , antequam promittum acceptet. Et quia nil agendum, quod ullo modo contra offr cium erga feipfum, vel alios, ette poteft ($. 224. 226.142-. p. 1. Phil.praB. univ. K idem probe quoque perpendere debet, num in acceptando promiffo forfan defit officio cuidam erga feipfum., vel erga alios.
Qua? ad p-ropofitionem procedentem annotavimus, ea ad profentem quoque trahenda funt. Ex propofitione autem profente intelligitur , quonam fit illa confulcatio , quo acceptationem procedere vel comitari debet, ut animo deliberato fiat (5 39S.) Paradoxum forfan videbitur, promifla liberalia acceptanda non efii , fi eorum proftatio fit promiflori gravis , vel alios elfe , qui eodem beneficio magis habeant opus . Enimvero hifunt, qui mutuum illum amorem, ai quod homines etiam naturaliter fibi invicem obligantur , & quem Chrillus tanquam genuinum fioi tddidorum chiraderem efle voluit , non fatis infpiciunt .• Homo obligatur ad eon- fcientiam fuam cuftodiendam (§. 610. part z. Phtl.pratt.umv ) , quomodo vero cullodiatur , ex fydemate legum naturalium addifeendum (s. 599. part. z. Phil.pt a&. univ. ) , confequen- ter m eodem etiam dcmonftrandafunt, quo ad
obligationem internam fpedant ( §. 6f6. part. n Jur nat ). Quodfi vereris , ne hoc pado confundantur, quo ad jus illud externum fpedant* quod inter homines viget , cum iis , qua: ad virtutem pertinent >. inanis omnino eft metus tuus-. Etenim externam obligationem & quod ei refpondet jus ab interna obligatione, quo con- ferentiam refpicit , accurate feparamus , quem* admodum ex anteriore tradatione elucefcit, de ex fecutura non minus elucefcet . Ut eniin hoc a fe invicem difeernantur , non obftat , quod una eadeinque opera pertradentur . Im* rno ex demonftrationibus noftris patet, jusi 11 ud externum non reduci polle ad fuos fontes, nili obligationis interno ac eidem rcfpondentis Ju* ri*> habeatur ratio. Ut vero fons externi ili" 1 * juris in apricum producatur , fequentia addere lubet.

JPe modo fefe alteri obligandi.
$• 39 6 -
m
Jut externum dicitur , quod oritur ex obligatione externa t unde eidem op- jus exter- fonitur internum , quod oritur ex obligatione interna - num & in*
ternum
Interna obligatione homines fibi invicem ob* ligantur ad dandum fltfaciendum, proutiunuf- quifque indiget re vel opera alterius 124-) i nec dantem eadem tenet indigentia (§. 117-) » vel facienti vacat (§.129.). Enimvero homines fefe fibi invicem perfette obligant ad dandum vel faciendum promittendo ($ 392 *^ , & h<«c obligatio externa eft (§. 6?6 .part. 1 Jur. nat . ). Jus, quod ex illa obligatione oritur» internum
eft; quod vero ex hac ortum trahit externum.
Suo loco patebit, leges civiles difponere de ob fi* • ligatione externa & jure externo • Atque inde eft , quod jus externum (impliciter & per excellentiam Jus dicatur , & vulgo affirmetur , jus internum nonnifi improprie jusdici, quamvis inconftantia quadam loquendi , qua? ideo obtinet, quod differentiis rerum non fatis per- fpedis genera & fpecics. rerum determinentur _
§• 397 *
Omne Jus externum p erfe Sium efi . Jus enim externum oritut ex obfigatione r UJ e xter~ externa (§»595.)- Quamobrem cum obligatio externa alteri tribuat jus te co ' num quale gendi , ut obligationi fatisfaeias , nifi eidem fponte fatisfacere velis {$• 656. fis part. T.Jur, nat. ) , jus vero, quod conjunctum eft cum jure cogendi alterum , fi obligationi fuse fatisfacere noluerit , perfectum fit ( part. 1. Pbil.praSl. univ.) ; }u s omne externum perferum eft .
ra nobis non tributum adverfus alterum ,*quod repugnaret libertati naturali , quemadmodum de obligatione ad officia humanitatis offendimus (§•660. part. i.Jstr. nat. ) ; necelfe eft ut homines ex promiftione alterius jus litiufmodi acquirant , quando eodem hatfene opus (§.;6f.
393.)* Imtno videbimus etiam, quod faiffco hominum introduci debuit jus externum , ubi internum deficit . Ceterum cum jus externum omne perfettum fit , jus autem perfeftum involvat jus cogendi nobis obligatum ad praedandum , quod praeftare tenetur ; a nonnullis jus externum jus coactivttm feu cogens appellari fo- let, non tamen fatis accurate. ^
39 %'
Jus externum derivatur ex Jure libertatis naturalis . Jus enim externum fpe- Pons jutis «atur in a&ionibus, quae relpiciunt alios (§.657. parb \. Jur. nat.), Enimvero externi . nemo hominum naturaliter obligatur alteri ad eum quocunque modo juvan* num, ut confequatur animi, corporis ac fortunae bona, nili quantum in pote- nate fua eft & quando alter ipfius ope indiget p. i.Jur.nat ) . Quamobrem cum vi libertatis-naturalis judicio tuo relinquendum fit , num quid in potertate tua pofttum fit , & quid de indigentia alterius ftatuas , ubi nullum Jus ptrfeftum allegare valet ( §. 156. part. 1. Jur. nat .}, & tuae confcientiac committendum fit , quid agere velis ($.157. P^rt, r. Jur. nat.) ; in voluntate tua acquiefeere debet , qui fibr quid dari vel fieri vellet. Quamvis adeo in pote- lace tua pofitum eft, ut des vel facias, & alter eo indiget, quod petit ; non jamen ideo te ad dandum vel faciendum compellere poteft . Ut igitur jus li- ertatis naturalis in tuto fit , nec quicquam contra idem committatur , quod en rtimime debet (§'.910. part, 1. Jur. nat .) , ideo necefie eft , ut mutuo con- en ‘ u introducatur obligatio perfefta (§• adeoque externa (§.556. p. r.
Quodfi homines in univerfum omnes omni (ludi* in id eniterentur , ut obligationi interna?, quat in conficientia fpeftatur (§-656- p. 1. Jnr. nat. ), & cur» naturali , quae a lege natura? immediate venit ,• eadem eft, fatisfacerent , omnem vim iftius obligationis penitus perfpice- rent, ne per ignorantiam contra eam agerent; nulla obligatione externa naturali contradiftin- fta foret opus » confequenrer nec jus externum ab interno unquam dtffeYret . Enimvero quo. niam non omnes obligationi internae fatisfa- tiunt , ideo necelle eft jure cogendi eum , qui fua fponte eidem fatisfacere non vult , ut farciat. Quamobrem ubi iftiufmodi jus a natu*

Pars III. Cap. IP.
Jur.nat .ex qua oritur jus perfeftum externum (§. cit.). Atque adeo liquet, jus externum derivari ex jure libertatis naturalis.
Equidem quod Hic oftenditur , per demon- ftrationes praecedentes abunde jaro patere poterat: quoniam tamen non omaes eam afferunt attentionem , quas ad omnem earum ambitum perfpiciendum iufficit , ideo non inconfultum duximus ea addere , quae originem juris externi , quatenus interno opponitur & ab eo abire poteft, declarant, ne quid prastermililfe videamur, quod ad intelle&um juris naturalis faciat. Notandum vero nos hic aperire fontem juris externi , unde tanquam rivuli fluant rationes
particulares, quae in cafibus particularibus dan^ tur , quemadmodum facile deprehendent, qui ad filum demonftrationum noftrarum per totum Jus naturae animum attendunt. Ablir adeo exillimes in- cafu quovis particulari rationem juris externi ab interno differentis immediate libertatem naturalem allegari polle : quod quam fit abfonum , neminem fugit , qui tota vi me- thodi demonftrativas perfpe&a veritatum a fe invicem dependentiam agnovit.
$• 399 -
Differentia Obligatio mutua dandi & faciendi naturalis connata ejl fed qua mutuo conftn• obligationis perficitur contrafta. Homines enim fibi invicem obligantur ad dandum &fa* f andi er c i e ndum , prouti unufquifque indiget re vel opera alterius (§. 124.) , confe- ftucrendi . q uenter fi netno indiget re vel opera alterius , nec ipfi ad dandum vel facien* dum quifquam obligaretur , adeoque fihi invicem ad dandum vel faciendum obligantur, quia unus indiget re & opera alterius. Mutua igitur illa dandi & faciendi obligatio ex obligatione defcendit , quas rationem proximam in ipfa hominis eftentia atque natura agno-fcit (§,221. 222. part. 1. PhiL prati.univ.), Quoniam itaque connata obligatio eft , quas ex obligatione defcendit rationem v proximam in ipfa hominis effentia atque natura agnofcente (.§. 17. part. i.Jur. nat. ) ; obligatio mutua dandi & faciendi naturalis connata eft . Quod erat primum.
> Porro quae mutuo confenfu perficitur obligatio fupponit promiffum perfonx,
qua; fe alteri obligat ($-393.) , & acceptationem ejus pertonas , cui ifta obligatur (§ 365.), confequenter ex obligatione rationem proximam in ipfa hominis eftentia atque natura habente per fe non defcendit, fed fafto demum quodam interveniente . Quoniam itaque iftiufmodi obligatio contrafta eft (§. 18. part. 1. Jur.nat.); quae mutuo confenfu perficitur obligatio contrafta eft. Qud erat alterum .
Non eft quod excipias, obligationem mutuam dandi & faciendi fupponere dominia (123.) , dominia vero non natura efle conftituta, quippe qua: res omnes communes facit (§.7. part. z. Jur.nat .) , non fingulorum (§. S. part. 2. Jur. nat.) , fed facto demum humano interveniente fuille acquifita ( §. 17^.174. far r.t. Jur.nat.) , confequenter mutuam iftam dandi &. faciendi obligationem contraftam efle , non connatam (§ 17. i!- p. i.Jur. nat. ) . Etenim faftum iftud humanum non refpicit obligationem mutuam dandi Sc faciendi , fed jus quoddam acquifitmn 3*. P*rf. 1. Jur.natur.) circa- quod deinceps obligatio naturalis , qua? vigebat ante dominiorum introduftionem Cj.2zo.2z1 . part.r PhU.praft.univ.'), vim fuam exerit (0.123.)» quippe qua: dominiis introduftis adhuc fubfi- ftit, tanquam in fe immutabilis C$. 142.p*'*. IS Pkil praB.univ. ) • Clariftime hoc elucet er demonftratione , qua mutuam illam obligationem ad dandum & faciendum dominiis intro- duftis evicimus (§.123.) , modo eam revidere velis : neque enim hanc inferimus nifi ex obligatione , qua aliis tenemur ante dominiorum introductionem, per effentiam & naturam n°* ftram (j. 121. p. uPbtl.pratt.miv.y..
§. 4OO.
An ex obligatione con- Si quod ex obligatione mutua dandi &’ faciendi connata tibi debetur , tibi dsrte- nata dandi gatur ; hoc tibi ferendum. Etenim quod tibi ex hac obligatione debetor , ad id & faciendi nonmfi jus imperfedum habes ( $• 399- J5J-0 > confequenter fi id tibi denegatur > debitum de. denegantem ad dandum vel faciendum vi compellere nequis ( §. 237. /. 1. negari pof. pra cl.univ .). Ferendum igitur tibi eft, ut denegetur id , quod ex obligatione fit. dandi & faciendi connata tibi debetur*
De-

/
.-?$*** — ‘ . «w i «Iiny »<I..
De modo fefe alteri obligandi, 13 $
Debetuf tibi id i quo tu indiges 5 c altet ca- jiec is tibi rationem reddere «netur , cur de* tere poteft , & quod facere ipfi vacat C§. 114* neget C$ \%l.part- 1 Jur.nat.). Quamvis adeo H7- izp). Atque adeo peccat alter ,'fi id tibi noris & tuam indigentiam, 3 c potentiam agen- denegat ($.440. fart. 1. Phil.praft.univ.') : vi di phyficam alterius, in voluntate tamen ipfiuc tamen libertatis naturalis confeientiae ipfius .re- acquiefeendum tibi eft;, adeoque ferendum , ut linquendum quid agat C 5,157. p. i*Jur,natf), deneget, quod denegare non debebat,
§. 401.
ImperfeBe debitum dicitur, ad quod tibi nonnifi jus imperfetftum eft: perfeBe Imprffefie lutem debitum appellatur, ad quod tibi jus perfe&um eft. Quamobrem cum t \-&Perfe 8 e bi imperfe&e alterum obliges ad id, a‘d quod tibi jus imperfe&um eft ( §.238 .quiddebea- fart. i.Pbil. praB. univ .), perfefte autem ad id , ad quod tibi jus perfe&um eft f « r ^
(Q.i? 6 ,part. r. PhiL praB. univ ); imperfeBe debetur , quod et obligatione imperfe - Ba debetur, afl perfeBe debetur, quod debetur ex obligatione perfeBa,
Debitum in genere dicitur id , ad quod agendum obligamur C §• 170.P. i.Phil.prali- univ.'), Quamobrem cum obligatio alia perfcfta fit, alia imperfe&a (i .-z37.a38.-p i. Phil. praft.univ.') j aliud quoque effe debet perfe&e debitum, aliud imperfette debitum . Etfi adeo vulgo nonnifi debitum appelletur, quod perfe&e debetur , 8c quando (impliciter debitum dicimus , id deper- fefte debito intelligatur > hoc tamen minime ob- iht , quo minus etiam debitum appelletur , ad quod alteri nonnifi in confcientia tenemur •
iUfui hoc inprimis eft in Moralibus; ubi con- fcienti^ ratio habenda, ne fui arbitrii quis effe exiftimet, quod neceflitatis eft , fi confcien* tiam refpicis • Quanti interfit , videbimus fuo •loco . Nec difficile foret oftendere , Chriftum quoque ad debita referre, quae imperfefte debita hic appellantur . Ceterum ne quem offendat imperfefte debiti appellatio, ea relegenda funt, quae alibi annotavimus, cum differentiam intet obligationem externam £c internam explicaremus {not.i 6f6. part'i-Jur.nat+)
§. 401.
Quoniam tibi ad id , quod ex obligatione naturali, confequenter connata Quale fa (§• 399*)» dandi & faciendi tibi debetur, nonnifi jus imperfedtum habes (§.35*.) ydehitum ex imperfe&e autem tibi debetur id, ad quod nonnifi jus imperfe&um habes ( §.obligatione 401.); Quod ex mutua dandi & faciendi obligatione naturali , feu connata tibi de dandi<Sr fa. istur , id nonnifi imperfeBe debetur • ciendi connata .
Videmus adeo quale fit debitum , quod ex dit(0.4oi,), nimirum imperfedum^ quod eui-»
^ligatione connata dandi vel faciendi defeen- gi non poteft.
§. 403*
Enimvero quoniam mutuo confenfu ad dandum & faciendum perfe£U effici- Quale fit tur obligatio (§.357*), perfefte autem debetur, quod ex obligatione perfefta debitum ex debetur. ( §.401. ), £c contrafta eft obligatio quae mutuo confenfu perficitur obligatione (§• ? 99 * i quod ex obligatione dandi vel'faciendi mutuo confenfu perfeBa, feu con contraria , trafta debetur , id perfeBe debetur
.Hic difterencia inter originem perfe&e debi- fitivarum intimius perfpiciendam moralitatis !* & itnperffde debiti probe tenenda . Pluri- a jullitia externa differentiam penitus cogno» raum enim facit ad omnem rationem legum po- fcendain.
* T ^ Vis obliga.
Quoniam quod ex mutua dandi & faciendi obligatione naturafi feu connata J 0 "* ^cbetur, nonnifi imperfe&e debetur (§.402.), quod vero ex obligatione mutuo m ei fa «onfenfu perfetta , feu conrrada debetur , perfeifte debetur ( $.403. ); mutuo con~ cttn ^ t / ‘
fenfu
■iC-j
4
3 «
%
%
/

Pars Tll, Cap. IP.
fenfu excitur, ut, quod imperfefile debtbatur, jam debeatur perfe&e , feu obligatU cojitraiia ex imperfe&e debito facit perfefte debitum .
Atque adeo vides, quasnam fit neceflltas con- non oriatur ex hoc fonte folo , prouti ex fe- trahendi obligationem , etiamfi alter tibi natu- quentibus elncefcit , & ex anterioribus jam pa- raliter jam obligatus fit, quamvis illa necefliias tet acutioribus.
§■ 4 ° 5 -
Oudis fit Obligatio dandi & faciendi connata interna efi, contraBa vero externa . Etenim obfigatio quod ex obligatione dandi & faciendi connata tibi debetur , fiquidem id tibi dandi & denegetur, ferendum tibi eft (§.400.), confequenter obligatio ifta tantummo* faciendi do tenet agentem in confcientia, nec ullum inter homines effeftum juris for* connata c^titur. Quoniam itaque obligatio , quae tantummodo in confcientia fpe&atur, contraBa.. nec ullum inter homines effedum juris producit, interna eft ( %. 6 $ 6 . part.i. ]ur. nat .); obligatio dandi & faciendi connata interna eft. Quod erat unum.
Enimvero quoniam obligatio, quae mutuo confenfu perficitur, adeoque con- trafta ($>399*) » perfera eft (§»3S7*), ad id vero tibi jus perfe&um competit , ad quod perfefte tibi obligor ( §. a$6. part. i* Philofopb. praB.univ.); obligatio .contrafta effefium juris inter homines producit & inter eos fpe- fiatur . Quamobrem cum externa fit obligatio , quae inter homines fpe&atur & inter eos effe&um juris fortitur (§. 6j<>. part. 1. Jur • nat.)\ obligatio dandi & faciendi contratta externa eft. Quod erat alterum •
\ §. 40$.
juris mtet- (Quoniam jus externum eft, quod ex obligatione externa refultat, internum vero, quod ex interna oritur (§.396.), obligatio vero dandi & faciendi conna- dandum & t * ^ nterna . c ^» contrafta vero externa (§.405.); jus, quod datur tibi ex obliga* a t ^ om dandi vel faciendi connata , internum eft, quod vero tibi .competit vi obliga •
™Ln Ur ti* n i s contraBa, qua alter tibi tenetur , externum eft .
-6 • •
Videmus adeo nifi homines mutuo con fenfu quenter .perinde fore ,ac fi jus nullum vigeret contraherent obligationes , & jura fibi acquire- inter homines , propterea quod juris interni rent , nullum fere fore jus externum , confe- nullus foret effe&us.
407 -
Jus belli in Naturaliter nemini competit jus belli adverfus 'eum , qui ipfi denegat id , ai eum nui - quod dandum vel faciendum naturaliter eidem obligatur. Etenim ad id, ad quod lum , qui quis tibi dandum vel faciendum naturaliter obligatur, nonnifi jus imperfeftum obligationi competit (§. 3J5.), confequenter nullum tibi competit jus eum cogendi, ut naturali' det vel faciat (§. 237. part. 1. PJbil.praB. univ .). Enimvero ius cogendi alterum, proflandi ut det vel faciat id , ad quod dandum vel faciendum obligatus eft , jus belli non fatisfa. e ft (§.€87 . part.z.Jur.nat.). Ergo naturaliter tibi non competit jus belli ad* GU ' verfus eum, qui tibi denegat id, ad quod dandum vel faciendum naturaliter obligatur,.
Loquimur hic de ftatu naturali, in quo non demonftrantur, ea deducenda funt j quas .vigent nifi naturalia jura (•§. 125. ,p*rt.\.Jttr. civili conveniunt. nat-) . Ex iis autem , quae de ftatu naturali

: «<***
De Mfftfo fefe alteri obligandi,
§. 4 °&*
»17
'Naturaliter homini competit jus belli adverfus eum yqui pr affare non vult id yjusbelli in ad quod ipfi praefandum fuo confenfu obligatur* Etenim ad id , ad quod quis ti -eum, qui bi praedandum, ex confenfu obligatur, tibi praedandum perfetde obligatur f$. P r <eflarenon $$1,) , adeoque tibi competit jus ipfum cogendi ad praedandum , fi obligationi vult id , ad fuas fati sface re noluerit {%.2^6,part. i. Phil, praB. univ*) . Sed jus cogendi ait quod mutu% rum ut id praedem, ad quod praedandum tibi obligatur , jus belli ed ( §. 687 , con f en I u part. i. Jur. nat..). Ergo tibi naturaliter competit jus belli adverfus eum , qui'°^'£* <w • id praedare non vult, ad quod tibi praedandum ex confenfu obligatur.
Utemur principiis iftis tum ad ftabilienda jura gentium, tum pofitiva in datu civili.
'Denegatio perfeBe debiti efl jufia caufa belli , itnperfeBe debiti non efi . Etenim Cuiufn-am jus belli naturaliter datur adverfus eum, qui id praedare non vult , ad quod debiti dene- praedandum tibi ex confenfu obligatur (§.408.), non vero adverfus eum , qui gatiofit nonnifi naturaliter, tibi obligatur ( $.407.). 'Enimvero quod tibi naturaliter de-p a belH ‘betur, id nonnid imperfe&e debetur (§.402.); quod vero debetur vi obligatio- caufa , riis ex confenfu, perfedle debetur (§. 403.). Ergo jus belli tibi datur adverfus eum, qui perfede tibi quid debet, non vero qui debet imperfefte, confequen- ter denegatio perfetde debiti jufta caufa belli ed , imperfecte debiti denega* tio non ed-
•
Nempe fi tibi denegatur'quod ex obligatione hoc tibi ferendum eftf§.'4oo), adeoque jus n-.utua dandi & faciendi connata^ tibi debetur , belli nullum adverfus eum tibi competit : ti confequenter -quod debetur i mperfe&e (§.402.), enim-competeret, ferendum id* tibi non erat.
§. 410,
N
‘Obligatio mutua dandi & faciendi naturalis officium humanitatis e/l . Ed enim Quale offi. officium erga alios, quibus aliorum perfetdio promovetur (§.226 . part» 1, Phil. cmm fit nx- pra(l,[ttmv, & §. 124.). Quamobrem cum idiufmodi officium humanitatis fit r«rrf//.r (§•6*5* part, i.Jur. nat,) \ obligatio mutua-dandi & faciendi naturalis officium gatio mutua
humanitatis ed.
Hinc inferri poterat , obligationem mutuam dandi & faciendi naturalem nonnifi imperfe- ttam efle (.§.6*9- part. 1. Jur.nat.) , immo ut fit perfeda repugfiare libertati nataraji C §. 660 .
Jur.nat.") , neque obligationi ifti efle Jocum , ubi re danda vel facienda non indiges {§•661. p 1 .Jttrmat ) , neque etiam tibi competere jus ad dandum vel faciendum alterum naturaliter tibi tantummodo obligatura cogendi
dandi & faciendi
(§.*6f8. 'part. 1, Jur.nat.') , confequenter adverfus hunc non dari jus belli (5.687. part, 1, Jur.nat.) , quae fingula aliter demonftravimus in anterioribus (§. ^4. 124 jff. & 40/*) . ! ut tanto evidentius pateret veritas . In moralibus enim danda efl: opera , ne quid obfcuritatis relinquatur, nec quicquam defit evidentia; ad af* fenfum extorquendum requifitae •
411.
'Denegatio ejus , quod ex obligatione mutua dandi & faciendi ' naturali debetur , An ^ jtu imperfeBe debiti , non ejl lafio. Etenim prasdatio ejus, quod ex obligatione tio } m p e ff s \ routua dandi & faciendi naturali, confequenter imperfefle debetur ( §-402. Lbitf
officium humanitatis ed (§.410.), confequenter qui debitum idiufmodi prasft* p (t je non vult, officium humanitatis tibi denegat. Enimvero denegatio officii humanitatis lxfio non ed (§-67 i.part. 1. jur.nat. j. Quamobrem nec denegatio Wojfii Jus Netura III, S ejus,

138 Pars Jll. Cap . IV.
ejus, quod iex obligatione mutua dandi & faciendi naturali debetur , feu imperfecte debiti , Jaelio non eft.
'§. 412.
r t p Si alteri proflate non vis , quod ex obligatione mutua dandi 6* faciendi natur», catum. li> f eu intperfeile debes, peccas. Patet nimirum ut ante (§ 411. ) , te alteri officium humanitatis denegare, fi praeftare non vis, quod ex obligatione mutua dandi & faciendi naturali, feu imperfeCte debes. Sed qui alteri denegat officium humanitatis peeeat (f. 6 jz.part. i.Jur. nat .). Peccas igitur, fi alteri prat* flare non vis, quod ex obligatione mutua dandi & faciendi naturali , feu im- perfedte debes.
Etfi adeo denegatio imperfecte "debiti non fit quatenus repugnat 'legi praeceptivo? de aliorum laefio (§.411.), neque ideo repugnet legi pro* perfeftione pro virili promovendaKS.2-13.pt. hibitiva: de non laedendis aliis (§69?. part. 1. tphil» prad- univerf. ) .
» Jxr.ntttm .) peccatum tamen eft vi praftntis ,
1 / f \ 413-
Denegatio ejus , quod ex obligatione mutua dandi vel faciendi naturali feu im * An ftt in- pirfefte debetur, injuria non eji . Etenim ad id, ad quod dandum vel faciendum juria. alter tibi naturaliter obligatur, confequenter quod ex naturali ifta obligatione, adeoque imperfeCte (§• 402.), «debetur ( §. t -jo.part. 1. Vbil.praB . univ .), jus nonnifi imperfedlum competit (§.355.) , confequenter -perfe&um nullum ha* bes. Quamobreni denegatio ejus, quod ex obligatione mutua dandi vel faciendi naturali feu imperfecte debetur, non fit contra jus tuum perfeCtum . Enim. / vero quod contra jus tuum perfeCtum non fic, injuria non eft ( <$.*'859. part.v
Jur< nat .). Denegatio igitur ejus, quod ex mutua obligatione dandi & faciefl* di naturali, feu imperfede debetur-, injuria non eft .
V 414-
~ . » Quoniam jufta'caufa belli non eft nifi injuria faCta , vel facienda ( <$. 1105. y Vjf*part. x.Juv. nat.) ■> denegatio autem ejus , quod ex mutua obligatione dandi & cauja celti . f ac i enc ji naturali, feu imperfe&e debetur, injuria non eft, (§.415.); denegatio ejus , quod ex mutua dandi vel faciendi obligatione , feu imperfeBe debetur , jujltt belli caufa non eft: quod jam ante aliter olteodimus ( §.409.).
Hinc etiam denuo patet , quod jam ante ex eo , quod praeftatio eorum , quae ex njutiii (§.407.) , aliter demonftravimus , natura ne* dandi &faciendi obligatione naturali debentur., mini competere jus belli adverfus eum, qui de- fit officium humanitatis (5.410.) , cujus dene- negat , quod ex mutua dandi vel faciendi obii- gatio jufta belli caula non elt ( §. ui8. ptrt. u gatione, feu imperfe&e debet. Ceterum propo- Jur.nat.') .
-fitionem praefentem inferre poteramus quoque
\ 415.
An tribuat demini competit jus puniendi eum , qui ipfx denegat id, quod ex obligatione mu- V p»nien. tua dandi '** faciendi naturali , feu imperfeBe debet. Denegatio enim ejus, quod 4;. f ex mutua dandi vel faciendi obligatione, feu imperte&e debetur , jufta belli caufa non eft (§.414.), feu in eum jus belli tibi non competit , qui denegat (§.407.). Quoniam itaque jus omne puniendi jus belli eft {%. 6 %$.part. 2 . J» f * nat.)’, tibi quoque competere nequit jus puniendi eum , qui tibi denegat id, quod ex obligatione mutua dandi & faciendi naturali, feu imperfecte debet-
Often-

De modo fefe alteri, obligandi. I
Oftenditur etiam hoc modo. Qui denegat id, quod ex mutua dandi vel faciendi obligatione naturali , feu imperfe&e tibi debet , te minime lardic (§.411.). Enimvero jus puniendi, quod homini natura competit , in eum ipfi datur, qui laefic (§. io6r. part. j.Jur. nat .). Ergo natura tibi non competit jus puniendi eum, qui denegat id, quod ex. mutua, dandi, vel faciendi obligatione naturali, feu imperfecte debet..
416-
Natura homini competit jus id alteri denegandi ', ad quod ipfi naturaliter non Ju* dem- obligatur. Etenim fi tibi non obligatus fum ad hoc pra:ftandum, moraliter n & .gandi alten cefle non eft ut id tibi praeftem (-. 118. part. r. Phil.praB. univ. ), conlequenter P etl1 > moraliter poffibile eft ut non praeftem ( §. 294. 85. Ontol. ) , adeoque tibi dene-?" 4 "^ 0 gem.. Quoniam itaque facultas agendi, quod moraliter. poffibile , jus eft ( §. i$ 6 . com ^ etat * part. 1. Phil.pra 8 .univ.) ; natura mihi competit jus tibi denegandi id, ad quod cibi naturaliier obligatus non fum.
\ . - <
Nimirum quemadmodum neceffitati agendi’ univerf.') .. Si moraliter necefle eft, ut agas vdi phyfics opponitur neceflitas moralis quae obii- non agas , obligatus es ad agendum , vel non &itio eft (^.mS.- part- 1. Phil.praSt univ.) : ita agendum : fi vero moraliter poffibile elt , ut potentiae pbyficae agendi opponitur potentia agas vel non agas , jus agendi vel non agendi juorahs, qu* jus eft (§. 156. part. i.Phd. prati.. habes.
§• 417*
Natura nobis competit jus petenti denegandi , quod ftbi proflari vult , quando qui petit eodem non indiget , vel ipfimet re noftra indigemus , aut nobis , quod pe- cta \ us ex ' titur y facere non vacat , vel quando facere non poffumus . Etenim tibi non obh-^ ew ltur * gor ad dandum vel faciendum, aut aliquid praeftandum ( §• 80. ), quando re vel opera mea non indiges (§. 124.), feu quando ipfemet facere potes , quod petis ( §. 232. part. r. Phil.praSl. univ. ). Neque etiam tibi obligor ad dandum id, quo ipfemet indigeo (§.127.), vel ad faciendum , fi mihi non vacat ( §.
129.). Immo ad id, quod nobis impofiibile , feu quod facere non poffumus, nulla eft obligatio ( §. 209. part. r. Pkil. prati, univ.) . Enimvero natura nobis competit jus id alteri denegandi, ad quod ipfi naturaliter non obligamur (
4*6.). Ergo natura mihi competit jus tibi denegandi, quod petis feu tibi praedari vis, quando eodem non indiges, vel ego ipfemet re mea indigeo, aut mihi, quod pietis , facere non vacat, vel quando facere non poffiim.
Atque in hoc cafu nmlro evidentius patet , ullum, quod violari poffit, quippe cum deficiat derwg«}4o petenti id , quod pe.tit , nullam fie- obligatio omnis jurisfons (§. z^.p i.Jur. nat.);, ii Jr.juxiartiN. cum non modo alteri non fit jus verum etiam ego, dum denego, jure meo utor*
§. 418.,
Impune agere diciturhomo, quando ipfi ab aliis permittendum’, ut agat, Impunitas: quamvis naturaliter ad contrarium obligetur. Unde impunitas agendi eft liber-/'» agendo las ab omni vi coactiva ad agendum contrarium & a pcena ob a<ftio.nem per-g 'uid fit >; petratam.
Nimirum fi agere non vis , aut aliis competit jus te compellendi ad agendum , aut jus nullum competit: fi egifti, aut aliis competit juste puniendi, aut jus nullum competit. Quando tibi nullum competit jus alterum cogendi , ut s 8 Jt » vel non agar, ipfi permittendum eft, ut
agat, vel non agat, prouti vifum fuerit, fi ju* nullum puniendi , ferendum eft quod egerit , vel non egerit. I11 utroque cafu acquiefcendum tibi elt in voluntate alterius , 5 c tunc impune agere dicitur, quod fibi vifum fuerit.
S z §. 419*

Pars III', Cap. III.
§• 4 ‘ 9 -
140
Quando al- Quando petenti denegas id , quo indiget , & quo tucarere potes , vel quod’ face» teri impune re tibi vacat ; impune hoc facis , fed non jure . Etenim quando quis a te petit denegatur , id, quo indiget, & tu hoc ipfi praeftare poffis feu eo, quod petit, carere po* quod petit . tes, vel id facere tibi vacat, ad praedandum, feu dandum, vel faciendum naturaliter ipfi obligaris (§. 124.117. rz?.), confequenter prasftare debes, quod petit (§• 170. part. 1. Phil.praft.univ.), Enimvero fi tibi denegatur, quod ex obii, gatione mutua dandi & faciendi connata debetu-r , id tibi ferendum.eft ( §. 400 ), confequenter eum ad dandum vel faciendum, vi compellere non potes , neque tibi datur jus eum puniendi, quod non dederit vel fecerit. (§.415.) . Quamo* brem cum in denegando liber fis ab. omni vi coadliva „ qua ad non denegant dum compelli poteras, neque ab altero ideo puniri poflis,, quod denegaveris, in hac autem libertate impunitas agendi confidat (§.418. ); quando petenti denegas id, quo indiget, & quo tu carere poteras, vel quod facere tibi vacat, impune hoc facis. Quod erat unum .
Quod in hypotheii propofitionis praefentis denegatur, ad id praedandum pe* tenti obligaris, per demonjirata. Quamobrem cum moraliter neceffe fit ut prx- fles (§. nS.part. i.Phil.prafi. univ.) y moraliter impofifibile eft , ut non praeftes (§. 27 $.Ontol.)y confequenter ut id alteri deneges. Nullum igitur tibi jus denegandi competere poteft (§. 156.part. i.Pbil.praft.umv..) , confequenter quan. do denegas, hoc nullo jure facis. Quod erat alterum .
Impunitas agendi probe diftinguenda eft a agendi peflime confundentes , neque putant jure, etfi fubinde abuiive jus appelletur , fiqui- dum hoc faciunt, fe peccare , cum tamen dem confcientiae rationem habere volueris , 5 c impunitas agendi , qua» in aflionibus externis honellas vit^e tibi cura: cordique fuerit'. Sane tantummodo fpedatur, non fit immunis a peo plerique exiftimant ,. quod impune fieri po- cato , prouci de denegatione imperfecte debito- teft inter homines , id per legem naturalem rum paulo ante demcuifiravimus (§,412.) ede [licitum., impunitatem agendi cum jure
$ . 420*
, Abufus■ libertatis naturalis ferendus , feu agenti permittendus , non dat jus , fed
Abufuslu tantummodo impunitatem agendi. Etenim homo obligatur ad [reftum faciendum bertatts fe- j ur i s f u j u { u . m & a£ j ev itandum abufum (§.61. part. i.jur.nat . ) , confequenter renaus num et i am evitandum abufum libertatis naturalis, tanquam juris natura nobis agendi *** com P etei ? tis (§• iS^part.i Jur.nat.). Eodem igitur modo, quo in de.
* * monfiratione «• 2. praecedentis patet, abufum libertatis naturalis agenti permittendum nullum dare jus agendi. Quod erat unum.
Quoniam tamen abufus libertatis permittendus per hypotb. ( vi 157. ij8. part. t.Jur. nat.) y etfii ad eum evitandum obligemur per demonjirata n. 1. impune vero agit is, cui ab aliis permittendam ut agat, quamvis naturaliter ad contrarium obligetur (5.418.); abufus libertatis naturalis agenti permittendus tantummodo dat impunitatem agendi. Quod erat alterum .
Licentiam cum libertate confundunt, qui naturalem (§. 1*9. part. 1, Juf. nat. >, adaoque mne ad abufum extendunt ($• ifo, part. i.Jur, intra ufum reffcum fubfiiUc (§.61. p*rt. 1 Jur. nat.) , cum libertas non tollat obligationem nat.),
§- 431 .
An domi, Quoniam abufus rerum domino permittendus ab abufu libertatis naturalis per* ntum conti . mittendo pendet, protui ex demonfiratione fuo loco allata patet (5. 1 6q.p,2“J iir *
nat.) i
y

Ve modo Jefe alteri obligandi. 14I
tat.), abufus vero libertatis naturalis permittendus non jus continet, fed tan -neat juste tummodo impunitatem agendi (§.420. ); dominus re fua abutitur non jure , fed f»^ _ Untufnmodo impune , confequenter dominium non continet jus re fua abutendi. tendi.
Conflare hoc jrm poterat ex eo , quod abu- bitum, quod afErimndum foret, fi quidem do^ fas rerum fuarum leg<: naturali fit prohibitus minium contineret jus abutendi re fua (§. I70»
(§.i?o ' part.z-Jur. n*t.) : neque enim per- part» 1* PhUofprabt,Hniv>). miflum effe potefl hac lege» quod eadem prohir
S. 422«
Num promiffor omnia probe expenderit , qua ipfi expendenda funt , antequam pro* Cujufnam mittat , de eo non futuendum efi promifario . Cum enim homines natura liberi fit judicium fint ( §. i^ 6 .part. i.Jur.nat. ), eorum conficientia? relinquendum quid agant ( §. de pravra in*part.\.Jur. nat.), nec ulli hominum rationem reddere tenentur actionum P rom iff ori j fuarum (§. \$%.part. i.Jur.nat.) . Quamobretn conficientia? quoque promilToris deliberatio,. relinquendum, num omnia probe expenderit, quise ipfi expendenda funt, ante- ne ' quam promiferit, nec is rationem deliberationis fua? reddere tenetur promifla- rio. Huic igitur flatuendum non efi, num promifibr omnia probe expenderit, qux ipfi expendenda funt (§. 394.), antequam promittat.
Deliberatio, quae a promiffore exigitur vi le* nes attenditur ($. cie.'). Confcientiae vero atie- gis naturalis, in conficientia fpedatur , adeoque nae nemo natura judex eft (§,157. part,i.Jur* ad obligationem internam pertinet (§.6?6.p. 1. nat ).
Jur.aat.), non ad externam, qua: inter horni;
S. 42 J.
Num promiffarius omnia probe expenderit , qua ipfi expendenda funt , antequam Cujufnam promi jfum acceptet, de eo non flatuendum efi promiffori. Offenditur eodem pror- fit judicium fus modo, quo propofitionem praecedentem demonftravimus . de delibera.
tione pro.
Quodfi judicium de deliberatione promiflarii jus externum diflingueretur ab interno contra mijfarii • eiler promifloris & de promilToris deliberatio- ea , quae itidem in anterioribus oitendimus ne ellet promiflarii > fola obligatio connata ad ($. 406.) . Cumque juris externi fons fit liber- Validitatem promifli fufficeret , nec opus eflet tas naturalis (§.398.) , nec h^c fubliftere pof- cpQtraaa: id quod repugnat iis, quse in ante- fet, quoniam promiffor in promittendo depen- noribus abunde denionflrata funt . Foret etiam deret a voluntate promiflarii , contra naturato ooligatio externa cuminterna eadem contra ea. libertatis naturalis C§. i?3< p. ijter- nat.) . paulo ante evicimus » immo neo
§. 414,
pe animo deliberato promiHoris flatuendum non efi promiffario , nec de animo de. De animo toerato promijfarii promijfori . Etenim num promiffor omnia probe expenderit, deliberato ipfi expendenda lunt, antequam promittat , de eo Ifatuendum non efi promijforis Promiffario (§,4x2.), & num promiffarius omnia probe expenderit , quas ipfi & promifn Expendenda furit, antequam acceptet , de eo flatuendum non efi promiffori farii cujus.
Enimvero animus deliberatus eft, quando quis ante probe expen- nam fit ju* ait, quod faciendum eft, antequam faciat (5.387.). Quamobtem de animo de- dictum. uberato promifloris non flatuendum eft promilfario, nec de animo deliberata Promiflarii promiHori.
er/V Umum deliberatum alterni? intuitive co- r.a Cer , c n . on pofliimus , fed vel ex didis , vel f u s ferius js colligendus. Dida Scfada pof- 0 eiie fimulata , ut alius fit animus , quam f Ui ea prx f e ferunt ($ 71$. fart,%. Skdef.
pra&.univ.) . Quamobrem nonnifi probabiliter de illo conflare potefl , nifi circumflantia particulares omnem fimulationisfulpicionem removeant . Obligationes adeo & iis refpondenda jura omni certimd/ne deflituerentur , fiquidem
vali-

1^2, £* ars b.lt. Cap*. IV.
valida nor, ante eflent , qilam. jprqmiflori de per integra effet exceptio ,, fe animo indelj^. promiffarii Sc pronnflario.de pionnfloris animo rato promififle . Judicium adeo de animo deli- deliberato certo conflaret , Sc promrtk-rio fern,- berato unicuique, relinquendum.,
§. 425-
Quodam Quoniam de anieno deliberato pramiffbris non -flatuendum eft promittaris, de de animo deliberato promiffarii promittori ( <$. 424.), animus deliberatus tam
diaum . promifforis , quam promiffarii adeffe fupponitur y-nifi manifefto contrarium appareat,
Nimirum in cafu dubio praffumtioni locus eft officium aliquod ergafeipfum agat, vel. officium ({.Z44 . part.z. Jur.nat.) : praffumitur autem aliquod humanitatis laedat, fibi imputet, fipec. tam promiffarius, quam promifibr facere, quod cet , vel damnum incurrat . fit. id&nvietnieo,- debet “(§. 39z-) , ttuaradiu contrarium non nn- dum. eft de promiflario.. nifefto apparet. Quodfi «nim'promiHor con<ra
§. 42^.
Obligatio Promiffor obligatur, promiffario & promiffarius promiffori ad dicendum verum ■, fu promifforis animi fui fententiam indicandam . Cum enim promiffarius probe expendere de* & promij. beat, imra re, quam ipfi offert promittor, vel eo, .quod facere promittit , in- farii addi-^ igeat, & annon alius, qui jus ad id, quod offertur, fib-i a protniflbre aequi- cendum. ve. rerc poterat, eodem magis habeat opus , vel etiam’ nonnifi incommodo fuo tum .. hoc proflare poflit promittor, & nam in acceptando promitto forfan defit officio cuidam erga feipfura, vel erga alios i( §.. 395.) , promittor autem probe expendere debeat, num re, quam dare promittit, ipfemet indigeat , Sc num tunc, quando facere promittit, fibi vacaturum fit, ac praeterea num dando vel faciendo promiffario, defit officio cuidam erga feipfum , vel erga alios (§. 394.)) tam promiffori conftare debet, quaenam fit animi fententia promiffarii , quam promiffario, quaenam fit promifforis.. Quoniam vero nemini de animi fententia alterius conflare poteft, nifi quatenus verbis vel faftis fufficienter ‘indicatur; igitur tam promiffor promiffario, quam promiffarius promiffori ad an ; mi fui lententiam indicandam tenetur, eonfequenter verba cum cogitationibus utriuf* que convenire debent. Enimvero verum dicit is ,, cujus verba cum cogitationibus fuis confentiunt ( §. iyo.). Quamobrem tam promiffor obligatur promif- fario , quam promiffarius promiffori ad dicendum verum.
Offenditur etiarn^ hoc modo. Promiffor promiffario perfeaffe fefe obligat ($. 363.) , & promiffarius fibi acquirit jus perfeftum ad id , quod promiffum eft (§.364.), fine acceptatione autem obligatio promifforis non eft valida, nec ex promiffione jus ullum acquiritur promiffario ( §. 365. )., Quamobrem non minus promiffori conftare debet, qusenam fit animi fententia promiffarii in acceptando, quam promiflario, quasnam fit promiffori. In promittendo, ut fcilicet pro* miffarius certus fit, promififorem fibi effe obligatum & ad quidnam fibi obligatus iit, & fimiliter promiffor certus fit, fe promiffario ad hoc praeflandu® obligari. Quoniam itaque haec cena effe nequeunt, nifi Sc promiffor promiffr’ rio, Sc promiffarius promiffori animi fui fententiam fufficienter indicet, verbis cum cogitationibus convenientibus, verum autem dicat, cujus verba cum cogitationibus fuis conveniunt (§.150.); promiffor utique promififario ,Sc promit farius promiffori obligatur ad dicendum verum..
Confulto duplici modo dcmonftrare tabuit propofifionem praffentem , ut inteliigatur non minus in confcientia , quam inter homines ad dicendum verum obligari ram pronnflorem , qusnv promiflarium , Sc obligationem utriufque ad dicendum verum non minusexternam, quam internam effe (§.6*6. p*rt. i.Jur.nat .). Obligationem internam evincit demonftratio prior, externam vero pofterior . Quodli hominibus in
promittendo & promiflo acceptando falfum <b* cere liceret , unufquifque alterum pro lubitu fallere poterat (5. 330,) , adeoque obligatio externa , cum nonnifi promittendo fefe fibi invicem obligare poflint homines hsc obligatio efficiatur valida nifi acceptant» (§. 36$.) , nulla foret valida , jpec jjis acqu 1 * 1 ' tum ab altero foret certum .
f. 4^7*

De modo fiefie alteri obligandi*
'*43
§• 4 » 7 -
5«^ ^«/V fu fidenter indicat , quando ad verum dicendum obligatur > id adver- Qpdnam fis ipfum pro vero habetur . Etenim quando quis ad verum dicendum obliga- ^ ero t&r, neceffe eft ut verum dicat i ..%.i\'&.parU\.phil.pra&, ttniv. ) , neque adeo * en ““* n a *' in arbitrio ipfius pofitum, utrum verum dicere velit, nec ne. Quaroobrem ver J us cum de animi ejus fententia aliter conflare nequeat , nifi ex verbis vel fallis , a *’ quibus eandem indicar; quod quis fufficienter indicat , quando ad verum di" cen icendum obligatur, id adverfus >ipfum pro vero habendum • rt *™
Non nititur hoc tacita hominuin 'conventio* ne, quali m hoc iidem cpnfenferint , ut quando ad verum dicendum quis obligatur , id adverfus ipfum pro vero habetur , quod fufficienter indicavit . quemadmodum plerifque -videtur : fed ex ipfa naturali obligatione fluic , prouti abunde intelligitur ex ipfa demonftratione pro
E olitionis prsefentis , atque in eo <cafu , quo omines fefe fibi invicem perfe&e obligant, in ‘telligitur ex iis, qux ad propofitionena procedentem annotavimus . Quoniam vero propo- fitione pr-^fente uremur etiam in aliis , ideo eandem generaliter enunciare ac ita enuntiatam dcmonftrare libuit, vulgo enim non attenditur obligatio ad dicendum verum , quae a lege naturas venit , atque adeo eadem non derivatu* nili ex mutua quadam conventione, quahs cum exprtlla non detur , ad tacitam provocatur . Sed nobis accuratius in eam rem .inquirendum fuit.
f §. 428.
Quoniam quod quis fufficienter indicavit, quando ad verum dicendum obii- Quidnam fatur, id adverfus eum pro vero habetur (§. 427.) , promiflor vero promifla- pro -veto ha. no ad dicendum verum obligatur ( §. 426.); quod promiffor fufficienter indicat , bendum id comta ipfum pro vero habetur . contra ptc.
mijjjrem.
Promiflor i adeo ea fui fle creditur animi fen- vera locutus fuerit , five minus : nequs enim tcntia , ut proruiilario perfecte-obligetur , fi^je oportebat nifi verum loqui.
§■ 4 T-9-
Quoniam quod promiflor fufficienter indicavit, id contra ipfum pro veroha* An-menda. betur ($.4280*1 a b obligatione , qua tenetur promiffario , non liberatur , fi dixerit xium pro*
[e vera locutum non fuiffe, confequenter cura mentiatur, qui falfum dicit, quan . mifforem lu do ad dicendum verum obligatur (§. 187.), mendacium promifforem non liberat btnt ab obligatione promiffum prafiandi• obligatione.
Nulla eft promifibris exceptio , 'fe non ferio ferit , quando veram animi fui fententiam di- niifle locutum, nec eam fuifle animi fui fencen- cere debebat, nec jocari conveniebat , quodque tam , quam verba prae fe ferunt . Sibi enim darius aoa ^xpreflerit animi fui fenfa •
Sputet, quod aliter locutus fuerit, aliter fen-
§• 43
Promiffum fervare dicitur, quando verbis promiffor addit fadtum , hoc eft, Promiffum 'quando dat, quod fe daturum effe dixit, & facit, quod fe fadurum efle dixit, quando fer - v el in genexe quando praedat, quod fe praeftiturum affirmavit. vetur.
Es-gr. Si promiflor dixit : dabo tibi centum fervat. Si ait ,'fe craftina luce ad te venturum aureos, quando centum aureos dat , promiffum & deinde ad te venit , promiffum fervat.
\ 'Nr'
/
4?r.

#47* 111 Cap . M.
• 43 *
Trcmiffa Vrotntffa funt fervanda . Etenim promiffor promiflarro perfefte fefe obligat ««w fm (5.263.), & promiftario ad id, qood promiffum eft , jus perferum competit Jervanda. (§.364.). Quamobrem promiffario competit jus promiflorem cogendi , ut pr*- ftet, quod fe prxftiturum promifit (%. 27,5. part. 1. PbiL prati, univ.) . Non igitur in arbitro promifforis pofitum eft, utrum praeftare velit, quod fe praefti- turum promifit, nec ne, fed necefle eft ut praeftet. Jinimvero promiffum fervat, fi prgeftat, quod fe praeftiturum promifit ( §.430. ) . Promiffa igitur funt
fervanda. . .
Oftenditur etiam hoc modo. Domino competit jus rem fuam pro arbitrio alienandi (5.^65. part. 2. Jur. nat.), confequenter dominium, quod in ea habet, in alterum transferendi {§.662 .part. 2. Jur. nat. ), adeoque rem fuam alteri dandi (§.67 $.part.2.Jur.nat.), & a voluntate ipfius unice pendet , in quem dominium transferre velit ( §. 12.), & quomodo transferre velit (§. 11. ). Qua. mobrem ipfi etiam competit jus ad transferendum dominium feu rem fuam dandam alteri fefe obligandi pro lubitu fuo, ut quod imperfe<fte ipfi debebat ^naturaliter (§.402.), perfefte debeat ($.404.). Quoniam itaque haec obligatio - ■ ' nafcitur ex promiffo ($.393.) i eidem quoque competit jus promittendi , quoS rem fuam eidem dare^ velit. Et quia particulam quandam libertatis fuae alienat, qui alteri ad faciendum fefe obligat (§. 36«.), cum res incorporales etiam alienari poftint, qux funt in dominio noftro (§.670. part. 2. Jur. nat.) , eodem •prorfus modo intelligitur, quod unicuique etiam competat jus promittendi, fe eidem quid facere velle. Quamobrem cum homines ad dandum & faciendum fibi mutuo naturaliter obligentur (§. 354- ). tibi etiam competit jus acceptan* di promiffum. Enimvero voluntate domini jus ftatim tranfit in accipientem ( §. 13.). Ergo etiam jus ad id, quod promittitur, ftatim tranfire debet in pro- miflarium promiffum acceptantem , confequenter cum jus acquifitum nemini invito auferri poffit ( §• 336. part. 2. Jur. nat.) , promiffo .addendum eft faftum, adeoque promiffum fervandum eft (§.430,).
Dominum rem fuam alteri dare polle & unumquemque alteri facere polle , quod fibi vifum fuerit , netYio non agnofcit . Nec eft qui diffiteatur , fola voluntate domini transferri dominium, immo conftiqii alteri jus polle inrefua. Non ergo ulla apparet ratio , cur quidam in dubium vocent naturalem obligationem promiffa fervandi . Qui dare promittit, non ftatiin dat , fed certo rempote dabit : qui facere promittit , non ftatim facit , fed certo tempore •faciet. Qaodfi ego voluntas domini fuerit efficax ad transferendum dominium in re fua & jus in adtommi fuam de praefenti , eccur non etiam efficax elle debet ad transferendum dominium in re 5 c jus in adionem tuam de fututo, confequenter ad transferendum ad utramqu: de praefenti? Quodli excipus , promiflorem poenitere polle ptomifli , contequenter cum res adime integra iit , voluntatem dandi & f-ciendi mutare, quod nonfuccedat in praeftatione praefenti, ubi fidum infedum Heri nequit : tenendum eft eafdem rationes poenitendi elle polle , -cur quid datum vel fa&uin fuerit , quae funt
pfomifiori , cur pocniteat confequenter fi voluntati promilforis efficaciam detrahat pceniten* tia, eandem quoque voluntati dantis Nefacientis efficaciam detrahere debere , ut adus translationis dominii fit irritus & res data reftituen- da , ob fidum vero alter teneatur.ad id , quod intereft . Porro .jus ad promiflum non innius jus eft , quam dominium . Qaodfi ergo voluntatis ea eft efficacia , ut de praefenti transferatur dominium , ea quoque ipfius efficacia cife debet, ut de praefenti transferatur jus ad pt°; milium , hoc eft , jus promiflorem compellent ad danduin Sc facie.idum , quod fine obligat' 0 " ne perfeda promifforis minunt fubfiftit C§.s3^- part. t. philoj. pracl.untv. ) . Atque adeo patet, fi quis neget , pronnlla efle fervanda , eundem quoque concedere debere, quod dato omnis d« praefenti fit revocabilis ob poenitentiam dantis, ita ut adus voluntate dantis reddatur irritus- Hoc autem pado dominia rerum in perpetuum erunt incerta , & in ftatu naturali perpetui* bellis , in civili litibus perpetuis implicabuntuc homines.
"§• 4-P"

A
De modo fefe altem obligandi.
§• 43
Dominia rerum introduci non potuerunt nifi fub tacita conditione ea in invicent Tacita con-l transferendi & operas [nas Jibi invicem communicandi , prouti unufquifque re vel ditio , fub opera aiteiius indiguerit . In communione primaeva ufus rerum corporalium , qua 'domituum Induitrialium & artificialium ( §. 32. part. z. Jur. nat. ) ; neceflarius pro. nia intrud*. mifcue patet omnibus (§. i^.part. 2. Jur. nat. ) , pro indigentia uniufcujufque 8 a.
(§- 33 .part. x. fur. nat.). Hoc jus nemini auferri potuit ( §. €\.part. i.Jur. nat.) dominiorum introductione, confequenter dominia rerum introduci non perierunt nifi ea lege, ne quis ufu rernm necefiario defraudaretur. Quodfi ergo ufu rerum neceffario dominiorum introduCtione nemo excludi debet, necefte eft ut homines dominia rerum fuar.um in fe invicem transferant ^ cumque dominiis rerum introduClis operas aequiparentur rebus, quae funt in dominio (§.43 7-/>.2. '
Jtr.nat.), operas fuas fibi invicem communicent , prouti unufquifque re vel opera alterius indiget . Quamobrem dominia rerum introduci non potuerunt nifi fub tacita conditione ea in fe invicem transferendi & operas fua^s fibi invicem communicandi, prouti unufquifque re vel opera alterius indiguerit. 1
_ Hoc pa&o dominiis inorodu&is fubfiftit naturalis obligatio laborandi, quae datur in communione primaeva (§• 41. part. 2, fur. nat. ) , ne defit fufiiciens rerum necellariarum, utilium & voluptuariarum, live indullrialium, live artificialium copia C §. jii. part. i. fur.nat.) , inimo facilius eidem fatisfit , quam in communione primxva ( 5 . 8p- part, z Jur. nat ) : immo fub* Cftit. etiam obligatio naturalis conjun&is viribus
aliorum flatufque alieni perfeftionem promo* vendi C §.2-1.1. part- 1, phil praei, ur.ii/. ) • Do* minia igitur nihil derogant juri , quod omnibus natura competit , nec ullo modo labefa- «ftant , fed potius firmant obligationem , qua unufquifque alteri tenetur ad ipfius perfe&ro* nem promovendam, ut adeo nemo de dominiis introduftis jure conqueri polfit.
§. 433,
Quoniam homines non modo indigent re & opera alterius in prsefens , ve- + 9Trs rum etiam in pofterum, & vicifiim in pofterum quis eo carere poteft , quo in ex p er ,dj t ur+ pr^fens carere nequit , immo & in pofterum libi vacare pot-eft, quando in pras- fens non vacat, haud raro quoque interfit nofle, num alter tibi rem , qua indiges in pofterum, daturus fit, vel operam, qua opus habebis , communicaturus; dominia vepo introdutfta funt fub tacita conditione ea in fe invicem transferendi & operas fuas fibi invicem communicandi, prouti unufquilque indiget re vel opera alterius ( §.432.) ; eadem etiam introduBa funt fub tacita conditione transferendi in fe invicem jus exigendi certo tempore , ut unus alteri det vel fa- Clat , conlequenter ad dandum vel faciendum perfsBe fe invicem fibi obligandi (§.2jd./wf. i.Pbil.praB.univ .).
Eidem eft ratio indigentiae prsefentis Scfutu- r * * cui in prsefens profpiciendum ; id quod nento non videt / . Dominia itaque mii in praejudicium alicujus introdu&i efle debeant , uni- cuique integrum adhuc efie debet , non minus tadigcnti* prsfenti , quam futura: profpicere .
Quamobrem fine ullius praejudicio introdu&a non mtelliguncur , n-ifi quoque homines ad dandum vel faciendum perfette lefe invicem obligare polfint , conf quenter unus ab altero jus perfe&um ad rein vel operas alterius acquirere valcarf part. i.Phd pr* 3 -uwv. ),
§• 434* In commtt.
t # nione pri.
In communione primaeva nemo fefe alteri perfecte obligare valet , nifi ad faciei *• m .eva ad dum. l n communione primaeva res omnes funt communes (§. 7. 29. part.z.Jur. quidam nat ’)f adeoque nullae propria? ( §. 1$^. part. 2. Jur.nat .), conlequenter nemo in unus a'teri ulla jus proprietatis habet ( §. j ^ 2 . part- 2 . Jur. nat .)), adeoque jus alienandi/?/? obliga - *ullum eft ( $.666. part. z. Jur.nat .). Nemo agitur habet, quod alteri dare pof* rs valeat • WoljH jus Natur te Tom. 111 • T fit
Nj

/
lA S 'Pars 111. Cap. IV.
‘fit i.Jut.nat.). Quamobrem nec fieri poteft, ut quis in com-
muniane primseva fefe alteri ad dandum r peffefte obliget . Jam vero homines natura liberi funt {§. \$6.part. i.Jur. nat. ), adeoque in agendo non dependent nifi a feipfo (§. 153.part. i.Jur. nat.) . Quamobrem :fefe 'obligare fibi invicem poflunt etiam in communione primaeva ad faciendum ( not. <$. 80. ). Enimvero homines fefe invicem fibi obligare non ;poffunt dominiis introdudis nifi ad dandum vel faciendum (§.358.)* In communione‘igitur ; primaeva fefe invicem fi, bi obligare non'poliunt nifi ad.faciendum .
Nimirum fi rem, quam in ufum tuum appre- alteri ‘denegare non licet C §. 20. p-ijur.nat'.)', 'hendifti in communione primzva , alteri tra- Nihil ergohabes in communione primam quod dis, non das, fedfacis, cum re non utaris tan» tuum fit , nifi a&iones liberas.tuas , adeoque quam tua , fed tanquam communi (§>37. p.i* nec ad aliud quid*te obligare-vales alteri nifi 8c quando ufu rei carere potes eum ;ad faciendum-
<*• 435 *
'Kum & Quoniam nemo fefe alteri obligare‘perfere poteft nifi promittendo ( §. 393/), ‘qualia pro *communione autem primaeva homines fefe fibi invicem perfette obligare non niiffa m pofTunt nifi ad faciendum ( §. 434*)i ™ communione ;primceva 'promiffioni .,quoqm communio . locus cft , promijja vero .omnia, funt de faciendo .
ne prtm<e. va locum -habeant .
‘Nimirum in communione quoque primsva unus indiget opera alterius tam in prsefens , quam in pofterum , cum haec indigentia minime pendeat ab inrroduftlone dominiorum, Q«a mobrem cum indigentis'futurae aliter pro- fpici nequeat nifi perfefta obligatione faciendi, promittendo contrahenda j promiflionibus non .minus locus eft in communione primaeva, quam
-poli ‘dominiorum introduftionem , & in illa quoque protnifla fervari debuerunt - -Oppido igitur falluntur, qui fibi perfuadent modum fefe alteri obligandi promittendo demum inventum fuifle ab hominibus,’ poftquam dominia in- trodu&a 'fuere , a folo eorundem conferti ;promiflior»etn vim obligandi-accipere*
*§• 43-5.
Quale de- Officia humanitatis * nonnifi imperfefte debentur . Ad ea enim tantummodo iirtt* bhum fit jperfede obligamur ( % 6 $<).part. i.Jur. nat.) . Enimvero quod ex obligatione im* oficiumhu- perfedla debetur, id nonnifi imperfeffe debetur (§. 401.). <Officia igitur -huma* munitatis . nitacis.nonnifi imperfefte debentur.
Poteramus hinc inferre,-quod fupra (§-401-), di & faciendi obligatione 'naturali debetur, u 4 . jim aliterdemonftravimus, ,quod ex mutuadan- .nonnifi imperfetfce deberi, vi §.410'
'%• 437 -
St ad efficiunt humanitatis*mutuo confenfu te alteri obligas , id in perfe&s debi * Offieium-tum abit. Etenim quod ex obligatione dandi vel faciendi mutuo confenfu per- •humanita- te<ffa,debetur> id perfette debetur (§. 403.) «‘Quamobrem fi ad officium huma* tis quando ni tatis mutuo confenfu alteri te obligas, quod nonnifi imperfe&e 'debebas (§• /»,;-jam,perfe&e debes, adeoque officium humanitatis abit in perfe&e de* debitum. bitum.
OfRciun» humanitatis fubfiftit - vi obligationi» naturalis , accedente autem obligatione ex con* fenfufpeciem mutat &*i»perfe&e debitum tranf- mutatur , confequenter pro officio humanitatis amplius haberi nequit, quod tale erat ante ob- Jjgationem contradam , nec ad id amplius ea
• appuean ponant , quas de odficio humanitas demonlirata funt. Atque hinc denuo app&rcti quod etiam in communione primaeva , ante- quam dominia introducerentur , homines fet* 'fruttao ad faciendum obligare potuerint*
!§.

.. <♦» Vr ■Il»mp i
Z)e, fwodo yJrjTff alteri obligandi .. 147
$.• 43.8-
Quoniam: alteri'perfere* te obligare nequis, nifi promittendo, (§.393.), adeo .Quinam fit que fi ad officium humanitatis te alteri obligas, idem ipfi promittis, ubi vero vis promif. ad officium humanitatis, te* obligas , id in per fe. fle debitum abit ( §. 457,); quan £°” ,J tno f*
do alteri officium, humanitatis, promittis , ex eo facis _ perfe&e. debitumP c ! a huma - " rutatis ..
Videmus adeo , quxnaan fit vis promilfionis perfefte debita , qux communiter, feu in foro, in, officia humanitatis fcilicet; ut ex iis faciat externo fimpliciter debita appellari folent*
§• 439 -
Quia? promittendo» ex'officio» humanitatis facis perfefle debitum (§.438.), ad Quomodo■ pertefle autem debitum alteri jus perfeflum competit (§.401.)/ promiffario com* jus perfe- petit jus perftftum. ad id, quod, ante promiffionem. nonnift, officium, humanitatis erat . fiam ad id, / . V»°d ojfi.
Officia humanitatis, imperfeSa funt (5*663* humanitatis tibi perfe&e obligatur 0*363.) , ctum huma* #arM*J«r*»«*•).. Quamprimum vero tibi pro- adeoque officium imperfeiftuai abit in perfectum n,tat,s *}* .•■ mittuntur, promiflot ad id, quod, erat officium (5*663* part' i-Jur-nat)- acquiratur
§. 440..
De negatio officii humanitatis , quod'promiffum eft , jufta belli caufa eft . Quam* Quomodo, primum enim officium humanitatis promittitur , ex eo fit perfefle: debitum < * e ff e $ aU ? (§•438.), confequenter qui-officium'humanitatis, quod promifit, denegat, per-°^ f/ f fe&e debitum denegat. Enimvero denegatio perfefle debiti jufta belli caufa ($.409.).. Ergo etiam denegatio officii humanitatis, quod promiffum, eft, jufta-v*?, belli caufa eft.. belli caufa ^
PropoGtio prxfens nom contradicit: alteri,, ficium humanitatis „ fed quatenus denegatur,, qua denegatio officii humanitatis jufta belli cau- quod promiflione fa&a perfe&e debetur . Pro» ia efle negatur C §1118*. part? i*/«r. nat-) 1, nec pofitio prxfens probe notanda eft , cum etiam univeifalitatem ejus infringit • Neque enim of- fit ufui in definiendis bellis juftis inter gen- ficium humanitatis., quando promiffum. eft, ta- tes ,. Notandum, vero quando officium humani- le manet, fed in perfeifte debitum tranfmutatur tatis poft promiffionem adhuc hoc nomine in- C 5 *438*) .. Ejus igitur denegatio non eft jufta fignitur , id ita accipiendum efle , quod pro» belli, caufa , quatenus, denegatur quod, erat of- m.iffionis objeiftum fit officium, humanitatis»
I
. d
§• 441 - ‘
Jus: certum* dicitur, quod quod- nobis competat demonftrari poteft:. incertum: J-aris vero vocatur , quod, num, nobis competat demonftrari nequit & incerti
differentia
Eodem fenfu jus certum dicimus,, quo propo- eft . In cafu autem oppofito incertum utique litionem certam appellamus in Logica . Certa, dicendum . Poteft tibi aiftu competere aliquod propolitio, qux demonftrari poteft (§.f68. jus, adeoque habe re potes jus quxftcuin C§.ioi):
Lo£'). Ergo certum quoque elt. jus , quod quod quoniam tamen demonllrare nequis , quod tibi nobis competat demonftrari poteft. Nimirum fi competat , jus tuum certum non eft . Apparet dicis: Mihi competit hoc jus, & tu demonftra- adeo jus quxfitum omne non, efle certum, re potes, quod tibi competat, jus tuum certum.
*• ^ * Juris aequi-
Si jus acquifitum. certum-feffe debet 1 , & veritas faBi, quo, ac qui fit um , evincenda , ^ Quando. & dsmonflrandum eft tali fatto tale jus acquiri poffe . Etenim jus acquifitum in ‘ con flg tm
T 2 tervq-
A
'L
4
«1,

Pars III, Cap .
terveniente demum faftojquodam humano refultat ('$. jy. />. r./ar. nat» ), ex fafto autem humano jus quoddam refultare nequit, nili fuerit tale, qucd tale jus parere aptum eft: id quod per fe patet. Alias nimirum quovis farto tuo jus quodvis acquirere poteras : id quod abfurdum efte nemo non ultro.fateri, cogitur. QuodJj ergo jus quoddam acquifitum tibi competere debet, necefle eft ut fatfto quodam interveniente ejus fa.ftus/fueris particeps, Sc ut faftum tale fit , quod tale jus parere aptum eft, confequenter quando demonftrandum illud tibi competere, & veritas fatfti, quo acquifitum, evincenda & tali fafto tale jus acquiri pofTe demonftrandum ( §• 537 -544 . Log. ) . Enimvero jus tum demum certum eft, quando demonftrari poceft, quod nobis competat ( §.44 r.) . Quamobrem fi jus acquifitum certum efte debet, Sc veritas fatfti, quo acquifitum, evincenda, & demonftrandum eft tali fafto jus tale acquiri poflfe ..
&
it*
j
Certitudo juris acquifid pendet' ab hoc fyllo- gifmo catholico , qui dirigit cogitationes de- wonftraruri jus acquifitum alicui competere.
Si faftum fuerit tale , eodem tale jus acquiritur .
Atqui hoc faifium fuit tale.
Ergo tale jus eodem fuit acquifitum *
Quodfi adeo certo conftare debet, tale jus alicui efls acquifitum , & certum efle debet , fa- duai tale adefle , Sc tali fatto jus tale acquiri . Evincenda igitur eft. Sc fa&t veritas quoad omnes circumftantias , qua: ad notionem ejus determinatam requiruntur , Sc principii veritas , quod tali fado tale jus acquiratur - Fafta pertinent ad hiftoriam , five patentem , quae luci publicae expolita in libris hiftoricis typis deferi- ptis , ljve arcanam , quae continetur in documentis in lucem nondum editis , fed lingulari cura allervatis , qualia funt quie alfervantur in Archivis Principum . Principia vero de iure tali fafto tali acquirendo defumenda funt vel «x jure naturae , vel ex Jure pofitivo , prouti facientes vel illo , vel hoc jure reguntur. Quodfi difertis verbis in fyftemate juris live naturjJ lis , five pofitivi non extet , tali fafto jus tale acquiri polle f ex aliis principiis in eodem citantibus vi demonftrationis hoc eruendum ($.$?!■ f fz.Log. ) . Et ubi principia demonltrandi petuntur ex fytlema te Juris natura» feu. legum naturalium, necefT; eft ea, quae inde defumuntur, ibidem demonftrata efle, alias ne certitudo juris infutEciencer evincatur , demonftranda demum funt, antequam iifdem utaris . Atque adeo apparet , quantum interfit , ut fyftema Juris natura: veri nominis extet etiam hoc fine (§. ?i. part.z, Phil,praH»umv.) , quod nifi methodo demonftrativa condi poceft (§.8$, part. 1 . Phi • lof.pratt.umv. ) . Non minus liquet, quam ne- cellarius fit habitus derrronftrandi illis , qui jura acquifita adftruere volunt, pracfertim ubi ai jus natura: recurrendum , Sc quam facilis fit lapfus eorum, qui hoc habitu deltituuntur • C<i terum hic in genere loquimur de evincendo jure acquifito , nondum attenta differentia inter jura privatorum Sc jura gentibus vel earumRe- dioribus competentia - Qua de caufa filentio praeterimus ea, quae in cafupofteriori ex modo diftis facile deduci poterant alii loco refervanda-
Demonftratio juris acquifiti alicui competentis appellari folet Deduftio : ut | ncdu 8 ioZ&z°J us f uun > v ?l alterius deducere idem fit ac demonftrare , quod fibi vel alteri furis aequi. jus competat , vel , cum de jure acquifito hic fermo fit; quod hoc faflo jus [ai qtdd ftt. hoc acquifiverit ipfe , vel alius (§. i$.part. i.Jur.nat,),
Jura privatorum in foro deducunt Advocati » ipfis demandatur , vel qui fe fponte fua immi* jura Principum viri , quibus hoc negotium ab fcent rebus alieni*.
§• 444 * -
Quoniam qui ius alterius deducit/demonftrare debet eidem jus iftud compe* y tere (§.443.), jus vero certum eft, quod alteri competere demonftrari poteft Ftnis ^-(§.441.); Jus alterius dedutfurus oftendere debet , idem effe certum . ductionum .
~ Atque adeo patet, quo fine fiantdeduftiones, textus , ut jure agi videatur , quod nullo j* (e
aut faltem fieri debent , fiquiiem veritatis ha- agitur, benda rajio, ncc fucum faciendo quatratur pra:- ,, /
/

De modo fefe alteri obligandi
445 -
*4 9
Quoniam jus alterius dedudurus oftendere debet, idem eflecertum(§.444. )>Qu<e»amad fi vero jus acquifitum certum efte debet, veritas fadi, quo acquifitum , evin-deduQio. cenda , & demonfirandnm eft tali fado tale jus acquiri pofle (§.442.); ad de - nem fucren- duilionem faciendam requiritur & fa&i plena , hoc eft, quoad fingulas circumftan m dam iequi* tias, notitia, & the ori te juris ftve naturalis , five pofitivi > pro diverfitate fcilicet ranm , cafuum, accurata cognitio & demonftrandi habitus.
Quod hxc ad dedu&ionem requirantur lingula , clarius perfpicitur ex iis, quae paulo ante ( not. 0 .441.) , prolixe annotavimus. Qui fe fatis inftruttos exiftimant , (i fola hillorica fadi fotitta imbuti fuerint , oppido falluntur , tanto autem falluntur magis , li arcana defit hiftoria, ubi fadi circumflanti* omnes nondum in vulgus notae- Supponuntur illi tali fado tale jus acquiri : id quod fupponere non licet , nili fuerit adeo evidens , ut a nemine in dubium vocetur , & nonnifi de fado lit contro- verfia. Falluntur qui in folo jure omnem fiduciam collocant, fuperficiaria fadi cognitione in- ftrudi, praefercim ubi jus civile cum naturali , vel Romanum aut naturale cum alio politivo nnfere confundunt , nec ex genuinis fontibus principia Juris petunt . Falluntur qui jus natu-. r«e tale fingunt , quali ad fententiam praeoccupatam incruftandam habent opus , quali quis voluntate fua jus natura: efficere polfit , ut quod hominum voluntate conftitui poterat, pro necelfaria ac immutabili naturae lege venditent. Falluntur denique tum qui habitum demonftrandi , quali in dedudiombus nullius ufus lit , contemnunt , tum qui externa ejus fpecie contenti libi ac aliis imperitis demonftrafle videretur , quod demonftratum nullo modo dici po- teft , five principia fpedes , quae partim precaa ria funt , partim manifelto falfa , live formam refpjcias , quae^propter hiatus multiplices , & illationes nulla confequentia fadas a genuina forma procul abeft . Merentur autem probe expendi , quae ad folidam juris dedudionem requiruntur , inprimis ubi jura armis vindicanda , ne ad tot millium hominum llragem & multo adhuc plurium calamitatem concurrant , qui generi humano prodefie debebant* Utinam lingula, quae de requilitis demonftrata funt, ad animum revocarent, qui vel ofteutatioms ,'vel lucri cujufdam gratia nulla officii ratione urgente & dedudioni juris Principum operam navant, gratiam eorum aucupaturi , & haud raro allentationi omnia , confcientiae nihil tribuunt aliam prorfus fingentes Jdi ideam , quam qualem animo concepit Vlptanus , qui, cum Jduin juftitiae facerdotem efle velit , in eo requiric perpetuam & conflantem voluntatem jus fuum cuique tribuendi : id quod fieri nequit , nili certus lis via demonitrationis, jus , quod alicui tribuis , eidem revera competere.
\
§• 44 ^-
Naturaliter a dedu&ionibus abflinere debet) qui plena fa&i notitia , theoria juris ~ . competente ac fujficiente & demonftrandi habitu inftruftus non eft , feu nonnifi his fubfidiis inftruffus ad eas accedere debet. Quoniam enim ad dedudionem facieil- darn requiruntur fadi plena notitia, theorias juris five naturalis , five pofitivi /n cet e pro diverfitate cafuum, accurata cognitio ac demonftrandi habitus ^ §.44;. ); flui his fubfidiis inftrudus non eft, ut illam rite perficiat fieri non poteft, Enimvero naturaliter obligamur ad adipnum reditudinem , feu rede agendum ($. ify.part. 1. Philofoph.praft. univ.). Quamobrem naturaliter ad dedudionesaccedere non debet, nifi plena fadi notitia, theoria juris competente ac fufficien- te > & demonftrandi habitu inftrudus, confequenter hifce fubfidiis non inftru- ftus ab iis abftinere debet.
Erunt forfan haud paircr , qui mirabuntur , quod jure naturali definire velimus , cuinam deductiones facere liceat , confequenter ad peccata referamus , li quis fua fponte huic negotio fife immifeee , cui defunt fublidia ad rede faciendum necelfaria (§.440- part.z. Phtl- praft- ) . Enimvero hi erunt", qui nondum di» dicere , quod jus natura: regat omnes adus hu» , quahfcunque undem luerint , etiaai
qua tales , & qui confcientiam cuftodire vule naturali pbligationi fatisfadurus [%. 6 iO‘Part. 1: phd.prtift-umv.} , Sc tranquilla: amicienti* frudus percepturus C §. 61$. part.z. P il.praSi. univ.) , ac felicitatem luam audurus f. §. 613- part . z. & 0 . 49? f*rt. i. Phil• pr*£t umvtrf. ) . Naturalis obligatio multo latius patet , quam vulgo putatur: noftrum vero eft, ut hoc often- damus, qui jus natur* fu* integritati reftituere
alia-

j^Q Pars III. Cap.. IV.,
allaboramus . Si qui talia rident , per nos hoc auram popularem»captaturi*,. fed : veritati unice Sciant » qui non ad pompam philofophamur. litamus, fi ve ea, placuerit,, fi.ve. difplicuerit.
447 -
Jus ad res, J u *> W 0 * n *bis competit ex obligatione mutua, dandi &’ faciendi naturali , ft vt & aBionesfonnata , ad res vel ailum alterius, incertum, efl ; quod vero competit ex illa obii, nobis com gatioqe , quse mutuo confenfu perficitur , feu ex contraBu , certum efl . Quodfl enim petens quod tibi denegetur, quod ex obligatione mutua dandi connata tibi debetur,, hoc nam cer - ferendum tibi eft (§.400.)» cumque tibi ad id, ad quod alter tibi dandum vel tum t ^«olfaciendum obligatur, quando re vel opera: ipfius. indiges ,, imperfefturn fit (i nam inceu 35j.), tibi minime competit jus- eum: cogendi,, ut det vel. faciat Jd‘, quo indi* tum . |es {i.zn.part. 1. PhilpraB. univ.) . Atque adeo , fl vel maxime demonftrare pofifis, eum naturaliter ad dandurarvel faciendum id , quo indiges, tibi obligari, quod tamen fempernon. ; fuccedit» ( §, 127.,129. ) , perinde tamen eft ac fi demonftrare non poftes,. praefertim cum in voluntate alterius tibi acquiefcendum lit ijg.part. i.Jur. nat.). Etvimvero fi» demonftrari* nequit jus aliquod tibi competere, jus hoc incertum eft (§»441»)«- Jus igitur, quod nobis competit ex obligatione mutua, dandi faciendi naturali five: cpnnata. incertum eft . Quid erat unum.
Enimvero quod alter fuo confenfu fefe- tibi’ obligaverit ad dandum vel faciendum ( 55 7.), faftum quoddam eft, quod probari poteft , cumque id perfede
tibi debeatur (§.405.), ad id jus perfeftum, tibi competit (§.401.), conjundum cum jure cogendi ad dandum vel faciendum-nili alter dare , vel facere velit (§• part. r, Bbil.praft. univ .). Quamobrem demonftrari poteft , tibi jus ad rem vel atftum quendam alterius competere. Quoniam» itaque jus certum eft, quod quod nobis competat demonftrari poteft (§,441. ) ; jus ad res vel aftus alterius ex obligatione mutuo-confenfu perfefta , feu ex. contra<fta. competens certum eft. Quod erat, alterum..
Naturaliter tibi obligatus eft ad dandum vel faciendum id, quo indiges, qui refiia ipfemetnon indiget & cui facere vacat ($.,117; 129.). Hanc obligationem fi infefpe&es, ea quidem demon- ftrabiliseft, quia alter vel re fua indigetvel non indiget, Sc quia facere vel vacat , vel non vacat.- Enimvero quid horum obtineat , tibi femper certo conflare nequit , immo nec ei, qui dare vel facere debet iq pafterunv • Quamobrem de- monftratio nec in tua poteflate eft , nec in alterius • Immo nec tuum eft de eo judicium ,. quantum hic valeant vires alterius Sc quid ferant facultates-ejus (§. i*6. parf. 1. Jur.nat. ) .. Quare nec hac. de caufa demonftratio in tua poteftate eft, qua evincenda obligatio naturalis, cum in moralibus pro impoffibili habeatur quod non permittendum . Ex obligatione ifta cum oriatur jus tuum, tibi aliquod jus competere ex eadenv demonftrsre minime vales , adeoque fi vel maxime aliquod competat , incertum erit (§•441.)' • Aliter vero fefe res habet , fi. quis voluntatem- fuam dandi» Sc faciendi fijfficienter tibi declarat • Cum enim id , quod promiflor fufficienter indicar, contra ipfum pro veroha- / beatur ,( §.418.) f jus tuum , quQd ex promiflb acquiritur , evidens eft , nec iis difficultatibus- implicatur , quibus premitur e* obligatione naturali originem fuam derivans . Naturalis obligatio non certam refpicit perfonam fed individuum, vagum, cum vi legis naturalis tantummodo conflet , aliquem tibi efie obligatum ad dandum vel faciendum , non vero Petrum vel Paulum tibi efle obligatumaft mutuo confeiuit contra&a oftendit individuum , feu perfonam lingularem , quae tibi obligata eft , nempe Pe* trum veL Paulum . Unde ex ifta oritur tibi jus petendi, ut is, quem.putas tibi dare vel facere poflfe , det vel faciat i, ex hac vero demum acquiritur jus eum compellendi ad dandum vel
faciendum . Hinc naturaliter petere licet , ut
quis det vel faciat j fed ad dandum Sc faciendum cogere non licet.. Ubi vero jus tuum tertum efie debet, conflet utique necelfe eft, hunc tibi hic & nunc ad hoc dandum vel faciendum perfefte obligari, ut dare vel facere non fit v ’°' luntatis, fed necelfitatis.. Qui fingula , qv»* Aenus demonftrata funt animo probe comp 1 ** henderit , ei nihil difficultatis vel obfcurhatis fqpererit in iis , quae hic dicuntur - Ceterum hinc manifefto apparet , cur jus internum r> 011 fuffecerit , fed externo opus fuerit , fiqutdena jura hominum certa ac a perpetuis litibus hb eti «fle debuerint.

Bf modo fefe alteri ^obligandi.
§• 44 §-
'g«f aliquid alteri promittere vult , ufu rationis pollere -debet . Promi ffio enim «/iir 'fieri non debet abfque animo deliberato ,{§. 391. )> confequenter qui promittit y ^ 0,7/ - r ^ probe expendere debet,'quid agat, antequam .promittat ( §. $87. ) , .nimirum P romitt ™\ num re, quam dare promittit ,'ipfemet 'indigeat, & num tunc ,<quando facere * Hm * ec l M ' promittit, fibi vacaturum fit, ac praeterea num hoc dando vel faciendo promif- ratttr * lario defit officio cuidamrcrga feipfum, vel erga alios (§. 394.) * Nemo negaverit hanc deliberationem inftitui non pofife nifi ab eo, qui ufu rationis pollet, adeoque a&us ad intuitum nexus veritatum univerfalium meceflarios elicere valet.(§.45 1. Pfycb.rat.); ut adeo -prolixa demonftratione minime fit opus.
Patet adeo , .eum , qui alteri .aliquid promittere vult , mfii rationis poilCrd debere.
Non eft,~quod excipias, de animo'deliberato contrarium imnifefio non apparet O+z?.') . non ftatuendum eflepromiflario C § 414.), con- Quoniam itaque -animus deliberatus cadere ne- fequenter fi valeat promilfio ejus ,<iqui , cum quit in eum, qui rationis ufu defiituitttr i eum rationis ufu polleat ,"ejus tamen ufum non fi* lupporii, -aut fi mavis , pra»fumi non pofle macie, fed animo indeliberato promittit,, promif- nifeitum eft« Qoanoobrem cum extra omnem du.’
.fionera quoque;ejus validam efle debere , qui bitanonis aleam politum fit , deefiefrequifitum • rationis ufu delfituitur :'etenim'animus delibe* >.promilfionis (.$.391-) » nec a<fius .promittendi iratus promiflori» non fuppooi poteft , nifi ubi locum habere poteft .
§• 449 -
’Furiofi durante furore , amentes & infantes'valide promittere'nequeunt. Etenim Num furio- nemo eft, qui dubitet, furiofos durante'furore, amentes & infantes ufu ratio- fi, amentes nis minime pollere. Quoniam itaque ufu rationis pollere debet , qui aliquid & infantes promittere vult (§.'448.), confequenter valide promittere nequit, qui rationis promittere ufu defticu 1 tur, vel quando quis eodem'caret; furiofi durante furore artterrtes ^dide pof. & infantes valide promittere nequeunt. *
furor Medicis mania dici folet’&, cum adeo ferocia i qua» in his deprehenditur • Mania manifeftum fit ex asionibus furioforum , quod etiam infania appellari ‘folet , quamvis Celfus rationis ufu defiituantur , in definitione depra* infaniaj nomine omnia deliriorum genera com- Vitionem imaginationis v 6c raciocinaticwnis gene- prehendat ab ea 'diftinguituf ftuttiti», quod ris lowponunt • Vid-Stnnertus ’Pra<fh lib. 1. aftio depravata cum imminuta concurrat , it* part. i. c. if. f. 108. b. Tom.3-Oper« In amen- ut homo parum & male judicet •'Dantur autem 'ibus non minus facultas imaginatrix 'Sc prxei- ftultitlse varii gradus , prouti vel fola "ratioci- Pue ratiocinatrix a caulis praeternaturalibus lm- natio , vel fola imaginatio , vel fola memoria peditur, ita ut, quemadmodum udem 'Sennerttu lafditur , vel plures fimul ljedurttur , notante ait l.cit. c, c- f.78 b* imaginatio , ratiocinatio - Sennerto loc.cit. f>78-b. Sed de hifce difpicie- & memoria ■iere aboleatur , adeoque non magis mus fuo loco in Phylleis . quando de ilatu cor- Jifdem concedatur rationis ufus/ qiiatn furiofis, poris'prarternaturah^gertias.
'Quamvis ia illis non adiit e* audacia ^temeritas
■ '-x
% 450 - ^
Furiofus dicitur habere Infida intervalla , quando ad tempus furor omnis cef- Lucida *»• * a t, nec adlus facultatis imaginatricis &-'fatiocinatricis depravantur: ut Lucida intervalla <furiofi fint ea temporis fpatia, in quibus adlus facultatis ginatricis & ratiocinatricis reliquo tempore depravati rite fefe habent. f Quamo-^ ^ vrem in intervallis lucidis bomo alias furiofus ufu rationis pollet .
?*periemia confiat furorem non in omnibos ‘mitti: id quod ex aftioriibus furioforttm patet, continuum , fed fubinde per intervalla re* priefertim ex fano, quod ferunt, jadlCfcJ 5 c re-

I 5 * 'Pan 111. Cap. IV.
£h ratiocinationi ; ut adeb in illis temporum agant , & quid (ibi aliifvi condu?at • quid no 3 1”patiis fint fana: mentis , atque perinde ac alii eeat , confequenter animo deliberato agere va. homines fanae mentis perpendere poffinc, quid leant ($.387.).
§. 45J.
I
Qvandofu. p ur {ofi in lucidis intervallis valide promittere pojfnnt . Etenim furiofi in J uc j, riofi -vAlide^ j y ^n^rvallis ufu rationis pollent (§. 450 .)» perinde ac alii homines fana; men* prominere t j s ( not% §, c jt.). Enimvero qui ufu rationis pollet, valide promittere poteft queant • Quamobrem furiofi,* in lucidis intervallis valide promittere poffunt.
Ceflat in lucidis intervallis furor , adeoque obrem nec quicquam amplius obfiat, quo minui ratio illa non fubfiftit , ob quam durante furo- vahdc promittere queant* ro valide promittere nequeunt 0 . 449 *)* Qjaams
§• 4jz.
- Qui amore infano laborat , valide promittere nequit , nifi quando forte lucida bn •
'f Timuerit intervalla. Amore enim infano laborantes pr ( ivantur ufu rationis (not. i ^am^alide^^P '*■ P^ il -P ra ^' univ •) • Unde eodem > <luo ^ u P r ^ ( §« 449*) > patet , quod va* promittat litIe promittere nequeant. Quod erat unum.
r ' Quodfi tamen lucida habuerit intervalla, qui amore infano laborat , eodem,
quo in proportione praecedente -(§. 451 ^), modo oflenditur , quod valide promittere queat. Quod erat alterum .
Relegenda hic funt , qua: alias de amore infano annotavimus ( mt> §, 574. part . 1. Pbih[. prati, univ,'i*
§• 453*
An promif. Sd quem ebrietas ufu rationis privavit /ejus promijfio valida non efi • Patet ut
jio ebrii /it f U p ra ( §. 449 . ) . valida .
Ebrietatem ., quae & temulentia dicitur , au- poenitet , ubi crapula difcufla vel fua fpontt ferre polfe ufum rationis , aut , fi non prorfus meminerint-eorum, qua: locuti funt ac fecere, auferat , eandem ramen impedire , experientia vel dida 9 c fa&a ab aliis iifdeni in memoriam . fatis tuperque loquitur , ut adeo ebrietas hujus revocantur , manifeflo fatis judicio , quod inii
gradus infania voluntaria appellari foleat* Un- mus deliberatus abfit in temulentia , ufu -faculd de temulentia fi eo ufque procellerit , homines tatum fuperiorum impedito, agunt , quae parum decent 5 c quorum pofica
§. 454*
tdem porro Promifiio fa&a ab ebrio , cui ufus rationis adhuc integer erat , valida efi . Quo* exjendityr .niam enim ulus rationis adhuc integer ell per hypoth. ebrietas minime obftat» quo minus ebrius promittere valeat ( §.448.). Ab ebrio itaque fadia promit hoc in cafu valida eft.
Potus largior hauftus non omnium mentem tione redditur expeditipr . Quairrobrem in 8«* fktun obfufeat, ut judicandi ■& ratiocinandi fa- nere dici nequit , quod promitfio ebrii invalh cultas depravetur : quin potius non defunt , da fic. quibus ulus facultatum harum largiore uivita-
§. 455.
Promifiionis *
vel obliga. Promifiioucm renovare dicimur, quando quod promifimus denuo alio temp° r ? tioms tfwc-promittimus , vel declaramus , nos promilla fer vare velle. Eodem fenfu obii*
r* 1 ™. . gatio

De medo fefe alteri obligandi . i
%atio renovari dicitur, quando nos denuo ad id obligamus, ad quod jam antea nos obligaveramus, vel quando denuo declaramus , velle nos efle obligatos. Facile apparet, fi quis promifiionem renovat , quod faciat animo deliberato , tanto minus ejfe dubitandum (§.387.).
§. 4 J 6.' t ’-j
'Si quis fobrius promifiionem in ebrietate faBam renovat , e* valida efi . Etenim qui fobrius promifiionem in ebrietate faftam renovat, is, quando ebrietas non amplius ufum rationis impedire valet, denuo promittit , quod per ebrietatem promiferat ($.455.). Quamobrem cum fobrio. nil amplius obftet , quo minus valide promittere polfit (§.448.), Ii vel maxime promiflio per ebrietatem faifta non fuerit valida {§.453.)/ nulla tamen adeft ratio, cur promiflio a fobrio fa- &a valida efTe non debeat • Si quis igitur promifiionem in ebrietate fattam re.< novat, ea valida eft.
Promiflio a fobrio fafta valida eft perfe ; nem per ebrietatem Fa&am renovat, id non fa- quod nemo non agnofcit , etiamfi per ebrieta- cit alio fine , quam ne promiflarius de cer titulem fafta non Fuerit . Quamobrem in renova- dine promiflionis dubitet • Et ubi quis alteri tione , qua: fit a fobrio , hxc fpeftari poteft promifllonem per ebrietatem faftam in memo- tanquam nulla , qua: per ebrietatem fa<Sa fue- riam revocat, ut eandem renovet, id non alio xat, neque adeo demum inquirendum , num jn fine Facit, quam ut^promiflio extra omnem du^ ebrietate promiflori adhuc fuerit ufus rationis bitationis aleam.ponatur (§) 453’ 4*4- >• integer • Quamobrem li quis fponte promiflio-
4 4J7-
Delirantis promiffio valida non efi . Etenim in omni delirio 'fun&iones imagi- nuibnis & ratiocinationis non rite procedunt , quemadmodum nemini ignotum 'eft, qui delirantes vidit. Eodem igitur modo oftenditur , delirantium promif- 'fionem invalidam efle, quo idem de furiofis fupra oftendimus ( 5 .449.)..
Deliriorum multa funt genera i omnia tamen tionem aperte loquuntur • Quamobrem in ge- in depravatione facultatis imaginatricis & ratio- nere delirantibus refte denegatur re&us ratio- tinatricis conveniunt , & ex dittis ac faftis nis ufus t confequemer & promittendi facultas «grotorum cognofcuntur , qua: iltam deprava- (§.448.). .
§. 4J8.
Quam diu puerorum judicium adeo imbecille efi , ut , qux promiffori expendenda funt, antequam promittat , perpendere non pofitnt; naturaliter eorum .promiffio valida non eft. Etenim quamdiu puerorum judicium adeo imbecille eft , ut quse promiflori expendenda funt-, antequam promittat (§.394.)-, perpendere minime ■poliint ,* nec animo deliberato fieri poteft promiflio (§. 387- ). (Quamobremcutpi promiflio fieri debeat animo deliberato (§.391.); pueris in hypotlTefi-propoft- tionis praefentis deeft requifitum ad promifiionem neceflarium. Naturaliter igi* tur eorum promiflio non magis valida efle poteft quam infantum, cum. perinde ac hi in praefenti negotio rationis ufu deftituantur, confequenter valida non «ft (§.449*).
Non omnes pueri 'eodenvtempore ad imturi- titem judicii perveniunt , ut ea expendere vi- •leint., quae ipfis expendenda funt , antequam prothiitant Cj.4^4-) , ut adeo in definienda fflaturitate judicii non ad annos aetatis , fed ad «tioncs refpiciendum fit . Et , fi vel maxime dVo\fiiJus Natura Tom . JII.
negotium quod geritur fatis intelligant , ab appetitu tamen fenfimo facile in tranfverfum aguntur, ne rationem audis ni, quod illius impetus nondum refrxnare didicerunt , pro di- yerfitate inclinationum naturalium di ver fos. Ex vero adeo affirmat Puffendotfius de J-N- 3 c G-
V lib. 3.
Promijfio ebrii a fobrio renova . ta num fa validi .
Delirantis promiffio num fit valida*
Puerorum obligatio quando m. valida.

,i
s
' 1 ^ 4 . Pars 111.
lib. 3. c6. §.{. p. teneram amcem plerumque inconfulto impetu ferri ac in promifla efle facilem , fpei plenam , liberalitatis famam captantem, in amicitias ambitiofe colendas pronam & diffidere nefciam . Impetus ifli appetitus fenfitivi non minus fufflaminant animum deliberatum, fine quo promiffio fieri non debet
*•
C«p. iv.
{§ 391. ) , quam defedus judicii immaturi ; Nulla igitur ratio efl, cur non aeque illorum, quam hujus in promittendo habenda fit ratio , ubi de promiffione ^naturaliter valida pronun- dandum • Quamobrem fequentem addimus,pro* pofitionetn •
4 59 '
n Si quis naturali quodam affeftuum impetu abreptus promiserit , ejus promiffio fca*
Q uan /° Uda naturaliter non efl. Affeftus enim a ceteris , quae fimul percipiuntur , at. appetiti^ tent i one m avocant, vel impediunt, quo minus ad alia animum attendere pof- jtnjittyut j- s (§. sii.part.z. Phil.pracl.univ .), fi a£tio & ad quam attentio afferenda , fue- *reddlt “Zro rit-contraria ei, ad quam tendit affeftus, vei ab eadem diverfa, hi impediunt mifTum F attentionem ad eandem afferendam {§.$ii.part.z.PbiLpra 8 .utiiv.). Immo fi ■" ’ nihil obftet, quominus agamus, vel non agamus , affeffuum impetu ad agendum,
vel non agendum abripimur ( §. $^ 6 .part. 2. Pbil.praB. unh .). Fieri adeoque^ni- nime poteft, ut naturali quodam affeftuum impetu abreptus promittens ea expendat, quae promiffori expendenda funt, antequam promittat ( §. 394.) , con* fequenter ut animo deliberato promittat (§. 387.) . ‘Quamobrem. cum ad pro* miffionem requiratur animus deliberatus ( §.391.)» nec is fupponi aut praefumi poffit a promiffario, ubi manifefto contrarium apparet (§.425.); fi quis naturali quodam affeffuum impetu abreptus promittit , <ejus promiffio naturalitcT valida efie nequit.
'Erunt forfan haud pauci , quibus praffens vantibus? Immo non omnino verum eft in vi* propolitio paradoxa videbitur , propterea quod ‘liditate promiffi definienda nullam prorfus im> I attentioni eorum fere fefe fubduxerit , qui de petus ex aftedu orti rationem habuifle autores: Jure naturae commentati funt . Enimvero cum contrarium enim elueffeit ex iis , <quaj modo nemo in dubium vocet promiflionem per ebrie- ex Puffendorflo adduximus C not §.458.), &fuo tatem fadam efle invalidam , fiquidem ea ob- tempore .conflabit legislatores in ferendis legi* flat , quo minus ratione uti poflis (. §. 4^3.) , bus huc non minus refpexifle • CJtemur etiam ne dicam de furore (§.449. ) , & delirio pro- hoc principio , ubi in theoria legum civilium jfniflo vim fuam detrahente ob rationis ufum naturali demonftraturi fumus, quomodo ex ju* impeditum 6c depravatum (§.4S7.)i eccur non re naturali efficiatur civile, ut quam minimum eadem efle debet vis in promrflum affedibus ra- .ab aequitate naturali recedant.
«itionis ufum non minus impedientibus Se depra-
'§. 460.
Promiffio ex melancholia profefla valida non efl . Etenim in melancholia depra" An prom{ £ vatur ratiocinatio quoad iftud objedlum, circa quod facultas imaginandi & ra- fw ex tiocinatio aberrat. Vid. Sennertus Pratfi. lib. 1. part. 2. c. 8. f. 90. Tom. 3. Oper. lancholia Quamobrem eodem, quo ante (§-346.), modo porrotoftenditur, promiffionem profeSia fit ex. melancholia profettam validam effe non pofle. valida .
Ex.gr. Huartus de ferutinio ingeniorum e.f. narrat , famulum quendam Hifpanum fe totius mundi monarcham imaginatum fuifle & hinc maxima deledatione ac voluptate fuifle affedum. Ponamus hac melancholia laborare hominem ^admodum divitem & ob falfam hanc perfuaflo- nem promiffiones facere liberales , quibus fer- vandis fufficiant opes. Ecquis affeveraveric , promiflis eum flare debere Se promiflario competere jus eum ad promiffum explendum compellendi , quod de Rep« adminiflranda pruilen- ter differens ufu rationis alias pollentem fd® probaverit ? Neque enim promiffio ejus profe- da efl ex redo , qui in aliis fupereft , rationi* ufu , Jed ex depravata per melancholiam facultate imaginatrice «quoad ‘hoc objedum ac pendente hinc ratiocinatione -falfa , quam eviqr® minime potuit. Poteramus addere exempla »ha« nifi hoc unum abunde fufficeret*
4^ f*

• ~'*y !«*?■«~' “/• ■vp^vH^n ♦<►»«»« ■
— inr p^air*». •■
£)tf iw^o y^/e ^/*er; obligandi,
§• 4 $i*-
orra-
;promijfto melancholicorum ex melancholia* non profeBa 'valida efl . Etfi enim me* idemtuna Jancholicorum circa unam rem'faifam aberret ratiocinatio?, de reliquis tzmcn ex pendftur . prudenter ac fapienter ratiocinantur. Vid, Scnnertus loc. c. Quamobrem qut/ad reliqua comparandi veniunt cum furiofis, quorum lucida ,funt intervalla ( 1
450.). Quoniam itaque-furiofi in intervallis lucidis valide promittere poliunt * (§.451.); eccur non etiam promiflio melancholicorum ex melancholia minime profeftorum valida efle debet ?.
Mercator ille apud 'Forejlum lib. io. Obfer-- vat. if- eujus alias fecimus mentionem (not.. §.$ 74 * P* t* Phil.fr a£t. unio*) , optime ratiocinabatur, nili quod ad. extremam inopiam fe ef- fe redadum. falfo fibi petfuaderet .. Ecquis crediderit ,, ob hanc unam faifam perfuafionem ac pendentia inde ratiocinia, depravata quoad ea
de quibus optime ratiocinabatur, eum fefe pro= mittendo valide obligare minime potuifle ? Con- trarium clarius elucefcet fuo loco, ubi oftende- rimus , undenam (it ut , qui de ceteris optime ratiocinatur , ejus quoad rem unam faifam deS pravari poffit ratiocinatio..
Promijfto conditionata dicitur,, quae fit fub certa conditione five expreflfa, five Promica^ tacita ex circumftantiis facile colligenda, hoc'eft, quando promilfor fupponit, ms condi- hoc vel illud efle, fuifle aut fore . Pura vero efl, quas nullam, conditionem tionatec ac fupponit * pura diffe\
x. / * rentia .
Ex.gr^ Conditionata eft promiflio, fi fuppo- liter conditionata promifiio eft , ubi dico : dano ,. agnatum meum mortuum efle Sc opimam bo tibi centum aureos, fi munus, quod ambio, mihi hereditatem obtigifle, Sc hoc fuppofito ti- naclus fuero. Aft fi fimpliciter dico : dabo tibi bi me centum aureos daturum, promitto . Sinti* centum aureos i promiflio pura eft*.
§• 4 ^ 3 -
Promijfto conditionata valida non efl , nifi in fe Certa conditione y hoc efl , nifl ve - Promijfio, rum Jit r quod tanquam verum a promijfore fupponitur , aut illud Jit vel Jiat , quod conditionam ejfe vel fieri pojfe putat .. Qui enim conditionate promittit , tibi fe obligare non ** quando vult, nifi quando hoc verum eft, quod tanquam verum fupponit, aut'quanjo fi t valida,, hoc futurum eft, quod fieri poffe putat. Quamobrem fi hoc verum non fit, q ua ™° quod tanquam verum fupponit, aut illud non fit , quod fieri pofte putabat, va “ f * a * nec tibi obligatus efle poteft, cum obligatio non nafcatur nifi mutuo confenfu (§•357.), neque adeo praeter voluntatem tuam alteri obligari poflis . Patet itaque promiftionem conditionatam validam non efle, nifi conditione exiftente.
Equidem non ignoro, nonnullos, quos inter «tiim eft PuffendotfiHS de J. N. Sc G. lib.3.c,8. §•3* exiftimare , quod adjundiones , quae referuntur ad tempus praefens vel praeteritum , pro- Prie non fint conditiones, licet quoad formam. Vftborum grammaticam tales videantur : quo- niam tamen diffiteri nequeunt, rede promiflio* ni Pofle adjici conditionem , qu* referatur ad tempus praefens , aut praeteritum , fiquidem de
illius exiftentia utrique aut alterutri, quibus invicem negotii eft, non conftiterit, neque fano fenfu aliter intelligi poteft conditio ad praefens vel praeteritum tempus relata , nulla ratio nos urget , quo minus pro conditione habeamus ad- jediones tam ad praefens & praeteritum, quam ad futurum tempus relatas fenfu non grammatico, fed logico. Praefens itaquepropofido nulla premitur difficultate*
§. 464 * Promrjfia
' ' eonditiona•
Quoniam promiflio conditionata valida non eft , nifi in fe certa conditione ta quando (§•463.), Ji verum noffuerit, quod tanquam verum a promijfore fupponitur , feu nulla,
V z condi -

Promijfio conclitiona . Ia quem habeat ef m ftShtm .
Quale jus acquiratur ex promi/, /tone condi, tionata.
Pars III. Cap . IV.
conditio ad tempus praefens , aut proeteritum relata in fe non certa, promiffio in fe nulla eft.
Nimirum in fe femper certum eft , num res prxfentes non fint, vel prxteritx non fuerint: de quo nemo dubitat . Cumque futura omnia , etiam ipfe hominum cogitationes % determinatam habeant veritatem ab aeterno (§. <37- Theol mat.) i in fe non minus certumeft, num res futurae non fint extiturae* Refpe&u autem noftri incertum efle potert , num res praffentes fint, an non fint, num prxteritae fuerint, vel non fuerint , 5c tantum non femper incertum eft, utrum futura: fint extitura:, nec ne. Quam- obrem ubi validitatem promifli fufpendis a conditione five ad tempus prxfens , five prarceri- tum , five futurum relata } quando infefpedhtur promiffio, ea ftatim invalida eft, feu nulla , fi Verum non fuerit , quod tanquam dubium fu- mitur , etfi non ftatim tibi conflare polfic , utrum invalida fit, nec ne , ubi conditio refertur ad tempus futurum , quemadmodum fieri poteft , ubi ea refertur ad praefens vel praeteritum , propterea quod in praefentium & pra:- teritorum notitiam venire , futura autem praevidere non poflumus. Difientit equidem Imperator J.6i. de Verb. Oblig. validam promiffio- nein ftatim tum demum elle pronuncians, quando conditio ad tempus praefens , vel praeteritum refertur , minime autem , quando refertur ad futurum i non tamen nos a lententia noftra dimovet hic dilfenfus . Supponit enim Imperator, respraefentes & praeteritas efle infe certas» five natura » quemadmodum ipfe loqui amat ,
etfi refpe&u noftri incertae fint > futuras autem & natura , & refpe&u noftri incertas elfe : id quod fallit- Non minus verum, feu natura vel in fe certum eft, hoc futurum non elle, quam verum , feu natura vel in fe certum eft , hoc nunc non elfe , vel non fuifle . Quamobrem cum in utroque cafu tantummodo incertitudo adfit ex parte noftri, eadem ratio, cur promif- fio ftatim nihil valere debeat , fubfiftit , five conditio ad tempus praefens , aut praeteritum , five ad futurum referatur . Haec tantummodo differentia intercedit, quod conditione ad tempus praefens , aut praeteritum relata ftatim fieri polfit, ut cognofcas , eam elle invalidam , cum ex adverfo eadem ad tempusfuturum relata, id a te minime fieri ftatim queat, fed expeftandutu potius fit, donec eventus certitudinem adferat* Enimvero cognitio tua invaliditatis promifli<> nis non influit in determinationem eius , adeo* que differentia illa attendenda non venit , ubi definiendum , num conditio proiniffioni adjefti eam infirmet • Qui futurarum contingentium veritatem determinatam & praefcientiam divinam negant, natura certas non efle res futuras con* tendunt . Juxta eorum adeo hypothefin condi* tiones ad praefens Sc praeteritum tempus relata: conditionibus ad tempus futurum relatis refpe- <ftu vajiditatis promiffionum redte diftinguun- tur • Enimvero cum hypothefis ifta falfa fit, nec eam veritati praeferre licuit.
4
\
Promijftone conditionata nullum acquiritur jus promijfatio ad id , quod promiflum efi , nifi conditione in fe certa hoc eft, nifi verum Jit , hoc ejfe , vel fuiffe , aut fu> turum effe, quod ejfe , fuiffe vel fore fupponitur. Etenim fi conditio in fe certa non eft, aut fi hoc non eft, vel non fuit , vel non futurum eft , quod efte, fuilfe vel fore fupponitur, promiftio valida non eft (§.463.). Quamobrem cum ex promiflione jus nullum ad id, quod promifTum eft , promiflarius acquirat, nifi valida fit promiftio, quod per fe patet; ex promiflione conditionata nullum quoque acquirere poteft, nifi verum fit, hoc efte , vel fuilfe , aut fore, quod effe, fuiffe, vel fore fupponitur, feu conditione in fe certa.
Valida pramijfio non alio fenfij dicitur, quam nullum nafeitur, nifi quando infe valida, con- quod promiifor promiflario ad proeliandum , fequenter quando conditio in fe certa eft , fi quod piomiUt , fit obligatus. Ex hac vero ob- vel maxime incerta fit , immo de prxfenti cer* ligatione promifloris nafeitur jus promiflarii . ta cflfe nequeat promittenti Sc promiilario* Quamobrem ex conditionata promillione jus
5 » 466.
^a* conditionata acquifitum promiffario tamdiu incertum efi , donec
confttterit , quod conditio exifiat, hoc efi , illud fit , vel fuerit , vel evenerit , quod efle , vel fuifle > vel eventurum fupponitur. Etenim promiffario ex promiflipne conditionata nullum acquiritur jus, nifi verum fit, hoc efle , vel fuiffe , aut lore, quod effe, fuiffe vel fore fupponitur , feu nifi conditio in fe certa Ct
(§* 4 ^)«

u*mmnmn£i.m'±wr*m
trrtf
Ve modo fefe alteri obligandi . 157
($.4$f.)• Quamobrem is probare nequit (ibi jus quoddam ex promifBone con« ditionata fuifle acquifitum, antequam certo conflet, hoc effe, vel fuifle , vel evenifle, quod efle, vel fuifle, vel eventurum fuifle fupponitur, feu conditionem exiflere. Enimvero quamdiu promiflarius probare nequit, jus aliquod fibi competere, jus ejus incertum eft (< 5 : 44i-)• Jus igitur ex promiflione conditio- nata acquifitum promiflario tamdiu incertum eft, donec conftiterit, quod conditio exiftat, hoc eft, illud fit, vel fuerit, vel evenerit, quod efle, vel fuifle, vel eventurum fupponitur .
In (e femper ftatim certum eft, num ex pro- miflioneconditionata jus aliquod fuerit acquifitum promiflario, cum in fe femper certum fit , hoc efle , vel fuifle, vel eventurum, quod efle, vel fuifle , vel eventurum fupponitur , ubi revera efl, fuit, vel eventurum eft: aft idem incertum eft refpe&u promittentis , vel promiflarii , vel utriufque. Quando vero quseftio eft de certitudine juris, non queritur quid in fe certum Iit, fed quid certum fit refpedhi noftri. Quamobrem quando jus noftrum ab aliquo eventu pendet , necefle eft ut nobis is fit certus . Ceterum ex propofitionis praefentis demonftratione liquet , jjs ex promimone conditionata acquifitum femper efle incertum, antequam conditionem poni
certum fit , five conditio ad tempus priefens ; five ad praeteritum, five ad futurum referatur. Nec quoad probationem in cafu ultimo , quando fcilicet conditio ad tempus futurum refertur, differentia aliqua inde emergit, quod eventum expeftare debeamus, antequam de jure quae» fito nobis conftare polfic: etenim etiam in cafi- bus ceteris, in quibus conditio ad tempus pro- fens, vel protentum refertur , fubinde diu ex- pecfcandum eft, antequam conftare poflit conditionem poni, veluti fi dicam: dabo tibi centum aureos , fi abfens mortuus fit > minime autem conftet, ubinam terrarum is fit, vel fuerit, qui diu jam abfens fuit.
§• 4 ^ 7 *
Quando.
Num valida Jit promijjio conditionata non ante conftare poteft , quam certum Jit , nam coaftet conditionem poni , hoc eft, illud e(Je , vel fuifle , vel evenifle 9 quod efle, vel fuijfe , promijjio. til eventurum efle fupponitur . Etenim promiflio valida non eft, nifi exiftente n l m con d> conditione, hoc eft, nifi verum fit, illud efle, vel fuifle, vel eventurum efle, ttonaua^ef. quod efle, vel fuifle, vel eventurum efle fupponitur ( §. 463. ) . Quamobrem f e validam* num fit valida, non ante conftare poteft, quam certum fit conditionem poni, /V hoc eft, illud efle, vel fuifle, vel evenifle, quod efle, vel fuifle , vel evenifle fupponitur .
Qua; ad propofitionem procedentem annota- Jus enim promiflarii nafcitur ex obligacionepro-’ vimus, profenti quoque llluftrando inferviunc- milfms, qua; promiflioni validae ineft .
4.^8*
Quando
Promiflor promijftonem conditionatam non ante adimplere tenetur , quam certum promiflio fu conditionem poni . Antequam enim certum fit, conditionem poni , num va -conditiona. lida fic promiflio, confequenter num promiflor obligetur promiflario ad quid** adim. praeftandum, conftare nequit (§.467.)» &, fi vel maxime jus aliquod ex ea plenda, acquifitum promiflario, hoc tamen tamdiu incertum eft, quamdiu conditionem poni nondum certo confiat (§.466. ). Quamdiu vero ignoratur, num promiflor promiflario revera obligetur ad aliquid proflandum, & num promiflario ad id, quod vi promiflionis proflari deberet, jus competat; tamdiu quoqile promiflor a d iftud profiandum compelli nequit. Promiflor igitur promiflionera conditionem non ante adimplere tenetur, quam certum fit conditionem poni.
Qui promilfionem adimplet, feupromiffa fervat, dat vel facit, ad quod dandum vel faciendum fefe alteri obligavit (,$.430-363.) . Antequam igitur tibi quid dare vel facere teneor >
conftare debet num, ad dandum vel faciendum fim obligatus. Quamdiu adeo de hoc non certo conftet , nec quicquatn a me tanquam tibi debitum exigere vales.
§. 46$.

»s*
Pars III. Cap., IV.
§• 4 6 9 -
Quampri- Quamprimum promijfori confiat, conditionem poni , qua promijfioni conditiotiau mum pro. inefi , etiam fi promijfario nondum confiet , eandemponi,qua eidem infunt , praflart mijjio fit ad. tenetur «Quamprimum, enim promiffori conflat,. conditionem , quse ineft promif- implenda . fioni conditionatae, poni , ad adimplendam promiflionem tenetur (§.4158.), cumque ipfe adeo norit, fe promiflario ad adimplendam promiflionem obliga* ri, parum refert, utrum hoc etiam promiffario jam conflet nec ne, obligatione ipfius a notitia promiflarii minime pendente .. Quamobrem cum promiflio adimpleatur feu promiffum fervetut, quando praeflatur, quod promiffioni ineft (§.430.)) quamprimum promiffori conflat conditionem poni , quae promiffioni conditionatae ineft, etiam fi promifsario hoc nondum conflet , praeftare eidem, tenetur, quae promiffioni infunt..
Lex naturalis jubens fuum cuicunque efle tri— part. i.Jur. nat.) t nec celandum eft, quod rei buendum (5.914. p i- Jur. nat. ) , confequenter aliena, fit in poteftate tua (§• 469. part. 1. fur, prarftandum , ad quod prasltandum, ipfiL perfe- nat.)i ita etiam qui novit fe alteri quid debe* «fte obligamur (.§913. part. 1. Jur.nat ) , noft re, id praeftare tenetur, etiam fi alter non no- habet hanc reftri&ionem , fi alter, norit te ipfi rit , quod hoc ipfi debeat .. Debita non incon- ad hoc prarftandum. obligari . Quemadmodum grue Ipe&ari poliunt tanquam res aliena , qua: qui rem alienam in poteftate fua habet , 8c no- in. noftra poteftate elt:: fune enim res vel cor- vit , cujufnam ea fit ,. eam domino, reftituere porales vei incorporales , Sc quatenus ad ea > debet , five hic norit , quod in ipfiu* poteftate quae debentur alteri jus competit , fpeftan fit , & eandem pofcat, five ignoret (§-467., omnino poliunt tanquam res alienae.
§• 47 a
Q'<id in. promijfarius promijforem compellere velit ad adimplendam promiffionetir condi- cumbat pro. tto P atam > t TQ bare tenetur , quod conditio , qua eidem inefi ,. ponatur Etenim pro* mijjario mifsor non ante tenetur ad conditionatam promiflionem adimplendam , quam promijjurem CCTtu ? ^ lt >. P onl conditionem,. quae eidem ineft (§.468.), neque etiam ante jus ad conditio- promifsarii certum eft (§.466..), confequenter nec ante huic competit jus cora* natum pro. pellendi promifsorem ad pracftandum id , quod promiflioni ineft. Quando igitur mijfum jer. promifsarius promifsorem compellere vult ad adimplendam promiflionem con* •uandum ditionatam, hoc facere non licet ( §. 170 . part. 1 . Pbil. prafl. univ.) , nili ante compulfuro,. probaveritconditionem , quae eidem, ineft , poni , adeoque is hoc probare tenetur ..
Noa fuflkit tibi conftare, conditionem poni , fub qua quid promilfum , fed idem etiam conflare debet promiftori: alia enim eft ratio pro- mifloris , alia promiflarii . Quando pro mflor novit conditioneniponi, is etiam novit fe pto- miflario efle obligatum ad hoc vel illud prae- flandum , nec magis debet prae liare , ubi noverit pronnflarius illum fibi revera obligatum elfe , quam ubi ignoraverit . Enimvero fi tibi tantummodo conlliteric, conditioneniponi , fub qua quid promiflum i tu quidem nolti alterum ubi efle obligatum , aft promiflbr nondum novit. Quamobrem cum ipfe ad prarftandum adigi non poflit , quod num praeftare teneatur ipfi® fugit > tibi omnino probandum incumbit poni conditionem, quas promiflioni in^ft. Quomodo vero probandum fit,, ex iis intelligitur , quae fi anterioribus diffa funt. Nimirum cum conditio referatur vel ad tempus praefens , vel ad praeteritum , vel ad futurum i pro diverfitate ca- fuum probari debet , hoc efle , vel fa<ftum ‘ ul ‘- fe , aut evenifle , quod efle, fafium fuifle , eventurum fuppofuifti , fiquidem cx proniuu 0 ' ne alteri obirgattis efle debeas»
i - 471-
Quid ex Antequam promiffario certum eft > conditionem extare ; nonnifi fpem habet dtbe promijfione tum iri. Promifsario enim conflare nequit, num valida fit promiffio , conft* conditiona. quenter num promifsor ad dandum vel faciendum tibi fit obligatus , adeoque
quid
\

De modo fefe alteri obligandi . X$p
i quid debeat (§. 170. part. 1. Vhil.praB- uriiv .) , quamdiu certifs noti effc condi- ta \habeat [ tionera poni, five extare (§. 467.) . Quoniam tamen conditio impoflibilis non promijfa*
; eft, quod femper fupponitur, adeoque extare poteft ( §. 132. Ontol.) \ nec pro y/WJ *
impoffibili habet, ut promifsor (ibi quid debeat. Enimvero quod nobis reprse- fentamus tanquam obtentu pofiibile , illud fperamus ( §. 799. Pfych. empir. ). Promifsarius igitur nonnifi fpem habet debitum iri, antequam ipli certum eft, conditionem extare.
in praffenti fit , aut proterito tempore fuerit ; perinde eft, ac li demum/evenire deberet , adeoque tum demum eveniret , quando efle , vel fuiffe certus redditur. Quamobrem etiam experimur non nnnus fpe promifli obtinendi ladla- ri animum promiftarii, quando conditio ad tempus praifens, vel praeteritum, quam quando ad
futurum refertur , & tam in illo cafu eum opta- _
re , ut fit vel fuerit , quod promiflor fupponie 'i
elle vel fuifle, ut eidem lit obligatus, quam in hoc, ut eveniat, quod eadem intentione ab eodem fupponitur, ' -—
§• 472 .
Si conditio in fe certa, fpes promijfarii jus continet ad id, quod promijfum eft • Qualis fit Etenim fi conditio in fe certa fit, jus promifsario acquiritur ad id, quod pr o. fpss promij. mittitur (§.465.), quamvis incertum ( §.466. ) , refpetftu nimirum ipfius (§. 1 *™'
441.). Spes igitur, quam'habet, debitum iri ( 5 . 471.), jam in fe continet jus ad id, quod promifsum eft.
Videmus adeo fpem promiflarii differre a fpe polleat .juri : id quod probe notandum ad alia reliqua ,• cum propter jus, quod continet, intimius perfpicienda. quamvis incertum refpe&u promiifarii , aequi-
Nimirum in fequidemTemper certum eft , pros miliario quid deberi, vel non deberi > promifli- riusvero cum tantummodo pro poflibili habeat, ut conditio extet, hoc eft, quod hoc fit, vel fuerit, vel eventurum fit » nonnifi fpem habere poteft debitum iri , ac refpecfu ipfius perinde eft, ac fi promiflor ipfi non obligaretur, etiam- li conditione Jn fe certa ftatim fit obligatus . Equidem juxta principia Juris Romani Ipes debitum iri pranuflario tantummodo tribuenda *
S iuando conditio ad tempus futurum refertur ; ed refpe&u promiflarii-ignorantis , utrum hoc
'§• 473 -
Spes fuo fcilicet tempore jus excitatura dicitur, quae jus jam continet certum Spes jus ex. quidem in fe, fed incertum refpedtu fpetantis. Unde confequitur , fpem pro citatura miffarii debitum iri-effe fpem jus excitaturam , fiquidem conditio in fe certa fit quanam di.
■($.472*4 66 .),
, Quando 'dicimus fpem promiflarii continere jus m fe certum . fiquidem conditio in fe cer- u fuerit i id minime adverfatur definitioni juris certi fupra dati (§.441.) . Etenim quando conditio in fe certa eft , demonftrari quidem Poteft jus tibi competere* fed quia tu ignoras , utrum certa .fit conditio , nec ne , tu nandum demonftrare potes , jus tibi competere. Quamobrem quatenus non repugnat , ut demonftre- tur » ius tibi competere , jus quoque in fe cerrum eft : quatenus vero demonftratio ifta non- dum in poteftate tua eft , jus refpetftu tui in- ‘ c ertum eft. Nihil hic afleritur ,'quod non alias
admittatur tanquam indubiae veritatis • Etenim quando propolitio demonftrabilis vera eft & in fe certa : ali quando tu eandem demonftrare minime vales, veritas autem nonnifi via demon- ftrationis agnofei poteft, tu ignoras, utrum vera fit , nec ne , adeoque refpe&u tui incerta eft , nec obftat, quod alii eandem demonftrare 'valeant, adeoque ipfis certa fit . Ceterum jus , quod fpes promiflarii continet, quamdiu refpe- fla iplius incertum "ell, fpe quafi fepultum eft, ubi vero certum evadit , quali excitatur , ut adeo fpe excitetur jus , quando quod ipfi ineft refpe&u tui incitum in certum abit •
§• 474 * jp es j UJ
- / < # excitatura
*pes Juo tempore jus excitatura nemini invito auferri poteft . Etenim fpes fuo invito at*. empore jus excitatura jus continet in fe certum > quamvis incertum refpetftu ferri'poflit *
tui \

i^O Pars 111. Cap. IV.
tui (§.473.)» adeoque qui tibi fpem iflam adimit, jus tibi acquifitum aufert, Enimvero nemo alteri invito jus acquifitum auferre poteft {%.%%6.pan. z.Jur, nat.)* Ergo etiam nemini fpes fuo tempore jus excitatura auferri poteft.
$• 47 S-
X ^ /
0 nando Qfii fpem [uo tempore jus excitaturam tibi adimit , injuriam tibi facit. Qui enim fpem alte - fpem fuo tempore jus excitaturam tibi adimit, jus acquifitum tibi adimit ( §, u adime». 473.)» conlequenter jus quoddam perfe&um {%*i$.$o%.part. i.Jvr.nat.), adeo- do commit. que contra jus perfe&utn tuum hoc fit ( §.2 $$.part. 1. Phil. praB. univ. ). Quo* tatur ; n j u . niam itaque injuriam tibi facit , qui quid contra jus tuum perfe&um facit ria. 1 ' (§.8s9*part. i.Jur.nat.); qui fpem fuo tempore jus excitaturam tibi adimit, injuriam tibi facit.
§• 47 <*-
Quamdiu dubium cfi, utrem fpes tua jus jit excitatura , nec ne , eam tibi imv to auferre non licet . Quamdiu enim dubium eft, utrum fpes tua jus fit excitatura, nec ne, ignoratur num fit excitatura, au non fit excitatura ( f. 417./».2. Tbeol.nat .}. Quamobrem dum tibi eandem quis aufert invito , fieri poterat, ut injuriam tibi faciat (§.475.). Enimvero injuria omnis illicita (§. 911. part.u Jur. nat. ), confequenter nec facere licet, quod cum periculo injuriam.inferen. di conjunftum. Quamdiu adeo dubium eft, utrum fpes tua jus fit excitatura) nec ne, eam tibi invito auferre non licet^ ^
. Peccare velle peccatum eft (§.444* pttrt.x.
Quia fa • philof.pra.Et.univ.) . Quamobrem cum aftio le- -ctendum in ge ptohibita naturali peccatum (it 440 ,p 1. cafu dubio, Phil.praEi.univ .), injuria alterum a/Hcere pec- num fpes catum eft ( $.911. pxrt. i. fur. nat. ) . Qui fe fit jus ex- ft* ens periculo peccandi committit , peccare citatura vult * Quamobrem qui fefe committit periculo injuriam inferendi , peccare vult, adeoque et iam peccat . Videmus adeo adelle obligationem internam nemini auferendi fpem fuam , quae num jas fit excitatura dubium eft . Si vero etiam obligationem externam & jus, quod eidem
refpondet, externum refpicias, hoc minime pei> mittit, ut fpes alicui dematur , quamdiu adhuc dubium eft , annon jus fit excitatura . Eidcra enim facilitate fieri poteft, ut jus excitet, quam ut non excitet . Quodfi pofterius contingit, evidens eft , injuriam tibi effe faftam , quoi ademta fpe , cui jus jim inerat, propter ignorantiam invincibilem tibi quoque jus fuit ademtum. Eccur ergo hoc tibi ferendum, nulla profecto ne fingi quidem poteft ratio? Quamobrem in cafu dubio ferendum non eft, ut fpes jusfor* fan excitatura .alicui dematur.
✓
§. 477 .
Spes , quam habet promiffarius ex promijftone conditionata , invito adimi nequit .
An /zw'Quando enim conditio in fe certa eft, fpes, quam habet promifsarius fuo tem: ex promif- pore, conditione nimftum certa refpeftu ipfius , jus excitatura eft ( §.47?-)» fione pro- ac ] e0 que eadem auferri ipfi nequit ( §. 474. ) . Quamdiu 'autem incertum eftt mijjario a- utr um conditio jam extet, vel aliquando extitura fit, nec ne *, dubium elt< eitmi queat. ut rum fpes ex promiifione concepta fuo tempore jus fit excitatura , nec net adeoque etiam tamdiu Ttivdto fpem auferri eidem minime licet ( §. 476. . Sive igitur conditio in fe certa fit, five minus, fub qua quid promittitur., adeoque nullo in cafu fpes, quam habet promifsarius ex promiifione conditionata , ^ vito adimi poteft.
Oftcndimus in anterioribus (§.4?t.) » ante- rat • Quamobrem promiflarius habet fpem o^!* quam pronuifario certum eft conditionem exta- nendi td , quod libt promilfum eft , cum <? ebl ‘ re , eum nonnifi fpem habere debitum iri . E- tum vi exigi queat a debitore. Hanc adeofpe® nimvero qui fpem habet debitum iri , is etiam p.romiilario adimere non licet, fpem habet id obtinendi, quod debitum iri fpe-

Ve modo fefe alteri obligandi •
§• 478-
161
Conditio & promi{fori , 6* promiffario incerta certitudinem obligationis illius ac Quid effi. juris hujus differt in tempus , quo de conditione extante conftiterit . Etenim num ciat pro- valida fit promiffio conditionata non ante conflare poteft , quam certum fitmijfio con , cdnditionem poni, feu extare (§.467.), confequenter nec ante conflare poteft, ditionata. num promiflor lit obligatus: jus vero promiffarii tamdiu incertum eft , confequenter probari nequit quod eidem competat (§.441.), quamdiu non conflat, conditionem extare (§• 46^7*) • Conditio igitur & promiflori, & promiffario incerta certitudinem obligationis illius ac juris hujus differt in tempus , quo de conditione extante conftiterit u
Atque in hoc differt promiffio conditionalis vel faciendum ,& promiffario competere jus ad a pura, cum in pura llatim certum fit promif- id, quod promiffum eft» forem promiffario obligatum effe ad dandum
479 -
Quoniam conditio & promiffori, & promiffario incerta certitudinem obliga m Quid hinc tionis illius ac juris hujus differt in tempus, quo de obligatione extante con* fequatur. ftiterit (§. 478, )-j antequam conditionem extare certum ejl , nec promiffarius dicere poteft , jibi aliquid deberi , nec promiffor eidem jus ullum ad id , quod promiffum eft , concedere tenetur .
Valet hoc , fi ve conditio ad pratfens, aut praeteritum ", fi ve ad futurum tempus referatur; id quod attendenti ftatim manifeftum eft*
480.
Quamdiu obligatio externa incerta eft , habetur pro nulla , & quamdiu jus extcf Obligati$ num incertum eft , pro nullo itidem habetur. Obligatio enim externa fpeftatur in- incerta qua. ter homines, atque adeo inter eos effedtum quendam juris fortitur ( %. 6 ; 6 .p 1. lis fit ; qua. Jur. nat. ), fcilicet ut inde nafcatur debitum ( §. 170 .part. i.Jur. nat. ). Sed quam- te jus in. diu ea incerta eft, dici nequit, te alteri effe obligatum (§.564. Log. ), confe- certum ex* quenter te alteri quid debere ( §. ijo.part. 1* Vhil.praft. univ* ) , adeoque nec ef -ternum^ feftum juris inter homines fortitur, ut alteri aliquid folvere tenearis ( $. 118, part. 1. Phil.praSl. univ. ). Perinde igitur eft, ac fi ipfi non effes obligatus . Pa-k tet itaque obligationem externam incertam tamdiu haberi pro nulla , quamdiu incerta eft. Quod erat unum.
Jam cum jus externum ex obligatione externa (§-$9 6.), adeoque incertum, quod tibi competere demonftrare non potes (§.441.) > ex. obligatione incerta / oriatur; fi obligatio externa pro nulla habetur, jus etiam inde ortum pro nullo haberi debet. Quoniam itaque obligatio externa tamdiu habetur pro nulla, quamdiu incerta elt, per demonftrata ; jus etiam externum tamdiu pro nullo habetur, quamdiu incertum eft. Quod erat alterum.
Pofterius etiam oftenditur hoc modo. Si jus tuum incertum eft , demonftra- haud quaquam vales, in tibi competere (§. 441.). Quamobrem nullum quo* que inter homines effedum fortiri poteft , fcilicet ut quid tanquam debitum ab altero exigere poflis. Enimvero fi jus externum nullum inter homines ef- feftum fortitur, ut fcilicet ab altero tanquam debitum quid exigere poflis, pro nullo habendum. Cum perinde fit, ac fi jus nullum tibi competeret. Jus igitur^ externum tamdiu pro nullo habetur, quamdiu incertum eft. ^
Obligationes hominum , quibus fibi ir.vicem debent , ut conftet revera quid deberi : jura ad dandum & faciendum tenentV , certse effe hominum certa effe debent » ut conffet revera
Wlfii Jiu Natur rf Tm. IU. X quia

i6it
Pars IU. Cap . iy.
quid exigi pofle • Quamdiu adeo obligatio mea incerta elt, tu quoque dicere nequis, quod tibi quid debeam , confequenter fi vel maxime tibi fim obligatus, nihil tamen a me exigere vales , quamdiu obligatiomea & exinde ortum jus tuum incerta funt • Ecquis non agnofcit , obligationem erternam incertam inutilem efle , ac inutile effe jus ex ea natum , confequenter ex er- nilm (§«396.) , cum non plus valeat obligatio incerta , quam nulla, nec jus incertum plus va* leat , quam nullum.« Ac ideo refte tamdiu &
obligatio pro nulla habetur J & jus itidem ha 3 betur pro nullo , quamdiu & illa incerta eft , 5 c hoc pariter incertum • Ceterum incertitudt obligationis ac juris vel manifejla eft , ut in dubium vocari minime poffit , vel no&'manift. fla, ut dici nondum poffit, utrum incerta fint jus & obligatio , nec ne r quod difcrimen no. tafle proderit fuo loco . Hic potiflimum de nu- nifefta loquimur, quamvis propofitio fuo etiam modo applicari poffit ad non manifeftam : fed de eo dicere non eft hujus loci.
$. 481.
Conditio promiffori & promi(fario incerta in promijftone conditionata obligationem Quid ef.externam fufpendit , donec certum fuerit eam extare . Si enim incerta fuirit con- fidae con. ditio, qu£K in promiftione conditionata fpeclatur, tam promiffori , quam pro. ditio in pn- m \fa T \ 0y ce rtltudo obligationis differtur in tempus, quo de conditione extante mijfione , con fti te rit ( §.478-), confequenter antequam hoc fiat, incerta eft obligatio.
Enimvero quamdiu obligatio externa incerta eft, pro nulla habetur { §. 480.). • Quamobrem conditio promiffori & promiffario incerta in promiftione conditio* nata obligationem externam fufpendit, donec certum fuerit eam extare.
Quoniam in Jure civili non agitur nifi de poteft externum , antequam hoc certum fit; obligatione externa , ideo in eo (impliciter di- Hinc & prcmijfio conditionata definiri poterat cicur , obligationem infpendi. Notandus tamen ad eum modum , quo ftipulationem fub condi* eft diffenfus fupra notatus (#^.§.464) * Ce- tione faftam definit Imperator §. 4. Inftit.de terum nec alia eft intentio promilfori , quam V O. quod fit ea , qua obligatio in cafum aliquod non ante obligatus efle velit promiffario, quem differtur , feu in eventum quendam inquam certum flt , conditionem extare, confe- certum, nempe fi hoc fit, vel fuerit, vel eveni quenter nec ante ex ea jus quoddam confequi .turum fit, quod nonnifi contingens eft.
§. 482.
... Si promiffarius novit , conditionem , fub qua promittitur , extare , dum promitti * Qmd t ut ; promiffor eidem Jlatim obligatur , & ipfi ftatim competit jus promiffum exigar ficiat pro. Etenim fi promiffarius novit, conditionem, fub qua promittitur, extare, Conditio * ^ um P romitt i tur > conditio refpeftu ipfius non amplius incerta eft. Quamobrem promiffori cum con ^’ t, ° certitudinem obligationis ac juris differre nequeat nifi in tem* eerta. * P Q . S > < i. uo conditione extante conftiterit .($.478.); hoc in cafu refpettu pro- mi/Tarii non differtur, adeoque is ftatim fibi habet obligatum promiflorem , & jus ad id, quod promiffum eft, ftatim competit, confequenter jus .habet pro* miftum exigendi.
Promiflarii intereft, ut promiflio fit valida ; confequenter ut promiflor ipfi fit obligatus , adeo quid debeat. Quamobrem nil obftat , quo minus ftatim validam dicas obligationem, quamprimum promiffario conftet conditionem extare , utut nondum norit promiflor , fed dubius fit, utrum extet , nec ne . Quando enim pro- miflarius debitum exigere vult, probare tenetur conditionem extare (.§.470.), atque adeo tum ipfi quoque promiffori certa eft conditio , ne ajnplius dubitare poflit fe revera efle promifla- rio obligatilm. Incertitudo adeo conditionis re- fpetftu folius promifforfs obligationem atque inde pendens jus fufpendere nequit . Ceterum nemo non intelligit, hunc cafum dari inprimis polle , quando conditio ad tempus prxfens vel
praeteritum referatur . Quamobrem raropromif- fio ftatim valere poteft , njfi quando conditio ad tempus praftens , vel praeteritum refertur . .Non tamen Id obtinere naturaliter in oninihoc cafu ex antea demonftratis patet . Non minus autem liquet, fumi non poffe, conditionem certam efle foli promiffori , fub qua promittitur • Quodfi enim promiflor norit-, hoc efle , vel fuifle , abfurdum foret dicere dabo vel faciam , fi hoc fit, vel fuerit. Quoniam novit hoc effe, vel fuifle, etiam dare vel facere vult , adeoque nifi jocetur , (id quod tamen in promittendo -nonadmittitur), pure promittere debet. Quam- ‘obrem quaeri non poteft, quid efficiat promij- fio conditionata, fi conditionem extare noverit promiflor •

De modo fefe alteri obligandi.
16$
§• 4 ^ 3 * '' " ■'
N
Conditio impoftibilis eft, quas extare non poteft, feu quae confiftit in eo , quod Conditi» per rerum naturam fieri minime poteft, vel quia tales caufas minime exiftunt, impoflibilts quarum vires eidem producendo fufficiunt, vel quia tali caufae tribuuntur, qu & quanam fit. eidem repugnant, aut ejus vires excedunt.
Ex.gr. Conditio , fi raenfc Majo poma fint minu tua, abfque ullius maehinx ope, impoftl- matura , impoftibilis eft , quia nulla: dantur bilis eft , quia hoc vires tuas fuperat . Per fe caufae, quae in noftro climate poma ad maturi- patet , nos hic tantummodo loqui de impofii- tatem menfe Majo perducere poflunt. Similiter bilitate phyfica . conditio, fi pondus mille librarum elevaveris , *
§. 484.
PromiJfio fub conditione impoftibili fa& a nulla eft. Qui enim fub conditione ti- Promift» bi quid promittit, fe tibi hoc dare vel facere velle declarat , fi hoc fit vel f u fi condi* eveniat, hoc eft, fi conditio extet (§.462.}. Enimvero conditio extare nequit, tioneimpof* quae impoftibilis eft (§.48$.). Ergo etiam nunquam fieri poteft , ut tibi quid^*^, f a ^ a dare vel facere velit. Promiftio igitur nulla eft. qualis fit .
** ' '
Nimirum fi quis fub c°nditione impoffibili miffio igitur quin nulla fit , extra omnem du- tibi quid promittit » perinde eft ac fi diceret , bitationis aleam pofitum . Erunt forfitan , qui fe nolle tibi quid dare vel facere , quia nun» exiftimaturi funt , propofitionem pr&fentem v, quam velle poteft . Non ante promiftor pro- nullius efte utilitatis , cum nemo adeo abfurdus miffionem conditionatam adimplere tenetur , fuerit , ut fub conditione impoffibili quid proquam certum fit conditionem poni feu extare mittat. Enimvero faepe poftibifia videntur, quje (§.468.) . Conditio impoftibilis nunquam ex- non funt. Quamobrem nec impoffibile, ut quis tare poteft (§.4S$.)* Ergo etiam promiflor ferio fub conditione impoffibili promittat. nunquam tenetur adimplere promiflum . Pro-
§. 485.
Conditio poftibilis eft, qualem extare non repugnat , feu quas tale quidpiam Poftibilis eft, quod per rerum naturam fieri.poteft , vel quia tales caufas exiftunt, qua- conditio rum vires eidem producendo fufficiunt, vel quia tali caufas tribuuntur , quas quartam fit. vires ejus minime excedunt.
Ex.gr. Conditid, fi Cajus fit mortuus pof- gulari , Quod enim in dato cafu fingulari ex- “pilis eft , quia non repugnat hominem mori . trinfece poflibile eft , id etiam eft , vel fuit ,
Similiter coaditio, fi domi manferis, poftibilis vel venturum eft, adeoque infe certum, quem- eft, quia non repugnat te domi manere. Etiam admodum ex principiis cofmologicis abunde conditio , fi hoftis viftus fuerit , vel fi dies conftat : aft quod in genere fpe&atum extrin- craftinus fuerit ferenus, conditio poftibilis eft , fece poftibile eft , illud in dato cafu fingulari quia in fe nullam contradi&ionem involvit , etiam natura impoffibile eftepoteft. Atque ideo hoftem vinci , vel diem efte ferenum . Nemo accidit, ut, quod in genere fpeftatum poflibile fton videt , quando de poflibilitate conditionis intelligitur, in dato cafu infe certum efle pof- fermo eft, poftibilitatem extrinfecam intelligi , fit, refpeftu noftri autem incertum, fcd in genere fpe&atam, non in dato cafu fin- ’
^ §. 48^. ^ ,
Quoniam poftibilis eft conditio, qualem extare non repugnat ( 485. ); fi ftdade w*
tondrtio fuerit res talis, quam fieri in hoc univerfo obfervamus , poftibilis ea eft• P°f m
[ibliV .
Poffibilitatem conditionis a pofteriori cogno- fccre folent homines , refte fumentes id pofti-
X 2 bile

Conditio c*- fualisjpote- flativa & mixta qu*. nam .
Conditio fufpenfiva O’ folutiva
quanam .
Conditio negativa quanam.
Pars 111. Cap. 111.
\ 6 \
bile effe , quod exiftere feu fieri experiuntur ($. 170. Ontol .) . Videmus! quotidie homines mori, nec ulla eftxtas, cui mors parcat. Quam- obrem pro poflibili habetur , hominem quemvis hodie mori , vel abfentem mortuurS efle > non tamen habetur pro certo , quemadmodum certum eft hominem quemvis aliquindo moriturum • Quodli integrum rerum nexum in uni- Verfo penitus perfpiceremus , polTibile non diceremus j nili quod certo exuturum eft , vel
exiftit, vel extitit, cetera fieri non pofle ; nec potuifle pronunciaremus • Tum autem omnia in ie certa quemadmodum funt, forent etiam cer* ta refpe&u noftri , nihil autem refpe&u noftri effer incertum , neque adeo daretur promiflio qu* certitudinem obligationis fufpenderet , fei ex promilfione qualibet quilibet tibi ftatini ob» ligatus mtelligeretur , & jus tuum ftatini eiTet certum.
487.
Conditio cafualis eft, quae a cafu vel fortuna, aut arbitrio hominis jurinoftro minime fubjedti tota pendet. Potefiativa eft, quae ab arbitrio ipromifTarii , vel promittentis etiam (ubinde dependet. Appellatur etiam Promifcua 1. n. ff de cond. & dem. Mixta denique conditio eft, quae ut extet partim ab arbitrio promiftarii, vel promiftbris etiam, partim a cafu dependet.
Conditio polfibilis dividitur in cafualem , poteftativam & mixtam . Cafualem omnes in eodem fignificatu accipiunt: aft poteftativa vulgo confertur in arbitrium promiflarii , Gratius vero in arbitrium promifloris confert , quod pofterius tamen fubinde inutiliter fir . Nihil obftat , quo minus utrumque fignificatum combinemus. Nimirum fi con ditio polfibilis efle debet , necefle elt ut dentur cauf* iltiufmodi , quarum viribus effici poreft , ut extet. Qaoilt ergo a promiflario , vel promiflore fieri poflit id, fub quo quid promittitur, tale fidum pof- fibile inteliigitur , atque adeo conditionem poteftativam conftituit, veluti fi dixero.* dabo tibi libros omnes a me confcriptos, fi Matheli ac philofophiae ftudio te dederis j dabo tibi cea- tum aureos , fi uxorem duxeris » vel etiam da- bo tibi centum aureos , fi ego uxorem duxero.’ Conditio cafualis eft , friiac hyeme non fuerit frigus intenfum, fi Maevius fit mortuus, fi Ti- tius profedurus fit ad nundinas , dabo vel faciam. Mixtae denique conditionis exemplumeft, fi Sybillam uxoreni duxeris > fi commendatione tua effeceris , ut huic muneri praeficiar , dab» vel faciam.
$. 488.
Conditio fufpenjiva eft, quae a&us perfe&ionem differt, donec certum fuerit, eam exiftere. Aft conditio rejolutiva eft, quas attus jam perfe&i durationem ad illud tempus reftringic, quo re eam extare certum eft.
Ita conditio fufpenfiva eft, quando dicitur , fi Titius in praelio occubuerit , Maevius tutor etto: Maevius enim adminiftrationem tute!* fu- fcipere nequit , nifi poftquam Titius in praelio occubuit . S:d refoluriva conditio eft , quando dicitur , Maevius tutor efto , donec Titius ex militia domum redierit : Maevius enim tutelae adminiftrationem ftatim fufeipit, fed tutor efle definit , quamprimum Titius domum redit . Exempla conditionis fufpenfivae plura adfuerunt
in anterioribus . Quamobrem tantummodo ada huc addimus aliquod conditionis refolutivae 1 tale nimirum eft , quando dicitur : vendo tibi hortum meum , fi pretium intra feptem hebdomades non folveris & interea pinguiorem erutorem fuerim naftus , emtus non fit, Hic coit- traftus emtionis venditionis ftatim perfeftus eft» fed ubi intra feptem hebdomades emtor pinguior fefe obtulerit , tu vero pretium neu folveris, iterum refolvitur.
§. 487.
i
Conditio negativa eft’, quae fupponit aliquid non efle , vel non fuiffe , vel non eventurum.
Ex* gr- Conditio negativa eft : dabo tibi , fi non feceris, vel fi Titii* non mortuu* fit» h nullos nummos a Maevio accipere potes*
w*'

De modo fefe niteri obligandi, 16 %
$• 490.
Quoniam conditio negativa fupponit aliquid non efle , vel non fuiflfe , vel Quando non eventurum (5.489O; conditio negativa extat , fi id non fit , vel non fuerit ,exij}at , vel non evenit,
Er. gr. Conditio negativa eft , quando dicitur: dabo tibi centum aureos , fi Maeviam uxo» iero non duxeris • Quodfi ergo Cajus eam duxerit, ut jam certum fit , te animum eam non ducendi mutare non pofle > conditio negativa exiftit . Similiter quando dicitur : fi cras non pluet , mittam ad te plantas in horto tuo ponendas , conditio negativa eft . Quando igitur non pluit , fed coelum ferenum eft , conditio negativa exiftit. Conditio etiam negativa eft , quando dico: fi Cajus in praelio non occubuerit, dabo tibi centum. Quando igitur nuncius affertur , eum adhuc vivere, vel ab ipfo accipiuntur liter», conditionem extare certum eft.
4PI-
Conditio turpis eft, quas fupponit a te fieri debere , quod lege prohibetur. Conditio Dicitur etiam moraliter impojfibilis & fub impoftibili comprehendi folet , quate- * ur P ts ? w< ** nus pro moraliter impoftibili habetur, quod fieri minime debet. nam fi* •
. Ita turpis eft conditio, quando dicitur: dabo tibi centum aureos , fi Maevium occideris : homicidium enim tam lege naturali , quam civili prohibitum. Similiter turpis eftconditio, quando dicis puellae: dabo tibi aureum, fi corporis tui copiam mihi feceris: coitus enim omnis cum
innupta, feu fcortatio lege naturali prohibetur. Turpis etiam eft conditio , quando dicitur : Eris mihi amicifilmus , fi famam Sempronii la- cefiiveris . Hoc enim iege naturali fieri prohU becur.
§» 49^'
Ex adverfo bonefia eft conditio , qua; fupponit a te fieri debere , quod lege Conditio aon prohibetur, feu quod licitum eft , feu breviter: Quae in fadto honefto boneftaqua, confiiiit. nam.
Facile apparet, divifionem conditionis in tur- dependet, qui conditionem adimplere debet pem & honeftam refpicere conditionem pote- (§.491.491.) . Faftum autem iftiufmodi condi- «ativam. Conditio ennn tam turpis, quamho- tionein poteftativam conllituit (§.487.). nefta eft fa&um aliquod, quod ab arfiittio ejus
§• 49 $*
con*
Omnis promifiio fub conditione pojfibiU fieri debet. Conditio enim omnis aut im» Qualis vv „~ Poflibilis eft, aut poflibiiis (§-483.485.) . Quae fub conditione impoftibili fit promiffio nulla eft (§«484 ), adeoque perinde eft, ac fi facfta nonfuiftet. Qua* debeat in roobrem promiflio omnis nonnifi fub conditione poflibiii fieri debet. promiflione
, , , „ conditiona*
Iole (§- 7 of. part.i. PkiLpraB.univ.')
Quamobrem patet , promifiorem ante expendere debere , quam promittat, num conditio , tub qua quid promittere vult, poftibilis fit, an Itopolfibilis . Quodfi enim fub conditione im- Poflibili quid per ignorantiam vincibilem pro- JOittat , cum hic a&us lpfi imputari poftic t 49 - P. 1. Phil.pmEi. ttaiv.~) i facit quod vi Propoiitionis prxfenTis fieri minime debet , ai- licitum naturaliter non eft 0. ivo p i. fM.prttzi, Hn i v # > . Iftiufmodi promdfio , qua Ob conditione impoftibili quid promittitur , ^ * (ciente ac volente , confequenter do*
. aut
ubi ignorantia faerit vincibilis , confequenter eam evitare potuiftet promiftbr, modo voluiflet (§-i 8 . p. i- Phil. prati, univ-') , defetftu quodam facultatis cosnofcuiva» contingit , atque adeo culpa promiiloris {§.717. p*rt. 1. Phtlof.praft, univ ). Culpam vero omnem evitare debemus , multoque magis dolum ( §. 610. 637 part. i. Phil. praSt. univ.') . Non deerunt forfitan , qui nimiam fubtilitatem accafabunt, quod hominem naturaliter obligari itatuamus ad non piomit* t.endum, nifi fub conduioAe poflibiii - Emmve^
ro
• ta

f
Pars III. Cap. IV.
ro hi erunt, qui fibi persuadebunt, qua: in fo- part. i Jur.nat.), 8 c ad re<$e agendum ro externo non attenduntur, ea nee attenden- p. i.PhiLpretft. univ.") , penitus perfpicientes , da ette in foro confcientia» , obligationem ex- aut ad animum prorfus non revocantes- Imrno ternam cum interna confundentes (§.. 6*6. *\i. nec perpendunt, omnem attum temerarium ef- Jur.nat.) . nec obligationem naturalem ad fa- fe illicitum ( §. 278. ) _, qualis omnino eft prodendum omnium facultatum noftrarum ufum , mittio fub conditione impoflibili fa&a ($.484.). qui ad fervandum leges naturae requiritur (§.171*
, ■ I
§• 494 - |
p -(f Sub conditione turpi nihil promittendum ? nec promi {funi fub turpi conditione tte » } iub cindt- 0 ceptandum , feu promiflo , qua fit fub conditione turpi , illicita eft tam ex parte pro- 1 tione turpi tnifloris -, quam promiflarii. Qua? enim fub conditione turpi fic promiffio , fup- illicitaj ponit a te fori fofo re >- quod- lege prohibetur (§.491. ) . Si ergo tu fueris promittor, faftum iftud, fub quo alterr quid promittis, omittere debes* ubi tuum eft adimplere conditionem (§. 1 Sx,.part. x. Phil.praB.univ .), neque alterum inducere debes ad legem natura? tranfgrediendam ( jax.parr. r. Jur.nat. J * r ubi ejus eft adimplere conditionem, neque etiam ullo modo ad aflutn vitiofumal* | terius concurrere licet ( %.’]zo.part. i.Jur.nat.). Quodfi tu fueris promittarius, fimiliter fadum iftud , fub quo tibi quidpiampromitti:ur, omittere debes, cum tuum fit adimplere conditionem ( §► 16$. part. 1. Phil. praSI. univ.). Promittor adeo fub conditione turpi nihil promittere, promittarius fub eadem nihil acceptare debet* inprimis cum acceptatio non fieri poflit fine animo adimplendi • conditionem (§.462.), velle autem peccare peccatum fit ( 444 .part. j.Phil,
praft.univ .), confequentcr promiffio, qua? fit fub conditione turpi , illicita eft tam ex parte promiftbris, quam, ex parte promittarir {S.ijo.part.uPhil. praB. univ.) +
Er.gr- St quis dixerit : Dabo tibi decem- atr- tt promittunt acceptes fub ea conditione, prodis reos , fi Titium injuria affeceris » cum injuria animum alterum injuria afficiendi :: id quod omnis naturaliter prohibita fit (§.911. part. 1. denuo illicitum C$-9ii- part. 1. Jur.nat-) , et« Jur-nat.y , promiffio fit fub conditione turpi . iamfi non afhx afficias (§.444. p■ 1 . Phil. prati. Promittor te feducere vult ad alterum injuria univ-") . Conditionata igitur ha:c promiflio tam 1 afficiendum, adeoque ad aftmp vitiofum: quod ex parte- pr«mifforis, quam promiflatii illido» | facere illicitum ($.72 o. part. i.Jur, nat, ), tu,
S- 49 f- j
Anfubcon- Q. uon * am fub conditione turpi nihil promittendum,, nec quod fub> ea:promif 1 ditione tur~ fum acce P ta ri poteft (§. 494^); promiflo fub conditione turpi fafta ftatim invali- , pi promijfi» e ft * adeoque ex ea nulla nafei poteft obligatio promifloris , neque etiam jus ub i faBa vali-l um con fequi poteft promiflarius , conditione licet extante , feu fafto turpi commifjot j da fieripof. confequenter nec in prafenti naturaliter fpem debitum iri habet promiflarius - fit. \
Nimirum lege naturali prohibitum eft fubcon- hibet . Obligatio adeo- fervandi promittum fu* j ditione uirpi aliquid promittere ( 5.494.) ^ ea conditione turpi faftun» naturaliter nulla ade»s Jgitur dare nequit validitatema&ui, quem pro- poteft r
%. 496.
Merces oh Quoniam qui fub conditione turpi , adeoque ob faftum illicitum fert turpe faBum illi, committendum ( §.491.), quid promifit, conditione extante, feu fafto turpi citum com - committo, non obligatur ( §.495.); nec mertedem promiflam ob faftum turpopra- miflum ftare tenetur promiflor , etiamft promiflarius commiferit * num fit
frajlanda » Probe notandum eft , nos non affirmare r dis ob faftum tufpe proniiffie i fed tantu tnfn ®“ quod lege naturali prohibeatur folutio merce* d* , quod ad eam pj*eftandam nos oblic eta ^
pr«-

Ve modo fefe
pfomiflarhis ; itdeoque non peccet contra ju- ftitiam, fi non folvat. Cum enim dominus etiam gratis dominium rei fuai in alterum transferre poflit, quidni dare liceat ubi juftitiamex- ternam fpe&as, etiam quando nihil debet? Dif- fentit Grotius lib. a. c*n. $.g • qui donec patratum fuerit crimen promiffionis efficaciam in pendenti efle, crimine vero perpetrato jam ob- bligationis vim exeri ftatuit, quae ab initio non «xtrinfecus defuerit, fed ab accedente vitio fuerit impedita . Falfo nimirum libi perfuadet , crimine perpetrato ceflfare vinofitatem promif- lionis, quod ea non ampliu* illex mali Ut. E- nimvero promiflio adhuc manet vitiofa , quatenus proiniflor yi ejufdem fadus eft particeps criminis , cujus adeo vitiolitas crimine perpetrato ipfam promiflionem labe afEcit . Quodfi ergo prior vitiolitas impletionem promilTi labe quadam inficit, ut promiffioninulla inefle pof- fit vis obligandi: eccur non etiam pofterior invalidam promilTionem efficere debet , quatenus fcihcet ab ea dependet aftualitas criminis perpetrati , qu«e labes nunquam abftergi poteft? Si
alteri obligandi . 1 6 j
dicas : ergo nec mefcedem fine peccato poffi» folvi , quemadmodum tamen modo admrfifle videmur » non difficilis eft refponfio . Quotf promiflum eft ob faftum turpe , folvi nequit tanquam merces promerita , dari tamen poteft tanquam gratuitum • Illud peccato non caret , cum mercedis folutione approbetur fa&urn ; hoc vero caret , quatenus datur in deteftationem criminis perpetrati Sc fui ad idem^ concurfus , dum quis non vult hoc efle in bonis fuis, quod fuit mali illex. Sed de hoc plura dicentur fuo loco . Provocat Grotius ad exemplum Judje , Jacobi filii. quiTharnari, quam meretricem putabat , promiflam mercedem tanquam debitam perfolvit, Gen XXXV. u. Enimvero fimiitur , quod probatum non eft , *e<fte fecifle Judam . Proteret conflat , illo tempore pro re licita fuifle habitam , ut foemina quxftum corporis fui faceretquo errore induftus Judas mercedem meretriciam efle tanquam debitam pro re licita folvendam . Reftius itaque J<fti Romani promiftioni fub conditione turpi fafta: omnem validitatem ftatirn detrahunt.
*• 497 »
FaBum turpe tertii , qui in agendo nullo modo dependet ab iis, quos inter ne- ^ a ^ um *l~ gotium aliquod geritur , conditio mere tafualis , non turpis eft . Etenim quia ter- littum tertius in agendo nullo modo dependet ab iis, quos inter negotium geritur , nec^ juri eorum fubjexftus effe poteft in agendo, ut faftum ejus ab iis impediri pof--* 1 * cone * ltf0# fet. Quamobrem etfi turpe fuerit, feu illicitum, quatenus tamen fpedaturtanquam conditio, conditionem conftiruere nequit nili cafualem ( §. 487. ) . Quod erat primum ,
Et quoniam neuter eorum, quos fnter negotium geritur , quicquam facere debet, quod in fe turpe feu illicitum, conditio etiam , quae fupponic faftum tertii in agendo ab iis, quos inter negotium geritur, nullo modo dependentis, pro turpi haberi nequit ( $.491. )-
Ex>gr, Quando dicitur , 11 Ticius in duello pendet . Tanto clarius eft , conditionem nihil fuerit occifus , vel vulneratus , dabo; conditio vitiofi ex parte tui & mei fupponere , quando mere cafualis eft , quia nec tu, nec ego ad eae- refertur ad tempus vel pratfens , vel praeteri, d<m vel vulnerationem Titii quicquam confe- tam ob fa&u«t adhuc ancermm • jimus , uicc eam impedire * coftra potefttce
§. 498.
Quando fub faBo turpi tertii , qui in agendo a jpromiffore & promiffario nullo me- Quando *? dependet , quid promittitur ; promiffio non cB invalida . Neque enim faftum promiftio iftud conditio turpis eft, fed mere cafualis {§.497.) , confequenter quod fub/«£ turpi hac conditione promittitur, non promittitur fub conditione turpi ? fed mer e faBo tertii caluali. Quoniam itaque conditio turpis promiflionem ftatirn invalidam reddit fa8a non . ^y- 495 *), minime autem mere cafualis, quemadmodum ex antea demonftratis fit invali • abunde conftat; quando quid fub turpi fafto tertii , qui in agendo a promif-d*.
Iore & promiffario nullo mado dependet, promittitur, promiflio invalida non eft. **•-.
Quid faciant -alii, ipforum confci,entia» relinquendum C§.iS7* P. 1 . Jur. nat. ) , quando tu impedire potes , nec debes • Fatfta igitur orum , adaqua» nullo modo concurrimus ,
fpeftantur tanquam meticafus. Quemadmodum igiturconditio , fiTurca vicius fuerit, promiffionem nonlabefaftat ac infirmat, quamvis exparte ipfius fit juftitu belli # confequenter jure naturali
■/
\

1 6$
Pars 111 . Cap.
Vali illicitum fit bellum ex parte ejus , qui ar* ms^adverfus eum movet, adeoque etiam illicita fini, qua: in bello fiunt > ita etiam vitio caret ptqmilfio in exemplo, quod modo dedimus K.not.% - 497 ) , nec conditio eandem infirmare valet. Atque hinc apparet , cur in definitione
Reus pro mittendi , jliputandi debendi quinam di, catur.
§• 499*
Reus promittendi dicitur, qui alteri promittit: Reus Jiipulandi , qui quid libi "promitti petit: Reus denique debendi , qui alteri quod debet , feu ad dandum vel faciendum obligatus eft. Quamobrem patet, Reum promittendi eundem ejft ’cum promijfore ($. 36*-); reum debendi eundem cum debitore ( §. $ 6 . ) .
Promiflarius non idem eft cum reo ftipulan- di: neque enim femper is , cui quid promittitur , confequenter promifsarius t §. 361.) , fibi ifliquid promitti petit , cum etiam ultro pro- jpitterc quis alteri quid polfit. Ceterum termini hi occurrunt in Jure Romano, adeoque non inconfiiltum duximus , eofdem hic explicire, prxfertim cum etiam Autores, qui de Jure ni- tura; commentati funt, iifdem uti foleant.
§. 500.
promijfw dicitur in diem fa&a , quando quid dare vel facere promittis cer-
in diemfa-t® die.
Sia quanam
fit, Ex.gr. in diem fit promiflio , quando dicitur: Die fexca Januarii dabo, vel faciam. Determinatur adeo tempus , quo quid dare vel facere vis . Promiflio in diemfafta perinde opponitur in Jure Romano promiflloni purae , quemadmodum conditionata, §.z. de V. O. ut adeo pura excludat tam adje-ftionem conditionis , quam diei . Hoc quidem inde elt , quia Romani pro conditione non habuerunt nifi rem refpeftu eorum , quos inter negotium geritur incertam , immo etiam per errorem in fe incertam , (#<*•§•464.) • Si autem conditionem fumas in fenfu logico , adjeftio etiam diei poterat haberi pro conditione , quatenus fcilicet alteri non ante obligatus efse velis ad promit* fum praeftandum nifi illo die , quem determinas , adeoque fub hafc conditione ne alter exigat promifsum antequam dies ifte venerit. Sed circa verba nemini litem moveri convenit, praefertim cum non inutiliter per ea qusdam a fe invicem diftinguantur.
cafuali fuppofuerimus hominem cujtts faftuttj conditionem fubit , jitri tuo fubjeftum efle non debere , ne te ad idem ullo modo concurrere pateat , cum per fe manifeftum fit eum cetero- quin independenter a voluntate tua agere.
§. 5 01.
Promiflio h Quod in diem promittitur , Jlatim debetur ; fed exigi non pote fi , nifi die ijlopfd - diem faSla terlapfo . Quando enim in diem fit promiflio, promiflbr fe certo die quid datu* qualem ba- rum vel fafturum promittit (§. *oo.), adeoque in te non transfert jus promif* beat effe. f um exigendi, nifi quando ifto die non dederit, vel fecerit (§.361.}. Quamo- mum furis, brem cum nonnifi die ifto prasterlapfo conflare poflit , utrum fua fponte daturus vel fafturus fit, quod daturum, vel fadturum fe promifit , nec ne ;
~ promifit exigere nequit promiflarius, nifi die ifto , in quem fatfta eft promif fio, pra;terlapfo. Quod erat unum.
Enimvero cum promiflor perfefte fefe obliget ($.363.), & quidem , quando in diem fit promiflio ad certo die quid dandum vel faciendum ;§. 500.), atque certum fit diem iftum adventurum ; nulla fane adeft ratio, cur non tibi ftatim efse debeat obligatus. Quamobrem quod in diem promittitur , ftatim debetur ( Tjo.part. 1. Vbilpraft. univ .). Quod erat alterum.
Nimirum quamprimum .fafh eft promiflio, promiffirius novit, velle promifsorem ilio die, .veiuci quinta Januarii, quid dare vel facere , cum hic ad hoc dandum vel faciendum ifto die fefe obligaverit-Non plus acquirit juris, quam reu* promittendi in bpfiun transferre voluit»
atque adeo debitum exigi non poteft ante dM tempus, immo integer dies adhuc tribuendus arbitrio folventi* , quia non determinavit n°' ram diei, fed eam arbitriofuo refervavic. niarn vero non repugnat, else in pruflenriobligatura ad certo tempore ,qmd faciendum» ve
daiv-

De modo fefe alteri < obligandi.
dandum, cum ftatim conftarepoffit de ejus cer- det, promiflionem in-diem faiftam ftatim vali- titudine, nec demum expe&andum fit tempus , danicffe*
.quo pr*ftatio fieri debet>> ideo nemo non vi-
% $01.
'Conditio 9 quam certo extituram novimus , tempus defignat , quo quid fitri debet • Conditio Cum enim in tempore fiat,-quicquid fit •, ubi conditionem certo -extituram no* terto exti . vimus, certum -eft, adventurum tempus, quo.ea exiftet. Dum autem exiftit,/#,* qit j/ intelJigitur tempus iftud adeiTe, quo quid iieri debet. Perinde igitur eft, fa$defig*et . dicas quinta Januarii ftioc^fieri debere,*five fi hoc exiftet,, quod <certo extitu- rum conftat. Patet adeo -conditionem eerto^extituram defignare tempus, quo <quid iieri debet »
Ex-gr» por.amus te fponfalia contraxiffs cum Seja : certum itaque eft te etiam nuptias celebraturum» Quodfi ergo dicas: Dabo, fi nup ias celeDravero , non “alium •ieiifum '• habent verba tua, quam quando nuptias celebravero,'utadeo defignetur tempus , quo daturus es • Temporis attualis panes nullae funt , nili "qua? per exi- ftentias rerum aftu defignantur (Vs8 j.Owm/.). Quamobrem abfonum 'non elt tempus deliguare per id ,‘quod in i-eium natura contingit. Im- mo dum dicimus quinum'Januarii *, li notionem hujus diei in diitinttani refolvcre velimus , exemplo patebit, hoc etiam in cafu tempus de- lignari per eventum aliquem naturalem , quem certo adfutuium novimus -nimirum ;per,fitum quer.dam folis in Ecliptica , ut adeo qui dicit quinta Januarii quid fieri debere , reipfa affirmet fieri id debere , fi fol hunc fitum habuerit ‘in Ecliptica • Cum mulca in rerum natura di-
«mul contingant, unum idemque tempus per di- verfarum rerum 'exiftentiam defignari poteft , utut non femper-appareat , .per dlverfas exi- ltentias unum idemque tempus defignari, quando nempe -non conftat, res iftas , quas quidem '■certo extituras novimus , coextituras , Ex.gr. die quinta Novembris anni proxime inflantis 'Mercurius in‘fole videbitur* Sive igitur dicas : dabo die quinta Novembris , five dabo, fi Mercurius infole comparuerit» unum idemque eft l ’et(i ignores,'tranfttum Mercurii,per difeum fo- lis contingere die quinta Novembris, mod° noveris, .quo 1 anno proximo Mercurius in fo- le fit compariturus. Eodem menfe , die nenvpe fecunda Novembris eclipfis Lunae totalis erit . 'Quamobrem'fi dicas: dabo fi eclipfis Lunas fuerit totalis & Mercurius in fole-ivifus i idem eft ac fi diceres: menfe Novembri dabo.
§. 50J.
'Vromijfto fub conditione , quam certo extituram novimus > faBa ftatim valet , feu Promiflii i quod fub ea promittitur ftatim debetur, exigi'tamen nequit , ni fi conditio extiterit.fnb condi - Conditio enim, quam certo extituram novimus , tempus defignat , quo q-uid^W serto fieri debet (§. y 02 . i ). Quod adeo fub hac conditione promittitur, in diem pro -extitura fa. mittitur ( §.-500. ). Enimvero quod in diem ‘promittitur, ftatim debetur , fed ^ qt<;m exigi non poteft, nifi ^die ifto praeterlapfo .{§. 501. ) . Quamobrem quod fub con* bubeat juris itione, quam certo extituram movimus, promittitur., ftatim debetur , exigi tffe8um. •tamen nequit,snifi jam^extiterit conditio.
Ex gr* Si nuptias certo celebraturus dixerit : Tum iri nofti ex ephemeridibus ; ftatim debes ,
‘dabo, fi nuptias celebraveioj ftatim debuit, fed fed id exigi non poteft , nifi'Mercurio in Sole exigere id non potes , nifi nuptiis celebratis . *vifo , hoc eft , die Quinta "Novembris praeter- oimihter fi hodie dicas: dabo, fi Mercurius in lapfa . l°le videbitur, : qucra anno.proximo indole vi*
Ԥ. S04.
Conditio velres quaecunque alia dicitur Icaufam dare promiffo , fi ea contineat Conditio dationem unicam, cur promiflio fa&a'fuerit, alias non fa&a fuiftet. quandoca*'
fam det
Ex.gr. Si quis dicit : Dabo ubi nuptias ce- cepturum fperafti , nuptiis celebratis , conditio promtjjo . roravero , &ha?c caufa fuerit unica promifti caufam dat promiffo. feralis, propterea quod dotem largam te ac* 1
‘wolfii Jus Natura Tom. 111. \ Y §. foy.

170
Pars IIL Cap. IV* §- SOS • _
^ Si conditio , wr/o extituram putas , icf caufam promiffo , ?<f nonfolumtem-
s 2 juaope-p uj fcfignat y q U0 ^are vel facere vis ; fed eadem etiam influit in validitatem pro. retur condt - m jjf t y f eu Jj ac tota ab eadem pendet. Etenim cum conditio omnis , quam certo u° , quam ext j ruram novimus, defignet tempus, quo quid fieri debet ( §.502. ) ; qui pu- certo exn. ^ conc j* lt i onern cer to extituram-effe , ea ipfa quoque defignat tempus , quo turam pu. ve j f acere velit, quod fub ea promittit, Enimvero fi eadem conditio det
caufam det cauTam promiffi, rationem unicam continet, cur tibi hoc promittat, alias non promiffo promifiurus, nifi eam certo extituram putaret (§.504.). Quamobrem cum non- t * ' nifi pofita ratione fufficiente, qualis eft ratio unica ( 56. Ontol . ) , ponatur
id, quod propter eam potius eft, quam non eft ( §. 118. Ontol .) ; nec promiffi validitas ponitur nifi pofita conditione, ob quam promittitur, adeoque promif- for non vult obligari promiffario, nifi quia conditio ifta ponitur . Quoniam itaque non alia datur ratio, cur ille huic obligatus effe velit i validitas pro- mifii ab ifta conditione tota pendet (§. 85 r. Ontol»).
Ex-gr. Si nuptis, quas celebraturus es, caufam dent promillo , &c tu dicis : dabo , fi nuptias celebravero > verborum horum hic fenfus eft : Promitto tibi dare , quia nuptias celebraturus fum , & dabo , quando eas celebravero • Quando autem conditio det caufam promilfi » ex promilfi materia , ex verhis tam ret promittendi , quam rei ftipulandi , 5c ex circumftan- tiis colligendum . Ex.gr- Si quis gaudio perfu- fus , quod fponfalia contraxerit cum virgine divite dicat amico : dabo tibi decem aureos , fi nuptias celebravero i nemo non ex hifce cir- cumftantiis colligit , quod nuptja: dent csufam promiffo, confequenter quod non tantummodo, jndigitare velit tempus , quo daturus eft , fed iignificare etiam , qua de caufa dare velit • jii-
millter fi fermo Fuerit fa&us de divitiis virgt- nis , cum qua nuptias celebraturus es , & tu fpoofum interrogaveris: dabifne mih.ipmummuiu aureum, fi nuptias celebraveris j ex verbis colligitur, nuptias caufam dare promiffo, non vero tantummodo indigitare tempus , quo nummus aureus dari debeat. Nimirum perinde eft, ac fi is , qui nummum quendam aureum fibi dari ftipulatur , diceret : dabifne mihi hunc nummum , quaado celebraveris nuptias , quii nuptias celebras cum virgine tam divite , adeoque eundem mihi fine incommodo tuo darepo- tes ? Neque enim aliam efl'e polle mentem rei ftipulantis, non minus verbj , quje mifcenuir • quam circumftantije loquuntur .
§.
Si conditio , quam certo extituram putas , non exiftat', ea veret non det caufam Qpandopr 0 fn jjj ~ 0 • promijfto valida efl , & quod promiffum exigi potefi , ab eo tempore , qf 9 conditio , cer[0 con fti ter it y eam non extitiffe: quodji vero caufam det promiffo , nec valida quam certo e jj p rom jjf to . Qu 0 dfi putes, condicionem certo extituram, etiamfi nunquam ex* extituram tlcura * relpe&u tamen tui in promittendo perinde eft, -ac fi aliquando exi- txiRit * ”°”^ eret > quando ea non dat caufam promiffo, adeoque eadem non eft ratio uni* 1 ca, cur promittas (§-504.), fed tantummodo tempus defignat , quo dare vis
(§.502.). Quoniam itaque obligatio nullo modo dependet ab ifta conditione (§.85 1. Ontol.)\ nihil omnino obftat, quo minus obligeris, etiamfi conditio ifta nunquam extitura fit (§-361.). Quamobrem fi conditio, quam certo extituram putas, non exiftat, *ea vero non det caufam promifio valida eft promiflio- Quod erat primum.
Quodfi conditio extaret, quam certo extituram putabas , ab eo tempore, quo exiftit, exigi poterat (§.jor.). 'Quando vero certum evadit, eam non excituram., perinde eft ac fi tempus advenifiet, quo exftitura putabatur . Q lja * mobrem ab eo tempore, quo certo conftiterit, eam non extitiffe, feu non ex- , tituram quod promiffum eft, exigi poreft. Quod erat fecundum..
Enim vero fi condirio, quam certo extituram putas , det caufam promiflo} ea ratio unica eft, cur promittas, alias non promifiurus (§. 504.) , atque tum non folum tempus defignat, quo dare vel facere vis, fed validitas etiam P r0 *
nfilh

De modo fefe alteri obligandi. 171'
mifll tota ab eadem pendet (§.505.)« Quare fi conditio illa non exiftitj, nec yalida effe poteft; promiflio - Quod erat tertium .
Nil refert, quod, qui conditionem certo ex- tituram putat , credat fe promiflario efle ad dandum vel faciendum obligatum, & ex adver- fb promiflarius fibi perfuadeat , quod reus promittendi libi quid debeat j eventus autem contrarium doceat. Quoniam enim 8c reo promittendi conflabat , fe non velle alteri efle obligatum, nili quia conditionem extituram pro certo habet, 8c promiflirius non minus novit , ea fola de caufa, quod conditio certo extitura credatur , fibi quid deberi > non minus ille alteri obligatus efle non vult, fiquidem conditio non exiltat , quam hic intelbgere poteft , nec fibi quid deberi , ubi non extiterit . Uterque enim fupponit tacite , fi revera certum fit ,
quod pro certo fumitur , adam hunc validurti efle debere , &, fi vel maxime noflet promifla- rius illud certum efle, jus tamen ipfius metiendum non eft nifi ex voluntate rei promittendi. Neque etiam dubium aliquod fupertfle poteft: , quod quid debeatur, etiam fi terminus folutio- nis non rite fuerit defignatus. Si enim promif- fio valida efl , folurio fieri debet . Quodfi in diem fafta fuerit , qui certo adventurus credebatur > ex circumflantiis probabiliter judicandum, quinamfit ille dies, ubi de eo certo non conflat . Quamobrem ubi u*to die innotefeit , an refte fuerit fuppofitum corrdkionem extituram , an non s ille pro termino foluuonis habendus •
§• 507-
Si promijfto fiat in diem , quem nunquam adventurum certo conflat , aut in diem , Pro m ;jji 0 quem vivendo attingere non poffe tam promifforem quam promifjarium evidens efl ; - n ^ ea -valida non efl. Quodfi enim promiflio fiat in diem, quem nunquam adven - turum certo conftat, aut in diem, quem vivendo attingere nec promifforem, adventu. nec promiffarium poffe evidens eft ; nemo non intelligit, promifforem nunquam r^m faEla velle effe obligatum ad dandum, vel faciendum. Cum adeo abfque fua volun- num fit vetate alteri obligari minime poffit (§.357«) > nec valida erit promiflio in cafu/zW*. propofitionis praefentis.
fc Ex'gr* Si quis dicat, fe tibi daturum vel fa- fturum ad calendas Graecas* cum nullae fint calenda; Graeca: , ecquis dubitet , ejus verba non alium habere fenfum, quam quod nunquam dare vel facere velit. Similiter fi quis dicat , fe ubi daturum vel faffurum , quod petis , poft
mille annos , feu faeculo abhinc tertio > nonne ha;c verba ita accipienda funt , quod dare vel facere nolit ? Patet adeo non ferio loqui , fed jocari, qui promittit in diem , quem nunquam adventurum certum eft, aut quem nemo vivendo attingere poteft.
$OS.
Si promiflio fiat in diem , qui adventurus putatur , adventurus tamen non efl ; Promiflio promiflio valida efl , & quod promiflum exigi potefl , eo die elapfo , quem falfo dtfi- fafta in gnaffe videtur reus promittendi . Offenditur eodem prorfus modo, quo paulo an- diem., illo te idem offendimus de promiflione fub conditione fada , quam certo extitu-^ adve- ram putabamus, fed quae extitura non eft , quando non idat caufam promiffo »‘ iente W *» (§• 506 .). ' falfo adventurus
Ex.gr* ponamus me hodie dicere : Dabo tibi dominica quinta poft Epiphanias • Cum anno Proxime inflanti nulla fit quinta dominica poft Epiphanias i non ideo tibi nihil debeo : quin Potius quii dominica quinta poft Epiphanias ea e “» qua: fequitur quartam , quarta autem eft * perinde eft ac fi dixifles , dabo die dominica , quae fequitur quartani Epiphaniarum , 5c anno
proximo eft dominica feptuagefimae . Ea igitur putabatur 7 adveniente, promiflum exigi potefit, obfervatis quem ha. nempe iis , qua: de promiflione in diem fa£U beat efle. in genere diximus (§. foi*). Eodem modo in- Bum . telligitur , quod promittitur per errorem die trigefimo primo Aprilis, folvendum ultimo A- prilis, feu eo praeterlapfo exigi pofTe-
§. 50?.
Vraftatio dicitur continuari , fi per certum temporis intervallum non interru- Ccmiouatto pta durat. Eadem dicitur repeti , fi certo tempore denuo fieri debet. Unde^* re fl etlm
Y z etiam

, 17 ,% Pars, 111». Cap». IV..
tio pr<tjla-.etiam intelligituivquando repetitio continuetur 9 ,_ nimirum', fi praedatio, quat certo' tionis quid tempore iterum iterumque fieri debet, per aIiquod; 4 temporis intervallum dura- fu . re debet, vel fi praedatio iteranda per certum tempus continuanda..
’ Jtapweftatio continua eft, fi. quis-tibi conce* datio, fi lingulis annis dentur decem aurei, Et dit ad dies vitat, vel quamdiu vixeris in Aca* repetitio continuatur, fi-praedatio durat ad dies demia , habitationem in aedibus fuis , yel fi ad, vitae, aut-per decennium, aut quoad vixeris ia dies vitae , : *ut quamdiu. caelebs fueris , promit» Academia St Audio philofophiae. operam naves*, titvidum atque amiftum^. Repetitur autem prae*
S* % io*.
Obligatio Obligatio perpetuari dicitur, quae- toto aliquo temporis intervallo fe* exerit, iti, quando per* ut toto illo tempore tibi competat ju$\ alterum» cogendi ,, ut. eidem, fatisfaciat,, petuetur. nifi eidem fatisfacere. fponter fua. velit..
Nimirum quando perpetuari dicitur obligatio» prjeterlapfo (§*<oi.V, obligatio) perpetuari mi* refpjcitur ad. exercitium juris cogendi.. Unde- nime dicitur,.cum effeftus obligationis non an* quando in diem fit promiflio , quod promitti* te fe exerat, quam illo die, in quem promiflio tur datim debetur (5, foi.) , confequenter ob<- fafta confequenter antequam is .praeterierit, ligatum tibi habes reum promittendi) C 5. 170* nullum» tibi» competit jus. cogendi alterum ut. t*rt.\» $hiUfpr* 5 i.Hniv. Yi quoniam tamen pratftet „ q^iod 1 . debet.* /
illud exigi»nequit,.nifi.die, in quem debetur »,
%, jn..
e^ualit pt Si prafiatioquam continet promijfto afuerit' continua aut per. certum * ttmput re- pr*ft a tionJspttcnda,fcu ejus repetitio continuanda \ obligatio perpetuatur , nec ante perimitur , continuatio quam tempore praterlapfo , ad quod continuatio refringitur .-Etenim» fi prseftatio, KD-repetitio »quam continet promiflio , fuerit continua eadem» per certum temporis inter* vallum durat (509.),. adeoque- toto* illo tempore dandum , vel faciendum, quod promiflfum efl. C£uamobrem' fi reus» debendi praedationem interrumpere velit, datim id exigere potesconfequenter vi eundem, ad praeftationem adi* gere, atque adeo jus coaftivum. toto illo tempore tibi competit, quo praeftatio durat.. Enimvero obligat io perpetuatur , quae toto aliquo temporis intervallo ita fe exerit, ut tibi competat jus alterum vi ad praedationem adigendi , nifi fua fponte praedare velit, quod debet (§. y 10.). Quaaiobrem fi praedatio fuerit continua, obligatio perpetuatur. Quod erat primum.,
Quodfi obligatioquam promiflio continet, repetenda fuerit, quod certo die praeditum fuit, id alio die iterum» praedari debet, v. gr. fingulis menfibus,. annis fingulis ( §. «,09..). Quamobrem» etd femel- praeditum fueritquod, promif- fum, reus promittendi tibi adhuc manet obligatus , & , nifi die revertente, quo praedatio iteranda', idem denuo praedetur tibi adhuc competit jus alterum cogendi , ut praedet . Et hoc valere intelligitur , toto» illo» tempore , quo repetitio praedationis continuanda (Suit.) . Enimvero. perpetuatur obligatio , quae per totum aliquod tempus ita fe -exerit ,. ut tibi toto iflo tem* pore competat jus alterum cogendi ad praedandum , quod debet , fiquidem eam intermittere velit (§.510 ). Quamo-brem» fi praedatio , quam continet pro- miflio, per certum tempus repetenda, feu ejus repetitio continuanda ; obliga tio perpetuatur . Quod erat fecundum
Quodfi praedatio, quam continet promiflio,. fuerit continua, per totum ilW tempus, ad quod reflringitur continuatio, ad praedandum, quod promifit, reus promittendi tenetur (§.509.).- Et, ubi eadem per certum temporis intervallum repetenda, idem non minus liquet ( §. cit .)., (Quamobrem ab obligatione fua liberari nequit, qui promifit, nifi toto illo tempore, quo--obligatio perpetuatur per demonftrata , praedi terit, quod praedandum fueram . Fieri adeo nequit , ul
Obfi'

j De modo fefe alteri obligandi . 173
obligatio perimatur, antequam tempus fuerit praeterlapfum, per quod praeftatio. continuanda v aut. repetenda . Quod erat tertium „
Loquimur hic de. obligatione,, qualis fluit ex: ut det , nec liberatur ab hac obligatione ; nili, promillb ,. neque enim negamus , quod ea per quando ex.Academia difceflens, aut ibidem non pafta imputari poflir , quemadmodum fuo loco amplius ltudiis operam naves. Similiter li quis, oftendemus veluti li. prsltatio continuanda ^ tibi promilerit duodecim aureos annuos, quoad aur repetenda confenfu tuo certo pretio redi- vixerit > per totum vitae lux tempus lingulis matur, ut: una praedatione perimatur obligatio, annis duodecimaureos tibi dare teneturQuod- Ceterunv exempla ,. quae paulo; ante dedimus, li dare amplius detre&et , eum itatim vi adige-’
), propolitionem praefentem lllu- re potes, ad dandum , nec nili morte fua ab ftrant. Ita. fi quis tibi promilic vnftum, quam- obligatione ifta liberatur, aut etiam morte tua,, diu fludiorum gratia in Academia vixeris j toto, liquidem ad perfonam tuam reftrinxerit pro*, illo tempore eum ita tibi obligatum habes, ut, nnlfum, de quo deinceps difertius dicemus- qjumgrimum. deneget, eum vi adigere poliis.,,
§• 5t2..
Si : premijfiO' continet prafiationem certo' tempore repetendam , ea aquipollet promif- Qualis /it /tortibus pluribus in diem faftis\ quatenus> vero repetitio per certum temporis inter* pr»miJJio vallum continuanda y prajlatio: aquipollet continua Quodli enim promiffio conti, pt^ftatto. net praedationem certo'tempore repetendam, quod femel praedatur, alio tem . nem re P e " pore iterum, & adhuc alio denuo praedandum. (§. 509.)., confequenter perinde te puamco 7 ^ ed, ac li toties certo tempore quid praedandum promitteretur, quoties iteran- r/af,w * da praedatioQuando vero quid praedari promittitur certo die , promillio in diem fit ( §. 500.). Patet itaque, promidionem qua; certo tempore repetendam praedationem continet ,, aequipollere promillionibus. pluribus in diem fadtis.
Quod erat: unum ..
Enimvero quatenus repetitio'praedationis per certum- tempus continuanda,, ea per certum aliquod temporis intervallum durare mtelligitur , quod, fcilicet condat idis, diebus, quibus praedatio repetenda (§.509.) . Quoniam itaque pras- datio continua ed , quae per certum'temporis intervallum non interrupta durat (§.m.);, quatenus repetitio praedationis per certum, temporis, intervallum continuanda,, praedatio continuae aequipollet..
*
Ex.gr., Si quisj tibi promiferit per decennium ita porro .. ProtpiflTo itaque aequipollet decem '
in fine cujuslibet anni dare duodecim aureos : promillionibus in diem fa&is, • Quodli jam ex duodecim aurei debentur in fine anni primi , diebus decem , quae funt ultima Decembris in totidem in fine fecundi & ita porro-. Perinde annis decem proxime fefe infequentibus , comatur efl ac fi tibi promililiec duodecim aureos ponatur aliquod temporis intervallum > toto proxima ultima die Decembris fnlvcndos, toti- hoc tempore durat praedatio , atque hot refpe^ dem poft. biennium,, cotideui. polt. triennium 8c. ctu continua, ed*
$• S 'i-
St prafiatio annua■ nulli' certo diei alligatur , fit autem i» ufum anni cujuslibet ; Praftatio> pod. anno primo prafiandum , ftatim exigi potefl , confequenter promiffio quoad an-annua pri- ttum primum in. diem non fit. Quodli enim praedatio annua nulli certo diei alIi-”*« quando §atur, fit autem in ufum cujuslibet anni ; promidor , quod praedare promittiti^*'» ex ’&* Ubt praedare vult, quando eodem habueris, opus, adeo cum ftatim eodem indi -*p°Jft.
ftatim quoque praedare vult. Quamobrem patet , quod tibi in hypotheli propofitionis. praefentis ad praedandum , quod debetur pro anno primo , ftatim debeatur , confequenter ftatim idem exigi poteft * Quod erat unum.,
t. Quoniam, vero in diem promiffio non Iit,, quando quod praeftandum non fta« ^
tim exigi poted ( §. 501.);, fi; praedatio annua nulli certo diei alligatur, fit au* tetn in ufum annii cujuslibet; promiffio. quoad annum primum in diem non fit.
*uod erat alterum •
Sunt

Tfitjiatto continua quomodo af. fimulctur in diem fa. £i<e promif JJicni.
' 4 - ^
/a -
Quomodo exigenda pricftatio continua O* repetenda .
1 74 Pars III.
Sunt qui affirmant (impliciter, promiftionem annuas praeftationis quoad annum primum eife puram, adeoque quod annuatim debetur, anno primo ftatim exigi polle . Enimvero perfpica- ciores facile vident, iis ab oculos verfatos fuif- fe nonnifi cafus propofitionis praefentis. Quodfi tentaflent demonftrationem , aut tenta re potuif- fent i eam generaliter minime procedere intel- lexiflenr. Exemplum in hypotheii propofitionis prasfentis tale eft. Si in Academiam profefturo promitto , me ipfi daturum (angulis annis duo-
§•
Cap. IV.
decim aureos, quamdiu ftudiorumgratia ibidem vixerit i nemo non intelligit id fieri eo fine, ut in Academiis habeat , unde commode vivat, feu ne delint neceflarii ftudiorum ac vitae funi, tus* Quamobrem duodecim aurei pro anno primo ftatim exigi poftunt , ceteris annis folvendi debentur indiem. Hoc autem mininie dicipof. fe de prasftatione annua in exemplo ante dato, quo folutio duodecim aureorum confertur in diem ultimam Decembris iwt. > q^.
vis facile perfpicit.
5 * 4 -
Praftatio continua aquipollet fingulis diebus repetenda , confiequenter ejus pr> mijfto promijfioni in^fingulos dies fattee . Etenim fi continua fuerit praeftatio , per certum temporis intervallum non interrupta durat ( §. 509. ) , adeoque quod praedatur die praefente , idem etiam praedandum fequente, ac ita porro. Perinde igitur eft , ac fi prasftatio femel fafta alio tempore certo denuo fieri deberet , utut nullo tempore interrumpatur . Quamobrem cum repetatur praefiatio, quae certo tempore iterum fieri debet (§. cit.) \ praedatio continua aequipollet fingulis diebus repetendae. Quod erat primum.
Enimvero fi promidio continet praedationem certo tempore repetendam , ea aequipollet pluribus promiffionibus In diem fa&is ( §. 512. ) . Quamobrem pro> midio, quas continet praedationem continuam, aequipollet promiflioni in fingu- los dies fadas.
Ita fi dixero: convi&u meo uti debes, quam- ad quem dies continet, atque adeo eadem prar- diu in Academia vixeris j perinde eft , ac fi ftatio toties quoque repetitur . Ceterum noa dicerem: premitto tibi vi&um hodie, promitto inutile.eft fubinde praedationem continuam re- eundem cras 5 c ita porro : quatenus adeo re- vocare ad eam, quae certo tempore repetendi 1 (piciuntur dies futuri, eum in eos fingulos con- quemadmodum ex adverfo fubinde utiliter hinc feratur promiflio, totidem habes promifliones in ad illam revocamus (§.$12,.}. diem faftas , quot tempus ufque ad terminum
§. sis*
Si praftatio , quam continei promijfio , certo tempore fuerit repetenda , vel fi cor tinua fuerit , futurorum temporum debitum exigi non potefl , nifi tempore , qtioprf ftatio fieri debet , praeterlapfo . Etenim fi praeftatio , quam continet promiflfiOj certo tempore fuerit repetenda , promiflio uniufcujuslibet praeftationis futurx aequipollet promiflioni in diem fa&as (§.512.). Quoniam itaque quod in die 111 promittitur exigi non poteft, nili die ifto praeterlapfo (§.501.); ubi praeftatio, quam continet promiflio , certo tempore fuerit repetenda , futurorum etiam temporum debitum exigi non poteft, nifi tempore, quo praeftatio fieri debet, praeterlapfo . Quod erat alterum .
Jam fi continua fuerit praeftatio, cum ea aequipolleat premiflionibus pluribus in fingulos dies faftis (§.514.), eodem, quo ante, modo patet , quod fingulis diebus debetur, exigi non pofse nifi die ifto praeterlapfo. Quod erat alterum.
Quando de die dicimus, quodvis etiam aliud ea praeterlapfa ftatim exigi poteft debitum , & tempus intelligitur , veluti hora diei , fi certae quidem fua fponte debitor pr*ftare recuf** * cuidam horae praeftatio fuerit alligata . Ita fi quod debet, praeftatio debetur hora duodecima meridiana ,

De modo fefe alteri obligandi . §« 5 * 6 *
I7S
Si promijfio continet praftationem repetendam , non necejje■ efl femper eandem re - Quomodo peti , fed praflationes diversorum temporum quocunque modo variari poffunt . E t-prajlatio- enim fi promiffio contineat praeftationem certo tempore repetendam , ea aequi' nes mutti , pollet pluribus promiffionibus in diem fa&is (§.512.), confequenter fi praefla- plicari pof- tiones fuerint trium diverforum temporum, pro tribus diverfis promiffionibus/**/ in habenda eft promiffio , quarum unaquaeque proptiam fibi continet praeftatio. mijfione . nem, nec una ab alia ullo modo dependet , praeftationibus quippe fingulis vo* luntate promifsoris definiendis. Necelse igitur non eft, ut eadem femper repetatur praeltatio, (ed praedationes diverforum temporum pro lubitu , adeoqne modo quocunque variari pofsunt. ^
Nimirum quando prasftatio t in promiffione multiplicatur, uno aftu plura diyerfa fimul promittuntur , quse cum diverfo tempore prxftan- da fint , ipfam quoque promillionem multiplicant . Quemadmodum itaque nil obftat , quo minus uno eodemque a&u tibi promittam Sc ve- dimentum , & centum aureos , fi pura fuerit promiffio ita etiam nil impedit * quo minus
§.
idem fiat in prortirffionibus pra»ftationem repetendam continentibus. Ex-gr. Promitto me tibi daturum anno primo , quo fueris in Academia, quinquaginta aureos; fecundo totidem aureos & veftem , tertio centum aureos , rei fecundo anno duplum, tlertio triplum ejus, quod anno primo dandum..
5 J 7-
Si prdeflatio unius debiti commodioris folutionis gratia per plura tempora diftrU Qualis fit luitur \ pars qutelibet debiti nonnifi fuo tempore exigi potefl , promiffio tamen nonni fi promijjio , fimplex eft i nec pluribus in diem faflis aequipoilet . Etenim fi unum tantummodo quando pra* fuerit debitum , unum quoque tantummodo ^ed, ad quod praedandum fefe obii -ftatio debiti gavit promifsar, confequenter quod femel praeditum ed, id alio tempore non commodio- denuo fieri debet, confequenter nec repetenda praedatio ed (§-509..,) . Quamo-»*^ folutio. brem promillio quoque nonnifi fimplex ed , nec pluribus aequipoilet . Quod” 1 * gratia (tat unum . perjempora
Quoniam tamen commodioris-folutionis gratia debiti unius praedatio per plu- difiribuitu*. ra tempora didribuitur, adeoque pars debiti quaelibet certo die praedanda venit; promiffio in diem fadla intelligitur (§.500..), confequenter cum quod in diem promittitur exigi nequeat nifi eo praeterlapfo (§. j.oi. ), pars debiti quaelibet fuo tempore praedanda exigi eodem elapfo poted , confequenter cum nonnifi unica, feu fimplex fit promiffio per demonftrata , etfi ea in diem facla fit per demonftrata , non tamen pluribus in diem faftis aequipoilet . Quod erat \
dterum.
. Ei.gr. Si tibi dare promitto centum aureos peculiare praedatur \ ubi eadem praiftatio repe- <n annos quatuor folvendos 's debitum nonnifi titur C § 509 ) . Ceterum non inanis fubtilita- tinuin eft ,, centum nimirum aureorum . Sed tis{ gratia promiffio, qua: praeftationem unius cum id prarilare non promifernn , mfi intra debiti per plura tempora diftribuit , diftingui- ouatuor annos , na ut lingulis folvantur vigin- tur a promiffione., qu* prjeftationem multipli- n quinque > nec ante tu partem quamlibet exi- eat; fuo enim loco conflabit, occurrere cafus , pre potes, nili anno, quo ea debetur, pra?ier- in quibus ha:c differentia omnino attendenda 'apio . A voluntate enim promillons pendet , venrt - Praeterea notandum eft , nihil referre , quomodo feff cibi obligare voluerit , nec aliud utrum promiffio in diemfa&a praftlationem de- jusexpromiffione acquirerepotuifti, quam quod biti totius conferat in unum tempus , an vero *" e ln transferr-e voluit . Etfi autem fingulis' ratam partem affignet temporibus diverfis; mo- «nnis fol vantur totidem aurei ; non tamen ea- dus enim, quo quod debetur proflandum, non ddn prxlhcio repetitur, cum pars femel foluta multiplicat prajftationem , adeoque nec multi»
>on folvatur denuo , quemadmodum idem , plicem facit promiffionom. quod ante fuerat pr^ftitum tanquam debitum
»
y
§. ft8.

'Pars 111. Cap. IV.
Si8.
‘Quando 'Si praefatio unius debiti per plura tempora diflribuitur ; nec reus debendi jfa. i ptaflatio- iis temporibus praftitit , quod praftandum fuerat j totum debitum ab eo firmi i nem per exigi poteft . Etenim ii praedatio unius debiti <per plura tempora diflribuitur, [ plurst tem* pars quaelibet debita fuo temoore exigi poteft (§. 517. «) , confequenter elapfo | para diftri. tempore, quo pars prima debiti ;praeftari debebat, tibi competit jus exigendi i b ut ara ft - eandem. Eodem modo‘patet quod praeterito-tempore, quo pars altera debiti mul ixigereytxftsin debebat, tibi competere jus eandem exigendi & ita porro. Quod ergo } lieeat . flatuto tempore non praeditum'quod praedandum erat ; elapfo toro tempore, j per quod praedatio diflributa fuerat, tibi competit jus .praedationem totam exi. gendi, atque adeo debitum totum fimul exigi,poteft.
Toto igitur tempore elapfo non'licet amplius provocare ad particularem praedationem : jus enim differendi praedationem exfpirat , quam primum dies venit , quo praedatio aliqua fieri debet, quippe quod cum jure exigendi eandem, quae parti adverfae competit, minime confidit. Nimirum fjus differendi praedationem reo de bendi non competit nifi ad ea tempora , per quae illa didributa , adeoque ultra ea durare nequit : dum enim promiflor praedationem di* ftribuit per certa tempora , eo ipfo in promif- .farium contulit jus in fine cujuslibet temporis
'ratam praedationis exigendi , adeoquedefe obii, gavit ad eandem non ultra hunc terminum differendam . Qui adeo obligatus eft ad 'praeltatio- nem non diff.-rendam, eidem competere nequit ■jus eam ulterius differendi : id quod ex ipfii obligationis atque juris notionibus datim liquet (§. 118.-1S6 part. i. Phd pr»3 univerf.). Totum adeo debitum praeterito tempore, per quoj didributa fuerat praedatio, purum eft, adeoque ■perinde ac fi in fine illius temporis prommio «totius, quod_ debetur , fimul ac ftatim prxihfc «di fafta finflet.
5I9* /
Quarrdo Si preeftatio repetenda fuerit , nec ftatutis temporibus praflifum , quod ptafitp -ptiejlatio- dum erat; elapfo toto tempore , quo pr<eftatio repetenda fuerat , >quod promifliont nes repeten- continebatur y fimul exigi poteft. Quoniam promidio prxftationem certo tempore da fimul repetendam continens aequipollet pluribus promidioriibus in diem fatdis ( exigi pof. adeoque fuo tempore quaelibet praedatio exigi ;poteft ( §.701. ) *, propofitio prs- fmt. 'fens eodem modo demonftratur, quo ^praecedens .
"Ex.gr. Si tibi promitto quotannis decem au* ibi eft me vi adigendi , ut fimul folvam • Qi« reos in duodecim annos , lingulis autem annis ad propofitionem praecedentem annotata funu non folvo , quos debeo > poft annum duodeci- .ad praefentem quoque applicari .poliunt» mum 1 zo.aurei iimul exigi poffunt, fcu jus ti-
J20.
nudam °pro. Sl tl ^ promitto fub hac conditione , ft mihi placuerit ; promiffto nulla eh mittentis breviter : PromiJfio in nudam promittentis voluntatem collata nulla eft , feti it»
voluntatem l' ls • Etenim qui dicit. V.' gr. fe tibi daturum decem aureos , fi fibi placuerit, collata qua. is omnino affirmat > in arbitrio fuo pofitum efse‘debere , -utrum tibi -aliquando i iis fit. decem aureos dare velit, nec ne. Nullum igitur in te transfert jus eos exigendi, fi non dederit. Enimvero nulla eft promidio, qua in alterum non confertur jus id, quod promittitur, exigendi { §. tfi .), cumque «exigi non poffif* quod promifsum putatur, iftiufmodi promidio inutilis eft. Quamobrem fiqui« tibi promitto fub hac conditione, di mihi placuit,, ipromiilio mulla eft atque inutilis.
Quoniam haec conditio , vfi placuerit mihi, ‘ferunt, ex parte promittentis coaditionenr Vf poteftativa eft & quidem in voluntatem pro- teftativam locum non habere in proniifli° nt ‘ -niiucntU collata (§• 487. ) > hinc quidaqj in : bus, quippe qujg per eam inutiles efficiantur»
JEjiim-rf'

De modo fefe alteri obligandi . ijj
Enimvero n6n omnes conditiones proteftativje hi placuerit , quemadmodum deinceps clarius ex parte promifloris sequipollent huic : fi mi- conflabit.
§• 521 .
Si quid tibi promitto fub hac conditione , ut dem quando placuerit , quod promif Quia va- fum eft , ftatim debetur y [ed ante mortem promiforis exigi nequit • Etenim fi d\. leat promij. co: promitto tibi dare decem aureos, quando mihi placuerit ; conditio deff' fio termino gnat tempus, quo prasftatio fieri debet, confequenter promiffio in diem fit preftationit (§. joo.), atque adeo quod promittitur, exigi non poteft, nifi die ifto elapfo in arbi - (§.501.). Quoniam vero determinatio iftius diei pendet a voluntate promi flo- trium pro. ris, ubi is ante obitum non dederit, terminum folutionis diem mortis flatui {• mijforis colis cenfendus eft. Quamobrem quod promififum ante mortem promifforis exigi lata. nequit. Quia tamen promifTor fele tibi obligat ad dandum decem aureos ( §. quod promittitur, ftatim debetur ( §. iqo.part. 1. Pbil.praft, univ» ).
Equidem J&i Romani condicionem fumunt in fenfu reftri&iori pro eventu a cafu aut ar- bitriohumano pendentem, adeoque adjeftionem temporis , in quod differtur pr;eftatio , pro conditione non habent, praefertim fi hoc fuerit ■certum, ac ideo promiflionem conditionatam a promiffions in diem fafta diftinguunt, nec eam pro fpecieiilius habent, unde etiam porro pro- mtflionem puram condrtionatse ac in diem fa- opponunt j in fenfu tamen philofophico , quo in Logica uli fumus , adjettio etiam temporis , quo terminus praedationis defignatur . pro conditione haberi poteft , quatenus fcilicet promidor obligari non vult promiffario ad praeftationem, nifi fab hic conditione, ut pro- miffum non praeftetur nifi die ftatuto. Et quoniam inde nihil detrimenti patitur veritas, nulla fane ratio eft , cur in Jure naturae fignifi- catum conditionis immutemus* Haec tamen monenda e fle duximus , ne qui argutentur , quali a veritate aliena protulerimus , cum de vi ac poteftate verborum llatuere nequeant.
§. 5^2-
Si conditio potefiativa fuerit r* parte promiforis , 7/ eam protrahere non debet eo obligati « fye > ne quod promi fum preeftare teneatur : ad eam tamen adimplendam promifa- promifforis rius promi forem adigere nequit • PromifTor enim obligatur ad fervandum promi fub condi . Tum (§.43/.), confequenter nil q-uicquam facere debet, quod obftat, quo mi-tione pote. nus fervet ( ^. 772. part. 1. ]ur. nat.) , confequenter praeftet, quod promiftum ( %.ftativa ex 4$o.). Quoniam itaque promifTor promiffionem conditionatam non ante adim-/^rre /«/„ plere tenetur, quam certum fit conditionem poni (§.468. ) , confequenter ea extante, quando aurem conditio potefiativa ex parte promifforis eft , ab arbitrio ejufdem pendet, ut extet (§.487.); evidens omnino eft promifforem hanc protrahere non dehere eo fine, ne quod promiffum prasftare teneatur . Quod et at unum .
Enimvero quoniam vi promifllonis promiffario non competit nifi jus exigendi promiffum conditione extante (§.467.458.), conditionem vero ab arbitrio E10 pendere voluit promifTor 487. ); promiffario nullum competit jus pro- mifTorem ad conditionem adimplendam adigendi, confequenter hoc facere nequit. Quod erat alterum. ,
Ex.gr. Si quis tibi dare promittit viginti aureos, fi uxorem duxerit j non eo. fine matrimonium differre debet , ne eos dare cogatur : tu Umen jpfum cogere nequis ut uxorem ducat . Similiter ii quis ribi veltem fuam dare promittit, quando novam -Adi confici curaverit.j non debet hoc differre eo fine , ne dare cogatur , dum ea maxime indiges , & ne det nifi valde detritam: tu tamen jpluin vi adigere haud qua- quam potes , ut veftern novam libi fieri curet . *quidem funt qui conditionem poteftativam “ oc in cafu tantummodo pro adje<flione tempo- ■Wvlfii jus Natura Tom . III.
ris habent, quando dandum , quod fuit promif- fum , ut‘adeo promiffio in fenfu Jutorum Romanorum non habeatur pro conditionata , fed pro fafta in diem : per ea tamen , qua» ante diximus (#of.§- 4 zi-), hoc minime obftat, quo nnnus eam pro conditionata habeamus quamvis acdeeffent,<qua» flantelignificatu ftri<ftio'i con- diu°nis adhuc opponi polfent . Ceterum me tacente intelligitur , obligationem , de qua hic loquimur, non etfe externam , fed mere internam v 5* 6j6 part. ijur.nat. ) .
z

Tan 111. Cap. IV.
Ԥ. m-
I78
p a Quoniam fub conditione potefiativa ex parte fui promittens eam protrahere non
expenditur * debet eo fine , ne quod promiffum praflare teneatur ($. $zx. ); inulto minus ejjkert debet , ne extet conditio , eodem fine.
Quodfi quis illationem propofitionis prafenc 'ginta aareos , fi Do&or *x Academia rediero i tis ex praecedente per modum corollarii admit- non fine hoc gradu difcedendum fix eadem, ne tere nolit : is eam demonftrare poterit eodem illos tibi dare minime tenear , poft hac deinde modo , quo partem primam praecedentem de- ;gradum iftum petiturus • monftravimus - Ex.gr. Si dico : dabo tibi tri-
%. 324.
'Num pro. mijjor implere tenea. 'iwr conditio . nem potejla. uvam ex
Si conditio potefiativa fuerit ex parte promittentis , is quicquid poterit facere m tenetur ut ea impleatur , nifi & boc promiferit. Etenim qui fub conditione quid promittit, is promififario ad dandum vel faciendum fefe non obligat nifi quando conditio extitura (§.462.463.'), non vero ! fefe obligat ad faciendum , quantum in fe eft, ut conditio extet. Quamobrem nec necelTe eft , m faciat, quicquid pofiit, quo extet jconditio ( $. part. 1. £bil. praft. univ. ) . Quod erat
parte fui.
\unum.
Quodfi vero quis prasterea promifit, fe nihil eorum prsetermiiTurum , quod facere poflit, cum promifia fint fervanda (§.431.); is omnino facere tenetur, quicquid poterit, ut extet conditio . Quod erat alterum.
Ex. gr. Si quis promittit,'fe omnes caufas al- 'terius iri foro aflurum , fi ftudio Juris operam navaverit > non ideo renetur omni diligentia huic (incumbere , ut ad caufas illius 'in foro agendas'fit aptus • Secus eft, fi promlferis fe , ut hoc facere polfit, eidem fedulam operam navaturum . Exemplum in cafu pofteriori -clarius eft fequens . Promitto tibi dare librum quen- dam , fi eodem potiri potuero . Tum omnino obligor ad operam pro virili dandum , ut eodem potiar : hoc enim promilfum in protrudo meo continetur . Ceterum ex lnftenus demon- ftratvs abunde patere arbitror, non oranempro miftionem fub conditione in arbitrium promittentis collata fadam ede inutilem, prazfertim fi cogitemus , dari etiam homines honeftos , qui in fervandis promilfisfunt tenaces, neque adeo faciunt , quod honeitari adverfum , etiamfi defit obligatio extrmfeca (§.fiz ^13.). Patet et- ;iam ex demonftratione propofitionis praifentis,
cum veritate non confentire Grotium de J.B' & P. lib.z.c.n. §. in genere afferentem, quod in hypotheli propofitionis praefentis promiHor facere teneatur, quicquid moraliter aequum, ut conditio impleatur, cum enim hoc repugnet libertati naturali v($. 156. pxrt. i.Jur. jure
fhoc fe ab.iicalfe dicendus non eft , nifi ex verbis , quibus animum fuum promiflario declan- yit, probari poflie. -Sane qui tibi quid promit* tit , ii uxorem duxerit , non‘ideo quoad hunc attum non vult amplius ede fui juris , adeoque particulam quandam libertatis (wx alienat Peculiaris omnino obligatio eft , «qua ad facien- -dum teneris, fi «minem operam dare debes , ut nuptus contrahas, quo promidafius quod pro* miduai -accipiat . Obligatio dandi fub ifta conditione minime involvit obligationem hanc fi- ciendi : ifunt duas obligationes diftin&e , qua* rum una ab altera minime pendet.
*§•
Sub conditione refolutiva praflanda qua promittuntur , aut continuam habentpne- Quanam flationem , aut repetendam . Quoniam enim conditio refolutiva atftus jam perfefti ptomutun • durationera ad illud-tempus reftringit, quo eam extare certum eft ( §. 488.) turjub con. prom i(f 10 # quas fit fub conditione refolutiva , ftatim valida «ft , praedatio ve* dmone rejo- ro , quam cont j netj tamdiu durat, donec conditio exiftat. Patet adeo praeffa* tutrua. t j 0 nem , q U am continet promiflio fub conditione refolutiva fatfta unico actu ab- folvi minime poffe, fied vel per certum temporis fintervallum durare interruptam, vel certis temporis articulis femel fa&am denuo fieri debere.# Atatcoa- tinua eft praedatio, fi per certum intervallum non interrupta durat; repetitur
eadem

/ De modo fefe alteri' obligandiijp
eadem, fi certo tempore denuo fieri debst ($.509.)* Quas adeo fub conditione refolutiva proflanda. promittuntur x aut continuam, habent prasiiationem., aut repetendam..
Si tibi habitationem in. aedibus meis promitto ( quamdiu caelebs fueris > promifllo fit fub conditione ref°lutiva . Haec igitur promifllo ftatim yalida eft • Enimvero quamprimum matrimonium contrahis , praedatio , quam continet» nimirum ut tibt concedam habitationem in aedibus meis , definit » adeoque ad, hoc ufque tempus durat, confequentec continua eft. Similiter fi tibi promitto quotannis vigintt aureos , quamdiu improles. fuero >, eodem modo , quo. ante, patet prxftationem, quae continetur pro* iniflione fub conditione refolutiva fafti , lingulis annis repetendam efle .. Erit enim promifllo,
fub. conditione refolutiva fafta, ubi dixero: uti debes convi&u meo , quamdiu uxorem non duxero, aut donec uxorem ducam Conditio haec poteftativa eft & pendet a voluntate , feu Arbitrio promittentis • Hic vero evidens eft , conditionem. poteftativam , quae pendet ab arbitrio rei promittendi, fi refolutiva fuerit, promiflio- nem nunquam efficere polle inutilem . Quam- obrem* cum conditio refolutiva inter conditionum fpecies numeretur j vel hoc nomine inpro- mifllonibusquoque admittenda erit conditio pa-v teftativa in arbitriq rei promittendi poftta..
St conditio refolutiva- nunquam exifiit , promijfto fub ea fa&a aquipollet huic : Quinam tf r quamdiu vivam. Quoniamenim quod fub conditione refolutiva promittitur , fetius pra-. ramdiu praeftari debet, donec ea exiftat (§.488 ), ubi nunquam exifiit , tam- mijfioms diu idem promifsor praeftare voluifle cenfendus eft , donec vixerit . Quamo- fub condi. brem fi conditio refolutiva nunquam exiftit, promifllo fub ea fafta. aequipollet tione refotu? huic: quamdiu vivam.. tiva nun -
Ex.grat* Si dico > convidu meo, uti debes » quamdiu caelebs fueris , tu vero nunquam uxorem duxeris , nemo dubitabit , praedationem tamdiu durare debere,, quamdiu vixero.. Quod- fi enim ex me quaereres an viftum dabis , quamdiu vives , li te vivente uxorem non duxero , utique refpondebis , fe daturum . Verba tua non aliam recipiunt interpretationem . Similiter fi dico : dabo tibi quotannis duodecim aureos , quamdiu improles fuero : nemo non hinc colliget, me tibt , quoad vixero , decem aureos dare velle , fi nulla mihi extiterit proles . Nimirum a&us , qui conditione exiftente refolvi debet , ipfa promifllo eft , adeoque illa non exiftente perdurat » confequenter prajftatio a promillore fieri debet, quamdiu durat Secus, fs res habet , fi alii attus celebrentur fub conditione poteftativa , qui perpetuam durationem non admittunt , f<d ftatuto tempore per fe finiuntur , quale exemplum occurrit in tutela ,, quod fupra dedimus v.«or.§. 488.) >. vel etiam fi aftus in praefens abfolvuntur , nec in futurum prominent, qui conditione non exiftente,, in perpetuum validi permanent , quale exemplum fupra dedimus in legecommilforia (. not *
quum ex?
§~cit.) * Sed de hifce a&ibus nobis non fermo flitura «. eft , quando de promifllonibus agitur , verum de praeftationibus in futurum , quod qemo non intelligit, qui vel promifllonisdefinitionem perpenderit C§.36i.>. Ita fi, dico : Habitabis in aedibus, meis, quamdiu filius meus non redierit, filius autem meus abfens moritur , ut redire nunquam pofllt , conditio refolutiva non exiftit . Hibicabis ergo in ardibus meis , quoad vixero , fi fcilicet tamdiu mihi fint aedes , quae conditio tacite ineft promiflloni, refolvens eandem, etiamfi filio adhuc vivo, fed nondum, re- I
duce , aedes mihi non amplius fuerint . In ca- fibus particularibus facile perlpicitur , quxnam conditiones tacite inlinc promilfo, ne tibi pro* milforem ultra id obligatum elle fumas, adquod tibi obligatus efle voluit* Quodfi homines cafus omnes futuros profpicerent , in declaranda voluntate fui circumfpeftiores forent : quoniam vero ad cos animum non advertunt , qui de futuro voluntitem fuam declarant , ideo tacite haud raro quaedam fuppouunt , qua: secjua interpretatione luppleri debent • Atque ideo lex natura: de hac interpretatione etiam prscipit fuo loco expendenda*
5 2 7 *
Sf quod promittis nunc non eft in poteftate tua> fed aliquando effe pofftt ; promift Qualis eft fio fit fub tacita hac conditione , fi res in potefiatem venerit . Etenim fi promit- promiffyj eo- hs, quod nondum eft in poteftate tua; per fe patet te dare non pofle , quod rum , qua non habes, confequenter nec in alterum transferre potes jus hoc a te ftatim nunc in po . exigendi, neque adeo etiam ad ftatim dandum te obligas (§.361.363. ) • Quo, teftate non
Z z fliam
»

jgo Pars 111. Cap. IV,
funt , ali- niam vero aliquando in poteftatem tuam renire poteft , quod promittis , per quando ta> bypotb. cum bonum obtentu poffibile fpem gignat ( §. 800 . Pfycb. empir. ), eidem menejfe j n poteftatem tuam venturum fperas, confequenter promittis, quod in poteila-
pffunt * te f ua aliquando futurum fperas . Quamobrem patet promiffionem non fieri
pofse, nifi fub hac conditione, fi res in poteftatem venerit : quam cum difer* tis verbis non exprimis, tacite ea promiflioni ineft.
r
Ex.gr. Si promittis fruflus in horto tuo futura artate nafcendos , vel vinum quod proximo anno feret vinea tua, evidens eft , promif- fioni inefle tacite hanc conditionem , fi arbores
f roxum allate fuftus ferant, vel li vinum fe- et Yinea tua anno proximo • Similiter fi aedes
emere conditui & tibi habitationem in iifdetn promitto > tacite promiflioni inelt hac conditio , fi eas emero , vel nifi venditor eas alii emtori vendere malit , prouti cafus tulerit: plures enim dantur rationes, cur aedibus, quu emere conftituifti, potiri non potueris-
Oiulis ^ ( 1 U0 ‘^ P f0mittl ‘ s nunc non e fl ' in poteftate tua , fed aliquando effe pojftt; promif- tbUpaTio cxfi onem non ante a< ti m pl ere teneris , quam ubi in potefiatem tuam venerit , quodji ifla promif. non veniat t promijfio nulla efi . Etenim fi quod promittis nunc non eft in pote- jhnevaka.ft ate tua, fed aliquando efse poffic; promiffio fit (ub tacita hac conditione, lar» ft res in poteftatem venerit (§.527.), adeoque conditionata eft ( §. 462.). Enim*
\ vero promiftionem conditionatam non ante adimplere tenetur promifsor, quam
tibi certum fuerit extare conditionem (§.468.). Ergo fi quod promittis nunc non eft in poteftate tua , fed aliquando efse pofifit , promiftionem non ante adimplere teneris , quam ubi id in poteftatem tuam venerit . Quod erat primum .
Jam vero promiffio valida non eft, nifi conditio in fe certa fit ( §. 46$.), nec num valida fit , ante cognofci poteft , quam certum fit eam extare (§.467.). Quamobrem fi quod in poteftatem tuam venturum fperas , in eam non venerit; nec valida efse poteft promiffio, adeoque nulla eft.
Ita fi tibi promifi fruftus in horto meo futura allate nafcendos , non ante tibi dare teneor , quam donec ad maturitatem nati pervenerint. Quodfi nafcantur nulli, nullos quoque dare teneor: neque enim exillit conditio, qua: tacite inerat promiflioni, fi fruftus futura alitate in horto meo nafcantur. Similiter fi vinum, quod proxima a:flate feret vinea mea , promi- lero j non ante dare teneor , quam donec illud fuerit in cella vinaria mea exuvis proxima artate natis in vinea mea , Quodfi proxima alias fuerit Herilis , ut uvas nullas ferat vinea , non exiftente conditione nihil tibi debeo. Idem valet in exemplo habitationispromilfa in sedibus, quas emere volui , fed non emi quacunque de caufa impeditus (»of- §. f 17. )• Enimvero fi promitto cerafafutura, non exprello tempore, quo
nafci debent, nec tacitefubintellefto, licet pro- i xima allate hortus tuus cerafa nulla ferat, danda tamen adhuc funt, fi alia infequente feret. Conditio enim tacita , qua tunc ineft promifi fioni tempus adjeftum non habenti , hac efle intelligitur , quando hortus cerafa feret : id quod ex conditione generali , qua promiflh illiufmodi inell C§.$2.7.), liquido conflat. Idem intelligitur de amphoris vim, quod feret vinea tua, promiflis. In illiufmodi adeo promiflioni- bus expeftandum eft , donec pronnflio vel ctfi fet, vel valeat. Ceterum cum eadem conditio- nata fint , per fe patet , ad eas omnia applicanda efle , qua de promiflione eonditionat» detnonftrata funt , ut adeo opus non fit efle prolixioribus-
§• w-
pnSjJia Quamprimum conditionem extare certum efl , vel in fpecie diei , in quem faSt condit ion a, P ro ‘ m iffio , venit ,* promiffio conditionata , aut in fpecie in diem fati a aquipollet ta aut in r<s ' Etenim quamprimum certum eft poni, feu extare conditionem , promit' diem /"^onern validam efse conllat (§.467.). Perinde igitur eft, ac fi tum abfqueul* abeat in ** conditione promitteres , quod fub eadem promifsum fuerat . Similiter cun>, puram* quod m diem promifsum eft, exigi poffit, ubi dies venit (§.501.) ; idem eodem
\
\

De medo fefe alteri obligandi . l8l
dem modo intelligitur de promiffione iri diem fatfta . Quamobrem cum pur* fit promiffio, quae nullam conditionem in fenfu fcilicet latiori ( uot. §. 522.), adeoque nec adjeftionem temporis, in quod praedatio differtur , habet ( §. 462 .); promiffio conditionata, ac in fpecie in diem fatfta purae aequiparatur , quamprimum certum eft extare conditionem , aut in fpecie dies venit , in quem fafta promillio.
Hanc propofitionem ideo apponere libuit, ut conflet , qua» de promiffione pura demonftrata lunt , ad rondnionautn quoque & in diem fa« ftam applicari poffe, ac debere , quamprimum certum eft extare condicionem , aut diem , in quem farta pronuflio, veniffe: id quod exempla clare loquuntur. Ex.gr. Si tibi 20 . aureos promitto, fiquidem patruus meus, qui gravi morbo laborat Sc me haeredem inftituit, moriatur , hic autem diem fupremum obiit, omnino perinde efl: ac fi tibi, quamprimum obit, aut de obitu conftat , pure promitterem viginti aureos : conditionis enim, qujt ante fufpenderat obligationem meam & jus tuum , nullus amplius eft effertus , conlequenter nec ulla amplius in pro- nv.Ho ejus habenda ratio efl.
§• 53®-
Quamprimum certum efl conditionem refolutivam extare , pr reflatio ejus , quod fub ea promi(Jum , flatim cejfat , & in genere jus fub eaqurefitum ftatim tollitur . cor} dn;on: t Etenim conditio refolutiva adiu? jam perfedti durationem reftringit ad illud re J ollitt j J<e tempus, quo eam extare cercuni eft (§.488.), confequenter prseftationem ejus , extantls * quod fub ea promifsum eft, & in genere jus tibi fub ea qusefitum tamdiu durare debere patet, donec eam extare certum fit. Quamprimum adeo certum eft conditionem refolutivam extare, ftatim cefsat ejus , quod fub ea promifsum eft, prasftatio, & in genere jus tibi fub ea quaefitum ftatim tollitur.
Nimirum extante conditione, refolutiva perinde eft, ac li tibi nihil promiflum fuiffet, Sc in genere ac ft nullum tibi jus quaefitum fuiffet. Ita fi habitare debes in aedibus meis, donec filius , qui peregre abeft , domum redierit > eo adveniente ceffat habitatio in aedibus meis tibi haftenus concefk , adeoque ab eo tetnpore perinde eft , ac fi habitationem in aedibus meis 'tibi non promififlem. Idem valet, (i fub eadem conditione tibi promiferim , ut convirtu meo utaris- Similiter fi tutor effc debes . donec Titius ex militia redierit; jus adminiftrandi tutelam ftatim exfpirat, ubi is redit. Si aedes venditae fuerint fub ea conditione, ut, fi tu intra anni dimidium non folveris pretium , interea vero pinguior emtor fefe offerat , aedes fine inermae , tu vero ftatuco tempore pretium non folveris 5c pinguior emtor fe interea obtulerit » aedes tuae efle delinunt, ac perinde eft ac fi tibi venditae non fuillent . Quae hic exempli loco in medium afferuntur, de ns fuoloco ex inii i tuto agetur.
$• 5$i-
Si plures conditiones copulative adjiciantur promijfloni , ea non valet , nifi omnes Quando Jtmul extent , nec ante valet , ni fi omnes extare certum efl . Quodfi enim plures valeat pre- conditiones copulative adjiciantur promiffioni , promifior tibi fefe ad pra;ftan- dum obligare non voluit , nifi conditiones—Amnes exiftant , nequaquam ribus condi* y cro fi una aut altera exiftat (§.452.). Quamobrem cum praeter voluntatem tiombui\c>- luam tibi obligari minime poffit (§.357.) ,>pfomillio quoque non valet , nili pulatiye omnes fimul extent. Quod erat unum . adjebhsj.
Enimvero num valida fit promiffio conditionata non ante conflare poteft, quam certum fit poni conditionem (§ 467. ) . Quamobrem cum conditionata Promiffio non fit valida, nifi conditiones omnes copulative adjedbe extent per demonflrata ; promiffio fub conditionibus pluribus copulative adjectis non ante valet, quam certum lic, eas omnes extare. Quod erat alterum .
dem effe inftitutum . Similiter fi dicam : dabo tibi cenium aureos , fi ftudio Medicina: operam dederis & Maeviam uxorem duxeris > nondum valet promiffio, quamvisMedicinxDortor exA- ^ ^
cadenna redis, nifi Sc Mas viam uxorem ducas. "
§. 532. ^-7
Ex.gr* promitto tibi duodecim aureos, fi p; tr uus rneus mortuus fit 5c me haeredem inii J ri t. Quamvis ergo certum lit, eum mortuui , j- t duodecim tamen aureos tibi nondui a{ beo, nifi & compertum fit mc ab ipfo h*ri

182,
Pars 1IL. Cap. IV.,
53 ^
Quando Si promijjioni conditiones plures disjmfiive adjiciantur earum una extante t ft* valeat con-tim valet promiffio , etiamfi cetera; non ftnt exutura - Etenim fi promiffioni condi- ditiombus "tiones plures disjunftive adjiciantur , promittor tibi ad prasftandum obligatus pluribus efife voiuit fub earum una , quaecunque tandem illarum extiterit ( §. 462.), disjunCtive Quamobrem cum obligatio non nafcatur nifi ex mutuo, confenfu ( §.317.), ad fidis . adeoque hsee metienda fit ex voluntate promifloris i ubi. conditionum disjunctive adjeftarum una extiterit, ftatirn valere debet promiffio , etiamfi ceteras nou fuit extiturae.
Nimirum quamprimum conditio una exiftit ,. ceterae pro non adje&is habentur , cum vis obligandi non pendeat nifi ab una •' Exemplum, efto tale . Dabo tibi fumtus, ftudiorum, fi aut Juri , aut Medicina: operam dederis . Hic electioni tua: relinquitur , utrum Juri , an Medi-, cinae operam dare velis, Quamobrem five Juri
five Medicina? operam des,*: fumtus. ftudiorum 1 me tibi dandi .. 'Similiter fi dicam : dabo tibi quotannis, viginti aureos, fi aut avus meus mortuus fuerit, aut Tanaquilla mihi' nupferit, fatim debeo promiflum annuum, ubi horum alte, rutrum-^contigerit , v-gr. fi avus meus moriatur,. etiamfi Tanaquilla. mihi non nubat..
§• 533 -
Item fi cort' Si conditiones plures partim, copulative y partim dijjun&ive adjiciantur prrnif ,i ditiones plu.fi 0 * 1 * i valebit promiffio , five quae copulantur omnes extiterint , five una eanm i res copulati- qu<e disjunguntur. Etenim fi plures copulative adjeftas ab aliis disjunguntur, ve & dis. in. oppofitione ad disjun&ivas. habentur pro disjun&iva una . Quamobrem cum junBive promifilo valeat, fi disjundtivarum una exiftat (§.532.), ubi autem plures co* adjici an- pulantur non valida fit promiffio, nifi omnes extent (§. 531.), valebit promif* tur ^ fio, cui conditiones plures partim- copulative , partim. disjuntftive adjiciuntur, fi veL omnes, quae copulantur, extiterint,, vei una earum, quae disjunguntur.
Nimirum fi condiciones pluresdisjon&ive adjiciantur , aut omnes funt fimphees , aut quaedam earum , vel etiam, omnes compofitae , quae adeo inter fe copulantur . Quamobrem fi disjunctive adjefta exiftene debet » ubi ea conftet expluribus, ha: omnes extare debent, antequam dici poftit extare conditionem disjunftive adje- ftam . Exemplum tale efto . Si agnatus meus Sempronius mortuus fit Sc me heredem infti- tuerit, vel Mxvia mihi nupferit, dabo tibi Me dici na: operam in Academia navaturo quotannis quinquaginta, aureos - Quatuor huic promiffioni inlunt conditiones , nimirum agnatum meum efle mortuum , eundem me haeredem in- llituiffe, Maeviam mihi nupturam, te Medicina operam navaturum. Prima, fecunda & quarti, itemque tertia Sc quarta copulantur , fed prima, fecunda Sc quarta copulata disjunguntur a tertia Sc quarta copulata. Quamobrem fi valere debet promiffio , aut necelle eft agnatum meum mortuum efle Sc me haeredem inllituifle & 16 Medicina: operam navare in Academia, autMr- viafii mihi nubere Sc. te Medicinam colere in Academia.,
§• 5 34 -
j Quando Quamprimum certum eft deficere conditionem , promiffio pro non fa&a babe^ a > promiffio [eu evanefeit. Condicio en ; m valida efTe nequit:, nifi conditio extiterit (§.46$-)* conditiona. Quando ergo certum eft, eam non extititte , aut exiftere non poffe , confe* ta evane. quenter eam deficere, nec valida fieri poteft promiffio , atque adeo perinde eft» fiat. ac fi nihil promittum fuittet. Patet itaque quamprimum certum, eft deficere C °rui ^ 0n - en ** promiflionem pro non fadta habendam \ feu evanefeere.
Offenditur etiam hoc modo. Quamprimum certum eft deficere conditionetn» evidens eft fieri non poffe ut extet, atque adeo perinde eft ac fi fub conditio' "VrPri' 1 * Promiffio fafta fuittet (§.483.). Sed promiffio fub conditione im* poftibili fafta nulla eft (§-484-), adeoque pro non fafta habenda - Ergo ctian» pro non tacta haberi debet promiffio , quamprimum certum eft conditionem deficere.
fo-

De modo fefe alteri obligandi . 183
Pofter*oris demonftrationis vim ftatim perci- «arumdemque neceflitatem hypotheticam habue? piet , qui ad animum revocaverit ea , qua»-de ritperfpe&tm <§*-ioi.C«i/iw.,) acprobe coafii-e- conditionum certitudine >in fe fpeiftata fupra .an- raverit , in mundo e^trinfece.pcdlibile non ef* notavimus 464 ) , praefertim ubi deter- fe, nifi quod vel extitit, vel a£u praefiens eft,
minatam veritatem contingentium C$* 10 7>CofmO, vel olim exiftet X§« 1 iz. CcfmoL ).
'§• SIS*
Quoniam deficiente conditione rpromifllo pro »on faufta habenda <§,554.}, (htanb promiftio autem poteftativa deficit, quamprimum certum eft 'eam non fuifte evanefcat impletam , aut impleri non pofte; promijfio fub conditione poteftativa f« 8 a pro fub condi . non fa 8 a habenda , quamprimum certum eft , eam non fuijfe impletam , ^aut imple - tionc pote - ri non poffe. ftativa fa.
hia.
Ex.grat. Dabo tibi quotannis , quamdiu ‘fiu- Similiter dabo tibi centum aureos, .fi Ma»viam, diorum gratia in Academia vixeris , quinqua- •(qua: tibi nubere vult , uxorem ducas . Quodfi ginta aureos, fiMedicinae operam naves •-Quod- -tu matrimonium contrahas cum Tanaquilla» cer- li ftudium theologicum eligis , mec Medicinae tum eft , te conditionem adimplere haud qua- operam dare velis , 'certum elt , ^conditionem quam polle . 'Promiflia utaqire evantfeit , nec poteftativam non fuilfeimpletam, Promiftio ira- ego tibi nuptias celebranti dare cogor-centum * que pro non fa&a habenda, «eque adeo ego^ti- quos promiferam, aureos.
• bi teneor annuos quinquaginta *ureosj>rieftare.
'§• 53 ^*
Quamprimum certum eft conditionem deficere t fpes debitum iri ftatim evanefeit. Spes dtbt. Etenim quamprimum certum eft conditionem deficere, promiftio pro non fa<fta' #ww trt habenda (§. 534.). Sed fpetn 'debitum iri ,promiftarius habet ex promiffione q uan ^ e ' conditionata, quamdiu nondum certum eft conditionem extare (§.471* ). Qua- vanefest. mobrem quamprimum -certum eft., conditionem deficere, fpes debitum iri tfa- tim evanefeiu
Ex promiffione conditi-onatapromiflarius non tur deficiente, hjec evanefeit, & ! fpdfua fe frumet nifi fpetn debitum iri 471.). Jlia igi- -Itratum experitur .promifiartus.
r 5 37 -
Promiftio perfonalis eft, quas Teftringitur ad perfonam promiftarii, ita ut pro- p r 0 mi(Tu> mittor nemini obligatus -efte velit nifi promiftario . Confertur autem prommio p er r ona iil in perfonam promiftarii >vel exprefte , vel tacite , quando ex materia promifli q UXnam fit, aliifque circumftantiis colligitur , -quod .promiftbiiynernini nifi promiftario ad y Ptfcftationem velit efte obligatus.
Ex.gr. Dabo tibi centum aureos . quando in dius ibidem degere ac ftudiis operam dare pof-i Academiam profedurus es . Quoniam centum *fis> nemo non mtelligic, promifiioaem reftrin- »urei promittuntur, ne defint neceflani ftudio- gt ad perfonam tuam* rum funatus in Academia, vel ut tanto commo-
4.538-
Quoniam vi promiflionis jus exigendi-, quod promittitur, in promi ftarium -fiW tne * transfertur (§.361.), quando vero promiftio perfonalis eft , promiftor nemini• obligatus efte vult nifi -promiftario (§.537.); in promiffione perfonali jus exigendi promittitur ad perfonam promiffarii 'reftringitur , ita ut nemo alius prxftatio - nem promijfi fuo nomine exigere poffit , confequenter Sejus ad id , quod promittL tur > a d folam promiffarii perfonam reftringitur .
—S,
Ita

184
Pars 111. Cap. IV.
Ita fi tibi promitto centiim aureos , quando promittuntur m quatitor anno» centum turei; •in Academiam profediurus es, nec frater tuus 4 non tu per annos duos, frater tuus itidem per fi tu vel maxime velis , eos exigere poteft , biennium eos exigere valet, quando in Academiam profiafcitur. Vel fi tibi
•in Academiam profediurus esj nec frater tuus
§■ S3?-
jus perfo- Jus perfonale eft, quod ad perfonam, cui competit, ita reftringitur , ut ab mle quidni, in aliam transferri non poflic.
fi :
Hinc dici folet , jus perfonale non egredi transferre potes , adeoque fi tu in iis habitare perlonam, cui inhairec. Ita fi tibi competit jus nolis, tuo nomine non alius in iifdera habitare perfonale habitandi in meis a»dibus , jus hoc poteft. Similiter fi tu conviftu meo uti debes, nullo modo, quicunque tandemfuem, in alium non alium in locum tui fubftituere potes.
%. S40.
Quale jur ex p rom l[fu,ne perfonali acquiritur, perfonale ejl . Etenim jus , quod i
avqutratur ^ promiffione perfonali acquiritur, ita reftringitur ad perfonam promiffariii
ex promtf- m a i;j com petere nequeat ( $.538.)* Quoniam itaque jus , quod ad perfonami ftont terb- - - _11„ _„ „1:_
perfonale eft (§. 559.) ,* jus , quod ex promiffione perfonali acquiritur perfo- nale eft*
Ita fi tibi promittuntur , quindiu in'Academii vixeris 4 centum quotannU aurei > jus , quol acquiris, eos exigendi nonniii perfonale eft.
uindiu iuAcademii vixeris 4 centum quotannU aurei > jus, quoi
acquiris
§. J41.
Jus perfo- j UJ perfonale alienari nequit , feu in fe inalienabile eft. Neque enim a perfo* ■tale ina. na ^ cu j competit, in aliam transferri poteft ( §- 539. ) ; confequenter ipfa de mnsbile. eo> tan quam re fua incorporali, pro arbitrio luo difponere nequit , adeoque nec jus iftud in dominio habet ( §. 118. part. z- Jur. nat. ). Quamobrem cum alienatio in translatione dominii confiftat ( §.66z.part. 2 .Jur. nar.) , adeoque quod I in dominio noltro non eft, alienari non poliit j jus perfonale alienari nequit» , confequenter in fe inalienabile eft.
Res incorporales in dominio efle pofle de- demonftrationem loco citato datam .perpendat* monftravimus alias (§. 116. part. z. Jur.nat.). verum etiam releget , quje ibidem annotavi Quamobrem fi cui dubium quoddam circa pro- mus • politionem prasfentem fuboriatur, is non modo
§. 542.
Jus perfonale cum ipfa perfona extinguitur , feu morte ejus exfpirat . Etenim 1 ’* nerfn na rui competit , in aliam non transferri poteft (^539.) . Quandoigitu* ipetit, moritur, nemo eft > cui competere amplius polfit . Atque morte ejus, cui competir, idem exfpirare , feu idem cum ipfa per*
Jus perfo- n p r fn na rui
do diftnat
morte ejus, cui competir, idem exfpirare
fona extingui.
$• S 43 *
Perfonale 1
m genere Perfonale in genere dicitur, quod pekfonae cuidam ita inhseret , feu cofflP* quid dica- tit> ut ab ea in aliam nullo modo tranare poftit.

De modo fefe alteri obligandi, 185
Quoniam hoc termino fubinde utemur , pia- num numerus praeter neceffitatem fit multipli- iuit eundebi in genere definire , ne definitio- cindus.
§• 544 *
Si promiffio conditionata fuerit perfonalis , [pes debitum iri -etiam perfonalis efi* Q ua d s .fp es Ex promiffione conditionata promiffarius nonnifi fpem habet debitum iri, quam- e * a f° n ' u °* diu incertum eft, conditionem extare (§.471.)) quas in jus erigitur, conditio- re extante ( §.469.473.). Enim vero jus hoc perfonale eft , fi promiftio fuerit 9
perfonalis (§.540.). Quamobrem & fpes debitum iri perfonalis efie debet , fi tiatur, promiftio conditionata perfonalis fuerit.
Sane fpes debitum iri foret tibi inutilis, quae rniftario fpes debitum iri competere poteft:.« Si excitat jus, quo uti non potes ( §. . Ne- tibi in Academiam profefturo promitto centum
mini niifi promiftario quid deberi poteft , ubi aureos, nemo habere poteft fpem eos obtinendi conditio extiterit. Quamobrem necalii nifipro- ubi in Academiam proficifcitur, praeter te.
§• S45-
‘Quoniam fpes debitum iri ex promiffione conditionata perfonali orta perfo- iralis eft (§.344.); quicquid autem perfonale eft , nullo modo in perfonam i tum tTan f m aliam tranfire poteft (§,543.); fpes quoque debitum iri , quam ex promiffionef en i , vs i’ conditionata perfonali babet promiffarius , in alium transferri aut tranfmitti nequit J tYa nfmitti
, pojftU
Eft nimirum non minus, quam ipfum jus , quod excitare valec , conditione extante , ina- iienabile (j.f+a.).
546 .
Si promiffio conditionata fuerit perfonalis 6* promiffarius , antequam exifiat con • Quando
ditio, moriatur) hoc mortuo illa evanefeit . Etenim antequam conditio exiftit , evansfeat promiffarius non habet nifi fpem debitura iri ( §. 47 r. >, qua; demum in jus eri- p r0 r>\,ffio gitur conditione extante ($.459.473.-), fed perfonale (§. 540.). Enimvero fpem conditio™. debitum iri, quam habet promiffarius ex promiflione conditionata perfonali Jta ptrjw** 'in alium transferre vel tranfmittere nequit (§. 545.), nec jus, quod ex ea ori-//j. n poterat, in alium tranfire poteft (§.538..). Quamobrem cum morte promif- farii evanefeit fpes debitum iri, quam ex promiffione conditionata perfonali habet, nec fi poft mortem ejus extet conditio jus quoddam oriri poteft ad id, quod promiffium eft, alii cuidam perfonae competens. Patet adeo promiffionem tvaneicere, fi promiffarius moriatur., antequam conditio exiftit, ubi ea perfonalis fuerit.
Ex.gr, Promitto tibi , fi filius meus iter fu- praetendere nequit» fed morte tua ftatim extin- fceperit, habitationem in aedibus meis , confue- guitur promiftio • Similiter promitto tibi pro» wdine tua ufurus . Nemo non intelligit , pro- xima seftate gradum Doftoris petituro cernam mifiionem efle perfonalem (§.^38.) . Quodfi aureos . Tu moretis , antequam gradum illum ergo moriaris ante illud tempus, quo-filius meus -petere poftis > promiftio evanefeit , nec quic- >n oras peregrinas proficifcitur , fraterituus, qui - quam haeres tuus a me exigere poceiU h*res exiftit , habitationem in aedibus meis
547-
Promijfio realis dicitur, quae perfonalis non eft, confeq-uenter q-uac ad perfo- promiffio 'nam promiffarii non ita reftringitur, ut promiffarius nemini ad praeftationem reM y ts obligatus effe velit,-nifi promiftario, rei magis , quam perfonae habita ratio - narn fif .
* c (■$• 5 . 37 *) •
-(Polfii Jus Natura Xom . III . A a
Vul-

18<5 Pars 111.
Vulgo dicitur ] promiffioiifm realem efle , qua; in rem concipitur > fed cum obfcurius di- ftum lit in rem concipi , nifi diftinfte intelli- gjtur , quid in rem concipi fignificare debeat i ideo malumus dicere, quod promiflio realisfic, quje perfonalis non eft . Quando nimirum ex- preffe non dicitur , me nemini nifi tibi velle efle obligatum ad praedationem ejus, quod pro- mittitur , nec ex materia promifli , nec aliis cjrcumftantiis faltern probabiliter hbc colligi
i-
Caf. IV.
poflic > realis erit promiflio. Ex.gr. Si quando de reditu filii mei fermo fuerit , nil magis in votis habens quam ut falvus & incolumis re. deat, tibi promitto quatuor aureos fub hac con-’ ditione , (I falvus ac incolumis redierit filius meus, nemo non intelligit, in hac promiflione magis rei, quae promittitur, quam perfonae ruat rationem haberi, adeoque non perfonaiem, fed realem efle promiflionem.
54 s -
I
I
i
I
Spes debitum iri , quam promijfarius ex promifjione conditionata reali habet , in | i/!a fpes e* a i{ urn transferri aut tranjmitti potefl . Etenim cum promiflio conditionata realis promiflione non p 1( . p er f on alis , adeoque non ita reftringatur ad perfonam promiftarii , ut condmonata p rom j{p or nemini nifi ipfi obligatus efte velit adpraeftationem promilli (§.548.); 7 ium na»' P rora, ffori perinde eft, five promiftario, five .alii prasftet promiffum , confe- mitti to^t' quenter cum translationem, vel tranftniftionem juris a te acquirendi in alium mt * Jjl 'non prohibuerit, a te quoque fpes debitum iri , ejus conditione exiftente jus excitatura, in alium transferri aut tranfmitti poteft.
\
Ita in exemplo propofito fpem debitum iri quatuor auteos , fi filius meus falvus ac incolu- inis redierit, pro lubitu tuo in alium transferre potes, nec quicquam obftat , quo minus hoc facias . Nimirum fpes illa debitum iri cum jus excitet , conditione extante , aequiparatur juri acquifi.to, unde etiam a nonnullis jus conditio- nule appellari folet . Ex iis autem , quae paulo ante quoad promiflionet» perfonaiem demon-
ftrata funt (§ , abunde liquet, fine ulli
reftri&ione affirmari minime pofle , quod jus conditionale omne in alium transferri aut transmitti poflic , confequenter quando Imperatoc dicit , fpem debitum iri in haeredem tranfmit- j ti , fi priufquam conditio extet mors nobis ok tigerit §. 5. I. de V. O id citra injuriam intel- ligi non pofle nifi de promiflione conditionatt rcall, minime autem de perfonali.
§• 549 «
• / Quoniam fpes debitum iri , quam habet promijfarius ex promiffione conditionatt reali , in alium transferri ac tranfmitti poteft (§.548.'), ea morte promijfariinon
p omijjio extinguitur , neque adeo -etiam promijfto ipfo mortuo , antequam .extet conditio , evunejcat , evane fl c j tt
Quodfi futura praevidere poiTemuS , quemadmodum ea praevidet Deus , nihil promitteremus mfi fub conditione certo extitura , fi quid vero promitteretur fub conditione non extitu- ra, hjec pro lmpoffibili haberetur . Atque adeo in cafu priori promiflio conditionata foret pro- miifio in diem facta CH.foi-) > in pofteriori j foret nulla (§.484.). In priori igitur cafu
condicionaliter promiflum flatim deberetur, fed exigi nonpoflec nifi extante conditione (§.*op), atque ea de caufa jus ad id, quod promittitur,
'ftatim tibi competeret , non vero tantummodo fpes debitum iri • Quamobrem cum eo ipfo momento, quo quid promittitur, in fe certum fit, licet incertum ex parte promifToris & promito* rii, qua: incertitudo veritati nullum affertprx- j judicium, conditionem vel excituram , vel non I extituram i 'tanto clarius inde perfpicitur, 'fpem 1 debitum iri ineocafu jam efle jusquoddain, quan» - do extitura conditio ., atque adeo recie vocari jus: quatenus tamen ignoras, mum ea reverijw lit, ideo jus conditionale appellatur.
§. 5 jo. '-V- 1
Qualis obii- Conditioni poteftativ* ex parte premiffarii inefl obligatio eam adimplendi condi * gauo ipfit tionata , fi nempe volueris , ut valeat promiflio. Etenim fi conditio fuerit pote- conditioni ftaciva, ea ab arbitrio promiftarii pendet (§.487.) . Quamobrem cum promif- potejutivie fo r nullum promiftario jus ad id concedere teneatur, quod promiftum eft, nifi
Zcl 7 rr\-' ce . r i um flt e * tare (§- 479 -); fi promiftarius velit , ut valeat pro-
frormyarit, xmflio, necefte eft, ut conditionem poteftativara adimpleat . Hxc agendi ne-

De modo fefe alteri obligandi *
187
ceffitas cum obligatio fit (%* 11$.part. i*Phil.praff.univ.) ; evidens omnino eft: conditioni poteftativae, quae refpicit promiflarium , ineffe obligationem adimplendi eandem conditionem, nempe fi voluerit, ut valeat promiflio.
Ex-gr- Si tibi promitto, quamdiu in Acade- navandi conditionata, fi nempe volueris, ut ti- mia vixeris , quinquaginta aureos annuos , fi bi iu Academia viventi dem quotannis ?q. aq- ftudio Theologiae operam dederis : huic condi* reos. tioni ineft obligatio Audio Theologiae operam
§. 551.
1
1
i
/
i
Si conditio poteflativa ex parte promijfarii fuerit perfonalis ; ea adimpleri nequit Qualis fit ttifi ab ipfo promiffario , [eu obligatio eam adimplendi perfonalis e fi . Etenim fi obi ignio conditio poteflativa ex parte promiflarii perfonalis eft, ea ita confertur in per .aiimp/end* fonam promiflarii , ut in aliam perfonam migrare minime poflit (§.54 %.) .conditionem Quoniam itaque conditioni poteftativte ex parte promiflarii ineft obligatio eam potejlati- adimplendi condionata, nempe fi voluerit, ut valeat promiflio ( §.550.); haec VAm P er J° < quoque obligatio ita inhaeret perfonae promiflarii , ut conditionem poteftati-™^” • vam nonnifi ipfe adimplere debeat, fiquidem velit , ut valeat promiflio , nec alius ejus nomine hoc facere poflit. Quamobrem patet, conditionem adimplendi conditionem poteftativam adimpleri non pofle nifi ab ipfo promiffario , fl fuerit perfonalis , confequenter & obligationem adimplendi conditionem poteftativam perfonalem efse (§.543.)«
Non adeo in hoc cafu per fe fecifle putatur, quod quis per alium facit . Ex.gr. Dabo tibi centum aureos , fi uxorem duxeris , fi ftudio Medico operam navaveris , fi gradum Doftoris petieris. Tu uxorem ducere , ftudio Medico operam navare, gradum Doftoris petere debes, ubi adimplenda conditio i nec ea pro adimpleta habetur, fi tui loco frater tuus hxc fecerit voluntate tua • Similiter dabo tibi decem aureos , fi
MSC. defcripferis propria manu, aut, fi MSC, defcripferis , & ex circumflandis intelligitur , velie me, ut propria manu defcribas. Non igitur adimpletur conditio, fi idem per alium de- fcribi cures , etfi perinde videri poflit , utrum a te , vel ab alio fuerit defcriptum . Poflunt enim mihi efle rationes fingulares , ob quas a te, non ab alio id defcribi velim.
§. 55 2 .
Si conditio poteflativa ex parte promijfarii non fuerit perfonalis ; promiffarius Qpandopet tam per alium adimplere pot eft . Etenim fi non fuerit perfonalis, nec ita in per- a jl um fonam promiflarii confertur, ut ab ipfo prsecife fiat, quod fieri debet (§. 543.), ^ eu fcd hoc magis intenditur, ut fiat , quod fieri debet , confequenter in arbi-^ ,r * trium promiflarii tacite confertur, utrum ipfe, an per alium hoc facere velit, quod aeque per alium , ac per fe facere eum pofle palam eft. Quamobrem conditio adimpleta eft, etiamfi promiffarius per alium faciat, quod ab co fieri de- bet. Atque adeo patet, conditionem poteftativam non perfonalem a promifsa- rio per alium quoque adimpleri pofle.
Ex.gr- Dabo aureum , fi Maevio perfuaferis , ut niecum MSC. quoddam defcribendum communicet . Nemo non videt , mea non referre , utrum ipfe hoc feceris , an feceris per alium : ne Que enim alio fine tibi dare volo aureum , quani ut MSC. a Maevio accipiam , Sc ipfius
confenfu dcfcribere valeam . Conditio igitur adimpleta , five tu Maevio perfuaferis hoc , live te autore hoc fecerit alius . Ex ipfo autem fafto , quod conditionis locum fubic , aliifque circumftantiis colligitur , utrum conditio pote- ftativa perfonalis fit, nec ne.
$• S53- .
Quando ta
Conditio poteflativa adimpleri dicitur in forma fpeciflca , fi praecife hoc fiat, forma fpa quod promiffor a promifsario fieri vult, feu in genere fi is , qui eam adim- cifica^uan-
A a z plere

H '
I 88 Pars III. Cap. IV.
dopertequi- plere debet, prxcife Hoc faciat, quod fieri debere dicitur . Eadem vero per polhn: con- #qui follens adimpleri dicitur, fi quid aliud fiat, quod ei, cujus intereft adim- ciitio pote. pf er i conditionem, asque aut magis utile , .habito refpeftu ad finem , quem jlatrva a. intendit. eiimpleatur.
E.gr. Si dico: dabo ducentos aureos, fi Mx- viam uxorem duxeris; ubi tu hoc feceris , conditio poteftativa in forma fpecifica adimpleta • Similiter fi dico: dabo decem aureos, fi ad nundinas Lipfienfes mecum proficifcaris * ubi nie- cum profeftus fueris , conditio poteftativa in forma fpecifica adimpleta* Quodfi vero dicam : dabo tibi quinquaginta aureos , fi effeceris , ut Mxvia mihi obtingat uxor , £c ego eam ducere
velim , quia dives eft, tu vero efficias , ut alii virgo ditior & pulchrior mihi obtingat uxor; conditio poteltativa adimpleta eff per aliud x • quipollens . Etenim Mxvia in hac conditione tantummodo fpefiatur tanquam virgodives, cui adeo fi fubftituitur alia ditior ac praeterea pul- chlior , conditio in fe non mutatur , fed eadem manere intelligitur, fi eam metiaris cxfine pro. mittentis, quem is intendit*
§• 554 -
Quando finis , quem intendit promiffor per conditionem poteflativam a promiffario adim» ccndttioiem plendam <eque obtineatur , five ea informa fpecifica , five per aquipollens adim» tote fati- pleatur ; per aliud aequipollens eam adimplere poteft promiffarius : fi non , in forma -vam adim- fpecifica adimplenda . Quoniam promiflor promiffario obligari nequit nifi volun* plere liceat tate fna (.§■ $57* 386.),; quando quaeritur, num conditio poteftativa a proraiffa* per aliud <e- rio in forma fpecifica fit adimplenda, an per aequipollens eandem adimplereli* quipollens , ceat, fpe&anda potiffimum elt mens promififoris , an eam in forma fpecifica quando «e-adimpleri voluerit, an vero in arbitrio promiflarii politum reliquerit , utrum cejfario in eam in forma fpecifica, an per aliud aequipollens adimplere velit , obligatione forma fpe* eam adimplendi metienda ex voluntate promifforis , unde oritur jus eandem cifica adtm. per aliud aequipollens adimplendi (S.zi.part. v.Jur.nat .). Quodfi ergo non ex* plenda . preffe confiet de voluntate promifforis , in quo cafu nulla efi difficultas , nec eam explorare detur, quod nemo non confultum judicabit; mens quaenam fuerit promiffori, abunde colligendum. Quamobrem ubi confiat de fine , ex cir- cumftantiis aut ipfo fatto, quod conditionem fubit , haud difficulter colligendo; nemo non videt adimpletionem conditionis fpe&ari debere tanquam medium finem iftum confequendi (§.937 .Ontoi). Perinde igitur eft ac fi promiftor di- xiffet: dabo vel faciam, fi effeceris, ut hoc fine potiar. Quamobrem cum promiffor fine fuo potiatur, ubi conditionem poteflativam per aliud aequipollens adimpleverit promiffarius (§.555.); eandem quin per aliud aequipollens adimplere poffit. dubitandum non efi.. Atque adeo patet, conditionem poteflativam a promilTario per aliud aequipollens adimpleri poffe, fi finis, quem intendit pro- miffor per eandem adimplendam aeque obtineatur , five in forma fpecifica , fi- ve per aequipollens adimpleatur, in cafu autem. oppofitQ in forma fpecifica ne* cefiario effe adimplendam..
Patet hoc in exemplo , quod ante dedimus (not. ) • Etenim fi ego intendam ducere
uxorem divitem , ac ideo mecum conftitui ducere Mxviam , fiquidem ea mihi ux-or obtingere poflet; matrimonium cum Mxvia contrahendum (pectatur tanquam medium divitias acquirendi abfque labore ac fudore 5c quidem ftatirn . Quamobrem cum matrimonium cum alia virgine ditiore, quae prxterea magis adhuc aliis dotibus fefe commendat , ineundum fit etiam medium finem a me intentum confequendi >■ intentioni mex xque fatisfacit promiffarius • five effecerit, ut Mxvia mihi obtingat uxor , five alterius citioris , & ob alias dotes magis adhuc commendabilis favorem mihi conciliet , ut in
matrimonium mecum ineundum-confent-iat. Ec- | cur igitur non perinde conditionem poteftativa nj xque adimpleviffe dicendus eft , fi pofte* rius , quam fi prius fecerit ? Perinde nimirum eft, ac fi promiflario fub har conditione generi» promififfem : fi effeceris , ut tantas vel majore* confequar opes , quantx funt .Mxvia?, ducendo uxorem- . Dixi tamen confultius elfe , fi n erl poffit , ut ante mentem promiiloris explores , num conditionem poteftativam per aliud a?qui* pollens adimpleri velit , tam ut tanto certius conftet intentioni promifforis effe fatisfaftum » quia fubinde prxter finem primanum alii fubef- fe poffunt fine$ fecundarii, quos ille una intendit , minmve autem confeqmtur , nifi in forxa
I)
k

De modo fefe alteri obligandi*
iSp
fpecifica conditio poteftativa adimpleatur , tum ne evitentur lites , fi forfan , adimpleta conditione per jequipollens , promiflorem poeniteat promiflionisfaft* & ut eam eludat, conditionem non adimpletam efle contendat, quia nonadim* picta fuit in forma fpecifica , cum homines ad promittendum, quam ad prxftandum, quodpro- milfum eft , haud raro fint faciliores • Ea de caufa confultius quoque eft , nifi de exprefla promifloris voluntate conflet, quamdiu fieri po- tefl, conditionem adimplere in foxma fpecifica,
quam per aliud ajquipollensquamvis fi tu ef- fes promifloris loco eandem per aequipollens adimpleri malles- Quemadmodum enim non eadem asque placent omnibus , circa idem ita nec eadem eft omnium voluntas . Metienda autem eft obligatio adimplendi conditionem poteftatt- vam ex promifloris, non ex promifiarii voluntate . Et prudentia fuadet , ut eligatur , quod tutius: tutius autem omnino eft, quod arcet lia te» de adimpleta conditione movendas..
§• 557 *
Si impletio conditionis poteftativa fuerit medium , per quod finis a promijfore in- tentus obtinetur , 6* promiffarius impeditur , quo minus eam adimplere pojjit , utut va ' r maxime velit * promiflio valida non eft; in cafu oppofito valida ejl . Etenim fi \m~P ro ™!M 10 pletio conditionis poteftativse fuerit medium, per quod finis a promiffore in-™!? lt !° P°’ tentus obtinetur; promiffio non fit nifi finis confequendi gratia, nec promiffor in promifTarium ullum transferre vult jus exigendi quod promittitur, nifi ubi eundem fuerit confecutus (§. 361. 462. }. Conditio adeo poteftativa fine ulla re- p gc n mentttm ftriftione adje&a intelligitur, nec ea dici poteft effe voluntas promifforis : da 't n r u p afa b; bo adhuc fi, ubi habueris animum conditionem implendi, in poteftate tua non / e< / fuerit, eam implere, confequenter implendi animus pro ipfo facio haberi ne» quit, etiamfi per promiflarium, qui impedimento tollendo non par fuit , mini, me fteterit, ut conditionem impleret. Patet itaque nonnifi impleta conditione validam efse pofse promifiionem , confequenter fi impletio conditionis potefta- tivae fuerit medium, per quod finis a promiffore intentus obtinetur , & promiffarius quocunque modo impeditur, quo minus eam adimplere poflit , utut maxime velit, promifiionem validam non effe. Quod erat unum .
Enimvero fi impletio conditionis poteftativse non fuerit medium , per quod finis a promifsore intentus obtinetur, promiffio non tam fit intuitu hujus con. ditionis, quam perfonae promifsarii, adeoque in ea Ipotiflimum fpe&atur animus conditionem implendi. Voluntas igitur promifsoris hsec fuifse intelligitur: dabo, fi hoc feceris, & dabo adhuc, fi habueris animum faciendi, in poteftate autem tua non fuerit, ut facias. Atque adeo voluntati promifsoris , qua pra- mifsario ad aliquod prseftandum fefe obligavit (§.363.), confentaneum eft , ut animus implendi conditionem habeatur pro ipfa impletione . Quamobrem fi impletio conditionis poteftativae non fuerit medium, per quod finis a promif- fore intentus obtinetur, valida eft promiffio, ubi promifsarius impeditur , qua minus conditionem implere poflit, etiamfi velit. Quod erat alterum .
Juris adeo pofitivi eft r quando fiinpliciter «ne ulla limitatione dicitur , conditionem po- teftativam pro impleta haberi , fi qui eam implere debet fafto adverfarii vel cafu impeditur Quo minus poflit . Ex.gr. Si dixero : dabo tibi mille aureos , fi agnatam meam uxorem duxe- rls > nifi circumflantia? aliud infinuent , nemo non hinc intelliget , me profpicere velle agna- ,£ .roe<e de matrimonio felici , aut votis meis rc lpondente. Impletio adeo conditionis medium e u , quo finem intentum confequi licet , cujus confequendi gratia facta eft promilfio . Pona- nius jam te ambire favorem puellae , fed eam tibi nubere nolle , nec parentes m matrimonium confentire velle. Per te igitur non flat , ut conditio , fub qua fada eft promiflio , jm- pleatur, etfi nihil omiferis eorum» quae erpar- le tui defideraripoterant. Quoniam tamenpro-
miflor nondum confecutus eft finem , fub cujus confequendi conditione promiflio faCla intelligitur > nec tibi dare tenetur nulle aureos , nifi dici debeat eum eofdem tibi debere, etiamfi non exiftat conditio, quodutiqua abfurdum (§468). Ex anterioribus fatis fuperque conflat, jus p-to- miflarii metiendum elfe ex voluntate promifloris , atque ideo hanc unice efle refpiciendam , ubi definiendum , utrum promiffor promiliario fit obligatus , nec ne , & ad quid eidem teneatur. Idem adhuc clarius intelligitur , ubi dixero: Dabo tibi centum aureos, fi cum filio meo» quamdiu. in Academia vixerit, amicitiam colueris, 8e confiliistuis ffudia ejus adjuveris. Filius autem meus militiae fe dat , nec itudiis operam navare vult . Tu cafu impediris , quo nnnus conditionem poteftativam implere poflis , etfi de animo ruo eam adimplendi fatis conflet ;
non
-A
1

ipo 'Pars. 11L
non tamen idea dici poteft , me tibi centum aureos debere . Ceflat finis , cujus confequendi gratia fa&a proniiffio, 5c cujus confequendi me* dium erat conditio poteftativa. Quamobrem nec tibi quicquamdebeo, praefertim cum in hoc ca- fu quod promittitur fpeftetur tanquam praemium faftr tui- In cafibus nimirum particularibus rationes etiam particulares fuppetunt , per quas, adhuc clarius rntelligitur * cur promiffario impedito, quominus conditionem impleat, etiam- fi velit , ea pro impleta haberi minime poffit . Falluntur omnino , qui fibi perfuadent, conditione poteftativa proiniflionem totam conferri in voluntatem promiflariiTica ut ab eadem pen- deat ejus validitas , Exemplum cafus alterius , quo validam efle diximus proiniflionem , quando promiffarius impeditur , quo minus impleat conditionem , utut maxime velit , tale elto . Promitto tibi nummum aureum , fi opus, quod fub manibus eft* ame nundinas proximas abfol- veris* Tu oninem adhibes operam,, ut conditio-
$•
Cap. m
nem impleas . Enitnvero per aliquot hebdomj. des. eidem vacare morbo impediris, ut adeo non amplius in poteftate tua fit opus ante munditias proxmas abfolvere . Dico me tibi numinum au- reum debere . Etenim nemo non videt , num- mum aureum efle nuinus , quod tibi debuit elfe motivutn omnem adhibendi diligentiam, utopu* ante nundinas proximas abfolvatur . Quamob- rem perinde eft, ac fi dixiflem : fi omnem ad, hibueris diligentiam, ut opus , quod fub manibus eft , ante nundinas proximas abfolvatur, dabo tibi nummum aureum * Quodfi ergo tu eam adhibueris diligentiam, qua lfatuto tempo- re opus abfolvi poterat , voluntati meje fatisfe- cifti. Quod vero morbo fueris impeditus , quo minus eadem diligentia laborem continuare po. tueris s id tibi minime imputandum (5-u8. p- 1 . PhtL fretft. univerf. ) . Quamvis igitur con- ditioabm implere non potueris , hoc tamen in cafu pro impleta habetur , confequenter ego ti* bi nummum aureum dare teneor.
Obligatio tfus , cui ob certum /j- nem aliquid datur .
Si quid tibi datur ob certum finem , fcilicet ut hoc facias ; tu ad faciendum obii * garis , & , nifi feceris , quod datum refiituere teneris . Etenim fi tibi quid do certo fine, nimirum ut hoc facias, animus omnino mihi eft non dandi nifi fub hac conditione ut, ubi acceperis, hoc feceris , confequenter ut quod datum reftituas, nifi feceris : i(d quod ex ipfa notione finis manifeftum eft ( Ontol.). Quamobrem fi quod datur acceptas, tu declaras , quod velis, fub hac conditione hoc tibi dari, atque adeo nifi feceris, te id reftituere debere , confequenter in dantem transfers jus ad reftitutionem te vi adigendi, nifi feceris. Quoniam itaque promittis, te id fafturum, cujus gratia datur, & , nifi feceris reftitururum, quod datur (§. $6r. )> danti te obligas ad implendam conditionem, fub qua tibi datur & ad reftituendum, quod datur, nifi feceris (§. 363*}, & quia promifsa funt fervanda (§»4jr.)> adeoque faciendum, quod facere promittis (§.450.) i fi tibi quid datur certo fine, nimirum ut hoc facias , utique hoc facere teneris, aut, nifi feceris, reftituere quod datum.
Ex. gr. Do tibi ducentos aureos , ut Doftor fias- Tu in patriam redis fine gradu Do&oris , nec eum petere vis> ducentos, quos tibi dedi , aureos mihi reftituere teneris» Do tibi aureum, ut emas librum, quo indiges, quia ftudio alge- braico incumbere debes . Tu librum illum non
emis, cum Algebram addifcendi animum muta* fti. Aureum igitur , quem tibi dedi , reftituere teneris . Non opus eft , ut plura exempla coacervemus , cum nemo de veritate propofjtionu ambigat , nifi juris omnis imperitus , cujus hic non habenda eft ratio*
§• 557 -
Modusquidr ^ quId P rom ' tt3tur eum * m finem, ut-quid fieri vel prseftari poffit a promif in itroLif. finis P ro P rer quem promifsor promifsario quid praeftare vult, dicitur
fione appel-^°^ us * & P romi Jfio medttlis appellatur.
letur
Ex gr. Promitto tibi dare ducentos aureos , ut Do&or fias : finis , propter quem tibi dare volo ducentos aureos , eft , ut fias doftor. Hic autem finis dici folet Modus , quo tibi centum aureos dare promitto • Similiter fi t'bi futuris nundinis dare promitto aureum unum, ut emere poflis librum, quo indiges in ftudio algebrai-
coj finis, propter quem tibi aureum dare volo, non alius eft, quam ut librum iftumemas* P\' citur adeo is modus , quo tibi aureus prom ltcl tur • Equidem hoc termino carere poterant* quoniam tamen ufu receptus t:ft in Jure » con fultius duximus eodem uti.
$•
8 .
\

De modo fefe alteri obligandi*
tpr ’
§. 55 ^»
Modus impleri dicitur, quando hoc iit, quod ut fiat aliquid prseSatur.
Ex.gr- Do tibi centum aureos, ut Doftos fias. Si Doftor fis, tpodus impletur.
/ §- 559 *
Modi im- plftio quid
Vromijfarius non ante modum implere tenetur , <quam promiffio adimpleta fuerit * Quando Etenim fi modus promifiioni adjicitur , promifsor dicit fe tibi daturum vel modus .ad „ quid praeftiturum , ut hoc facias (§.557«) ? Quamobrem fe obligat ad dan- implendus . dum, vel praedandum, quod promittit, antequam tu feceris, quod ut facias, fe daturum vel praeftiturum promittit ($.363.). Quamvis ergo ubi dederit, vel prseftiterit quod promifit , obligatus fis ad hoc faciendum (§.555*); nontamen ante adimpletam promiffionem hoc facere teneris. Atque adeo patet , a pro- mifsari non ante modum implendum -efse , quam “promiffio adimpleta fuerit (§' 558 .)-
Ex.gr. promitto tibi centum'aureos , ut Doftor fias. Ego ante teneor tibi dare centum aureos, quam tu Doftor fias . Promitto tibi dare unuin aureum , ut librum emas , quo in ftudio algebraico habes opus . Ego tibi teneor aureum dare, antequam tu librum emas. Exempla veritatem propofitionis adeo mamfefte loquuntur ,
ut ea fine probatione facile admittatur . Differt nimirum modus a conditione poteftativa , quam fupra diximus. Hatc enim fi adjicitur pro- miflioni , ea ante adimplenda , quam pro- miflioni, ea ante adimplenda, quam promiflio^ aft ubi modus adjicitur , promiifio ante adimpleri debet, quam modus-
§■ 560. ^
• t Quoniam promifsarius non ante modum implere tenetur , quam promiffione An modur impleta ( §. 559.)', modus promifftoni adjeflus nec obligationem promifforis fufpen- fufpendat dit, nec promijficnis adimpletionem differt , nec differt promiffi exaftionem ex parte obligatis - promiffarii .
Fx.gr. Si tibi promitto centum aureos , ut nas doftor, vel unum aureutn , ut emas librum quendam j non ideo in fufpenfo eft obligatio mea tibi dandi centum aureos , vel unum, nec differenda eft pra»ftafio, fed tu ftatim quod pro- miilumeft exigere potes. Modalis adeo promif-
nem vel diff
.. v . f erat eX * '
dem inftituerit, mutuo tibi dabo pecuniam , ut .Bionem , •'aedes hafce emas Hic autem proiniffioni adlicf tur conditio cafuahs ($ 487.) , fi agnatus m*us moriatur & me hjeredem inftituerit , & modus . nt sedes hafce emas . Similiter nil obftat , quo minus ita promittam : Dabo tibi
■■■••imntu • lviuuaiia aucu piuniii* ul; nat. •, uuuua iui ^lumuum • jls&ukj llLii
«0 differt a promiffione conditionata , fub con- proximis nundinis Lipfienfibus unum aureum ,
ditione fcilicet fufpenfiva ffafta qualis intelli- Situr , qUando fimplrciter dicitur ,'quod obligationem non fufpendat, adeoque promiflor non ante dici poflit promiflario obligatus , nifi conftiterit aliud quiddam faftum -fuifle : dif- ‘ frt etiam a promifllone in diem fafta , quse trjftionem debiti differt , donec dies venerit Quamobrem ea tam a promiffione conditionata, quam ab ea, quae fit in diem, differt . Non tamen ideo repugnat , ut promiffio 8c conditio- mtl » & in diem fafta fimul fit modalis. Cum enim a voluntate promifforis unice pendeat , quomodo promittere velit i modum adjicerepo- telt non minus promiflioni conditionata: 5 c in diem fafta; , quam purae. Ex. grat- Nil obftat , quo minus tibi promittam: fi agnatusmeus, qui -gravi morbo decumbit , moriatur, & me haere-
ut librum emas. Hic promiflo fit in diem , fci- licec quando nundinae erunt LipfienfeS, Sc modus eidem adjici<ur , ut emas cereum librum • Imtno nec obftat , ut ita promittam: Dabo ducentos aureos , quando Doftor fies , 5 c ut Doftor fias . Hic promiflio fit in diem , quatenus dare volo tempore, quo Doftor fies : adjicitur eidem conditio poteftativa , quatenus dare volo, fi Doftor fias {.hanc enim tempus incertum involvit )i adjicitur etiam modus, quatenus da- Te volo, ut Doftor fias. Exempla ha:c fatis clare inculcant, promiflionem probe expendendam efle, antequam definiri poflit, quasnam dit obligatio pronnffori & quodnam ex ea nafcatur jus p-romflarii , ac num hic ante , vel poft irrv« pletam obligationcm ad quid obligetur-

igz 'Pars 111 . Cap. IV. •
§. $61.
An modus Quoniam modus non differt promiflionis impletionem ( §. 560. ) adeoque ftt conditiones perfedlionem, fufpenfiva autem conditio non eft, quae attus perfeftionem fufpenfiva .non differt, donec illam extare certum fit ($.488.) i modus, qui promifiioni ad< j icitur , conditio fufpenfiva non e fi .
In fenfa philofophico , qui a communi lo- nis fola fpe&etur In promifiione conditionata ; quendi ufu non differt , dici omnino poteft $ feu fub conditione fadh , quando de ea fimpli. me tibi quid promittere fub hac conditione, ut citer loquuntur, ideo negatur , modumeffe con> hoc facias, veluti ut Doftor fias , adeoque hoc ditionem. Negantes tamen non aliud fibivelle, fenfumodus conditio eft. Enimvero modus non quam quod vult propofitio praffens j ex didis eft conditio fufpenfiva : qua; cum Jftis Roma* abunde liquet •
§. $6z,
n , "Promifiione morali adimpleta y promiffarius modum adimplere tenetur : finonadim^ ~p- iaY) p plcverit , quod ex promifiione confecutus , refiituendum. Etenim fi promiffio mo* W< d'mt)l U adimpletur, promifsor promifsario dat vel prasftat, quod promiferat , ut dut™' promifsarius quid faciat, vel praeftet ( §. 557.). Enimvero fi quid tibi datur, vel praedatur ob eum finem, ut hoc facias , five praedes , ad faciendum feu praedandum obligatus es, &, nifi feceris, quod datum , reftituendum (§. Quamobrem promifiione modali adimpleta , promifsarius modum adimplere te. netur, 8c, fi non adimpleverit , quod ex promifiione confecutus , redituea- dum (§. 558.).
Exempla ante (not. §. ?? 7 . Sf9‘) data propofuionem prscfentem illuftrant.
§* S*. 3-
<3uid mo . Quoniam promifiione modali adimpleta, promifsarius modum adimplere te. Jm efficiat [ netur ( §• 5^-), non vero ante ( §• 559-) -» modus indicat, quid adimpleta promij- 'fione fieri debeat a promiffario , feu indicat , quanam Jit obligatio promijfarii ptf promijftonis impletionem.
§. ;S 4 .
Quando eat * em ratione patet, modi, qui adjicitur, in promifiione fub conditione /«• modi ha - fP en fi va aut i» diem fa&a , non ante habendam effe rationem, quam ubi promip htndi ratio rius confecutus, quod vi ejufdem confequi debebat.
in promi fi fione jub conditione
Hoc ideo addimus , ut conflet , fi promiffii fub conditione fufpenfiva vel in diem fatfta fue fufpenfiva r ‘ t m °dalis, ad eam ante applicari debere, qua Cf)*?» diem ^ P lom ‘ffione conditionata & in diem fa<ft, '"demonftrata fuerunt, antequam applicentur ea
fifia .
quae de modali oftendimus . Quamvis adeo di •citur , modum non differre obligationem prO' mifforis (§-560.), confequenter quod debetur , ftatim deberi , Sc ftatim exigi poffe > idem ta^ men non antelvalet, quam ubi conftiterit, va' Jidam eflic promiflionem conditionatam (§-467,)
Et idem eodem modo dici poteft quoad debui cxaftionem , (i promiffio modalis in diem nsj C §. Joi* ) . Quamobrem ubi definiendum >.Q u1 ^ debeatur ex promiffione modali fub conditione fufpenfiva , aut in diem fa&a i primo nonI*t' tenditur modus , ac deinde promiffio moiim confideratur tanquam tum demum fadtx» Q u4n * do valida intelligitur conditionalis , ve l di £{ venit, in quem promiffio fadia. Exempla P 41 } 10 ante (»^r,|.j6o.) .data , qua: dicuntur, l * lu ' ftrant.

i
De modi fefe alteri obligandi
S. $ 6 $.
i n
Si promijfio in diem fa&a fuerit realis & promijfarius moriatur ante diem ; pro - Quaudo
tnijfio fubjtjlit . Jus enim quod ex promiffione reali acquiritur, perfonale non mortuo pro. eft (§. 547*)-» adeoque eodem modo oftenditur , ideo transferri vel tranfnritti mijfario a n. j»ofse in alium, quo fnpra evicimus, fpem debitum iri, quam proraifsarius ex te Hiem , promiffione conditionata habet, in alium transferri ac tranfmitti pofse (§.548.). promijfio in Unde porro fua fponte fluit, etiamfi promifsarius moriatur promiffionem tamen diem faB* realem in diem fa&am fubfiftere. fubftflat*
Statim nimirum debetur, utut ante diem exi- perfonale non fit , nilobftat quo minus in alium gi non poffit (.§.501.) , adeo jus exigendi jam tranfmittatur (§. jjjj. ) , adeoque morte pro-» a&uhabet promiflarius, quamvis ejus exercitium miflarii non extinguitur* in certum diem differatur- Cum adeo hoc jus
§. j
Si quod tibi datur ad certum finem , nimirum ut hoc facias , tu vero moriaris * An morte antequam facere potueris , feu modo nondum adimpleto', quod datum reftituendum . ejus , cui 'Si quid enim datur ad certum finem, nimirum ut hoc facias ; fi non feceris, quid ad cer _ <juod datum reftituere debes (§. 556.) , adeoque manet reftituendi obligatio, tum finem donec feceris, confequenter donec modus fuerit adimpletus ( 558. ) . Quod datur obii .
ergo moriaris., antequam modus fuerit adimpletus; quod datum reftituendum- refli*
tuendi ex*
Ex.gr. Do tibi ducentos aureos , ut Doftor fias . Quodfi mpriaris , antequam Doffcor fias ducenti aurei fiant relfituendi . Similiter do ti- fii librum , if* Audio algebraico incumbere pof- fis. Quodfi morraris , antequam eidem te con- ■fecres , liber refiituendus . Probe autem notandum ell , pofle aliquid dari intuitu certi cujuf- dam finis , fcd ita , ut accipiens eum confequi Polfit, fi velit, nulla autem impofita necefiita- te eum confequendi • Tunc enim., quod datur, non datur ad hunc finem , neque tu accipientem vis efle obligatum, ut factat, & nifi fecerit Teftituat, & quod finis videri poterat, refpe&u <ui mocivum magis eft , quam finis : quod ta- Wfia aon admittendum , atfi ubi circumflantia;
animum dantis fatis clare oflendunt i vel ipfa tin & uatuT verba dantis hoc infinuant. Ex.gr, Si dico: Do modo non. tibi hunc librum , ut , fi Algebra; operam dare dum imple - volueris , eodem uti poflis ; nemo non intelli- to . git, me non velle , ut Audio algebraico operam navet, &, fi navaverit, librum mihi reflituat.
Similiter fi dico : Do tibi centum aureos • ut quando Doftor fies, ne defint fumeus fulcientes > non minus apparet , me eos tibi non dare fub hac conditione, utDottor fias &, nifi fias, eos refiituas . Qui motivum a fine diftinguere didicit, is duos iftos cafus non confundet, nec quae de uno demonftrajxtuj:^ad alterum male transferet* \
t
§* 56 7 *
Quoniam ad certum finem datum reftituendum, fi modo nondum adimpleto Quando horiaris (§ $66.), promifsarius vero, fi promiffio modalis fuerit, modum adi m- promijfio Plere nequit, nondum impleta .promiffione (9.559.) ; fi promijfarius moriatur 9 r/i0 dalis wtequam prcnnijfio modalis fuerit impleta, ea evanefeit -. evanejcat .
Nimirum non datam cfinfetur , quod datum dare tenetur, quod datum ipfi flatim reftitUOn? modo non adimpleto , adeoque refliturn- dum . dum (§,566.) . Multo nunus adeo promifior
’ §. $ 68 .
Quodfi promijfarius declaret, fe modum implere nolle , vel aliunde certo confiet, Alter cafus. quod eum impleturus non fit; promijfio modalis evanefeit .. Etenim in promiffione ttodali non promittitur, nifi fub conditione modi adimplendi ($»577* )* Quam- ■Wolfii jus Natura Tom, III . B b vis

Tars lll. Cap. IV.
\js adeo modus ante adimpleri non debeat , quam promiflio adimpleta fuerit ($. yj9.); ubi tamen certo conflat, adimpleta promiflione ipfum impletum non iri, promifsor quoqire ad praedandum, quod promifit, minime, obligatur, utpo- te qui obligari noluit, nifi promifsarius impleta promiflione implet modum, & ideo hunc fibi obligatum efse voluit ad reftituendum , quod datum , nifi eundem impleverit (§.5 62.), Quodfi ergo promifsarius declaret, fe modum implere nolle, vel aliunde certo conflet, quod eum impleturus non fit; pro. miflio modalis evanefcit.
Ex.gr. Promitto tibi centum aureos» Ut Do- 'Similiter fi id vitas genus eligas, tui gradus Ito «flor fias . Quodfi antequam promiflio adimple- floris minime convenit i certum eft, te Doflo- ta, feu centum aurei dati » declares , te Do flo- rem non futurum» 'Promiflio igitur cvanefc», leml fieri nolle > promifllo quoque evanefcit »
% m-
Quando. Si error det caufam promiflo , promiflo valida non efi . Quodfi enim error det 'promrjjio er- caufam promifso, is ratio unica eft, cur promiflio fafla, quas alias fafla noti ■vuntis -vali .fuifset (§. 504.). Quamobrem cum promifsor fupponat per errorem aliquid ef- 'da fit. fe, vel faflum fuifse, quod non eft, vel faflum non ‘eft; promiflio utique non fit nifi fub hac conditione, fi hoc revera fit, vel faflum fuerit , confequenter conditionata eft '($'.462.). Quamobrem cum promiflio nulla fit', fi verum non fuerit, quod tanquam verum a promifsore fupponitur, feu fi conditio ad tem* pus praifens, vel praeteritum relata non fit in fe certa ( §.464. ); promiflio quoque nulla eft, adeoque valida efse nequit, fi error det caufam promifso»
Ex-gr. Si de morte agnati mei , qui me hae- fius lib.3. c. 6. §. 6- de N. Se G. Hic autem vedem inftituerit, falfus venerit nuncius Sc ego conditio fumitur in fignificatu communi, quem tibi ob hanc unicam rationem promitto decem nos retinuimus ad evitandam aequivocationem aureos, quos alias tibi promiflurus non fuiflem» §.463.") , minime autem in eo, qui rcce*
ubi certo conftiterit, agnatum meum adhuc vi- ptus eft in Jure Romano. Quamvis autem?*/* vere , «nihil tibi debeo , fed promiflio invalida fendorfius neget, conditionem proprie dici pof- eft • Quamvis enim non exprelfe dixerim : Si fe, qua? ad xempus praflerrs vel praeteritum re- verum eft, agnatum meum mortuum efle Sc me fertur , prouti fupra monuimus ( loc-dt .) , ipfc haeredem inftituilfe , dabo tibi decem aureos.i tamen vocabulo hoc utitur in praefenti cafu • hanc tamen conditionem tacite ineffe promiflio- Atque adeo vel hinc intelligitur, cur nos, qui ni ex circumflandis facile colligitur : neque methodo demonftrativa utimur terminorum aequi* enim promitto,-nifi quia puto haereditatem mi- vocationem refpuente ($ 143. Difc. prilim.) 1 ■bi obtigifle non promiflurus , fi quidem certo fignificatum conditionis communem, quo inju* conftitiffet , quod nulla mihi obtigerit haeredi- re naturae carere haud quaquam poflumus, & tas . Perplexa fatis eft traflatio de promiflione qui reftrifliorem Jflis Romanis ufitatum in fe errantis, ut variis diftinflionibus fefe extricare comprehendit , retinere debuerimus- Probe au* conentur autores , quemadmodum jam obferva- tem notandum eft, ipfum Ptiffendorfium In pr** vh Grotius lib. 2. de J.B* & P- c. 11. §. 8. Sed fenti cafu ad conditionem ferifu latiori , Qui nihil difficultatis fupereft, ubi attenditur, num communis eft , transferre , quae de conditione promiflio fafla intelligatur fub hac conditione , in ftrifliori affirmantur a Jflis Romanis, fcili- *v.V- fi verurn fit , quod tanquam faflum , vel efle cec quod non exiflente conditione ruat , qu°^ fupponitur , prouti etiam fecit Grotius nodum ipfi fuerat fuperftruflum : id quod per medis* r, intricatum foluturus eumque fecutus Puffendor - dum demonftrativam fieri minime poterat.
V57&.
Quando S J e . rnr non dederit caufam promiflo , promiflio valida efi . Etenim fi error non valida . dedent caufam promiflioni, is non fuit ratio unica, cur promiflio fafla (§•
adeoque non fafla intelligitur fub hac conditione, fi verum fuerit , quod ve- rum efse putatur, licet promifsor'forfan non promififset , fiquidem de errore conftitifset, fed faltem fuit motivum quoddam , cur voluerit ( 4. 887. JW empir. ), cujus non tabenda eft ratio a promifsario ( §.411.), cum fufficiat ip»
con*

Ve modo fefe alter» obligandi . jpj
conflare de voluntate promifsoris, prouti ex ipfa promiflionis definitione facile intelligitur ). Quamobrem cum nil obftet, quo minus promiflio vada efse polfit,* erit utique valida*
Nimirum fi volo ut quid mihi.promittas* du co: Vifne mihi promittere? minime autem, dic mihi , num & cur velis promittere. Mea enini parum refert » cur promittas , modo mihi pro- mittas. Atque adeo patet , in pronuflione non attendi motivum promittentis , mfi idem fup- ponatur tanquam conditio , fub qua promittitur . Ex.gr. Si tibi promitto duos aureos , ut libros emas quibus maxime indiges , ad hoc permotus, quod putem agnatum meum, qui me haeredem inftituit , mortuum efle j hos tibi debeo , etiamfi falfum fuerit eum mortuum efle , cum mors agnati , qui me haeredem inftituit , non fit ratio unica , cur promiferim , verum etiam indigentia tua deamor, quo te profequor me ad promittendum impulerit ( neque adeo._ ego mortem agnati fuppofuerim tanquam conditionem, fub qua promifi » licet non promiiif- lem , nifi credidiflem agnatum meum mortuum eife . Suppono nimiruin me non dixifle , quod tibi promittam, quia agnatus meus mortuus eft, nec ex verbis meis , aut circumftantiis liquido colligi pofie , me tibi promittere fub hac conditione , fi certum fit eum mortuum efle i fed vel mortis amici nullam fecifle mentionem, vel dicere: accepi hodie nuncium exoptatum , mihi obtigifie hereditatem opimam i dabo tibi qua-
tuor aureos, quamprimum pecuniam accepero ; Etenim in cafu priore non indico motivum promittendi s in pofteriore autem fatis patet nuncium acceptum efle motivum promittendi , nulla habita in promittendo certitudinis ratione . Videmus adeo, ut definiatur , num errot vitiet promiflionem, probe perpendendum efle, quaeuam fuerit mens promittentis , ut conftet utrum error fupponatur unquam conditio, fub qua fa&a fuit promiflio , nec ne. Sed ut tanto certius pateat veritas propofltionis praefentis , exemplum adhuc aliud dare lubet Puto te efle diligentem, ac ideo promitto tibi nummum argenteum, certe non promiflurus, fi negligentia tua mihi cognita fuiflet. Hic promiflio fafta dici nequit fub ea conditione , fi verum fit te efle diligentem . Nimirum promiflia hic non fundatur in errore , fed in animo remunerandi diligentiam tuam, confequenter dici non poteft eam fuifle rationem unicam , cur promiferim , adeoque errorem dedifle caufam promiffo. Quod vero per errorem fecerim quod alias non fecif- fem , mihi imputare debeo , quod promiferim animo diligentiam remunerandi , vel ad continuandam diligentiam calcar addendi, antequam in ea exploranda debitam diligentiam adhibue. nm«
§•
Si error det caufam promiffo , tu vero in re exploranda , aut in fenfu tuo expri- Quando mendo fueris negligens , promifiarius inde damnum pafius fit ; damnum datumdamnum refarcire teneris . Etenim tu nemini quid promittere debes, nifi animo delibe- P rom iJf l °»e rato (§.391.), adeoque in re exploranda non negligens efle debes. Quamo- P sr enorent brem cum promiflarii non fit inquirere, num fatis diligentem te prasbueris in fa&adatum re exploranda (§.422.); fi quod damnum patiatur inde, quod ipfi promi feris, r ^ arcten ‘ damnum culpa tua datur (§.T$'&.part.t.PhiLpra&. univ . ). Enimvero damnum culpa tua datum refarcire teneris (§• sSo.part. z. Jur. nat.) . Erga etiam damnum refarcire teneris, fi error det caufam promiflo, tu vero in re exploranda negligens fueris, & promiflarius inde damnum pafTus fit. Quod erat unum .
Similiter cum de mente tua promiffario conflare nequeat, nifi ex verbis tuis; in fenfu tuo exprimendo negligens efiTe minime debes, adeoque ubi fub conditione hac alteri quid promittere volueris, fi verum fit , quod efle vel faftum fuifle fupponitur, verbis tuis hoc. fufficienter indicare teneris, nifi ex circumftantiis fatis manifeftum fit promiffario, tibi mentem aliam efle minime pofle.
Quodfi ergo hoc non feceris & damnum inde, quod promiferis , patiatur promiflarius •, damnum tua culpa dari manifeftum eft ( §. 758. part. r. Pbil. praft. univ,) t Quoniam itaque damnum tua culpa datum refarcire teneris ( §. j8o. part. i,]ur. nat. ) ; damnum quoque refarcire debes, quod patitur promiflarius, quando error dat caufam promiffo, tu vero in exprimendo fenfu tuo negligens fuifti. Quod erat alterum , ^
$• S7*.
Si error pro parte caufam dedit promifio , valebit pro parte reliqua , Quodfi Quarum enim pro parte error caufam dederit promiffo, pro parte non dederit; promif- fu vis pro.
B b z fio

Pars 111 . Cap. IV.
mlfliws fio tanquam duplex fpe&ari poteft, altera nimirum , cui error caufam dedit, pro parte in altera vero, cui caufam non. dedit» Enimvero fi error dederit caufam promif- errore fun. fo, ea non valet (§. 769 ); fi non dederit, valet (§. J70.) . Quamobrem fi er» data . r or pro parte tantummodo caufam dederit promilfioni > valebit ea pro parte reliqua.
Exgr» Nancius mihi affertur de morte agnati mei, qui me haeredem inftmiit. Ego in animo habebam tibi dare vehem cum proxime Do- <ftor fies i nunc vero intuitu haeredvtatis , quam mihi obcigiffe puto , dare etiam cqnlbtui lum- tus ad gradum impetrandum faciendos. Quodfi ergo dLico; Dare tibi volui., cum proxime Do*
flor fies vellem j nunc vero. , podquam mihi nunciatum eft , agnatum meum mortuum efie, qui me haeredem inft.tuit , dabo & vellem, & fumtus » Promilfioni caufam dat error nonnifi quoad fumtus , non vero quoad vellem . Hanc igitur dare, illos, non dare teneor»
§« 57 b
I
1
1
O an do ad ^ promiffarius det dolo caufam errori , fed non promijfioni ; ex eo autem ertm damnum re- damnum facit promijfor-, hoc refarcire tenetur promijfarius . Etenim in hoc cafit farciendum va ^ et quidem promillio (§.570.), damnum tamen , fi quod fecit ex eo errore teneatur promittor, a promiffario relarciendum elfe eodem modo oftenditur, quo idem promijfa• damno a promilfore refarciendo oftendimus (§. 571.)*
rtus. ,
Quoniam in genere demonftravimus , non valere promiflionem , II error dederit caufam promi (fo; non opus demum eft, ut oftendamus, promiflionem efie invalidam , fi promifiarius dolo det caufam promilfioni : neque enim hoc libi aliud vult , quam ut dolofe ad errandum
induxerit promiflbrem , ut error promilfioni caufam dartt . Patet etiam ex antea demonitra* tis nulla hic opus efie diilimftione, utrum pro» miliarius fuerit doli particeps, nec ne, quando dolo data promittendi caula. Cafus igitur pra* ter neceflitatem non multiplicandi..
$• 574*
Confenfus Confenfam vi , vel metu incujfo extorquere non licet . Etenim natura homo ]i* vi vel metu ^ cr C §• 146» part. i.Jur. nat .), adeoque in agendo non dependet ab ullo alio extortut homine nifi a fe ipfo (<$. \p\.part. i.Jur. nat.) , & vi libertatis naturalis per* num fit //‘.mittendum eft, ut unufquifque in adtionibus luis determinandis fuum fequatur citus. judicium, qyamdiu contra jus alterius nilfac»t(§. r $ 6 .part. i.Jur. nat.) Enim* vero qui confenfum vi, fed metu inculfo ab altero extorquere vult , is omni* no vult alterum in agendo non dependere a propria voluntate, nec in aftioni* bus fuis determinandis fuum fequi judicium , etli id faciens non agat contra jus ipfius, confequenter fi confenfum alterius vi, feu metu incuffo extorquere conatur, hoc ipfum facit contra jus alterius ( §. 239- part. 1. Phil.pvaft univ.)> Enimvero nemo qutequam facere debet contra jus alterius (§. 910. part. 1 ./«r* nat.). Ergo nemo quoque confenfum alterius,, vi, feu metu incufTo extorquere debet.
Patet per demonftrationem praefentem , confenfum vi , vel metu incuflo extorquere idem efie ac particulam quandam libertatis alteri invito auferre velle C not $. 360. ) . Perinde igitur eft , ac fi tibi invito rem| quandam tuam , incorporalem fcilicet (§. 498. part. i.Jur- nat % \, eriperet , confequenter extorlio confenfus vi , vel metu incuffo fa&a zquipollec rapinas C§. f. i.Jur. nat. ) , Quamobrem cum rapina omnis lege naturali prohibita fit
confenfus qnoqfle extorfio vi , vel metu incuffo facla lege naturali prohibita , confequenter | alterius confenfum vi , vel metu incuffo extorquere noa licet C 170. part.x. Jur.natur.) • Quodfi dubites , num dici polfit , te invitum confentire, quando confenfus vi, vel metu ex* torquetur , relegenda hic funt , quz de inviti aftione alias diximus C§.581. p, 1. PhU.f ra d' univ.') , Sc ad confenfun* vi , vel metu extor’ tum applicanda • /
§* 475 *

De modo fefe alteri obligandi.
§• S75-
»
1 97
Nemo alterum vi % vel metu incujfo adigere debet ad promittendum . Etenim fi o ‘ ceat alterum vi vel metu incufifo adigere vis ad promittendum, vis utique ut alter tibi promittat, quod promittere non vult, confequenter ut declaret , fe velle alterum ad tibi dare, vel facere, quod dare vel facere non vult ( §. $6 i.) t adeoque ut prom i tten . idem velit, quod tu vis. Quamobrem cum confentias, fi idem vis , quod vult ^ um ac tj' alter ut fiat (§.6$%.part.\, Phil.pratt.univ. ) . Qui vi , vel metu incufifo te ff< 6 adigere conatur ad promittendum, confenfum tuum extorquere conatur. Enim- vero nemo confenfum alterius vi vel metu incufifo extorquere debet (§-574.)« Quamobrem nemo etiam vi, vel metu incufifo alterum ad promittendum adigere debet.
Diximus ante (.not- $.?74.) , rapinae aequiva- Iere extorfionem confenfus vi , vel metu incuf- fo fa&am . Eodem igitur refpedtu promiflionis vi, vel metu incuflofaifta extoi fio rapinae aequi- parari potelt, atque ea de caufa ex eo quoque inferri poterat eam e/fe.illicitam , quia rapina illicita • Enimvero extorfionem hanc rapina; quoque aequiparare poteras , quatenus perinde omnino cenferi debetfuum alteri vi eripere, 5c jus ad id , quod alterius eft , vi acquirere velle , Sed cum aequipollentia raanifefiior fit in
cafu priore , non opus eft ut in cafu pofteriore eandem prolixe oftendamus . Poteramus vero propufitionem praefentem aliis adhuc modis dc- monftrare , mfi praemittenda forent , quae in anterioribus nondum demonftrara fuerunt . Sane concupifcere aliena illicitum eft , adeoque mulco magis illicitum cenferi debet vi, vel metu incuilo alterum adigere , ut aliena concupi- fcenti promittat , quae fponte iua promittere non vult*
§• 57 *-
Quoniam nemo alterum vi, vel metu incufifo adigere debet ad promitten -Anpromif- dum (§.575* ) ,' qui vi , vel metu incujfo ad promittendum alterum adigit . nullum (io vi ,vet inde jus , id quod promittitur exigendi , acquirere poteft , confequenter cum nulla metl * extor- fit obligatio, cui non refpondet jus ullum , ex promijftone etiam vi , vel metu ta fwvali- extorta nulla nafci poteft obligatio , adeoque promijfio omnis vi , vel metu extorta*?*, invalida eft .
Abfonum foret fta tuere, promlflionem eamelTe validam, feu ex eo jus quoddam acquirere pro- milFarium, qupd legi naturali repugnat. Quamobrem non fatis confentientia funt, quando Gro. tua de J. B- & P. lib. i. c. 11. $. 11. promiflio- nem vi, vel metu inculfo extortam validampro- minciat, promilFirium tamen , propterea quod metum injuftum intulit , teneri affirmat ad liberandum promiiforem. Quamvis enim hoc non ex eo leqm velit, quod inefficax fuerit promif- fio , fed ex eo potius , quod damnum injuria det , fi promifliim accipiat i nihil tamen inde juvatur . Etenim fi promifiarius vi , vel metu incuffo damnum infert promittenti, cum nemini damnum inferre debeamus (§. part.z. Jttr nat .) , hinc etiam fequitur , quod promif- fio vi , vel metu extorta pro valida haberi nequeat jure naturali , Grottus igitur ipfe fuppe- ditat principium , per quod demonftrari pote- rat propofitio praecedens » unde praefentem intulimus. Quando itaque Praetor Romanus quod metus caula geftum , pro rato non hab?t > non ftrifh juris rigorem aequitate temperat , quemadmodum nonnulli ajunt , qtu cum Gratio fen- tiunt, fed ipfum jus naturae fequitur, quod approbare nequit promiftionem metu , vel vi extortam , quam metu , vel vi extorqu-ri prohi-* bet . Grottus ideo hanc pronnflionem validam pronunciat , quia adeft promittentis conlenfus abfolutus, noncondmonalis, ut in errante, cujus proinde promilfio invalida eft (f J69.) . Enimvero cum confenfum alterius vi , vel metu extorquere illicitum fit (§. 574.) , lege naturali confenfus ifte declaratur pro nullo . Atque adeo is nec obligationem promUforis parere , nec ex obligatione , quae non exiftit , jus quoddam nafci poteft promillirio. Validitatem itaque promiflionis confenfus ifte minime fir-r mat.
§• 577-
Si metu ab alio incujfo permotus tibi rei iftius minime confcio quid promittam ; Quando pomijfo valida eft. Etenim cum tuum non fit ftatuere de eo , £num promittor metu ab
omnia

jpS Pars: III, Cap . IK
lio incujfo omnia probe expenderit % qu* ipfi expendenda funt * antequam promittat ( valeat pro, \ nec tuum eft inquirere, cur tibi 'quid promittatur .Quamobrem cum mffio. tibi ignotum fit, quod tibi quid: promittam metu ab alio incuflo permotus;
nihil obftar, quo minus tibi perfecte obliger (§.363.) / Valida igitur eft pro- miffio, fi metu ah alio incuflb permotus tibi rei iftius minime confcio quid promittam *
Hinc Seneca lib. 4, Controversarum Contro- adhibita eft , cum ad me non pertineat , an tu,
^ terf. 14 . aic ita refundi , quae per vim & me- cogaris, (i non a me cogeris. Meam effe opor«
tam geftj, funt , fi vis & neceflitas a pacifcente tere culpam, ut mea poena fit.
§.* 57 &
Qui metu ineujfa me permovet , ut alteri rei iftius minime confcio quid promit * ' Quinam tam 1 idem mihi refarcire tenetur - Etenim fi metu ab alio incuflb tibi ifiius mi- i damnum nime confcio quid promittam*, promiflio valida eft (5.577«) y adeoque fervan* [ promijfori fi a (§.431.), confequenter tibi praeftare debeo, quod promifi ( §. 430. ). Quo* datum re. niam igitur abfque metu incuflb. tibi nil promififlem , adeoque nec praeftitifsem 1 Jf rare in p et hyp 0 th. qui metum incuflit in caufa eft , ut jatfturam rei meae faciam (§.487. tllocafude. part. 2 .Jur.nat .), confequenter damnum mihi dedit ( 48R .part. z.Jur. nat.) t
**** • idque dolofum (§-489. part* z.Jur,nat .\. Enimvero damnum dolo datum refar- 1 ciendum eft (§• 580. part. z,Jur. nat ,) . Quamobrem fi quis metu incuflo me | permovet, ut tibi quid promittam * cum fis ejus rei minime confcius ; is idem mihi refarcire tenetur *
Quodfi quis dubitet » damnum tibi dari » fi (5. 360.) adeoque rei cujufdam incorporalis ji» metu incuflb permotus, alteri ifiius rei minime fturam faciat (§-487. part. z. Jur. nat.) , qui confcio promittas, animo recolendum eft, quod alteri ad faciendum, per£e£te fefe ebligat. '
particulam quandam libertatis fu* alienet * 1
1
§• 57 9 ' 1
Ouando ** quomodocunque efficis , ut alius metu incujfo me permoveat ad tibi quid pt<r promffia ob mittendum \ promiffio invalida eft . Etenim fi quomodocunque efficis, ut alius me* metum ab tu incufso nie permoveat ad tibi quid promittendum , perinde omnino eft ac alio incuf fi ipfe metum incuflifses & hoc modo promiflionem a me extorfifses . Enim- fum inva . vero fi metu incufso promiflionem a me extorques, ea invalida eft (§. lida , Ergo etiam invalida efse debet, fi quomodocunque efficis , ut alius metu ia* cufso me permoveat ad tibi quid promittendum.
Valet hic illud pervulgatum : quod quis per da hic funt » quae de concurfu ad aftionem al* alium facit, per fe fecifleputatur- Ne vero fen- terius demonftranda funt (§.106. & feM* f' 1 ' fus propofitionis reftri&ior fiat , quam fieri de- Phil.pracl. univ.) . Eum in finem addere lubet bet, ad animum revocanda & probe perpenden- propofitionem fequentem.
\
§. 580.
Idem torro . si promijfarius ad metum incujfum promijfori quomodocunque concurrit > promifi* expenditur. j nva lida eft. iitenim fi promifsarius ad metum promifsori incufsum quomodo* cunque concurrit, cum ad a<ft'»onem alterius concurrat , qui ad attualitatem alterius quidpiam confert ( §. 106. part. z.Phil.praB* univ.) , is aliquo modo efficit, ut promifsorem metu incufso permoveat ad fibi aliquid promittendum* Sed fi quis quomodocunque efficit, ut alius metu incufso promifsorem permo. vear ad fibi aliquid promittendum/ promiflio invalida eft (§« 579* )» Ergo V 1 ” valida eft promiffio, fi promifsarius ad metum incufsum promifsori quomodo* cunque concurrit.
Qua*

De modo fefe alteri obligandi . ipp *
Quoniam inuritis modis ad faftum alterius con- .fluunt multi cafiis particulares i quos omne* ■currimus , quemadmodum alibi abunde ©ftendi- perftringere velle fuperfluum foret, cum nemo mus (§. m, & ferjq. p*rt.z. Phil. prtfi.itniv.} i non per fe hoc facere poffit, hinc prouo alveo per modum corollariorum
§. ; 8 i.
Si promijfarius novit, promi (for em metu ab alio fibi tncujfo promittere ; promiffio NumnotU non valet . Quodfi enim promifsarius novit„promifsorem non promittere , nifi tu * metus quod metus ab alio ipfi fuerit incufsus; is perinde vult metu a promifsore ex- ab alto tn. torqueri promiffionem , ac qui quomodocunque efficit, ut alius metu incufsoadi -™ tiet gat promifsorem ad fibi promittendum, adeoque perinde eft , plc fi effecifset,^ row/ -«*®* ut alius metum eidem incuteret, quo fibi aliquid promitteret . Enimvero fi nem * quis quomodocunque efficit, ut alius metu incufso permoveat alterum ad fibi quid promittendum, invalida eft promiffio (§. j79*)* Quamobrem nec ea va* let, fiquidem promifsarius novit, promifsorem metu aE alio fibi incufso pro, mittere.
H«rct vitium in acceptatione, fine qua cum valida nonfit promiflorisobligatio, nec expro- nuflionejus ullum acquirat promiffarius idem in promiflionem redundat, eamque invalidam efficit . Nimirum acceptans vult promif- lioneni metu extorqueri ; id quod fieri minime debet Velle autem peccare, hoc eft ,
ut nat , quod legi natura» contrarium <§-444- part.i, PhU.praEl.univ.') etiam peccatum eft (§•44. pxrt. r. Phil. praft univ■ ) , adeoque in prjefenti cafu legi prohibicivae contrarium ($.163-
yxrt. 1- Philof.pra 3 .univ. ) , confequenter illicitum ( §. 170. part. I . Phil.fraEt univ. ) . Unde ad cafum praefentem applicari poteft, quod fu- pra annotavimus de promiflionis metu extortae invaliditate inot.^.^y 6 .) . Ceterum ex hafte- nus demonftratis apparet , non fimpliciter ve» rum efle, quod ex lege civili fit , cum quidam aftus refeinduntur ob metum ab alio incudum , cum quo a&um eft, quemadmodum videtur Gra- itio de J B* Sc P. lib.z* *c* 11* §.7. n.3.
§• J 82,
Si tu ad aliquid prarftandura mihi jam obligaris , Sc ego tibi -quid promitto, Promiffio u» prteftes; promiffio fieri dicitur ob caufam ante debitam - quando fiat
ob caufam -
. Ex.gr. Si viatori mercedem 'folvi , ut literas tamus , veluti ut diligentiam in pratftando de- ante debi „ in locum deftinatum perferat, & redituro pro- bito adhibeat majorem, vel prasftatronem*mitu- tam. mitto aliquid naunufculi , promiffio fit ob eau- ret , vel ut ad prseftationem debiti «Iterum in- lim ante debitam . 'Varia efle poflunt motiva , citcmuS.
CUr alteri ob caufam ante debitam quid promit-
'*• S&3-
Promiffio ob caufam aute debitam non novam obligationem inducit , fed veterem Effe&us fortiorem reddit. Etenim fi quid promittitur , ob caufam ante debitam , ideo promijfionis "tibi promittitur, ut pratftes , ad quod -prseftandum jam obligatus es ( §. $8 z.).
Etfi adeo modus promiflioni fit adjedus (§»5J7»)> qui alias obligationem P ro "f”if * u mifsario inducit ad eam adimplendum ); hic tamen ^ obligationem no* ^
y am non inducit , adeoque promiffio ob caufam ante debitam fada novam obligationem non inducit. Quod erat unum.
Enimvero quod ob caufam ante debitam promittitur motivum eft praedationis ( §. 890» Pfych. empir. ) , quod incitat voluntatem ad praeftandum ( §. 887. Vfjtb.empir.). Quoniam ad agendum te obligat , qui motivum cum a&ione ^uoddam conne&it ( §. 118 .part. 1. Pbil.prdS c-utiiv.-) ; duplex obligatio ftringit fortior, praifertim cum pofterior ad agendum incitetur demonfirata * Promif- itaque ob caufam ante debitam obligationem veterem fortiorem reddit .
Quod erat alterum. \
r«

iOO Pan IU. Cap. IV.
Ita in exemplo * quod modo dedimus t n*t. quod promifiio ob ciufam ante debitam fj&j tj.jgi. ) , viator jam obligatus eft ad literas in obligationem, qua; jam aderat , firmet. Simili- locum defti natum perferendas pro mercede de- ter promitto tibi librum, (i decem , quos nun-' bita- Quando igitur ipfi aliquid munufcuii pro- dinis proximis folvere debes , aureos ftatuto niittis , ut hoc faciat i non nova prreftandi in- tempore folvas , cum mea interfit , ne fpes fo- ducitur obligatio . Enimvero quatenus tamen lutum iri fruftretur . Nort nova hic introduci- munufculum promiflum motivum eft , ut dili- tur obligatio , cum ad folvendum ifto tempore gentius praeftet, quod prxlhre debet, veluti ut jam fis obligatus: ea tamen redditur fortior, ftacim, ubi advenerit, litetas reddat i obligatio quatenus efficitur , ut majorem adhibeas dili- jam fortius tenet viatorem. Atque adeo patet , gentiam, quo folutio fUtuto tempore fiat,
§. 384.
Promifiio ob caufam ante debitam fa 8 a valida efi. Quod enim promittitur ob , An porm /- cau f aOT ante debitam, etiam fine eadem promitti poterat, cum a tua unice | Jto ob cau- vo i untate pendeat, utrum jus quoddam in alterum transferre (§. 11. ), confe* i jam am e q uenter p rom ittere velis (§.361.), nec ne. Quodfi fine caufa itta idem , ^^promitteretur, promifiio valida foret , ubi a promifsario acceptata C ^ !
365.), etiamfi caufa, quas jam debetur, tantummodo foret modus promifiioni ' adjedlus (§.560.), vel conditio (§.405.). Quamobrem nulla adeft ratio , cur promifiio ob caufam ante debitam fa&a non fit valida , confequenter valida omnino efi.
Ita in exemplo , quod modo dedimus ( not. §.{83.} libfum tibi promittere poteram, etiamfi nihil *\te mihi eflet folvendum- Viatori etiam in altero exemplo promittere poteram nm- nnfculum , quamvis ejus opera non uterer in
literis perferendis • Nemo autem non videt, caufam ante debitam minime obftare , ut propter eam in utroque cafu idem adhuc promittam.
... , §• sSs- |
‘ V . . . * 1
Onus quan- Onus promifiioni adjicere dicitur promifsor, quando promittit fub hac condico promif tione, fi promifsarius vicifiim quid fibi vel alteri prseftet, vel modus etiamin ' fimi adjt* tali prxftatione confiftic, j
ciatur . / |
Ex.gr- Si dicam : Dabo tibi librum noviter compidtum, &novse editionis, quae priori emendatior , fi librum tuum Titio dare vis , feu ut eum Titio des. In hoc cafu promifiioni adjicitur onus , nimirum ut tu des librum tuum Titio: perinde vero efi , five hoc onus adjiciatur ut conditio , ne ego ante tenear tibi dare librum promilfum , quam tu dederis tuum Titio (§.468*) , five ut modus , ne tu ante tenearis librum tuum da re Titio, quam novum a me acceperis C§-?*9. 1 . Hoc equidem exemplum loqui videtur, onus non xquiralere , multo minus fuperare debere proimffum , ut acceptatio fiat, fine qua promifiio nonfubfiftit (§ 36?.);
§-
id tamen non neceflario obtinet, cum etiam alteri quid promittere valeamus , quod minas valet , ut lpfum permoveamus ad praeftandum id, quod majoris efi pretu. Ex. gr. Si te per* movere velim, ut Titio des duos aureos, & re- cufanti promittam nummum argeivt-. uni uncialem i promifiioni adjicitur onus , quod fuperH id , quod ex pronnftione debetur . Quodfi tamen dederis duos aureos Titio , ego utique teneor tibi dare nununum uncialem , quem pro- mifi (§. f2p. ) . Valida igitur elt pronnllio, etfi onus eidem adjeflum fuperet id , quod e* promiflione confequeris-
586. >
An onusti - ^romifior promifiioni onus pro arbitrio adjicere potefl. Etenim in promifrarium tctiit promif. transfert jus aliquam prasfiationem a fe exigendi ( §, 36 r.). Ab ejus vero volon* fimi adjice» unice pendet, quomodo dominium , vel jus 6 quoddam fuum in alteru^ 1 re, transferre velit ( §. ii.f , adeoque etiam idem facere poteft: fub hac conditio*
ne /1 promifsanus vicifiim tibi vel alteri quid prseftet . Quoniam itaque onus adjicitur promifiioni, quando promittitur lub hac conditione , fi promifsatius
vicifiim

De modo fefe alteri obligandi . 201
viciflim quid promifsori, vel alteri cuidam praeftet (§.585. ) ; 'promifsor pro*
«iffionf onus pro arbitrio adjicere poteft.
§• 587-
Si promijjiont adjicitur onus , nulla promiffario fit injuria . Etenim vi liberta- Cut onus tis naturalis tibi competentis (§. 14 S.part. 1. Jur.nat .), in acceptando non de -adjiciatur pendes a voluntate promifsoris ($. 152. part. i.Jur. nat .), fed in tua unice vo- citra in ju. luntate pofitum eft, utrum promifsum cum adjecto onere acceptare velis nec r/ * w P r0m ne (§. isz>part» i.Juu nat .). Quamobrem cum ex promiffione nuilum jus tibi rmffario fa* acquiratur, nec promifsor ad quid praedandum tibi obligetur, antequam acce-^ w * ptatio a te fa£ta fuerit (§.365») i fi promifsor jure fuo ufus (§. 586.), promif- fioni onus adjicit, nihil facit, quod eft contra jus tuum perfe&um (§. 239.p,r. Phil.praB.univ.) . Quoniam itaque injuria nulla tibi fit, quamdiu nil fit contra jus perfeftum tuum ($.8 59-part. r. Jur.nat.); fi tibi promittens adjicit pro» miffioni onus, nulla tibi injuria fit.
Quodfi quis putet , injuriam fieri promifli- tes in inaequalitatemexprefle confenferint , cum rio , fi onus fuperet promifium j is laefionem promiflione , & in ipfo contractu tollit inx- fingit, ubi nulla adeft, prouti exemplum paulo qualitatem etiam eam, in quam confenfere con- ante datum docet inot. §. 58$.) . Confundit trahentes contra ea , qua: iuo loco demonftra- Jtimirum contraftum , in quo requiritur aequa- buntur. litas prarftationuni mutuarum , mli contrahen-
§. 588.
Si promiflio fit invalida, poftea vero valida efficitur, convalefcere dicitur. Quando
promi (fio
Ex.gr. Invalida eft promiflio , fi per erro- extorquetur (§ <760. Quodfi iftiufmodi obii- convale- rem , qui dat caufaurpromiflioni , # quid pro* gatio poftea valida efficitur , ea convalefcit .[eat. mittitur (§.569.) , aucea vi vel metu incuflo quod quomodo fiat, demonftrandum.
$. 589.
Si promijfio fuerit invalida , re tamen cognita eadem ftare velit promiffor ; ea Ptomijfio convalefcit .. Etenim fi invalida fit promiflio, promifsor promifsario non obliga- quomodo' tur ad prseftandum, quod promifit, neque adeo hic jus ullum ex promiffione convale* confecutus : id quod per- fe patet. Enimvero fi re cognita promiffione ftare ve- fcat.
Iit promifsor, agnofcit equidem, fe promifsario ad nihil teneri , nec huic jus ullum efse, quod promiferat, exigendi ; hoc tamen non obftante vult fe alteri efse obligatum & alteri jus exigendi, quod promiferat , competere . Perinde igitur eft, ac fi de novo idem alteri promitteret, nulla habita ratione ejus, ob quod invalida erat promiftio, & acceptatio antea fafta prseceftifse intelli- gitur promiffionem (§. 10.); Quamobrem cum in nova hac promiffione nil ad- «t, quod eandem invalidam efficiat, fine ratione autem ad invalidandum fuf- ^ciente invalida efse nequeat (§. 70. Ontol. ) ; fi re cognita promiflione, quae invalida erat, promifsor ftare velit, quas antea erat invalida, nunc valida ef- frfitur. Quoniam itaque promiftio convalefcit, fi promiftio , quae erat invali» da, efficitur valida (5.588.); promiftio invalida convalefcit, quando re cogni- ta eadem ftare vult promifsor.
^ r *gr. Si ea de caufa tibi quid promifi, quod Putem verum efle nuncium de morte agnati mei » qui me haeredem inftituit: ego autem, ubi cognovi falfum fuifle nuncium hoc non obftante declaro , me tibi dare velle quod promife- ram , promiftio invalida convalefcit - Idem etiam intelligitur in cafu altero, ubi promiflio vi vel metu extorta .
IVolfii Jus Natura Tom . JIL
C c
$•

202
Pars 111, Cap . IV.
%. 590.
Modus con- Quoniam promiflio non convalefcit, nlfi cum invalida eflet , promifsor ta* valefcendi' men h° c non °hft ante eadem fiare velit (§.589-), de animo autem promifso* diRihSlius ris n *^il ponftare poteft > nifi eum fuffidencer declaret fi ve verbis, five fa&is; exponitur . P r6rri iJfi° > erat invalida non convalefcit , nifi aftu, quodam externo , adeoque “ * five verbis , five fallis declaret promijfor , fe eadem flare velle , etfi noverit em
invalidam effe .
De modo, quo (it promiffionum invalidarum reconvalefcentta, non omnium eandem ellefen- tentiam , minuit Gratius de I-B- & P. lib i. C.tt . s Sant enim qui exiflimanc, ut con- Valefeat promi{fir»> (urHtere folum aftmn intfcr- rium , qui conjunthis cum priore afta externo fufficiat ad pariendani obligationem . Enimvero cum voluntatem promi/Toris divinare non liceat pronnflario, nifi fufficicnter declaretur , fine ea vero huic is obligari nequeat > necefie omnino efl , ut vel verbis , vel fa&is ea declaretur . A&us internus animi minime proJucit obligationem externam , qua: cum jure cogendi
conjundi (§.6>6- part. i.Jur, nat *) . Alii 'cum adverterent declarationem promiiloris , quod fllre velit promilfis , etfi ad ea fefvanda non teneatur , xquipollere debete nbva: prortuUio* ni i ad recouvaiefceatiam ■prtfmiflioni ‘3 require' re maluerunt novam promiflionem & accepta, tioaeert , quafi antea fatfta acceptatio trahi noa pofiit ad a&um promifloris prxfentem , qua: tamen necelfario adefle debet , ut valida lit pro- miffio (§.365.) • Enimvero hi minime perpendunt, acceptationem etiam praecedere polfepro* miflionem, ac quod hoc fiat, quando de animo acceptantis jam fatis conflat*
5?i.
Si ubi tibi fatis conflat , promiflionem effe invalidam , veluti cognito errore , qui Cafus pat. e id em caufam dedit ., aut depulfo metu , quo extorta promiflto , ultro prtefles , quod trculansy promiflum i promiflio convalefcit . Etenim fi tibi fatis confiet , promiflionem effe quo volun. invalidam, veluti fi cognofcas errorem, qui prjomiflioni caufam dedit, aut me* tatepromiy tus p uer j t fl e pulfus, quo ea extorta fuit, & tu hoc non obftante ultro prae* declarata °^ as > promifsum; ipfo fafto declaras, te fiare velle promiflis : id quod
promiflio P er P atet • Enimvero quando promifsor , invalidirate promiflionis agnita, convalefcit. declarat, fe Iftare eadem velle, eadem etiam convalefcit ( §. 589. 590. ).
J ‘Promiflio igitur convalefcit, fi ultro praeftes , quod promifsum , ubi tibi fatis confiat, promiflionem efle invalidam, veluti cognito errore,, qui eidem cau* fam dedit, vel metu depulfo, quo extorta promiflio»
Cafum hunc particularem adjicere lubuit, ut>e&ius intelligatur , quomodo fafto declarare pofiit promilfor Animum itandi promillis-
§• 5 pz.
Si promiffor norit , non extare conditionem , boc tamen non obftante praejiat id, Quomodo quod promiflum fuerat ; id ultro praeflore intelligitur , quaft promiflum non eflet . pr/eflitur , Quamprimum enim certum efl: deficere conditionem, promiflio pro non faft* quod condi- habenda (§.534.), confequenter quod promififum erat praeftari nequit tanquam ttonate pro. promifsum. Quamobrem fi promifsor norit, non extare conditionem , hoc ta- mtfjumfue. men non obftante id prasftat, quod promifsum fuerat; id omnino praeftare ul* tat conditio. tro jntelligitur, quafi promifsum non efset.
ne non exi .
Jlnte, Nimirum evanefeente promiffione * quando Idem ergo praeflari nequit tanquam debitum
conditionem non extare certum efl, ad id pra:- (§.170. part. 1. PhiLpraft. univerj- ) : prxfiatgr flandum, quod proinifiione conditionata conti- adeo ultro, quafi promiflum non eflet. nebatur , non obligatus efl reus promittendi *
i !>*"'’■
5*

103
De modo fefe alteri obligandi .
§• 5 ? 3 -
Quodfi promifsor , conditione non exifiente , promifsario ad ptaflavdum id , C«r hc-u*
promiferat , nihilominus obligatus ejfe velit) & promijfione , acceptatione nova promijjione opus eft. Quando enim deficit conditio, promiffio pro non fafta habenda ( §, opus fit, fi 534.), confequenter vi ejufdem pronfifsor obligatus efse nequit ad id prasftan -ad praflan. dum, quod conditionate promiferat. Quamobrem fi hoc non obfiante eidem dum conditi, hoc prasftandum obligatus efse velit, cum/nemo fefe alteri perfe&e obliga- tionate pra . re poffit nifi promittendo ( §• 39J* ) i promi fsoris autem obligatio valida efse ff;
nequeat fine acceptatione (§.565.), nova omnino opus eft promiftione & a c-hs ejfe obit-
ceptatione. - g^ non
ex tante con-
Conditione non extante ex promiffione con- ditionata nihil confequi poteft promiflarius . Quodfi ergo vis ut ui confequatur , quod ex promiffione illa confecutus fuiflet extante conditione, aut dandum id ultro , aut denuo pro- nnttendum pure , perinde ac fi conditionata promiffio fa&a nunquam fuilfet • Nova adeo
promilfio tui prorfus arbitrii eft ] atque adeo praedationem quomodocunque variare & pro- miftioni , qu°d videtur , onus , vel etiam modum quemcunque adjicere licet, cum novapromiffio nullo modo a conditionata , qua: prorfus evanuit , dependeat.
ditione ,
§• SP4-
Vromijfio non habere debet caufam expreffam , ut fit valida . Etenim homines fi- An necejje bi invicem ad dandum, vel faciendum perfefte fefe obligant mutuo confenfu fit , ut pro. (§• 357 *)* Quamobrem cum ad confenfum mutuum non requiratur, nifi ut quod mijfio cau. unus alteri pratftare vult, hoc fibi alter ab eo praeftari velit ( §. 6j8. part . 1 ,fam expnj. Vhil.pra&.univ.) , hoc vero fiat, fi promifsor nude promittat » nulla exprefsa fam habeat. caufa, cur promittat, & promifsarius idem acceptet ( §. $61.365.) ; promiffio ut fit valida, caufam exprefsam habere non debet. • /
Caufa , cur alteri quid promittas , non ad Conflat de confenfu promittentis , quampri- hoc requiritur , ut tibi conllet de alterius vo- inum ejus voluntas patet . Civile adeo eft , luntate, cujus quippe determinatio libertati tuas quod promillio habeatur invalida , qua: caufam naturali relinquenda (§. 156. part- j fur.nat,), expreffam non habet.
§• 595 -
Si promifsor declaret, fefe ex promifso teneri nolle, promijfionem revocare di- p citur. Quando igitur promiffor promijfionem revocat , animum promittendi mutavit . romijjio Quamobrem cum homini nullum competat jus mutandi volunratem , quando docetur & mutatio eft contra jus alterius (§.376.); promijfionem revocare licet , quamdiu ex . * ea jus nemini qucefitum , minime vero , ubi alicui fuerit quajitum . vocatio li.
Unicuique permittendum , ut voluntatem mutat vi pr&ftntis . Quamobrem promittenti fuiin mutet , quamdiu nil agit contra jus alte- permittendum, ut revocet promiiTionem, quam- ji lus (§.377. ) . Mutat volunutem , qui promif- diu ex ea jus nemini quselitum. uonem revocat , ac ideo revocat , quia illam
spe.
cita .
Ante acceptationem promiffio revocari potefl ; fafla autem acceptatione revocari ne - Quid pro• $ u }t» Quoniam enim fine acceptatione ex promiftione jus nullum acquiritur pro- mijjionem P^ftario (§, 365.)’, quamdiu acceptatio ab eo nondum facta , ex promiftion 9 faciat irre. J^s nullum ipfi quaefitum eft. Enimvero promiffionem revocare licet , quam- vocabilem.
C c 2 diu

204 Pars I 1 L Cap. IV.
diu ex ea jus nemini quaffitum (§.;??•)• Quamobrem ante acceptationem pro- miffio revocari poteft. Quod erat unum .
Jam vero acceptatio non fit alio fine, quam ut a volente jus quoddam in te transferatur (§.381.)* Quamobrem cum vi promiffionis promiffario competat jus perfe&um ad id , quod promiffum eft (§. 364.) i fi is promiffionem acceptet, jus perfedum ad id, quod promiffum eft , ipfi a<ftu competit . Quoniam itaque promiffionem non licet revocare, nifi quamdiu ex ea jus nemini quaefi- tum ( §• 595.) 9 fa&a acceptatione ea revocari nequit ..Quod erat alterum.
Acceptatio igitur promiffionem facit irrevo- contra jus libertatis naturalis , cujus particula bilem. Quod ante acceptationem adhuc eratvo- jam alienata eft , promiffor jam dependeat a luntatis, id fafta eadem Iit nece Ifitatis, cum ea- voluntate tua if?. part-i. J ur.nat.), non dem reum promittendi ad pra;ltanuum tibi ob- amplius quoad illam fui juris C §. ijj. part.u ligaveris C $.381*), ut prxftatto fada fuerit ne- Jur.nat.) , fed juris potius tui ($. I4i,?«rM. ceflar»a C^■ 118» part. 1. Phil. prati. umv.) , & Jur.uat-) .
597 -
P (enitentia promijfto revocatur , promijforem potnitet promifft . Etenim fi promiflio revo-
revocationi catur, promiftbr declarat, fefe ex promiffo teneri nolle (§.595.) , adeoque ju- promiflionij dicat fe male feciffe , aut minus redle, quod promiferit, cum jam nolit , quod cobarens . ante voluerat, motivum vero nolitionis in reprsefentatione mali confiftat (§, 1 89 <j. Pfycb. empir.) y fine quo nolitio non datur (§.88 y.Pfycb.empir.) . Enimve.
ro eum fatfti poenitet, qui, quae fecit, male aut minus retfte fatfta judicat ( §. 759. PJycb. empir.). Quodli ergo promiffor promiffionem revocet, eum promif- fionis faftae poenitet.
Patet ex demonftratione , ideo revocari pro- Nifi ehim paeniteret, nec fieri poterat, ut non ttliffionem , quod promiftorem ejus pccuitet . faihnv vellet.
sp8.
Quando P an itentia impediri dicitur, quando eidem in jure nullus relinquitur locus. poenitentia ^ m P s ^ ltuT adeo, quando voluntatem mutare non amplius licet . Quamobrem cum impediatur. v0 ^ nu \ cm . mut ? re non liceat, quando mutatio eft contra jus alterius ( i. 37$.) i ^ 'poenitentia impeditur , quando mutatio voluntatis eft contra pus alterius .
Phyfice impediri nequit , ne quis pceniteat nes poenitentiae nullus admittitur locus, utaieo fa&i , etiamli ipfi integrum non fit mutare morahter abeffe cenfeatur, quia non attenditur, voluntatem : Sed quando lex mutationem vo- fed perinde eft, ac fi abeffet. luntatis non admittit, quoad jura & obligatio-
$. $ 99.
Quidnam Acceptatio impedit poenitentiam promijforis , feu quamprimum promijfto acceptata eam impe-eft , promifforem fafice promijftonh non amplius poenitere licet . Fadta enim accepta. diat. tione promiffionem revocare nort licet ( §.59 6.) , confequenter nec promiffor declarare poteft, fefe ex promiffo teneri nolle (§. 595. ) . Quamobrem quamvis promiffor mallet promiffionem fattam non effe, confequenter judicet , ma- le fefe feciffe, quod promiferit, adeoque eum promiffionis fatftae pceniteat (§• 759- Pfab. empir.;; poenitentiae tamen nullus amplius relinquitur locus . Quo* niam itaque poenitentia impeditur, quando eidem in jure nullus amplius relinquitur locus (§.598.); acceptatio poenitentiam impedit , confequenter quam* primum promiflio acceptata eft , promifforem fa<ftas promiffionis non amplia poenitere licet.
Nimirum fafta acceptatione poenitendi jus ademtum reo promittendi» Quando igitur p«-
«meti

••«p*M***r«
De modo fefv alteri obltgandt . 20$
nitet , hoc nullo jure facit} moraliter vero hic cere, cum quod fit non attendatur, fed perm- unum idemque eft non facere & nullo jure fa- de habeatur, ac fi fartum non fuiflet.
§. 600.
Tromijfio conditionata revocari nequit . Antequam enim certum eft , conditio* Num prt nem extare, promiffarius ex ea habet fpem debitum iri (§.471.) , qua; invito mijfio con adimi nequit (§.477.). Quamobrem cum haec fpes promiftario adimeretur , fiditionata promiftor declararet, fefe ex promilTo eidem teneri nolle , etiamfi extet con- revocari ditio, confequenter fi promiffionem conditionatam revocaret (§. 595.); evidens P°Jfi ( • eft, promiftionem conditionatam revocari minime poffe.
Conditio adeo promiftioni adjerta eam irrevocabilem facit.
§. 60 r.
Conditio promiJftoni adje&a poenitentiam impedit, Promiftionem enim irrevoca- Quod impe bilem facit (§'. 600.). Quamobrem cum promifforem pceniteat promiffi , fi pro- 'ditat pxni miftionem revocet ( §- 597- )i conditio promiftioni adjerta poenitentia; nullum re- tentiam . linquit locum. Quoniam itaque poenitentiam impedit, quod eidem locum nullum relinquit {§.598.); conditio promiftioni adjerta poenitentiam impedit.
Nemo non videt , fermonem efle de conditione fufpenfiva , quae art <s perfertionem dif- fert, donec certum fuerit eam extare (.§.488,), quippe quas femper intelligitur , quando de promiflione conditionata fermo eft. Parum' autem relert, utrum ea cafuahs , vel poteftativa ,
aut mixta fuerit , cum ha» omnes fine fufpenfi- vx ($.487.488.). Patet adeo acceptationem impedire poenitentiam, five ea pura , five conditionata fuerit • Quod enim paulo ante de pura oftendimus (§. 599.)» idem etiam jim oftenfum eft de conditionata.
§* 6oz.
Qui faBum alienum promittit , nihil omittere debet , quod ad idem obtinendum obiig at ' facere potefl . Qui enim fartum alienum promittit , in ejus poteftate abfolute p rom i t f en . non eft efficere, ut alter proeliet, quod promifit, cum is vi libertatis natura- tis fafcum lis minime dependeat in agendo a voluntate ipfius { §. i$\. part. 1. Jur.nat.) , alienum . fed permittendum potius fit, ut fuum in determinanda voluntate fequatur judicium ( §. i$6. part.u]ur. nat.). Quamobrem nifi velis promittere, quae impof- fikilia funt, quorum hic nulla habetur ratio ( §. zo^.part. r. PhiL praB. univ . ), quando fartum alienum promittis, non aliud promittis, quam te omnem diligentiam adhibiturum, ut alterum ad faciendum id , quod promittis , permo. v eas, confequenter nihil eorum omifturum, quod ad idem obtinendum facere potes (§. 75 1. paru 1. Phil. prail. univ .). Quoniam itaque promiffa funt fervan- <^(§.431), adeoque promiftor facere debet, quod fe farturum dixit ( §. 450.); qui fartum alienum promittit, nihil omittere debet , quod ad idem obtinendum facere poteft.
Ex.grat. Si quis promittit Titium tibi datu- nini duos aureos , fartum alienum promittit . Jus llomanum lftiufmodi promiftionem inuti- lem pronunciat , ex qua fcilicet , nulla oriatur jugatio §• 3 1. de inur. ftipui. & I. 83 ff. de V-O. Enirnvero cum nemo ferio nihil promittere vo- luifle cenfeudus fit , ilkidpromififle inrelligi- tur, quod in poteftate ipfius eft, Sc rerbrsejus conveniens. Loquuntur verba , quod velit Ti- otuu tibi dare debere duos aureos. Hoc efficere
in poteftate ipfius non eft ■: curare tamen poi teft , ut det. Promiftionem igitur ita interpretandam e fle haud difficulter intelligimus, ipfuiu curaturum, ut Titius tibi det duos aureos- (Jn- de porro confequitur , eum nihil omittere debere , quod ad efficiendum , ut det Titius, ab ipfo profictfci poteft . Saepe his verbis exprCfle concipitur promiffio: curabo, ut Titius tibi det duos aureos . Et tunc nemo non admittere tenetur , proraiflorem obligatum ede ad nihil eo-

'•Pars III. Cap. IV.
io6
rum omittendum ^ quae facere poteft , ut TU tium permoveat ad dandum. Sane in ipfo Jure Romano promiflioni tribuitur obligatio , ubi promiferis, te effe&urum, ut Titius det. Eceur non etiam ea, quam diximus, obligatiopromif- iioni de fa&o alieno tribui poteft , quae hanc admittit interpretationem : curabo , ut Titius det, immo quam ita interpretari neceflario debemus , nifi dicendum fit , in re feria promittentem inania verba proferre voluifle . Quam- diu vel ex verbis , vel ex materia afiifque cir- cumftantiis colligitur, qualis fuerit animus promittentis, promiifionem etiam eidem conformi-
ter interpretari debemus ; ne ea prorfus frii- ftranea fit- Quamvis autem naturalem defendimus obligationem promiftionis fa< 5 li alienij non tamen propterea negamus civili jure eidem ob- ligationem detrahi pelfe: cur enim ideo jus ci- vile non fit iniquum dicendum, fuo patebit lo^ co. Tenendum praeterea, Jure Romano deliberati animi fignum conftitutum fuiflfe fiipulatio- nem , cui initio erant folemnis verba praefcri- pta , quorum fijnificatus a lege pendebat , ut adeo non aliam permitterent interpretationem, quam lege praefcriptam.
§• 603.
Quando Qui exprejfe promittit > fefe effefturum , ut tertius dety vel faciat , & promijfa- *fi a fbliga* rium certum ejje jubet > quod fit daturus vel fa&urus ; tanto magis obligatur , ne tio fortius quid eorum omittat quod ad obtinendum fa&um tertii facere poteft . Cum enim une at . promiffa fint fervanda (§.4 $r.), adeoque promiffor id omne praeftare teneatur,
quod fe prseftiturum affirmavit (§.430.)/ in hypothefi propofitionis prsefentis evidentiffimum eft, promifforem tanto magis obligari, ne quid eorum omittat, quod ad obtinendum fa&um tertii facere poteft.
Promiftarius non plus Juris acquirere poteft , quam in ipfum transferre voluit promiflor, nec ultra voluntatem ejus eundem libi obligare valet ad dandum , vel faciendum ($.381.) . Quamobrem aequitati naturali conveniens eft , ut animum inprnnis pronvflaris infpicianuis , qualis is fuerit, expendendo tam fa&um tertii.
quod promittitur, quam circumftantias cum ex parte promittentis., tum ex parte tertii, acip* fius etiam promiUarii, ne irt verbis fimusfcru- pulotiores, quam par eft, contra rei veritatem. Sed hatc clariora evadent per ea , quje de ia* terpretatione demonilraturi fumus.
Quodji faflum alienum promiferis , nullam vero in eo obtinendo adhibueris dili - Quando gentiam, aut non eam , quam poteras , promijfarius vero inde damnum quoddam promittens patitur , damnum datum refardre teneris > prafertim Ji promiferis te effefturum , ut fa&um ahe. tertius det vel faciat , 6* promijfarium certum sffe jubeas , quod fit daturus , vd num unea.fafiurus. Etenim fi fa&um alienum promittis , nihil eorum omittere debes, tur ad 'd,q UO j idem obtinendum facere potes (§.602.) & tanto fortius te tenet haec quod /wr^r- obligatio ? fi exprelTe promiferis, te effe&urum, ut tertius det, vel faciat , & • promiftarium certum effe jubes, quod fit daturus, vel fa&urus ( §. 603. ) . Quod*
fi ergo in fa&o alieno obtinendo nullam adhibueris diligentiam» aut non eam» quam poteras, in promifiTo implenda negligentem te praebes ( §.757. part. r. Vhil. praff.ttniv.) • Quamobrem cum negligentia culpa fit ( §. 7 sS. part. i.Vbil.ptaB . univ.) y fi quod inde damnum patiatur promiftarius , tua culpa datur • Quo- niaui ^itaque damnum culpa datum refartiendum ( §. 580. part. z.Jur.nat.)i fi in obtinenda la&o alieno , quod promififti , nullam adhibueris diligentiam, aut non eam, quam poteras, promiftarius vero inde damnum quoddaffl patiatur, danjnum refarcire teneris, praefertim fi promiferis te effecturum , ut tertius det vel faciat, & promiffarium certum efte jufleris, quod fit 'daturus» vel fa&urus.
In cafu altero, quo obligationem fortius tenere reum promittendi oftndimus (§.603.) , jus eti^m Romanum admittit obligationem ad id , quqd intereft , five lucrum ceftans , five damnum emergens fpe&es , quorum iftud huic
xquiparandum, atque adeo fub damni generah appellatione a nobis comprehenditur . Ceterum jure naturali pollicitatio diftinguenda a promii- fiope (§>361.367.), ne quae de hac demon* ftrantur ad illam perperam transferantur* P fU “
den*

De modo fefe alteri obligandi . 207
ilentiac vero eft in fafto prsfertira alieno pro- teni fuam, ut ad quid teneri velit reus promit- mittendo verbis accurate fatis exprimere men- tendi, per ea manifeilufi fit.
§. 6of.
Si ptomiffario quid proflare pro mi feris , nifi tertius fecerit , quod promittis , bic Quando f*. •vero non fecerit ; quod te profliturum promififti , proflare teneris . Quodfi enim Bum alie . promiftario quid praeftare promittis, nifi tertius fecerit , quod promittis ; fa •num pro. dum proprium promittis fub conditione negativa, fcilicet fi tertius non fece -mtttensipfc rit ($.498.). Quamobrem cum conditio negativa extet, fi non fecerit ( §. 490.), quidprafta, quamprimum vero certum eft extare conditionem, promiflfio conditionata va -re teneatur, lida fit ( §.467.)» Sc promififor eam implere teneatur ( §. 469.) ; fi promiftario quid promiferis, nifi tertius fecerit , quod vero promittis hic non fecerit , tu praeftare teneris, quod te praeftiturum dixifti,
Ex.gr* Si dico : promitto , Titium tibi qua- tanquam principia , Quoniam igitur nobis in*' tuor aureos daturum, quodfi non dederit, ipfe cumbit , ut diiiinfte .exponamus , qua: perce" duos dabo . Anteriorum gnarus abfque demon- ptionibus confufis infunt; noftrum quoque era*
Aratione ulteriori admittet , me duos aureos ti- id demonftrare , quod vi perceptionum confu" bi dare debere, fi Titius non dederit quatuor. farum in cafu particulari abfque demonftratioj Non tamen ideo fuperdua exiftimari debet de- ne admittitur tanquam verum • Velim hoc fibi monftratio . Neque enim anteriorum gnarus ii- notent , qui ad carpendum proni reprehen- ne ulteriori demonftratiorre admittit , me duos dunt, ea demonftrari, qua: nulla demonftracio- aureos tibi dare debere , ii Titius non dederit ne indigere ipfis videntur . Quodfi fapere no» quatuor, quam quia confufe recordatur eorum, lint, per nos defipiant • qua: demonftrationem prxfentem ingrediuntur
$. £06.
Poena dicitur adjici promiffo , quando reus promittendi declarat, fe hoc datu- Peena tum, vel fa&urum, nifi fteterit promiffo. Et promiffto , quae pcenam adjeftam quando ad. habet, poenalis dicitur : quod vero poenae loco promittitur , poenale promijfum f ,c * a * ur P ro * appellatur. rniffioni.
Facile oftendi poterat ex ipfa definitione poe» nalis tale efto. Faciam tibi hoc: fi non fecero,
Jia: i $. 18?. part. 1. Phil. prati, umv.) , poenam poenae nomine decemaureos promitto. Hic de- omnino e(fe id, quod promittitur fub hac con- cem aurei , qui poense nomine promittuntur , ditione , nifi iteterim promilfo . Sed his amba- promifium pcenale funt . Emmvero non opus gibus opus non «it, cum defiunio nominalis va- , elt , ut exprelfe dicatur me pcena: nomine hoc leat, etiamli eidem non infic veritas , qua no- promittere: fufficic enim hoc cunitare ex ipfius men rei ex afle conveniri ollenditur • Quodfi promiifionis natura , aut circunutantiis aliis • dubium moveat , quod in definitione pcena: re- V. gr- Si quis promittit aedificare d-omum tuam quiratur jus obligandi eum , m quem poena ita- intra annum , & , nifi hoc fecerit , fe tibi diluitur, haud difficulter probatur, jus fefe obii- turum triginta aureos i nemo non intelligit ,
Sindi alteri, ut poenae loco quid exigat unicui- triginta aureos poena; nomine promitti . Non queihominum competere, ptouti mox eiucefcet, inutiliter vero promiilioniUts adjici poenam, ex quando clemonfiraturi fumus , poenam promif- fequenubus elucefcic.
•honi licite adjici. Exemplum promiflionis poe-
§. 607.
Quod pcena nomine promittitur , conditionate promittitur , [eu promijfum poenale Promijfum tonditionale eft. Quando quis poenae nomine quid promittit , is le hoc , quo & poenale qus, poenale eft, non praeftiturum promittit, nifi ubi non fteterit promiftb fuo, hoc le fit •
®ft > nifi fecerit, quod promifierat {§.450.,), confequenter id promittit fub conditione negativa, fi non fecerit, quod promiferat (§.4^9.) . (Quamobrem cum conditionate promittatur, quod nonnifi fub certa conditione promittitur ( §,462.).; quod poenae nomine .promittitur, conditionate promittitur-
De
J

208 Pars III. Cap. IV.
De promiflione it&que poenae eodem modo ra- admittamus i nos non angit difficultas ] quam tiocmandum, quo de conditionata , atque ad.o face (Tere poterant , qui in promifllonibus coni
ad eam applicanda funt , qua: de illa in fupe- ditioni poteftativa: nullum concedunt locum ,
rioribus abunde demonftrata . Cum nos etiam nili fit ex parte promiflarii. ex parte promittentis conditionem poteilativam
608.
An fuSum 57 promittens fa&um alienum ipfe quid dare vel facere promittit , 'nifi tertius proprium fecerit •, quod ipfe dare vel facere promittit , poena non eft . Etli enim tertius non promijfiom f ecer j t ^ q U od eum fa&urum promififti, non tamen dici poteft , te non ftetiftc
* f! te ' promifso , qui tantummodo obligaris ad curandum vel efficiendum , ut tertius
nt adjectum p rom jf sar } 0 d e t vel faciat, quod daturum eum , vel fa&urum promififti (§.602. jtt poena. j # Quamobrem cum poena promiffioni non adjiciatur, nifi reus promitten.
jli declaret, fe quid daturum vel fa&urum , fi non fteterit promifso , hoc eft, fi non praeftiterit, quod fe praeftiturum promifit ( §.606.); quod ipfe dare, vel facere promittit , fi tertius non praeftiterit , quod ipfum praeftiturum promife* rat, poena non eft.
Quando promiffioni falli alieni poena adjiciatur & quinam fit ejus effe. Hus.
Ad promilfionem adeo fafti alieni ubi accedit miflione poena: demonftrantur, fed, ubi fa&um promifiio proprii fub conditione illius non ob* alienum non fuerit obtentum , de ea ratioci- tenti ad hanc applicari nequeunt, qua: de pro* nandum, quemadmodum de promilfione pura.
§. 6 op.
Si fa&um alienum promittens declaret , fe promiffario hoc daturum , vel faflu- tum , nifi omnem det operam , ut fa&um alienum obtineatur ; fa&um proprium poena nomine promittitur \ &, fi promiffarius promiffum poenale acceptet , reus pro • mittendi non amplius tenetur ad id quod intereft . Etenim qui fa&um alienum promittit, nihil eorum omittere debet, quae facere poteft , ut fa&um alienum, quod promifit , obtineatur , praefertim fi exprefse hoc fe fa&urum affirmaverit (§. 602. 60$.) . Quodfi ergo declaret , fe promifsario hoc daturum , vel faftu- rum , nifi omnem det operam , ut fa&um alienum obtineatur / omnino declarat, fe ipfi hoc daturum, vel fa&urum , nifi fteterit promifso ( §.430. ) . Enim- vero quando reus promittendi declarat , fe hoc daturum , vel fa&urum , nifi fteterit promifso, poena adjicitur promiffioni ( §. 6 o< 5 .). Fa&um igitur proprium poenae nomine promittitur, fi qui fa&um alienum promittens fimul declarat, fc promifsario hoc praeftiturum, nifi omnem det operam , ut fa&um alienum obtineatur. Quod erat unum.
Jam fi promittens fa&um alienum declaret, fe promifsario hoc daturum, vel fa&urum, nifi omnem det operam, ut fa&um alienum obtineatur ,* eo ipfo declarat, nolle fe ultra poenam teneri, fiquidem omnem operam non dederit, ut fa&um alienum obtineatur, nec tertius facere voluerit; quod per fe patet. Quamobrem fi promifsarius promifsum poenale acceptet , in hoc confentit, quod ultra poenam ipfi teneri non debeat, fiquidem non omnem dederit operam, ut fa&um alienum obtineatur (§.2.), confequenter jus ad id , quod intereft , alias ipfi competens (§. 604. ) , remittit (§. 95.) , adeoque id ipfa acceptatione extinguitur (§.97.). Quodfi ergo promifsarius promifsum poenale ac- ceptet, reus promittendi non amplius tenetur ad id, quod intereft. Quod erat •Iterum.
6 10 .
Quando Si tibi promitto fa&um alienum &, fi tertius non fecerit , me ipfum tibi quid da- Pfopptjfor turum, vel fa&urum ; fi tertius non fecerit , nonnifi id dare vel facere teneor, quod facti alieni me profliturum promi fi, nulla habita diligentia vel negligentia in fa&o alieno obtinendo

Dtf modo fefe alteri obligandi. 2©p> __
vendo rationem . Si enim tibi promitto Titium daturum vel fafturum , quod fi»o« oblige- non dederit, me ipfum tibi quid daturum vel fafturum; evidens eft , me non 4 «r ad om - velle eflfe obligatum ad omnem -diligentiam in fafto alieno obtinendo adhiben- nem Mi. dam, fed in meo arbitrio pofitum efle volo, qualem adhibere velim , immo gentiam \in an ullam mihi adhibere placuerit- Quoniam itaque acceptatione tua ultra vo - faEio alieno luntatem fiiam promiflorem tibi obligare non vales ad quid dandum , vel facien- obtinendo dum ($.382.)» nec is tibi in hypothefi propofitionis obligatur ad omnem di- collocan- ligentiam, quam in fafto alieno obtinendo collocare poteft confequenter nec dam. tenetur ad id, quod intereft, fi tertius non fecerit, quod ipfum fafturum pro- miferat ($.604.). Quoniam vero tibi obligatur ad prasftandum promifTum proprium, fi tertius non fecerit (§.605.); hoc ipfum reus promittendi tibi prse- ftare tenetur, ubi tertius non fecerit, quod ipfum facturum promiferat , nulla -habita ratione diligentiae, vel negligentiae in fafto alieno obtinendo.
Hinc patet, quinam differentia intercedar, tibi quatudr aureos . Si non dederit * ego tibi quando faftum alienum promittens aliqutd de : duos dabo. Hic me non obligo ad omnem dan- fuo promittit , illo non obtento , & quando dam operam , ut Titius tibi det quatuor, Sc ni- idem promittit in eodem cafu pcena: nomine . fi operam dederim , ut ego tibi duos dare tc- Nimirum quando quid non promittitur poenas near . Sed promiflio mere liberalis eft , quae nomine, id proflandum eft , five omnem dili- tanquam conditionem fupponit , fi Titius non gentiam in fafto alieno obtinendo collocaveris, dederit quatuor- Poena refpicere debet faftum five nullam $ quando vero quid promittitur proprium , non alienum { $. 1084. part. i- Jur. poenas nomine , id dandum non eft , nifi ubi nat .): nifi quis ad alienum, quod poenam me- in fafto alieno obtinendo te negligentem pras~ retur (§. io8f. 1686.part. i-Jur. nat. > . concur- bueris , fiquidem tertius non Fecerit , quod ip- rat , poenae communicationi locus non eft fum fafturum promiferas. Adeft etiam haec dif* ( $. loZi.part, 1. Jur.nat). Quamobrem hic non ferentia . Si quid pcenx nomine promittitur , ^teneris ad id, quod intereft, fi Titius nonfcde- ea morivum elt ni 1 eorum omittendi , quae ad derit, tenens tamen dare duos , quos proprio obtinendum faftum tertii requiruntur s fi vero nomine promififti conditionate , aupeos, quam- pcenas nomine non promittitur , faftum pro- cumque adhibueris diligentiam , ut Titium ad prium tale motivum efle nequit : quin potius dandum quatuor permoveres • Ceterum hunc in eo cafu libertatem faciendi , quid velis , aut cafum efle dabilein , immo altero , quo poenae pro renata confultmn vifum fuerit, tibi refer- nomine quid promittitur, frequentiorem , ljifa vas, Er.gr. Dico : colloquar cum Titio, dabit experientia loquitur. (
§. 6 r r.
Si promittis te mihi fafturum & promiftioni poenam adjicis ; ubi non feceris , quod Ejje&us potna nomine promififti , dare debes . Etenim li reus promittendi poenam adjicit pro- promijftoms milhoni, nifi fecerit, qtiod fe fafturum promifit; hoc ipfo declarat, quod, nifi P^ftahs ff' fecerit, fe tibi hoc daturum efte ( §. 6 o 6 *), confequenter fi non fecerit, non Eit propn. obligatus efie vult nifi ad hoc dandum. Quoniam itaque promiffarius acceptatione^ fua ultra voluntatem fuam prominforem fibi obligare nequit ( § 382.); ubi non fecerit, quod fe fafturum promifit, dare non -tenetur, nifi quod poense nomine promifit.
6 12.
Si quis 'promittit ,' fe tibi quid fafturum y & non fecerit , tu vefo inde' damnum Quando riiquod pajfus , id refarcire tenetur , feu ad id tenetur , quod intereft „ Offenditur P ro ™ l Jf°^ _ eodem prorfus modo, quo fupra offendimus promifTorem fafti alieni teneri (proprii ad id, quod intereft, fi fuerit negligens in eo obtinendo (§.604.). ^^quodln
. Quoniam plerumque in incerto eft, quantum promittendi fefe obligavit. Ita nimirum in fta- tere ft * Jnterfit , (i promillor fafti proprii non fteterit tu naturali evitantur bella (§.408-) , in civili Pronnllo, ne quantitas ejus, quod debetur, in- lites non redduntur difficiles, quatenus proba- wrta fit , promiflioni faft» proprii pcenam ad- tu difficile , quantum interfit, f^uamobrem et- -J ,c i conful turn eft , prasfertimji tua refert , ut iam Imperator § y. l. de V-O. optimum efle <erto / tomn. )re fiat , ad quod faciendum reus judicat, ut fi ftipulenmr aliquid fieri, vel non Wolfti Jus Natura Tom. III. D d fieri,

no Pttrs 111
fieri , poena fubjiciatur; he quantitas ftipulatio- nis in incerto fit. Er.gr. Si. architeftus domum intra annum non aedificaverit , & tu fis mer : cator , nec habeas commoditatem exponendi merces tuas, cum hic damnum, quod pateris fit lucrum ceflans, incertum vero fit, quantum lucrari potueris , id , quod intereft , in incerto eft. Supponimus & hic, quemadmodum in anterioribus, lucrum ceflans efle damnum, prouti & vulgo habetur* & in communi fermone da*
Cap. IV.
mnum pati fe dicit ; is ; Cujus lucrum ceflat * Quamobrem 8c teneri ad id quod intereft & damnum datum refarcire, afe invicem non di< ftinrimus • Quodfi vero quis fine probatione admittere nolit r lucrum ceflans re&e ad daim num referri» id oftendere Jubet , ne quicquam dubii circa de monft rationes anteriores aliafque fubfecuturas fuperefle polfit iis* qui jure Roma- no animum habent imbutum •
Lucrum Lucrum dicitur res, quae bonis noftris fuperaccedit, iifdem non deminutis. quid dica , Quamobrem cum locupletiores fiamus, quando res quaedam bonis noftris fuper. tHf • accedit, iifdem non deminutis, (§.>581. part.z.Jur. nat.) , lucro efficimur locupletiores. Unde etiam Lucrum definiri poterat, quod fit res , qua fimus locu< pletiores.
Ex-gr. Mercator vendit mercem, quam emerat pretio duorum aureorum , tribus aureis - Unus ergo aureus fuperaccedit bonis ejus , nec ut accederet , bona erant diminuenda : lucrum igitur eft unus aureus . Similiter patet , eum
uno aureo fieri locupletiorem , cum ta mundem nunc plus habeat, quam habuerat ante part-ijur.nas.'). Et hinc de nuo intelligitur , lucrum efle unum aureum, ac ideo .aureum oniun lucratus etiam dicitur *
§. 614.
Luctum Lucrum ceffare dicitur, fi, quando id obtinere poteramus , impedimur , quo quando cefi minus obtineamus .
. I
Ex.gr. Si opera tua quid lucrari poteras ; quod ea-s vendendo lucrari poterat, lucrum $ef* morbo autem impediris, quo minus hoc fiat i fat . Non abhorrent haec a recepto loquendi lucrum ceflat. Similiter fi mercator impeditur, ufu , quod nemo non advertere poteft , mo* quo minus merces fuas in loco commodo expo- do ad circumflandas animum attendere velit, nere poflie, confequenter quo minus lucretur, quando de lucro fermo fit.
Certum & incertum
§* €lS.
lucrum.^ Lucrum dicitur certum, quando certo conftat, nos id obtinere pofTe , feu obtenturos effe. Incertum vero, quando certo non conftat , nos id obtinere pof* fe, feu obtenturos efle. Quantitas vero lucri incerta eft , fi quidem fatis confiet, nos lucrum aliquod obtenturos eflfe, vel obtinere poffe, non tamen fatis, conftat, quanti id fit-.
Ex gr. Si mercator in loco commodo merces tra certum tempus » quantum fit lucraturus» vendibiles exponere poteft , dubio caret , quod dici non poteft - Quantitas adeo lucri incerti quafdam fit venditurus , adeoque eas vendendo eft * Enim vero fi certo non conflet • an hodie aliquid lucraturus ♦ Lucrum adeo ejus certum merces quafdam fit venditurus , confequenter eft • Enimvero cum non certo conftet , quot quid lucraturus, lucrum quoque hodiernum i**- fuarura mercium & quafnam fit venditurus in- certum eft.
§. 616.
Quale lu. Si lucrum ceffare debet, neceffe eft ut certum fuerit, et fi ejus quantitas fuerit /#»
erum ceffet. certa. Quando enim lucrum ceffare debet, neceffe eft impediamur, quo minu* obtineamus, quod alias obtinere potuifiemus (§.614.), confequenter cerro eoa*
ftare

De modo fefe alteri obligandi . 211
flare debet, nos lucrum iftud obtenturos fuifTe, nifi impediti fuiflemus , quo minus obtineremus. Enimvero quando certo conflat, nos lucrum aliquod obtinere pode > id certum ett (§.615.)« Quamobrem fi lucrum ceflare debet , ne- ceffe efl, ut certum fuerit. Quod erat unum .
Certum vero efle poteft lucrum, etiamfi ejus quantitas incerta fit ( §. 615, )• Quamobrem cum lucrum ceflet, quod certum erat per demonfirata ; idem etiam ceflabit, etfi ejus quantitas incerta fit. Quod erat alterum .
Ita in exemplo mercatoris , qui merces fuas in loco commodo exponere impeditur certum efl, euui quafdam venditurum, adeoque aliquid
lucraturum fuifle , etfi non conflet , quantum fuiflet hoc lucrum • Ceflat igitur ejus lucrum j etfi hujus quantitas incerta fit.
§. 6 17.
Quoniam lucrum certum fit necefle efl, quod ceflare debet (%*6i6.)' t lucrum Quando minime ceffat , quod incertum efi (§.615*) > adeoque multo minus , quod obtineri non cejfet. non pojfe fatis confiat .
Aliud nimirum efl carere lucro quod ha* bent alii, vel quod tu habere malles, vel etiam non tantum lucrari , quantum lucrantur alii , aut tu lucrari malles, aliud vero cella re lucrum. Ex. gr. Si Medicus vendendo medicamenta arcana tantundem lucrari nequit , quantam lucratur alius, vel nulla habet, quae venderepof- fit » lucrum cellare minime dicendum . Afl fi quis alius, qui quotannis vendendo medicamenta fuae compofitionis multum lucratur, impedi, tur, quo minus ea praeparare poflit , vel praeparata vendere prohibetur > tum omnino lucrum ceflat . Ita fi opera tua lucrari quid poterat , nemo autem fuerit, qui eam conducere _yelit i lucrum non ceflat,- fed nihil lucrari potes. Alt fi adfuerint , qui operam tuam conducere velint, tu vero impediris, quo minus eam locare polfis, ceflabit utique lucrum tuum.
'§. 618.
Lucrum certum efi res in dominio nofiro extitura. Lucrum enim efl res, quae Qualis res bonis noftris, adeoque rebus in dominio noftro exiflentibus ( 5 .448 .part.z.Jur. fit lucrum nat.) , fuperaccedit. Quodfi ergo fuerit certum ; ea rebus in dominio noflro certum, exiflentibus fuperaccedet (§*$ij.)» confequentcr in dominio noftro extitura efl.
Lucrum , antequam fuerit obtentum , bonis nus etiam certum efl, rem aliquam in dominio noftris annumerari non poteft, nec ideo efl res, noflro extituram. Ita fi certum efl , me lucra- quae aftu in dominio noflro exiftit . Quatenus turum centum aureos> certum queque efl, cen- Tero certo conflat, nos idem obtenturos, cate- tum aureos in dominio meo exuturo».
§.
Quoniam noftra efl res, quae in dominio noftro exiffit ( §. 124. part. 2. Jur. idem porro nat.), lucrum vero certum res efl in dominio noftro extitura C §. 607. ); lucrum expenditur . certum efi res , quam noftram futuram certo novimus .
Ita in exemplo paulo ante dato, centum aureos, quos me lucraturum certum efl , meos fote certum efl.
6zo*
Qui impedit , quo minus lucrum alias certum obtineas ; is impedit , quo minus res ;
tua fiat, qua alias tua futura erat . Etenim lucrum certum efl res, quam tuam fore certo nofti ( §.619.). Quamobrem qui impedit , quo minus lucrum alias certum obtineas; is omnino impedit, quo minus res tua fiat , quae alias tua futura erat.
r /i
nu
menti lucri terti .
D d
§• 621.

212
—r. ■_ . JS&a-
Pan 111, Cap, IV,.
§, fit i*
Qui lucrum tuum cejfare facit y damnum, tibi darecenfendus cjl. Etenim qui hr
CeJJam. /«- crum tuum ce ff are facit,, i s impedit, quo, minus idem obtineas,, cum alias ob- ZouitoMetur ti nere potuiffes (§.614.), conlequenter impedit, quo minus lucrum alias cer- damno, tum obtineas (§.615.)* Enimvero qui impedit, quo minus lucrum certum alias
obtineas, is impedit, quo minus res tua fiat, quas alias tua futura erat ( §.620.), 1 eonfequenter eandem abfque voluntate tua,, quod per fe patet , poteftati tuae ! ita fubducit, ut ea tua fieri minime poffit (§.7 % 6 -Ontol,). Ja&uram fui facit, 1 (i res quaedam fua ejus poteftati ita fubducitur abfque voluntate fua , ut eam . nunquam recuperare poffit (§.$$j.part.t.Jur. nat.) 9 atque adeo jatturam rei, qure fua futura erat, feclfte dicendus eft, fi ea poteftati ipfius ita fubducitur, = ut ipfius fieri minime poffit., Quamobrem cum damnum det , qui fafto quodam fuo, ( vel etiam non fafto in caufa eft, ut jacturam tui facias (§.488.^2. Jur.nat.}; damnum omnino dare dicendus eft, qui lucrum tuum cellare facit. \
Videmus itaque lucrum ceflans refte jequipa- mni dat» 5 c lucri ceflantis a nobis fuiffe evi&am; J rari damno atque adeo fub hoc comprehendi cum nemo non ultro de damno libi dato conque* j polle , ut adeo , quae de damno, dato demon- ratur , fi quis effecerit , ut lucrum ejus cellet , lirata fuerunt, ad lucrum etiam ceflans appli* manifello indicio quod lucrum ceflans damno cari queant,, neque; opusfit, ut de hoc eafeor-. dato aequiparetur . Poteramus itaque ufu com; fim demonftrentur . In iplis. nimirum demon- muni loquendi non invito definitionem damni ftrationibuspropolitioneprxfente tanquamprin- ad lucrum ceflans aperte extendere, fcilicet 7 cipio. uti poteramus , vi principii redudtionis quoff fit ja&ara ejus , quod noftrum eft , vel
reducendo lucrum, ceflans ad damnum datum . noflrum efle poterat • nili aliter confultius vi- Quamobrem abunde fuflffcit «quipollentiam da- fuin fuiflet.
§. 6 zt,
Quidnam Damnum emergens & lucrum cefifans communi nomine appellantur id 9 qud 1 ' fit id quod inter eft * 1
inieiefl „
Notandum vero eft, ad lucrum ceflans etiam. lucro ponuntur ,, iifdem vero- carere cogimur , 1
referri » fi qua alia funt nobis utilia vel jucun- velufi fi privemur voluptate ex re ob aftedio- I da, qua:, quatenus seffimationem recipiunt, ia nem lingularem percipienda ». !
Q itando- te. Si ob faBum quoddam tuum , .vel non faffum , five dolofum , fit>e culpofum altet
neamur ad damnum quoddam incurrat , aut lucrum quoddam ejus ceffet\ ad id , quod intereft> id quod in- teneris . Etenim fi ob fatftum. quoddam tuum, vel non fatftum , five dolofum > terejl, five culpofum alter damnum incurrat i damnum ipfi datur dolo tuo, vel culpa
tua, quod per fe patet. Damnum igitur, quod alter ob fadlum , vel non ft - dum tuum incurrit, refarciendum eft (§.580 . part. 2, Jur.nat,). Quodli ob idem fadtum lucrum quoddam alterius ceflct, cum damnum tibi dare cenfendus lh> qui lucrum tuum ceftare facit (§.621.), damnum vero dolo, vel culpa datum refarciendum fit (§. tfo.part. 2= Jur.nat.) 9 quicquid etiam hujus damni eft, re. farciendum, eonfequenter tantundem reftituendum, quantum valet res, quam habere poterat, nifi a ce impeditus fuiftet ( §.sjz.part.2. Jur.nat. &§. 6 i 4. buj.). Teneris adeo alteri non minus/le lucro ceftante , quam damno emergente. Quamobrem cum damnum emergehs & lucrum ceflans fintid, quodinte* reft (§. 622.); fi ob fatftum quoddam tuum, five dolofum, five culpofum , a |* ter damnum quoddam incurrat, vel lucrum quoddam ejus ceftet, ad id , q uot * intereft, teneris.
Atque adeo fufficienter oftendinms , ex eo , quod ad damnum datum relarciendam tensi-

De modo fefe alteri obligandi ~
113
mur, nos etiam teneri de lucro ceflante , con- fequenter damnum refarcire idem effe ac prae- flare id, quod intereft.. Modo, principio redu- ftionis rite uti noveris multa ftatim patent quae alias difficulter percipiuntur . Ne tamen Icrupulolioribus. dubium quoddam adhuc fuper- lit , quaedam adhuc monenda funt* In demon- ftranda obligatione damnum datum refarciendi luppofuimus (§,.580. part.zjur.nat.), alterum non minushabere, quam habere debebat (§.? 7 <?. far/,*. fur. nat, ) ; id quod contingit ei , qui
damnum patitur (§.$73. p.z.Jar. »4/-.). Aft fi lucrum ceflat, minus habes, quam habere poteras (§.614.). Enimvero fi concedere nolis. , eum minus habere quam habere debeat, qui non habet, quod habere poterat,, facillime demonftra- re polfumus , non minus nos obligatos elfe ad non efficiendum, ne quis minus habeat , quam habere poterat, quam oftendimus non elfe efficiendum , ut quis minus habeat , quam habere debebat ( $.?79* part- z.Jur, nat.) : quem in fi- nem addere lubet propofitionem fequentem
§. 624.
Nemo efficere- debet y ut alter minus habeat r quam habere^ poterat .. Nemo alte- Obligatio, rum impedire debet, quo minus con.fequatur aliquot! bonum animi , corporis non tm y e , ac fortunae (§. 6$6>part. i.Jur,nat.) . Quamobrem cum minus habeat, quamha»^ f ^; } „ f bere poterat % qui carere debet bono quodam animi, corporis ac fortunas, quod alter plui confequi poterat; nemo efficere debet,, ut alter minus habeat , quam habere habeat , poterat * quam nunc.
habet .
Videmus adeo, quod in omni fua latitudine per modum corollarii inferri poffit obligatio non efficiendi , ut alter minus habeat , quam habere poterat : neque enim praeter bona animi, corporis ac fortunae dantur alia , quae ho- mo habere poteft. Polfunt autem & animi , & corporis bona, immo etiam, bona fortunae, quae a rebus corporalibus in dominio exiftentibus differunt, veluti honor, certo pretio aeftimari: quemadmodum dudurn agnovere Jfti Romani & ex iis , quae fuo loco de pretio rerum de* monftraturi lumus , clarius, elucefcet • Hc hoc refpe&u ad lucrum ceflans refertur carentia cu- jufvis boni five animi, five corporis , five fortunae , quod confequi poteramus, quo minus
autem confequamur , impedimur • Ceterum ex principio hoc generali , lucri ceflantis ad damnum non fafta reduftione ($.6*1.)in omni fua latitudine abfque ulla fidione in inveniendo Sc demonftrando concella ac utiliter adhibita demonftrari poteft , quemlibet alteri teneri ad id , quod intereft ex fado fuo , 5 c non fa- do , fi ad illud omittendum , hoc autem committendum obligatur . Neque enim exiftiman- dum eft,. uno tantum modo demonftrari pofle , quae vera fune , & nonnifi unicam elle vJam , quae ad veritatem latentem ducit. Ne vero af- firmafle videamur, quod fieri minimepoftit, fe- quentia addere lubet- —
§. 62 5-
Ad id , quod intereft , teneri dicitur, qui obligatur alterum reftituere in eum Quid fate. flatura,, quo perinde eft , ac fi ipfe feciflet, vel etiam dediflet, quod non fe« neri ad id , cic, vel non dedit, aut, fi non feciflet, vel etiam non dediflet , quod fecit, quod imer- vel dedit- eft.
Ex.gr. Promitto aedificare domum tuam intra annum- Si non fecero, tu conducendo aedes alienas, locarium folvere teneris, vel, fi fueris mercator, delliiueris loco commodo merces tuas. “Ponendo , adeoque cares lucro , quod habere Poteras, fiquidem merces tuas vendere potuif- les. Quodfi ergo, ego teneor ad id, quod inte- tcft , te reftituere debeo in eum ftatum , qui mturus erat , fiquidem domum tuam intra annum. aedifica (fem , adeoque in cafu priori refti- rueudum eft locarium , in cafu pofteriori dan- duui , quanti aeftimatur lucrum , quod habere Poteras. Similiter fi tib^ vulnusinflixi, impen- hs illi fanando facere ac dolores pati cogeris • Quojfi ergo c , 0 teneor a ,l id, quod intereft ,
in eum ftatum reftituendus , qui futurus erat , fi vulnus nullum tibi infliftum fuiffet , confe- quenter non folum reftuuendae funt itnpenfae , led dolorum emm perpeflicJaeftimanda , &quan- ti valent tibi dandum , ut jam taceamus alia , quae non minus aeftimationem recipiunt , Sc quibus carere debes . Quodfi ex contradu tibi dare debeam futuris nundinis quadraginta aureos , ego vero non dedernn , ac tu propterea mutuo fumere coaftus fueris pecuniam Sc ufu ras folvere i has ego tibi reftituere teneor , fi teneor ad id qu°d intereft. Exempla haec abunde loquuntur, nos phrafim non accipere in ii- gnificatu a Jure Romano alieno-
616*.

214
Pars III. Cap. 1 Y.
6z6.
Ouandb te $ ut J miliUS habet , quam habete debet , vet poterat ; ptoptetea quod tu obligationi
neamur aZ tu<e flon faisfecifti \ ad id, quod intereft , teneris . Nemo enim dolo , vel culpa id quod /»■. ^ ua efficere debet, ut alter minus habeat , quam habere debet ( §. n<).part.z, tetefi . ' Jur> nat.), neque etiam ut minus habeat, quam habere poterat (§. 624..). Quod*
fi ergo hoc effecerit, cum fa&urn infeftum heri non poflit, eum reftituere tenetur in eum ftatum, quo perinde eft, ac fi hoc non effeciffet , conCequenter ad id, quod intereft, tenetur (§.625.). Quamobrem cum tu effeceris dolo, vel culpa tua ut alter minus habeat, quam habere debet, vel poterat , quia obii* gationi tuae (ciens ac vplens, vel ex negligentia non fatisfecifti (, §.705.75?. part. i. Phil. praft. univ.), ad id, quod intereft, teneris, fi quis minus habet, quam habere debet, vel poterat , propterea quod obligationi tuae non fatis* fecifti.
Non piget propofiiionem hanc demonftraflis, qua in prasfenti opus non erat, prouti ex anterioribus intelligitur : utemur enim ea in aliis facilius demonftrandis , immo etiam clarius . Et , fi cui volupe fuerit , is ad propofitiones quoque anteriores demonftrandas eam transfer- xe poteft, in quibus de damno refarciendo fer- mo eft . Ceterum quod alibi de refarciendo damno annotavimus 580. p. z.Jnrnat.'),
idem etiam de obligatione ad id , quod inte* j reft, ab illo juxta anteriora non diverfa tenen* j dum * In Jure naturae multo latius ea patet, quam in Jure civili , cum ad res omnes tam corporales, quam incorporales extendatur, quz > homo habere debet, vel habere licite poteft, St \ ad omnem culpam ejus, qui obligationifuas cui 1 cunque non fatisf&cit..
§. 6%J.
Quando promijfcr teneatur ad id , quod interefi.
Si promiffarius minus habet , quam habere debet , Del poterat, propterea quod pro * . miffor non adimplevit promiffionem ; hic tenetur ad id, quod interefi. Quoniam enim I promi ffafunt fcrvanda (§«431.), fipromiffor non implevit promiflionem & pro- , pterea promiffarius minus habet,, quam habere debet, vel poterat, ideo minus habet, quia ille obligationi fuse non fatisfecit. Enimvero fi quis minus habet, quam habere debebat, vel poterat, quod tu obligationi tuse non fatisfecifti, tu ad id, quod intereft teneris (§.525.). Quamobrem fi promiffarius minus habet, quam habere debebat, vel poterat, propterea quod tu promiffionem non adim» plevifti; ad id, quod intereft, teneris.
Quomodo vero intelligatur incafudato, quid- tius patet, quam jure civili, 8 c latiffime paten< nam mterfit promilhrii, ex iis-conftare poteft, tis rationem habere jubet honeftas , quoties de quas fupra («or. $.614.) , annotavimus . Jure promillione adimplenda cogitatio animum Iu- nimirum naturali id, quod intereft, multo ia- bit»
§>. 628.
IjfeBuslu. jy in Cruru tuum ceffat , minus habes, quam habere poteras. Etenim fi lucrum tn cejjan • * uum ceffat, impediris, quo minus id obtineas , quod alias obtinere poteras /J ’ (§.614.). Minus ergo habes, quam habere poteras.
Patet abunde ex fuperiori exemplo mercatoris, qui merces fuas in loco commodo exp° n *' re impeditur (not-i. 614.).
§. 6lp.
Obligatio . ,
ad id, quod Si quis damnum incurrit, vel lucrum ejus ceffat, propterea quod obligationi tus interejirfUQ. non fatisfecijli\ ad id quod interefi teneris • Quodfi enim quis damnum incurrit»

De medo fefe alteri obligandi. 215
vel patitur, minus habet, quam habere debebat ( §. $ 73. part. 2. Jur.nat.), Sc modo co ». fi lucrum ejus ceftat, minus habet, quam habere poterat (§. 6 28. }. Enimvero trahatur . fi quis minus habet, qaam habere debet, vel poterat, propterea quod tu obii, gationi tuae non fatisfecifti, ad id, quod intereft, teneris ( §. 6 z 6 > ) . Teneris adeo ad id, qnod intereft, fi quis damnum incurrit , vel lucrum ejus certat, propterea quod obligationi tuae non fatisfecifti.
§. 630.
Quamobrem cum promittor promiffum fervare debeat (§.431.), adeoque obii- Ql? an d° e * gationi fuae non fatisfacit, fi non fervet \ fi promiffarius damnum incurrit . vel cor2t rabatur lucrum ejus ceffat promiffionc non adimpleta , promijfor ad id , quod intereft , tenetur . * P romi ff'
Pato nos jam abunde fatisfecifle iis , qui e* to , quod quis obligatu* fit ad damnum «farciendum, inferre nolunt , quod teneatur etiam ad lucrum ceffans reparandum , confequenter ad id quod intereft (§)-62i.), nec difficile erit judicare , quantus fit Juris naturae ac Romani confenfus , etiam iis , qui verba magis , quam mentem legum infpiciunt, nec confenfum in re perfpicere valent , ut in verbis apparret diflen* fas . Ceterum er anterioribus abunde etiam liquet , eorundem verborum multo latiorem efle iignificatum in jure naturae, quam in Jure Romano , cum hic damnum ad ja&uram boni omnis , five animi , five corporis , five fortunae ] quod nobis a< 5 tu erat , lucrum autem ceflans ad omnis boni carendam, quod habere poteramus* nifi ab altero impediti fuiflemus , extendatur Nec ingratam operam hac digreflione nos prae- ftitifle confidimus tam iis , qui veritatis indagandae ac demonftranda: & fententiarum conciliandarum ftudio tenentur, quam illis , qui Jus Romanum intimius perfpicere , ejus cum jure naturae confenfum & diffenfum ab eodem fcru- tari , aut fyftema Juris civilis condere in animum induxerunt . Sed redeamus ex ^diverticulo in viam.
§. 6 l r.
Si modo non adimpleto [afficienter declares nolle te , ut promiffarius reffituat , Quid /?. quod ex promifftone modali confecutus , vel etiam antequam adimpleri poterat , ut quatur fi reflituatur ab altero , quod ad certum finem eidem dedifii promiffarius vel debitor quis non cu- ab obligatione fua liberatur , & jus tuum extinguitur . Etenim fi promiftarius mo- m , „ um dum non adimplevit, quod ex promiftione modali confecutus , tibi reftkuere modus a- tenetur, & promiftione modali impleta, idem modum adimplere tenetur (Adimpleatur^ l6 z.). Quodfi ergo modo non adimpleto , vel etiam antequam adimpleri pote* vel quod tat, fufficienter declares, nolle te ut, quod, ex promiftione modali confecutus , non fuerit reftituat; omnino declaras, nolle te ut is tibi praeftet , ad quod praedandum adimple - obligatus, confequenter jus tuum remittis (§.95.). Enimvero quando jus tuum tus . remittis, debitor ab obligatione fua liberatur 6 c jus tuum extinguitur ( §.97.).
Quare fi modo non adimpleto, vel etiam antequam adimpleri poterat , furti- cienter declares nolle te, ut promiftarius reftituat, quod ex promiftione modali confecutus; ab obligatione fua liberatur & jus tuum extinguitur . Quod ttat unum .
Similiter ; fi quid tibi datur ob certum finem , fcilicet ut hoc facias, tu ad W faciendum, adeoque ad modum implendum { %-ss 8.), obligaris ( §.556.).
Unde porro eodem prorfus, quo ante, modo oftendicur , fi modo non adimpleto, vel etiam antequam adimpleri poterat, fufficienter declares, nolle te ut alter tibi id reftituat, quod ad certum finem ipfi dedifii ; ab obligatione fua cum liberari & jus tuum extingui* Quod erat alterum «
. Nimirum fi modus non fuerit impletus , nec mjpleri adhuc poflit , reus debendi liberatur a “flitutione ejus , quod accepit , 5 c jus tuum ttftitutionem exigendi & ad eandem ipfum co- tendi nifi reftituere voluerit , extinguitur ^ fi * ef0 modus nondum impleri potuit * tu reum
debendi liberas ab obligatione eum implendi, fic jus tuum urgendi impletionem cum jure exigendi reftitutionem , ubi implere noluerit, extinguitur, Te autem jus tuum remittere in hypc- thefi propofidonis praefcnus pofle, indubium eft
(§• J17-) • f
5 .

~*yrfr
§. £32.
r
^f°ltbfe tu damnum quoddam patiaris, ?><?/ luctum quoddam tuum cejfet , proptem Itur abobli quod alter obligationi fute non fatisfecerit , veluti quod non fervaverit promijfa, eationepra. f u ft' ci ' enter autem declares nolle te ut teneatur ad id , quod intereft j hic quidem ab jiaadi id obligatione fua liberatur , jus vero tuum extinguitur . Etenim in hypothefi propo- qmd irner-k itionis praefentis qui obligationi fuas non fatisfecit veluti qui promifla non fer- ijl, vavit, ad id quod intereft tenetur (§. 629. 650.). Eodem igitur modo , quo in . propofitione praecedente (§.631»), .porro oftenditur, eum ab obligatione fua li» berari & jus tuum extingui.
Nimirum extinguitur 'jus exigendi id quod obligatio , ea fubfiftit . Neque enim hic Termo intereft , feu ut damnum datum & lucrum cef- eft nifi de eo , quod intereft , quando obliga- fans , quod eidem aequiparandum (§-6ai.) , tioni non fatisfattum , vel non fatisfaftuui eo reparetur, & obligatio prseftandi id , quod in- tempore, quo -fieri debebat* V tereft , tolliturquodfi vero :aiia adhuc xeftet
I- ^3?.
Promijfto Promijfto ejus, quod impojftbile , invalida eft . Quoniam enim ad impoftibile ejus, quod nulla datur obligatio (§. 209. part.i.Pbil, praB.univ .); nec qui promittendo al* impojjibile ,ttx\ fefe obligare vult (§.363.) , ad id, quod impoftibile eft, fefe obligare va* num va. j e t. Promiftio itaque ejus, quod impoftibile , invalida eft.
Itat .
Homines fefe promittendo fibi invicem obii- alteri des , quod te daturum promittis i live gare non poliunt, nifi. ad dandum , vel facien- impollibile fit, ut facias, quod te fa<fturumpro< dum ($.358-) • Sive igitur impollibile fit , .ut mittisi promilfio invalida eft.
§. 634.
Promijfto Quoniam adeo impoftibile eft, ut alteri des, quod in rerum natura non eft, rei, quain ncc effe poteft; promijfto rei , qua nec in rerum natura eft , nec ejfe poteft , inva-
rerum natu ftida eft (§'633*)*
ra exiftere
nequit qua- Huc refert‘Imperator §. I. de inutil. ftip. tura extare nequit, nifi intelligatur deflatura, li* • Hippocentaurum hoc eft , femihominem 8c fe- vel piftura , de qua hic non elle fermonem»
nuequum, qui fingi quidem ,-fed in rerum na- per fe patet.
§• <* 3 $-
Promijfto Similiter cum'impoftibile fit, ut alteri des, quod non amplius habes , eum rei , quam te adhuc habere putes, vel quod interiit, cum id interiiflfe tibi nondum con- non amplius fex. \ promijfto ejus , quod nos adhuc habere putamus , fed non amplius habemus , aut habes,num quod interiiffe nondum novimus , invalida eft ,(§. 633. ) . j\t valida
‘Non eft, quod excipias , praeftari pofie aefti- mationem , quemadmodum fit, fi damnum detur , vel lucrum celfet, confequenter reum promittendi teneri ad id, quod intereft (§. 6ai.) • Error enim dedit promilfioni caufam , cum eam non promillurus fuilfes, fiquidem conftitif- fet , te rem amplius non habere , vel eam in- teriille (§-{04.) ; valida vero non eft pronnf- fio, cui error caufam dat C§-?69. ). Quarnob- «m cum ex hac promiflione nihil confequipof-
fis , nec jafturam ejus , quod jam tuum erat 1 nec ejus, quod tuum fieri poterat, facis, ad eo- que nec damnum dici poteft , carentia eJ^ » quod tibi fuerat promilmm ($.486. part.iJM’ nat.), nec ideo lucrum tuum celfat, quod n 011 confequaris rem tibipromiflam (§.614-)-’ la igitur ratio eft > cur ad praeftandum tionem , five interefie teneri debeat promiu° (§• 631.).
i. $ 3 6,
I

Quoniam etiam impoflibile eft, at facias, quod vires tuas tranfeendit ; pro- Promijfi» tnijfio faBiy quod vires tuas tranfeendit invalida eft (§. 634.), fafti viret
noflras tran-
Sa»pe homines plus fperant de viribus fui* , adeoque ajftimationem adhuc praedandam e(Te ,/cendentis quam in iis eft, Schepe adeft voluntas, ubi vi* eadem hic valent , qua» ad propofitionem prx* num fit va res defunt . liumo caiu accidit , ut , dum pro- cedentem annotavimus. Spedtanda: autem funt fid# mittenti funt vires fufficientes ad faciendum , vires, qualesfunt eo tempore, quo faciendum, quod fe fa&urum promittit , eaedem deprehen- quod promiflum. Si enim non fuerint etedem , dantur debiliores, quando fa-ciendum, quodfue* qua: erant tempore promiflionis factae , promif- rat promillum. Plures adeo rationes funt , cur for per errorem fuppofuit , eas fore eafdern eo quis promittat fa&um , quod vires fuas tran- tempore., quo promiffio pra:ftanda. fcendu- Quodli excipias factum sftimari pofle.,
§• e 37.
Si quis promittit rem t quam fe non amplius habere , aut quam inteniffe , feu An valeat non amplius extare novit; promijfio invalida eft. Etenim fi quis promittit, rem, promi (fio quam fe non amplius habere, aut quam interiffe , feu non amplius extare no* rei , quam v it, ferio eam tibi dare velle nequit, adeoque deficit in promittendo confen- non habete fus ipfius .( §. part.x* Phtl.prafi. univ. ) . Quamobrem cum homines ad dan- vel extare pum perfede fefe fibi invicem obligent mutuo confenfu (§. 557 .) i ex promif- novimus . fione non ferio fa&a nulla oriri pateft obligatio., confequenter ea flatim invalida eft.
Non una de caufa accidit , m promittamus ei , qui rem quandam fibi promitti petit , vel ■ftipulatur, eandem, etfi noverimus , quod eam 11011 amplius habeamus , aut quod ea non amplius exter , propterea quod vulgo agnolcitur rei, quam non amplius habemus , vel qua: non amplius exeat., promilTionem elle nuldam , cum nemo dare poflit , quod non habet , aut quod non e It . Eremplo efle poteft ftipulator , qui pertinacius initat , nec a ftipulando defiftere vult, etiamfi alter neget fe rem lftam ipfi pro- ■wutere polfe . JNonnunquam etiam iftiuliuodi
promiffio per locum fieri folet: id quod er cir- cumftantiis facile colligitur . Qui dicit , fe tibi dare velle , quod non amplius fe habere , vel extare novit, adeoque dari non pofle pro certo •tenet., re ipfa negat , fe tibi id dare velle- Qui enim dicit: Dabo tibi , quod dari non poteft , revera dicit : Non dabo * £. gr Si Titio promitto nummum argenteum , & tu interrogas , quid mihi dabis ? ego autem refpondeo r Tibi dabo aureum, qui eft in arca mea, cum in eadem nullus fit: nemo non hinc concludet , perinde fcfte ac fi dixiffem; Tibi nihil dabo.
$. 63 8 .
/
Mora e'ft dilatio ejus, quod fieri debet , ultra - tempus , quo fieri debebat . Mora XJnde in mora effe dicitur is, qui, quod certo tempore facere debet a c poteft eodem non facit. Et moram non fert , quod in aliud tempus differri nequit, feu flatim fieri debet*
„ Ex.gr* Ego tibi hodie dare debeo decem aureos: quodfi dies totus fuerit prseterlapfus , nec tRO dede im , in mora fum . Similiter fi quod nodie agendum in crallinum differtur , dilatio in craftinum mora eft . Hinc fine mora fitri di- C1£ ur quod ftatim fit, vel eo, quo fieri debet ,
tempore , imivvo ante diem . Et fine mora ulteriori fit, quod , etfi dilatum ultra tempus, quo fieri debebat, non differtur diutius. Moram vero mdulget, qui in dilationem five tacite, five exprelfe confenfit»
$• 6 19 -
Impedi» mentum in.
Si tu efficere nullo modo potueris , ne impedimentum fefe offerret, feu *
caufa non es, cur tibi objiciatur; impedimentum dicitur inevitabile . Quodfi vero Wtdfii jus I^atura Tottt, 111% E e obla- '

2lS ' Pan 111 . Cap. IV.
oblatum tollere minime potes, infuperabile vocatur * Hinc fimul intelligitur, quodnam fit evitabile ac fuperabile j
Ka8 definitionis fi attenta ttiehte penfites , quod fit infuperabile , quod tnt evirabil- , & [ fieri polle animadvertes, ut impedimentum ali- viciflira fuperabile, quod erat inevitabile,
!§. 640.
"Moraquan. Si nullum etdjit impedimentum inevitabile ac in fupeirabile, vel alterufritm faltm <do agenti obtineat 9 mora agenti imputatur ; fi tale ad fit imputari nequit . Quodfi enim im. imputetur-, pedimentum adiit inevitabile, tu efficere non potuifti, feu in caufa non es,
Cur tibi objiciatur, & fi idem fuerit infuperabile, oblatum tollere in poteftate tua non eft (§. 639.). Quamobrem >fi ©,'d tale impedimentum facerfc non potes, quod certo tempore facere'debebas, 6 c eo tempore fafturus eras , impedimento nontoblato, vel fublato ( §. ji 6 . 0 mol ); a voluntate tua non dependet dila, tio ejus, quod nunc fieri debebat, in aliud 'tempus , confequenter mora-(§, 638.), adeoque mora non dependet a libertate tua (§.941 . Pfycb. <empir. ), con- lequenter a&ionibus liberis accenfenda minime venit ( %. 11. part. t. Pbil.praB, ttniv.). Quoniam itaque homini non imputantur adliones nifi liberas (§. 52!. part. 1. Vbilpra£t. univ .); tnora agenti impurari nequit , fi adfuerit impedimen. tum inevitabile ac infuperabile. Quod erat unum.
Enimvero fi impedimentum faerit evitabile, tu efficere poteras, ne tibi fefe , Offerret, &, fi fuperabile fuerit, -tu idem tollere poteras , ubi oblatum fuerat ;
( §. 639.), ronfequenter fi vel utrumque , vel alterutrum fuerit, dilatio ejus, 'i quod nunc faciendum erat, in tempus aliud , adeoque mora {§: 6 jt %.) , a liber- I tate tua dependet (§. 942 . Pfycb.empir.) Quoniam itaque mora^aaionibus libe- ' ris in hoc cafu accenfenda venit (§. 12. part. i.Thil. praft. univ.) a&iones au* |
tem liberas agenti imputantur (§.528. part. i.Pbil.pra&. univ. ) ; mora imputa* tur agenti, fi impedimentum, quod ipfi objicitur, fuerit evitabile ac fuperabb Je, aut fi alterutrum horum obtinuerit. Quod erat alterum.
H inc patet ratio , cur eum 'demum in mora 'adeoque id in aliud tempus differre cogeris i efle dicamus , qui ultro differt,' quod nunc fa- mora tibi nulla imputari poteft. Aft fi otio indendum erat , cum & facere debuiifet , ac po- dulgere, vel aliis non neceffariis tempus terere, tuiffet (§.638 ). Quodfi morbus impedit, quo quam quod faciendum erat , facere maluerisj munus facere polfis, quod nunc faciendum erat, mora omnino tibi imputari poteft,
'§. 64T.
Quinam' Cui mora imputari nequit , is in mora non eft - Cui enim mora imputari nc* in ’ mora quit; cum asiones imputari nequeant nifi liberae ( j. 518. part. \. Vbil. pm 8 * n<?n fit. univ .), is non libere differt, quod nunc faciendum erat, in tempus aliud O- 638.), confequenter quod differt, tuncffacere minime poterat , quamvis ma* xime vellet (§.942 .Vfycb.empir.). Quoniam itaque in mora «on eft , qui face' re tunc non poterat, quando debebat, quod in aliud -tempus differt < |
cui mora imputari Aequi t, is'in mora noa eft.
Nemo ad rmpoffibile dbligatur (j-top- p i. 'eft , qua: imputari nequit. Ita in mora efle 3 j* |
fhil.praH.univ.), confequenter ut Faciat, quod ci nequit, qui morbo impeditur , quo nun» 5 facere non eft in poteftatc ipfius . Quamobrem opus coeptum ftarnto tempore abfolvat, quo ab” morahter pro mora nulla habetur , qua: ab ar- fidem abfolvere poterat ac abfoluturus erat. | •bitno agentis minime dfpendet, qualis omnino 1
- S*

De modo fefe alteri, obligandi «.
< 541 ,
21?
Quoniam mora agenti imputari nequit, fi ipfi impedimentum inevitabile ac Uem uhe^ infuperabile objiciatur (§.$40.)* in mora vero eft , cui eadem imputari nequit w expm* (§. £41.) i * n rrtora non eft , qui ob impedimentum, inevitabile ac infuperabile face, ditur K re nequit , quod certo tempore facere, debebat .
Si per te non ftetir , ut impedimentum evi- quando quid differendum in tempus aliud , quia tares , vel oblatum tolleres. , quod faciendum, nunq fieri minime poteft. Ita fi morbo impedierat ,, omittere cogeris. , adeoque proprie dici ris , quo minus nunc facias , quod faciendum nequit, te differre in aliud tempus , quod nunc erat, etfi alio adhuc tempore fieri polTit pro- faciendum erat, eunt dilatiohabeatur pro adtio- prie a te in aliud tempus, diff rri dici nequit , ne libera , confequenter Iqpponat , te iim non adeoque tanto minus tu in caqfa effe potes, cqr velle facere , quod facere poteras. Unde tanto, differendum fit: quod utique requiritur, fi tu clarius, clucefcit pro inora nulla habendumtffe* in mora eflg debes ^§.63$. ),
Sfua»do mora agenti imputari- poteft ,. culpa eft . Etenim cum actiones homini Mor* non imputentur nifi liberae ( §. $i'i.,part. 1. ftbil. pra&.ttniv.) , & quatenus libe* quando fit rae funt ( §, ^i.part. 1. Pbil. pratt.univ.); fi mora agenti imputari poteft , ne* culpa. cefte eft ut libere in aliud tempus diftulerit, quod nunc fieri debebat ( §,638.), adeoque vel nullum adfuerit impedimentum, quod ne ipfi objiceretur efficere minime potuiffet, vel quod, quando objiciebatur, tollere non potuiftet , liqui* dem facultatibus fuis uti voluiftet . Patet itaque eum negligentem fefe prae- 1 buifte vel in faciendo, quod fieri debebat, vel in impedimento evitando , vel eodem tollendo ( §. 639. huj.& §. 750. part, 1. PhiLpraft. univ. ) Quoniam itaque cegligentia cglpa eft (§. 718. part. 1. PbiLpracl. univ.) , qua; e* eadem profici* fcitur mora etiam culpa eft. Atque adeo patet,, moram eftq culpam * quando agenti imputari poteft *
Equidem non ignora , quod vulgo fimplici- vitabile ac infuperabile ea agenti imputari ne* ter affirmetur moram tffe culpa* fpccieni > non quit (§ 640.) , Iti nemo moram pro fpeciq timen quiaffirmant, animum attendunt nifi ad culpa: habebit, qua: morbo unice tribuenda, feut moram , qu,£ agenti imputari potefl , non co- quando morbus in aliud tempus te differre co* Sitantes de eo cafu, quo ob impedimentumine- git, quod nunq erat faciendum.
quando morbus in aliud tempus te differre co* git, quod nunq erat faciendum.
644,
Quoniam mora agenti imputatur, fi nullum adfit impedimentum inevitabile Jdem por* ac infuperabile ( §. 640.), culpa vero eft , quando ea imputari poteft ( §. #43*),' ro expendi* mora etiam culpa eft , fi nullum adfit impedimentum inevitabile ac infuperabile « tur.
<* 45 -
Si mora agenti imputari nequit , culpa non eft , Ponamus enim moram , quae Quavdo igenti imputari nequit, efte culpam» Quoniam culpa tam in genere, quam in m0 ra culpa fyecie fic diifta agenti imputatur ( §. 700, 7 11. part. j. Pbihpraft. univ t ) j mora n on fit. t et Um acenti imputatur, qua; per hsPothefm eidem imputari nequit: quod cum
aoiuraum, mora, qua; agenti imputari neqpic* cuipa non eit
E Q a
/

210 Pars 111 . Cap. If^,
S.
Idem por . Quoniam mora agenti imputari nequit, fi adiit impedimentum inevitabile ac io expendi- infuperabile (§.640.), quando autem imputari nequit , nec culpa efte poteft tur. ( §. 6^45-); mora culpa non e fi , fi adfit impedimentum inevitabile ac infuperabile.
§. 647 «
Qui in mora e fi , ei mora imputari poteft ; qui non e fi , ei imputari nequit . Qui Cumam en j m j n m0 ra eft, is non facit, ea tempore, quo quid facere debet , etiamfi mota tmpiim p 0t p ra t (§. 638.), adeoque quod fieri debet differt ultra tempus, quo fieri de* tetur ' bebat. Quoniam itaque hasc dilatio a&io libera eft ( §. 12 . part. 1. Phili prati.
vniv.) , attiones autem liberae agenti imputantur (§. 528 p. 1. Pbil. prati. univ .); mora ei imputatur, qui in mora eft. Quod erat unum.
Quodfi vero quis in mora non fuerit , is eo tempore , quo quid fieri debebat, idem facere non potuit, etiamfi maxime vellet (§.638.) . Dilatio igitur ejus, quod fieri debebat, non dependet a libera ejus voluntate , confequenter aftio libera non eft (§. 12. part. 1. Pbil praei, univ. }. Quoniam itaque aftiooes imputari nequeunt * nifi quatenus liberae funt (§.532 .part 1. Pbil. praSl. univ.) t nec illa, confequenter nec mora (§.638.), imputari poteft ei, qui in mora non eft . erat alterum •
§• Ctf.
Quando Q uon * am mora culpa eft, quando agenti imputari poteft (§.^43.), enlpave* *»ora fit™ non e ^> quando imputari nequit (§.645.), imputari autem poteft ei , qui
culpa , mora > a ft non ei > qui in mora non eft (§ 647.); fi quis in mora eft , wo*
ra culpa eft\ fi in mora non eft , nec mora culpa eft .
Ut adeo conflet, utrum mora culpa fit, nec ri nequeat. Quamobrem non inconfultiuu vidt- ne , inquirendum eft , num quis fit in mora , tur f«queatia addere • uteaipfi imputari queat, an non fit, ut imputa-
§• $49.
Ds mora D* mora fe purgare dicitur, qui demonftrat, fe in mora non efte.
fe purgare
quid fit , Ubi enim probavit fatis fe in mora non ef- eidem imputatur (.§.647 ) , adeoque ab e» labe fe, nec mora pro culpa habetur ($.648.) , nec immunis eft , qua infeitus videbatur.
§. 650.
Quomodo Mora f e pufg^turus ofiendere debet , fe ob impedimentum inevitabile ac infupt*
de~ mor°a Ya ^^ e { a eere potuijfe , quod certo tempore faciendum erat . De mora enim fe quisfepur- P ur § aturus demonftrare tenetur, fe in mora non efle ( §. 649. >. Qjomam ita* git. que j n mora non eft» qui ob impedimentum inevitabile ac infuperabrle facere nequit, quod certo tempore facere debebat ( 642. ) i de mora fe purgaturus olfendere debet, fe ob impedimentum inevitabile ac infuperabile facere n° D potuifte, quod certo tempore faciendum erat.
Quomodo autem oftendatur , impedimentum fuifiEc inevitabile ac infuperabile , per definitiones fupra traditas patet ($.63$.).

.rt»
De modo fefe alteri obligandi .
5- 6$t.
12,1
Moram non excufat nifi impedimentum inevitabile ac infuperabile . Mora 'enim Excufatio
ideo exculatur, ne nobis imputetur, confequenter ne pro culpa habeatur ( §. mora uni . 645.). Enimvero fi nullum adfit impedimentum inevitabile ac infuperabile , ca . mora culpa eft (§.644.)» fi vero tale adfit, non eft ( 646. ) . Quamobrem
patet, moram non excufare nifi impedimentum inevitabile ac infuperabile.
Atque adeo intelligitur , fufficienter fefe de bile , immo nulla ratione alia de mora quenS mora purgafle eum (5-649 648-) , qui ollendit quam fe purgare pofie, adtuilfe impedimentum inevitabile ac infupera-
§. 652.
Nemo in mora ejfe debet , feu in mora ejfe non licet. Quodfi enim quis ad pra?- ftandum nunc obligatus eft , necefle eft ut nunc prseftet , quod praeftandum (§. wZ.part. 1. Phil.praft- univ.) , neque adeo ipfi jus eft praelationem differendi in aliud tempus pro arbitrio fuo ( §. 156. part. x.Pbil. pratt. univ.) . Quamo- brem cum in mora fit , qui , quod certo tempore pracftare poterat , ac debebat, eodem non praeftat, fed praeftationem in aliud tempus differt ( 638.);
nemo in mora efte debet , feu. in mora ede non licet ( §. 170. part» x.Pbil. paB. univ, ).
Obligationi adeo fuae , qua ad dandum vel tenemur (5-358-)* llatim fatisfaciendum fine faciendum, adeoque proflandum ($.8o-) alteri ulla mora*
5. <$S 3 -
Cui quid proflandum , is moram indulgste non tenetur , nifi reus debendi de ea- An moram dim fe purgare pofftt. Nemo enim, qui alteri ad quid praedandum obligatur, d?bitori m- in mora efle debet (§.652.), adeoque cum ex obligatione rei debendi tibi na •duigere tr. fcatur jus praeftationem eo tempore exigendi, quo ad praedandum hic tibi obii- gatur (§.23. part x.Jur.nat.) , haud quaquam pati debes, ut reus debendi prae- ltationem differat in aliud tempus ( 97 T- part. 1. * ur. nat. ) . Moram igitur nemo ei indulgere tenetur, qui ad praeftationem quandam fibi obligatur . Quod erat unum.
En imvero quoniam in mora non eft, qui de mora fe purgare poteft(§. 649.), adeoque nullam quoque moram eidem imputare licet ( 647 ) ; fi quis demota fe purget, ferendum omnino eft ac permittendum, ut, quod nunc fieri debebat, in aliud tempus differatur, confequenter mora eidem indulgenda ( §.
). Quod erat alterum .
.Injud* adeo funt querela; rei debendi de non admittitur, feu quando non attenditur imC niinio rigore ejav , qut noram indulgere non pedimentuin ineviubile ac infuperabile ($-651..), v
Vult , udi de ea fe purgire nequeunt : neque quale quod adfuerit non femper probatu facile - ■'
enuu iis locus eit , nili quando juita excufatio 15 639 ).
§. 6 54.
Quoniam is. cui auid nrrpftandnm. moram indiil^erf» non fpnpfur. nifi reus n/ [oram
dUc.iui 1 c ue ea purgare pome (9- G5 3-;; P <1
uis luauigei , etiamjt reus aeoenai i, lc i u ig i
iv ut v <X [/uig.ijc |'uuii w' v) y / ) J* h>i J 1 ut. 4 c* ) c 11 ci Mji f c uj «ft/t »«*■ lyjcttiigCYC
r? ea f e fe purgare minime poffit , jus fuum debitumflatim exigendi remittit ( §. 95*) • numliceat. (^uamobrem cum quilibet jus fuum ,remittere polfit , quando hac remiifionc
nihil

Pars III. Cap* IV*
nihil fit contra jus tertii (§. 117. ); moram quoque reo, debendi findulgere. lictt % etiam fi de mora fefe purgare, minime pojfit .
Non tatpen hinc fequitur , quod prudenter quseffio eft* Poteft nimirum quis jure fuo abu- femper faciat ac refte, qiu reo debendi moram ti : quod nui» faciet, ipfius. confcienti* relin- indulget, cum juflura noahabeat excufationem» qyenduaa if t*rt. i.Jyr- n/tf) , ive ini- Hoc coiv ? circygniiantii* particularibus pen- prudenter *ujl ipjaus reft? facfcqyy ideo irritmjj, 4et * quarum nulla habetur rati# /ubi de jure
Ad quid te* Si quis damnum patitur , vel lucrum ejus ceffet x propter{4 quod tu in mora neatur qui ad id , quod interefl , teneris.. Quoniam enim nemo in mora efiTe debet ( §. 6j;.); inmoraefi.lt in mora es, obligationi tuas non fatisfacis ( §. izo.part. i.Pbil praft .univ.), Enimvero fi quis damnum incurritvel lucrum ejus cefTat , propterea quod obligationi tuae, non fatisfacis , ad id, quod interefl; , teneris 629.) . Ergo ad id, quod interefl: teneris, fi quis. dAnjnutn patitur* vel lucrum eius ceffat, propterea quod tu in mora es *.
Tate admodum patet obligatio naturalis pr te- fit , fuo. patebit loco. • Ex principio autem ge* flandi interelfe mara? , qu£ cur & quomodo nerali, quod hicdemonftratur, multa deducun* arCtjoribuj lumtibus in civitate circumfcribipof- tur particularia fuo itidem loco inculcanda»
§* 6 $ 6 .
R-i ali Nemo alteri promittere? potefi fe ipfi daturum rem alienam . Qui enim alteri ns promU ^ >PA rem alienam daturum; is promittit , quod dare non poteft
fio num 17.part.i.Jur. nat.) y confequenter impoffibile eft ut det* Quamobremcum
vahda. promiflio ejus , quod impoflibile , invalida fit (§*6$S*) ; promiflio quoque rei alienae invalida, eft confequenter nemo promittere poteft 4 fe alteri daturum rem alienam -
Oftenditur etiam hoc modo* Quoniam promiflfa fune fervanda (§■ 45r*) > adeo que quod te daturum promittis, dare debes (§.450*) ; quod alteri dare non potes, id nec promittere potes* Sed rem alienam alteri dare, uoupotes (§• $ 77 i p i.Jur. nat.) . Ergo nec eandem promittere potes *
E. gr- Titius mihi commodavit librum quen- dam tuuna. Ego til>i promitto , me eum tibi daturum. Promiffio-ftatim invalida eft. Nec ego tibi obligor ad eundem dandum, nec tu jis. ullum habes eum a me exigendi. Quodfi excipias dari polTi pretiuip , aut aliud ejufdem libri
eremplar * promi (fore emtym tibi dari p©& l facilis eft refponfio , hoc in promifio non contineri, neque enimfub hac conditione facta promiflio, quod aliud exemplar, vel pretium libri dare* velit , liqui dem hunc , quem promittit» librum dare non poilit*
^ §• 6S7-
Quando Si quis promittit , quod fuum non efi , fuum tamen fieri potefi , ea decaufa , qui* res nondum fuum fieri potefi i is obligatur ad dandam operam , ut fuum fiat , & promiflio v*H- Jua promit- da efi . Etenim fi quis promittit, quod fuum non eft* quia fuum fieri poteft i *ip"Jfit. cum dare, adeoque fervare promiftum (§. 430 .), non polfit, nifi operam det, ut fuum fiat, fervare autem prortiiflum tenetur (§.451.)» omnino, promitti * 0 fefe obligat ad dandam operam, ut , quod fuum nondum eft , fuum fiat - p quoniam dare poteft, quod fe daturum promifit , quam primum id fuum w* tftum eft; promiflio quin fit valida dubitari nequit.
Ex.gr* Tituis , q U i mihi commodavit librum quendam fuum , eundem mihi vendere vult . Quodfi ergo meus non eft , meus fieri poteft . QuoJfi ergo tibi promitto hunc librum , quia
Titius jeujn mihi venderg vqlt i ego tibiquedareteneor. Ex propofitione auteuTP r ** fenti patet , certo conftare debere de volun” Proniifibris, num fcilicct ideo t*bi librum * r

■<tf.i* r i.w—wjfawgyy
.De wo*/b /e/e alteri obligandi» ' 123
voluerit , quia Titia» eum fibNvendere vult . quod Titius eum vendere vult , eonfequenter tunc enim promififle cenfendus cft , 'fe librum tuus fieri poteft, neque enim ultra voluntatem hunc a Titio emturutrt tibique daturum. Quodfi meam me tibi obligare vales tua acceptatione vero de hac voluntate non conftiterit, nec va- X §• 381.), confequenter voluntate ttta (frz.). lida elfe poteit promiiTio -ea fulturi de caufa ,
5. c 5 8. \
Si quis promittit, quod fuum no» oft, fuum tattittt feri pojfe putat , quia fuum Quid va- jieri pojfe putat ; is ad tantundem tibi obligatur , >quantum impendendum erat , U t teat promif- fuum fierot , fiquidem fuum fieri nequit . Quodfi enim promittis, quod tuum non-' 1 ' 0 rei » eft, tuum tamen fieri pofle putas, propterea quod tuum fieri poffe putas ; x.e^“ arn fi 9 : obligas ad dandum operam , ut ituum fiat confequenter ad impendendum quod impendi neceffe eft, fiquidem fieri poffit^( fy. 657 .) . Quamobrem fi adhuc r u *' dubitari poteft, num tuum fieri poflit; tacite te obligas ad tantundem -alteri dandum, quantum impendendum e flet, ut tuutn fieret,. 'Quamobrem fi tu-um fieri non poflit, ad tantundem alteri obligaris , quantum impendendum erat, ut tuum fieret-.
Quodfi propofitionem praefentem ad exem* dum. Quodfi ergo interea Titius voluntatem pium modo datum (»<?/.§.6*7.) applicare 'li* Tuam vendendi librum mutavit , at eum hoc beat ; veritas ejus evadet manifeftior . Etenim pretio emere nequeam» quin *d aureum unum fi Titius mihi vendere voluit librum fuum unius tibi dandum obliger-, non eft quod dubitemus . aurei pretio , <& ego tibi promitto ‘eundem , Mihienim perinde eft, five tibi dem *inum au- quia mihi eundem vendere vult i ego me obii- reum , five -tanto pretio emam librum tibique gor ad impendendum unum aureum, ut tibi li- dem. Quamobrem dici nequit, pias a te erigi, brum dare polfim (§.6*7.) , adeoque perinde feu te ultra id me tibi obligare velle , quan* eft ac fi tibi me obligarer ad unum aureum dan- ego dare volui.
'§•
Quoniam in hypothefi propofitionis praecedentis ad tantundem alteri obliga- Ad quid. ris, quantum impendendum erat, ut tuum fieret, quod tuum fieri poflfe puta-»*»* /V/e bas, quando t-uum fieri nequit; fi rem quandam -altari promittis , quia tuam fieri no» ter.ea . ptjfe putas , ea mitem tua fieri nequit , non teneris ad rem ejufdem fpeciei 'majori*** • pretio comparandam , ■& eam promiffario -dandam .
Rettneamusexemplum paulo ante datum (»0/. tio • I4eque vero eft , at in his promiffionibus $.6*7 ). Si librum , quem Titius tibi pro uno .excipias, errore eas vitiari., quoniam error non aureo vendere "volebat , mutato animo vendere dat caufam promiflioni , confequenter nec vi- aon valt , eundem vero pro majori pretio in tiare eandem poteft ( 5. t/o. ) ./Quod non det bibliopofjo emere poflis , ad hunc emendum caufam errori , vi definitionis liniiu patet minime obligaris . In promittendo enim ratio (0-?c>4.) . Ecquis enim affirmare aufit , hanc etiam habita pretii , quo eum tuum fieri pofle unicam fuifle promittendi rationem , quod res putabas , innuo fieri poteft , ut pretium fi non .proirwlli noftra fieri polle-putetur J \
-unica , potilium tamen fuerit promittendi ra-
*§. 660. n
5 * res, quam noftram fieri poffe putamus , niteri promittimus , fi ea nofira fiet , , q u m va - frujlra autem data fuerit opera , ut nofira fiat\ ad nihil promiffario tenemur. Et- i eat p ro mif, enim qui ita promittit, adhuc dubius eft, num ea fua fieri poflit , adeoque f l0 re i t non promittit nifi fub hac conditione, fi fua fiet. Quodfi ergo fruftra dederit q Uam no. operam ut fua fiat, conditio deficit . 'Quamobrem cum deficiente conditione yh*/» fieri Promifllo pro non fafta habenda (§.534.); qui rem, quam fuam fieri pofle pojfe puta. Putat, alteri promittit, fi ea fua fiet, fruftra autem dat operam , ut fua fiat,™*;, con» a< * nihil promiflario tenetur. diimata
Vide.

2,24 Pars JII. Cap . IV.
Videmus adeo diverfos t-fle cafus , quibus al- quaenam fit ejus obligatio , quoinam jus proteri rem , quam noftrarn fieri pofle putamus , miffario quaefitum • Quoniam itaque promifiio- promittimus » neque de rei iftiufinodi pronuf- nes animo deliberato fieri debent 391.); fione in omni cafu idem efie pronunciandum . promiflori quoque ante probe expendendum, Quamobrem in hifce promifiionibus 'probe in- quomodo promittere velit , & opera danda, ut fpiciendus eft animus pronufforis , ut confiet , animum Tuum fatis perfpicue declaret.
§. 66 1.
\Quando Si res , quam alteri promififii» voluntate vel culpa tua fit aliena , ad prafiandm teftimatio* aftimationem teneris. Etenim fi res , quam alteri promififti fit aliena , ante- nem rei pro- quam promiflionetn adimplevifti, eam promiflario dare nequis (§. 677. part. 2.
pr<e. Jur.nat.) . Quoniam tamen tu ad promifiTum fervandum (§.431.), adeoque ad flandam te. rem iftam dandam obligaris (§.430. ); minus habet, quam ^habere debet pro. neamur . miliarius, & quia voluntate vel culpa tua aliena fatfta eft per hypoth. tu effeci- fti, ut minus habeat, quam habere debet. Enimvero nemo efficere debet , ut alter minus habeat, quam habere debet (£• 579* part. z.Jur. nat.) . Ergo minus habet, quam habere debebat, propterea quod obligationi tuas non fatisfecifti ( §. 120.part. 1. Vbil.praft. univ .). Quoniam itaque ad id , quod intereft , tene, ris, fi quis minus habet, quam habere debet, propterea quod obligationi tuz non fatisfecifti (§.626.), adeoque in cafu praefenti promiftarium reftituere debes in eum flatum, quo perinde eft, ac fi res promi fla non fada fuiflet alieni (§.625.); ad praeftandam affiimationem teneris - Patet itaque , fi res , quam alteri promififti, voluntate vel culpa tua fit aliena, te ad praeftandam asftima- tionem teneri.
Promitto tibi dare hunc librum : poftea me Ne vero cafus propofitionis praefentis pro noa perfuaderi patior ut eum Titio vendam . Tibi dabiii habeatur , fed utique polfibilis agnofe»* ergo pretium libri dare teneor - Idem obtinet , tur, fequentia addere lubec.
'• fi ego numemor promifli eundem dein Msevio .
§. 662.
Dominium rei promifia in non promiffarium valide transfertur a promiffore . Etenim quod promiflor fufficienter indicat , id contra ipfum pro vero habetur Dominium ^ 28.), confequenter quod non indicat, pro vero haberi nequit contra ipfum*
rei promtfi Enimvero quando res quaedam promittitur , promifsor fufficienter declarat , fe J* num /«eam tibi dare, confequenter dominium ejus in te transferre velle ( nom p r °- Jur. nat.) > non vero fe libi adimere jus dominium non transferendi in tertium mijsanum ^ r .) , Quamobrem tibi quidem obligatus eft, ad dominium ejus in te tranj* transferri ferend um , non tamen ipfi ademtum eft jus idem transferendi in tertium . Quod.
crg0 illudi jn tertium -transfert, translatio valida eft.
Aliud eft fe obligare ad dominium in aliquem transferendum , aliud dominium aftu transferre , aliud fibi adimere jus ad dominii translationem . Quamobrem qui fufficienter indicat , fe in alterum velle transf-rre dominium rei fuae , nondum indicavit fe fibi adimere jus il- t lud transferendi in alium : neque enim propte- nea, quod dominium m aliud transfertur, pro- miflio efficitur invalida , cum maneat obligatio p«eftandi «ftimationcm , iaitno fi tui interfit ,
ut rem potius ipfam , quam ejus pretium hi* beas, oofigatio ttum fubfiifit ad id, quod p r *’ terea interett (§.630.) . Quamobrem piorni** 1 ® iu interpretanda: Dabo nbi hanc rem, qu 0 »' 1 vero voluntate vel culpa mea conrigerit , ut eam dare non poflitn, dabo pretium & h Pj x ‘ terea tui interfit tui inteifit , quod rem 'P* 1 ® non dederim , quod intereft praeftabo •.Vej"*** enim promittentis id omne figmficare intellt^ guntur, ad quod vi eorundem obligatus es*

tr__ M.jt'-
r ^»l> Vf.ilft ufr. S * ■' ! <
De modo fefe alteri obligandi
663.
225
Si promiffor declaret Jibi ademtum ejfe debere jus dominium rei promiffa in ter- Effetius tium transferendi ; in non promiffarium idem transferri nequit . Quodfi enim pro- promiffitni» miflor declaret, fibi ademtum effe debere jus dominium rei promifiae in ter* rem promi /. tium transferendi, cum contra ipfum pro vero habeatur, quod fufficienter in- fam non a- dicac ( $. 428.), jus quoque rem iftam alienandi ipii amplius competere nequit. lienandi . Patet itaque dominium rei promifsae in non prorniflarium valide transferri non polle , fi promiffor declaret fibi ademtum effe debere jus dominium rei pro- miffse in tertium transferendi.
Ex.gr. Promitto tibi hanc rem . Acceptando dicis tui interelTe, ut rem iftam certo accipias. Promitto porro , me eandem alii nulli daturum, teque certum effi: jubeo, quod non faitu* rus lim. Hinc omnino colligitur , me mihi ademtum efle velle jus dominium ejus in alium transferendi • Quodfi ergo hoc non obftante id faciam , attus jure nullo fa&us validus efle nequit , fed pro nullo habetur : neque enim dominium in alium tranlire poteft, quod in ipfum transferre non poflum. Si hoc admittere nolis, admittendum quoque non eft domino de omni
jure, quod vi dominii ipfi vere competit, pfo arbitrio fuo difponere poflej quod quam fit ab. Ionum nemo non intelligit , utpote ipfi dominio adverfum (§• 118. part. 1. Jur.nat .) . Sane nemo non admittit , fi quis alteri promittit , fibi non integrum efle debere rem alii alienandi j promiflionem efle validam (§. 431.). Hoc vero promittere omnino intehigitur , qui fibi ademtum efle debere jus dominium rei promitte in alium transferendi fufficienter declarat .
§. 664.
Si promiffor jus dominium rei promiffa \in alium transferendi fibi ademtum effe j UI promi fi i>ult ; in promiffarium ftatim transfert jus non patiendi , ut res fine confenfu Juoj ar i 0 a cquU alienetur. Etenim fi promiffor jus dominium rei ademtse in alium transferendi fitum , fi fibi ademtum effe vult, cum promilTario perfeffe fefe obliget (§. 363.), in iplum promiffor transferre debet jus eum vi cogendi, ne jure ifto utatur ( §. 236. part. 1. PbiL jus alienan- prati, univ.) . In promiflarium adeo ftatim transfert jus non patiendi , ut res di fibi a. fine confenfu fuo alienari poffit ( §. 662.part. z.]ur. nat .) . demum ef.
fe vult .
alienatio rei promitte moraliter efficiturimpof- fibihs ablque confenfu promifiarii , adeoque fi fiat, pro non fa&a habetur. Nihil agit, qui fine jure agit. Clarius , qua: hic dicuntur , elu^ celcent, quando de dominio direfto & utili fumus afturi. Jus enim , quod acquirit promifla- rius, a dominio direfto non abhorret.
Voluntas pronvfloris in gratiam promiflarii jus alienandi rem promiflam fibi adimentis efficax efle debet, adeoque tam obligationem quan- dam promifloris , quam jus quoddam promiflarii producere . Obligatio promifloris conliflit in non faciendo nimirum ne rem promiflam alienare poffit j jus promiflarii in non patiendo , ut fine confenfu fuo alienari poffit - Hinc
§. 66 $.
Quoniam promiffor jus dominium rei promiffse in alium transferendi fibi idem ulte - ademtum volens in promiffarium ftatim transfert jus non patiendi , ut res fine rius expen, confenfu ipfius alienetur (§.664.; dum promiffor jus alienandi rem promijjam fibi ditur . adimit , partem quandam proprietatis ( §. 666 part. z.Jur. nat .), confequenter dominii in promiffarium transfert ( §. 1^6.part. 2. Jur. nat.) , adeoque promiffarius rei promiffa quodammodo dominus jam efficitur.
Patet adeo jus promiflarii diverfum efle , fi Protniflor fibi adimit jus rem proiniflam alienandi 3 c fi hoc non facit, & plus juris acquiri in cafu priori , quam in porteriori : id quod 't 1 ’^ intenditur a protniflore & promiflario ,
"'yolfii Jus Piaturae Tom. III •
aliaS/^nTm ademtio juris alienandi eflet inutilis , li nullum haberet efttdtum juris Ne vero dubium quoddam fuperfit ns , qui obligationem \ internam ab externa non femper fatis diftin- guere poflunt , quarum illa a natura hominis ,
F f haec
m
1

22 6 Pars III. Cap. IV.
haec a voluntate promittentis in promiffionibus tione interna > nonnulla adhuc addi confultutn pendet, adeoque non plus continet, qu*mpro~ videtur, mitior ea contineri voluit, non attenta obliga-
§. 666 .
ptomiJTor/s Promiffor naturaliter obligatur ad rem protnif/am non alienandam * Etenim obli- obligatio gatur ad promifia lervanda (§ 431.), confequenter ad rem , quam alteri dare naturalis promifit, dandam (§.430.). Cum itaque rem non amplius dare poflit, quando quoad alie. ^ na Fadta eft (%. 6 jj.part. z.Jur. nat.)\ naturaliter , hoc eft , vi ipfius legi* nationem naturalis obligatur ad rem promiflam non alienandam.
rei promif-
/e. Honeftum adeo eft rem promiflam non alienare (§.171. part-i. Phil. praei- nntverf. ) : 5 c contra honeftatei» facit promiflor , fi eam alienet • Quoniam tamen- jus alienandi fibi ademtum efle noluit, fed ne hoc fieret hbneftaofua: reliftum efle voluit , neque adeo promiflario jus eft , ne abfque fuo confenfu res promifla alienari poftit > quz contra honeftatem fit alienatio , non fit contra jus perfe&um alterius , adeoque etiam a nemine irrita effici poteft * Quamobrem patet hoc non obftante, quod promiflor jam naturaliter obligetur ad rem pr«- iniflahi non alienandam, fuperfluum minime ef- fe , ut fibi adimat alienandi jus : ita enim mutuo confenfu efficitur, ut, quod imperfe&e debebatur , jam debeatur perfe&e (§-404 ) , £c dominium promifloris diminuatur , antequam in promillarium tranfeat (§.66f.) : quod etfi jam lnefse videbatur, fiquidem obligationem in ternam fpettes, promiffioni* externo tamen jure per fe non ineft, cuni promifsarius non plus juris acquirere valeat, quam promifsor in eurrt transferre Vult (§.381*). Quodli ergo jus noii tlienandi honeftatifuje relidtum clsevult, quod velle intelhgi ur , nili contrarium fufficienter indicet (§.418 ), ned hocipfi ademtum cenfe- ri poteft jure externo . In jure naturali non modo demonftrantur , quae obligationem externam & jus externum refpiciiint i verum etiam ea, quae ad internam obligationem & ex ea natum jus internum fpeftant . Quamobrem tanto majore attentione opus eft , ne quae funt juris interni confundantur cum jis , quae ad externum fpecfant , & in demonftratiombus cavendum, ne ad jus externum fpe&antia inferantur ex interna obligatione . Quodfi excipias obligationem promifla fervandi effe externam , non modo internam , confequenter quod ex ea de-
ducitur , ad externam obligationem & jus ex- ternum fpeftire debere > facile hoc concedo , fed falva diffei entia ejus , quod ex interna & externa obligatione fervandi promifla refultat, Nimirum ex obligatione externa tibi refultat jus promtflbrem compellendi ad promifla fer- vanda , confequenter ad rem promiflam dandam , quam dare promifit ( §• 361. ) , 5 c , ubi res Voluntate vel culpa ipfius aliena fafta , ad praeftandam &ftimationem (§-661. )> non vero jus , ne abfque tuo confenfu res promifla alie- netur, etfi ex interna obligatione refultet, cum jure externo id acquirere nequeas ■ nifi dominus rei, qui idem promiflor in cafu prxfenti, id in te transferre velit V§.u.) . Non tamen nihil operatur obligatio interna , cum per eam valida efficiatur externa , ex qua jus exigendi aeftimationem rei promifla?, fed alienatx voluntate , velculpa promifloris defeendit. Non quod tibi utilius , id juris tui eft (§.265 p. 1. Phil. pruft. univ.') • jus enim promiflarii non metiendum ex utilitate ipfius , fed eX voluntate promittentis (§-382-). Immo dum proniilfarius confentit m promtttendi niodum , fi vel maxime jus aliquod naturaliter fibi competeret, idem remififle cenfetur 9f.) , quod omnino facere poteft v 5.117,), & facere debuit,
cum nonniti fub conditione remiftionis hujus juris promiflor promittere voluifle intelhgs- tur • Quod enim fufficienter uon indicavit, nec iis , qua: ind cavit , infeparabiliter ineft , id tacite eiceptum intelligitur , cum contra lpfum pro vtero haberi nequeat , nili quod fufficienter indicatum (§• 428 ) i Majore acumine opus eft ad jura penitus infpicienda , quam putant qui cognitione eorum fuperficiaria contenti.
§. 667.
culpa fiat aliena •
Cum jure naturali imputetur culpa omnis promiflam non alienandi latiflime patet.
quantacunque fuerit > obligatio naturalis rm
§. 66Z*

227
De modo fefe alteri obligandi •
§. 66 8 .
Si promifiarius novit promi (forem rem promijfam alienate velle ; ipfi competit jusj uS promif. impediendi , ne hoc fiat . Etenim ipfi competit jus promifiorem vi adigen -farii circa di ad rem , quam promifit , dandam, nifi ultro dare voluerit (§.361.); con -alienatio. fequenter ipfi quoque competit jus fibi profpiciendi , ut promiflfor quod pro* nem rei pro. mifit fibi dare pofiit. Quamobrem cum rem ipfam dare non pofiit, ubi ea iut-mijfte gen rit alienata, promifiarii autem interefie queat, ut rem ipfam potius, quam pr &-rale, tium rei accipiat, ad quod dandum promifior tenetur re alienata ( §. 66 r. ); promifiario utique competit jus impediendi , ne rem promifiam alienet promif- for, ubi novit hoc ipfum facere velle.
Jus hoc minus efie , quam quod confequitur quod nondum fattum > hoc vero quod jam fa« promifiarius , ubi promifior fibi adimit jus rem «Sum eft irritum facit . Quod contra illud fit , alienandi (§.664.), abfque ulla difficultate in- validum eft ac fubfiftic : quod vero contra hoc telligitur- Illud enim impedit, quo minus fiat, fit, validum non eft, nec fubfiftere poteft.
S. 669.
Quodjt promifiarius impedire nequit , ne promijfor rem promijfam fibi alienet , nec Quoufyue hic jus alienandi fibi ademtum ejfe voluit; alienatio ferenda . Etenim nifi jus alie -extendatur nandi fibi ademtum efie velit; hoc non obftante, quod eam alienare non de-/ M * ipfius. bebat (§.666.), alienatio tamen valida eftv(§. 662 .). Quamobrem cum promif» farius faftum infeftum reddere nequeat; quod fatfia fic alienatio , quam impe- d : rc voluit, fed non potuit, ferendum .
Ferendum nimirum , quod mutari non po- tollitur, nempe exigendi pra»ftationem aeftima- teii, fci 1 icet ut fubfilht alienatio : non tamen tionis (§.661.) & , fi quid prxterea intereft ideo remittis jus tuum , quod per e^m minime (§.619.).
§. 670.
Si res promi(fa cafu inevitabili interit , promifiio , qu<e ab initio erat valida ., ex Quando pofl fa&o redditur invalida. Quoniam enim res promifia interiit, impofiibile eft , promifiio ex ut promilTor eam det promifiario ( §. 541. Ontol. ) . Quodfi vero , cum fieret pojljaBo promifiio, promifiorem interrogafiet promifiarius, num aeftimationem praefiare ,invalida feu pretium rei dare velit, fi eam cafu inevitabili interire contingat ,* refpon-^ r * furus utique fuifiet , fe ad hoc teneri nolle, cum ipfe in caufa non fit , ut intereat, nec impedire pofiit, quo minus intereat . Promifiio igitur omnis fieri intelligitur fub tacita hac reftri&ione: nifi cafu inevitabili res promifia intereat, nifi exprefie dicat promilTor, fe ad pretium rei dandum teneri velle , fi- quidem cafu inevitabili eam interire contingat . Quoniam igitur promifiarius promifiorem ultra voluntatem fuam obligare nequit ( $8z. ) ; fi res promifia
cafu inevitabili interit, promilTor promifiario ad nihil obligatur , confequenter promifiio, quae ab initio erat valida, ex poft fafio reciditur invalida.
Oftenditur etiam hoc modo - Promifior non promittTr^promifiario nifi rem, non vero pretium rei, quod per fe patet, adeoque voluntate fua fefe non obii, gat ad pretium rei dandum. Quando res cafu quodam inevitabili interit , hoc nullo ipfius fa&o, nec non fado quodam contingit , ex quo oriri pofiet obii, gatio pretium rei dandi. Nulla igitur adeft ratio, cur , ubi res eam quodam inevitabili interit!, promifior promifiario ad aliquid obligatus efie debeat. Quamobrem cum fine ratione fufficiente obligatio dari non pofiit ( ^.ja.OntoI. 'r; fi res promifia cafu inevitabili interit, promifiio , quae ab initio valida erat, invalida efficitur ex poftfaiTo •
F f 2
Obii-

Pars 111. Cap. IV.
218
Obligatio , quas ex promiflione oritur , metienda ex voluntate promifloris, adeoque difpi- ciendum eft , qualis fuerit ejus animus . Velle autem rem dare Sc velle pretium rei dare, ubi ea interiit , non funt unUm idemque , nec ex priori necelfario fequitur pofterius . Quamob- rem qui prius vult, pofterius quoque velle dici nequit . Quando itaque obligatio ad aliquid proeliandum aliunde de&uci nequit nili a vo luimte ejus, qui fe alteri, obligare voluit , ad pretium rei dandum, ubi ea interiit , ideo obligatus nemo dici poteft , qui3 fe obligavit ad rem dandam. Nullum adeo dubium reflare poteft circa demonftrauonem priorem . Obligationes contrahi nequeunt , nifi mutuo confenfu aut fafto quodam vel non fafto , quod obligationem parere debere lex pronunciat; quod non modo ex anterioribus abunde perlpicitur , verum etiam attendentibus manifeftum eft , cum homines vel velle debeant , fe alteri efle obligatos, vel quidpiam facere , aut non facere , ut Inde obligentur , quoniam praeter voluntatem verbis vel fignt$ declaratam Sc fa<fla & non fa-
da in illis non dantur , unde obligatio aliqui contra&a venire poffit C $.18* p. i.Jur. nat. ). Quando res promilfa cafu interit inevitabili , nec adeft voluntas promifloris > utpote quirein, non pretium rei dare promilit , nec adeft ali. quod ejus fa&Jin vel non fafluni, unde obligatio oriri poftit , confequenter obligatio dandi prerii nulla adeft . H.ec fi perpendimus , nihil obfcuritatis, vel difficultatis fupei efle poteft circa demonllrationem poftenoreni. Immopropo- fitio przfens adeo nianifefta videtur , ut fine probatione admittenda videatur , non alia de caufa quam li quis fingit fe pronnftorem , ipfi certum lit , quod ad pretium dandum fe obligare noluerit, liquidem rem, quam promittit, cafu libi inevitabili interire contingat , & quia ml fecit , vel non fecit , ob quod ad dandum pretium , re c^fu intercunte , obligatus e/le debeat. Principia igitur, quibus nituntur demon- llrationes , funt perceptiones confulae ad dillin- (flas revocata; , quarum ill^e conficiunt fenfuin communem, cui oougatto dandi pretium re cafu intereunte adverfari dicitur.
§. 671.
Obligatio Vromijfor omnem dare debet operam , ne res promiffa intereat . Promiffa enim promiporis fervare debet (§.431.), adeoque rem promiflam promiftario dare tenetur ( §. quoad rem 430.). Quoniam vero dare nequit , li interiit ; omnem omnino operam dare promijfam. debet, ne res promiffa intereat.
Qui promiffionem adimplere debet , ei p?r- miilum efle nequit , ut faciat , vel non faciat , ob quod faftum , vel non fa&um eam adimplere nequit . Quodfi enim fciens ac volens tale quid facit, vel nonfacitj animum adimplendi promiflionem non habet : fi ex negligentia vel cuipa quadany alia illiufmodi fatflum , vel non fadum proficifcatur , ut rcflum fit propo» fi tum promiffionem adimplendi fieri haudqua-
quam poteft . Quamobrem fi promiffionem »d- implere velit , fitque voluntas ipfius conflans , quemadmodum efle debet, omnem quoque operam dare debet , ut res confervetur , nec intereat • Deeft omnino ille animi ardor , qui ad fatisfaciendum cuicunqoe obligationi requiritur, fi ad lem confer vandam non adhibueris omnem diligentiam,
6yi .
i
Ea porro Quoniam operam omnem non dat, ne res promifTa intereat , qui fa&o quo* expenditur . dam vel non fa<fto dolofo, aut culpofo in caufa eft , ut intereat ( 702.718*
part. 1 Pbil.pra 8 .univ ) \ nemo quoque dolo vel culpa fua in caufa effe debet , ut res , quam promifit , intereat.
Qui quid dolus , quid culpa fit , 8c quae de nianifefta erunt , qua: hic inferuntur , Ut adee utroque demonftravimus in parte prima Philo- prolixius ea evolvere noluerimus, fophix pra&icae univerfalis , didicit > ei fatis
§. 6 73.
f
Quando re Si fa 8 o quodam Jiye dolofo , Jive culpofo y aut etiam non fa 8 o promifforis res P r9 ' interemte miffaintereat j promijfto valida manet . Etenim fi res interit , ea promiffori dari promijjio nequit, adeoque minus habet , quam habere debebat , ac poterat > qui* rcs valida ma. danda ipfi erat. ( %. 430.431.). Quoniam vero res interiit fatfto quodam vel nofl ****** fatto promifforis Uve dolofo, five culpofo per bypotb. qui ab illo abftinere , a®
hoc

De modo fefe alteri obligandi . 22 p
hoc libi cavere debebat (§.672.)» feu illud non committere, hoc omittere tenebatur; promittarius minus habet, quam habere debebat ac poterat , propte# rea quod promittor obligationi fuse non fatisfecit . Enimvero fi promittarius minus habet, quam habere debebat , vel poterat ; propterea quod promittor obligationi fuse non fatisfecit, ad id quod interefl tenetur (§. 626 .), confequen- ter promittarium in eum flatum reflituere. debet, quo perinde efl, ac fi ipfius fafto vel non fafto res promitta non interiiflet ( $.625.)* Quamobrem fi fado quodam, feu non fatto, live dolofo, five culpofo promittbris res promitta intereat, obligatio, quam is promittendo contraxit, minime extinguicur , adeo- que promiffio ex pofl fadlo invalida non fit, fed valida manet.
Poterat etiam ollendi hoc modo. Si quis facto quodam , vel non fadlo fuo five dolofo, five culpofo edicit, ne promittionem adimplere pottit; perinde efl ac fi promittionem, cum pottet , adimplere noluittet . Quodfi enim adimplere voluittet, nec fciens ac volens, confequenter dolo (§.705. part. j. Pbil. praSl. univ.), nec culpa quadam fua fecittet , aut non fecittet , ne eam adimplere pofset. Quoniam promifsor tenetur ad id, quod interell , fi promifsarius minus habet, quam habere poterat ac debeoat, quando promittionem non adimplet (§.627.); ad idem quoque tenetur, fi fafto quodam vel non fafto fuo five dolofo, five culpofo res promifsa interit. Unde porro eodem, quo ante modo, concluditur promittionem re promifsa intereunte manere validam.
Quoniam quod dolo fit, vel non fit, a fcien te ac volente fic ($.70,' p. (. Phil.prafi. univ. ) j nemo non abfqae difficultate concedit, promif- fioneni adimplere nolle ac dolo efficere , ne adimplere poffis , unum idemque elle , feu qui dolum committit, non habere animum promif- fionem adimplendi. Enimvero quia culpa nec a {ciente, nec a volente committitur 1.
Phil. praei, univ.) , dubium fotfan nonnullis videri poterat , num ea etiam prodat animum proinifla non fervandi . Culpa enim dt defe- ftus reftitudims a&ionis quoad intellectum vincibilis ( 5 . 7 17. part. 1. Phil.praSl. univ. ) , confequenter quem evitare potuifles, modo voiuil- fes {§-692. part. 1 Phtl. prati univ.) . Quatenus igitur evitare noluilti , quod poteras $ a voluntate quoque tua dependent , qu<£ culpa tua fiunt, confequenter quae porro huic tribuenda , a voluntate etiam tua dependere dicenda funt , utut hujus dependentias tibi minime fis conferos . Qui in Pfychologu fatis verfatus ,
abunde intelligit, plurima in anima contingere i quorum tibi confc.us non es. Quodfi vero haec tioi lubtihora videantur , quam ut ea capere poliis > ecce tibi demonftrationem adhuc aliam captu faciliorem. Quoniam culpam omnem, ad- eoque etiam dolum, evitare obligamur ($ 259. 300. p. t.Jur. nat. ), fi promifforis fafto dolofo , vel culpofo , aut etiam non fafto res pro- nnlfa intereat , cum dari jam non poflit , qtjae dari debebat (§. 430.431 ) , ac nili interiiflet dari poterat , promiflanus. minus habet , quam habere debebat ac poterat, propterea quod pro- rniilor non fatisfecit obligationi fuas. Unde porro eodem, quo in demonflratione priore, modo colligitur , promiflionem validam manere . Iinmo ex eoquoque demonltrari poterat, quod nemo ieipfum ao obligatione fua liberare poterat , modo hoc a nobis futflet demonltratum . Quoniam hoc principium in aliis etiam demon- ltrandis ufui effe potelt; illud hoc loco demon- ftrari non inconfultum ducimus .
§. 6 74.
Nemo ab obligatione fua feipfum liberare potefi . Ponamus enim , fi fieri potefl, An quis ab hominem ab obligatione fua feipfum liberare pofse. In arbitrio igitur ejus erit obligatione pofitum , utrum agere velit, nec ne, ad quod agendum obligatur , & utrum f ua {e libe» agere nolit, nec ne, ad quod non agendum obligatur. Necefse igitur non efl, faY e pojfit ut agat, ad quod agendum obligatur, & ut non agat, ad quod non agendum obligatur: quod cum notioni obligationis repugnet ( §. 11S. part. 1. Pbil. praft* univ.), abfurdum efl-
Ipfa demon Urat io loquitur , propofitionem Prasfentem intelligendam effe de quacunque obligatione, non tantummodo de ea , quam con- fenfu tuo, aut fa<fto quodam vel non fafto tuo coiuraxifti , confequenter quando obligatio a voluntate alterius pendet , cui ad dandum vel faciendum , feu aliquid proeliandum obligatus «. Hic etiam obflat voluntas ejus , cui obligatus es, ne td ab obligatione liberarepoflis. Sed quandoquid ingenere demonflrari potefl, non opus efl , ut in particulari demonllretur . nifi fubinde major evidentia fuadeat , ut ratio habeatur eorum , qui magis abftrafta non fatis capiunt & quorum allenfus per rationes particulares facilius Sc fortius extorquetur.
§• $ 75 *

230
'Pars 111. Cap. IV. §• $75 •
Cur re Culpa pro, mifforis intereunt* ■ prcmijfio valida maneat .
Quoniam nemo ab obligatione fua feipfum liberare poteft (§.^74.) j promif* for vero ab obligatione fua feipfum liberaret, fi promiflio ideo eflet invalida, quod fatfto quodam vel non fadlo iplius five dolofo, five culpofo res promi fsa interit; promijjio adhuc valida effe debet , quando res promifid. fa&o quodam vel non fa&o promifloris five dolofo , five culpofo interit.
Videmus adeo rationem , cur interitus rei , qui dolo vel culpas promifsoris dektur , obligationem ejus non perimat . De eo autem dubitari nequit , quod teipfum liberes ab obligatione tua , fi facto tuo , vel non fafto perimitur obligatio . Cum dolus committatur a feien- te 8 c nolente (§.70*. p, i« Phil praft univ .) fi eo fine committatur, ne alteri lis obligatus , omnino teipfum liberas ab obligatione , liqui dem lupponamus fieri pofse , quod fieri pofse repu,-,nat . Si adiit culpa , negligenter verfari. licet circa rem confervandam (.§ 758. pirt i- Phdof.praft. univ ) , ne promifsori eam dare poliis, adeoque te ipfum liberas, liquidem fup- ponanuis hoc fieri pofse , ab ea obligatione ,
quam paulo ante fiabilivimus (§ 671 ) , quamvis etiam hoc lpfiim pateat per ta , quae paulo ante de culpa annotavimus t not, §. 673. ) . Im- nio fi rei intentu , qui dolo &: culpae tuae tribuendus, liberareris ab obligatione promifsafer- vandi j ab obligatione vitandi culpam & dolum (§.2 iqo, part.i.Jur nat,), te liberare pof- fes , ut ab obligatione promtfsa fervandi fores immunis. Atque adeo abunde patet, nullum fu- perefse dubium , quin ex eo , quod nemo leip* fum ab obligatione fua liberale pollit, refte inferatur , interitu rei prqmifsas , quae dolo vel culpae promifsoris tribuendus, non perimi obligationem promifsoris...
§. 676..
Rei interi. Quoniam mora culpa eft , quando promifsor in mora eft ( §.648.), promiflio tus quando. vero valida manet, quando culpa promifsoris res. interit (§ 675.); valida etiam nam inva. manet promi fiso > fi res promijfa cafu interit , quia promiflor in. mora eft , fi? fi ob Udam ejfi moram ejus interit • ciat promif.
^ m ’ Dicimus fimpliciter rem interire cafu , quia dem cafu non interiifset • Quodfi res fervando cafus evitabiiis ex eo intelligitur, quod in mo- fervari nequit > folam ob moram promifsoris i»r — ra fuerit promifsor. Quodfi enim remdedifset, terire potelt. quando dare debebat, nec dare diftulifset s eo-
§. ^77 •
Quando res P rom *Jf a interit , quia promijfarius in mora efl ; promiflio pro adimpleto promiflio habetur. Si enim promifsarius in mora eft, ac res interea inreric , culpa probro adim • miflarii interit (§.648.), confequenter cum culpa huic imputanda fit ( §• 7 2i * pletahabea.P art ' *■ Phil. praft. univ. ) , ipfe etiam fpetftatur tanquam caufa libera interitus tur re in- rei promifsae (^.517. part.x. Phil.praft. univ.) . Perinde igitur eft , ac fi rem tereunte , promifsam dedifset promifsario promifsor ? confequenter promiflio pro adimple* ta habenda.
Nulla hic adeft ratio , cur quis argutari pof- fit , fubfiftere debere promi flionem , ita ut ad pretium rei dandum teneatu: promiffor - Neque enim obligatio aliqua defeendere N poteft ex voluntate promifloris , quippe unde defcendit obligatio dandi rem promillam, quam tib; dare paratus erat , modo tu accipere voludles : nec ea defeendere poteft ex aliquo fa&o vel non fa fto ipfiiisj quippe cuna tale nullum detut quod obligationi promittendo contraftae repugnet ,
quia eidem fatisfeciflet lubenter , modo tu ram neftere noluiffes . Ad adeft fa&um culpo* fum ex parte tui, ex quo nalcitur obligatiore- rendi periculi & carendi re promi fla , qu* c .*‘ fu interiit Tibi ergo imputes ncgligentiam i n re promiifa petenda . Tenendum vero mora*| non palle tribui pronvffori , quando petoriti nondum denegata fuit res promilla, nec patientia commendata, nili is obligatus fuerit ad re® tibi mittendam vel afferendam.
§. 61 *.

De medo fefe alteri obligandi .
§« 678.
231
Si promijftoni conditio impojftbilis negative adjiciatur ; pro pura habenda . Etenim Promifl i« fi promiflioni adjicitur conditio impoflibilis negative, tibi quid promittitur , fi fub condi- non feceris, quod facere nequis * vel fi ,non fiat , quod fieri nequit (§«79 • tione impof. OntoL ). Statim igitur certum eft, te hoc non efse facturum, vel hoc non ef- fibili nega • fe futurum, confequenter conditionem extare (§ 490.). Perinde igitur eft ac tiva qualis fi fub nulla conditione fa&a fuifset. Quamobrem cum pura fit promiflio , quae fit. conditionem nullam fupponit (§.4); fi promiflioni conditio impoflibilis negative adjiciatur, pro pura habenda.
Offenditur etiam hoc modo. Si conditio impoflibilis promiflioni negative adjiciatur, ftatim certum eft conditionem extare per demonftrata . Enimvero quamprimum certum eft extare conditionem, promiflio conditionata purae as qui pol* let v ). Quamobrem promiflio, cui conditio impoflibilis negative adjicitur, purae aequipollet, adeoque pro pura habenda.
Exemplum tale diri folet. Promitto tibi decem auteos, (i coelum digito noaattigeris. Quoniam hoc facere nequis , ftatim certum eft te hoc non fa&urum - Conditio igitur adimpleta habetur > adeoque ego tibi ftatim debeo decem aureoj, ac (i eos pure promifillem: id quod etiam ex eo infertur, quod conditio , quam certo extituram novimus , tempus defignet , quo quid fieri debet (§.foz.). Quoniam itaque certum eft conditionem impofliuilem negativam ftatim poni; hinc intelligitur, quod promiflio ftatim fit adimplenda . adeoque pro pura redehabetur.
S. 6 79.
Vromijfto fub conditione turpi negativa faBa non invalida eft . Quoniam fub con- An promift ditione turpi negativa promittitur* quando promittitur, fi hoc faftum turpe fio fub con. non commiferis (§.462.); promiflio fit eo fine, ut a fadto turpi feu lege pro* ditione tur - hibito (§.491.), avoceris. Quoniam in propagandis virtutibus intelle&ualibus ni negativa. & moralibus feduli efse debemus ( §. 6$8. part . 1. Jur. nat. ) ; quin etiam ab fi* invalt - aftionibus malis, quantum in nobis eft, alios avocare liceat dubitandum hond*. eft.Quodfi ergo hoc fieri poflit, fi alteri quid te daturum vel fafturum pro- \
mittis; cur hoc facere non liceat ratio nulla eft . Quamobrem cum invalida non fit promiflio, quae licite fieri poteft j promiflio quoque fub conditione turpi negativa fada invalida non eft i
Pateo adeo fub conditione turpi negativa pro. milTionem utiliter fieri pofle, adeoque ea adimpleta liandum elfe promiflis . E. g. Si juveni in lafciviam prono promittam zo. aureos, nififcor- tetur, dum in Academia vivit, & eum hoc fe- cifle certum eft* quin valida fit promiftio , vix dubitari poteft . Nonne enim licitum eft eum avocare a fcortatione , cumque hoc fieri non Poflit abfque motivo (§. 89 j. PfJch. empir.) , ubi videris fpe lucri eum avocari pofle , eccur hoc motivo non eft utendum ? Etfi enim nondum ideo fiat caftus, fufficit tamen eum avocare a vitio: quo facto minus impedita ad virtft- tem via eft. Qui male agere dedifcit, bene agere utilius difcit, Sxpe etiam aliorum intereft , ne faftum quoddam turpe committatur. Quamobrem cum damnum ab aliis avertere debeamus, Quantum in nobis eft (§.4 g%-part. 1 Jur. nat. )> Quando hoc fieri poteft, alteri quid promittendo, nifi fecerit , unde damnum in alios redundare poteft , cur illicita elle debet promiflio & pro invalida ftatim haberi? Immo fubinde etiam
damnum ipfe incurrit haud leve , qui faftutn turpe committit: eccur non lpe lucri cujufdam ab eodem avertere id licet? Equidem non ignoro , promiftionem fub conditione turpi- negativa faftam improbari , adeoque negari quod valeat , quia gratis a malo aoftinere dtbemus ac turpe habetur pecuniam aliquem capere, ne maleficium commutat, fed cur hoc obftet, quominus promiftor fe alteri obligare poflit ad dandum vel faciendum non apparet t Sane turpe quoque eft, fpe lucri facere, quod bonum elt , neque enim virtus mercenaria efle debet : non tamen ideo nulla eft promiflio, quae fit fub conditione fafti , ad quod committendum lege naturali obligaris . Quemadmodum abfentia mali bonum eft C §.7$6.p*rt. 1 .Jur. nat. )i ita etiap» onnflio fafti turpis fadtum honeftum negativum eft , ac ideo conditio turpis negativa conditioni honeftae aequipollet , confequenter quod fub ea promittitur , fub conditione honefta prumif- fuai videtur »
6 $ o»

Pars III. Cap . IV.
231
$. 680. !
Si quis tibi promittit rem tuam , 7/ (?;«/ reftitutionem tibi promittere intelligitur» I
'PromiJJio Qp 0 n i a m in re tua dominium jam habes (§. iz^.part. 2. Jur. nat.) , quod jam
habes ab alio in te transferri nequit . Quamobrem cum rei dominium in te nobis fa ta trans f erat ? q U | eandem tibi dat (§. 675. part. 2. Jur. nat. ) ; nemo promittere
Intrlii en P ote ^> fe tibi daturum rem, qua? jam tua eft. Quoniam tamen res tua penes !
alterum eft , eam tibi reftituere poteft. Quamobrem fe tibi obligare poteft pro- , a ' mittendo ad eam reftituendam ( §- 3). Quia res tibi reftituitur , fi vel ma* J xime promifsor putet fe eam tibi dare quando rem tuam tibi Ipromittit , ejus | reftitutionem tibi promittere intelligitur.
tem nullus eft , nifi promiflor & promifftnus idem velint (. § 6j8. part .1. Phil. prati umv ); |
confenfum utique adeffe haud difficulter proba- i tur- Promiflor enim non aliud intendit, quam ut res veniat in poteftacem tuam (§.461. p. 1. Jur. nat ) , cum hoc fiat , quando promiilio- nem adimplet; tu vero idem intendis , quando rem tibi reditui vis . Atque adeo in hoc con- fentit, ut res, quae nunc in poteftate ipfius eft, in poteftatem tuam veniat . Quoniam itaque animus promittentis Scpromiflarii infpiciendus, nec ideo fcrupulofe verbis inhaerendum, ut con- tra eum fiat interpretatio ; confenfum adeffefuf* ficit, qui verborum fignificatui generali feu communi minime repugnat.
§. 68 r. j
Si quis rem tibi promijfam denuo alteri promittit ; promiftio prior valet, non po>
An res'tibiftsrior . Qui enim rem tibi promittit, is ad eam tibi dandam perfe&e fe obii* promi [fa g at (§. 363 .), confequenter necefse eft, ut eam tibi det ( §. 118. part. 1. Pbil. promitti pmft.univ.) , &, nili det, eum vi compellere potes, ut det ( §. 256. part. 1. valide poj-phil.praft.univ.). Quamobrem cum quod tibi dare tenetur, idem etiam alteri pt alteri. t j are non po fli t • a ft eandem rem alteri quoque dandam fe obligare nequit;
led fi hoc facit perinde eft ac fi promitteret quod impoftlbile . Quoniam itaque | promiftio ejus, quod impoftlbile, invalida eft (§.63$.), prior valet.
Offenditur etiam hoc modo. Si quis rem quandam tibi promittit , in te trans* j fert jus eandem exigendi (§.361.), &, quando eandem alteri denuo promittit, jus eam a fe exigendi in alterum transferre vult (§. cit. ). Enimverocum nonnifi uni competere poflit jus eande-m exigendi , quod per fe patet ; jtrS, ;
quod in te tranftulit promifsor, in alium transferre nequit ( nG.part. 2. Jur. nat.), confequenter hic ex promiflione jus nullum conlequitur. Pofterior adeo promiftio nulla eft, adeoque non valet: fubliftit adeo prior, adeoque valet. \
Oftenditur etiam hoc modo. Ponamus rem promiflam tibi poftea quoque alii !
promitti pofte & pofteriori promiflione invalidam effici priorem . Quoniam promifsor rem, quam tibi jam fefe promififse novit, alteri denuo piomittens declarat, fe ex promifso tibi teneri nolle ; promiflionem tibi fattam revocat (§• 595 *)> confequenter promiftio acceptatione fa<fta revocari poteft. Quod cum ftt abfurdum (§.596.), promiftio prior valeat necefse eft, adeoque pofterior ' non valet.
Indire&e oftendi quoque poterat hoc modo. Si promifsor rem , quam ftbi promifit, alteri valide pofthac promittere poteft, jus eam exigendi in alterum transferre poteft, quod jam in te tranftulit ($. $61.) : quod cum facere non..
poflit»
Non eft: quod cxiftimes , cum qui rem tuam habet jam obligatus fit adeam tibi reftituendam (§.467. part. z. Jur. natur.) 8c tu eam vindi care poffis (§.? 44 - part. 1 Jur nat.) , fe vi adigere eum , qui habet , ut reftituat , (i nolit part. i- Jur. nat.') , inutiliter fieri pro- niiflioneni , quae non tendit nili ad reftitutio- nem tui . Etenim non ante ad reftitutionem vi adigere potes alterum , quam dominium probaveris ( $ 546. part. z Jur. nat.) . Hac vero probatione liberaris , li ex promiflo eam repetere potes • Quamobrem promiftio rei tua: ubi fafra propior di quali compendiaria ad rei tua: recuperationem via eft. Quodii dubites adelle con fenfum , quia promiflor fe tibi rem dare vult , tu vero eandem tibi reftitui vis , confenfus au-

r, ; w p wr'pfflgyjy -
De W0*/o /e/e alteri obltgandt - 233
polfit nlfi jus tibi acceptatione acquifituni (§>365.) , fine confenfu tuo auferat, jus quaefitum tibi invito auferre licet. Quod cum fit abfurdum ( §.336. part» t.Jur. nat ,), promiflio pofterior nulla elfc, adeoque non Valet , fed prior valida manet.
Forfan dubium oriri poterat exeo, quod dominium rei promiffie ia alium valide transferat proniiflor ($.662.), & promiffario tantummo- dotenearur ad praedandam atftimatienem ($ 66 u). Videtur enim eodem modo fubfiftere pofle promiflio poilerior , prior per aeflianationis prae- flatienem adimplenda • Etenim quando rem tibi promiflani alteri poftea ptomittit, jus, quod ia te tranliulit, tibi auferre & in alium transferre vult: id quod fieri nequit, quemadmodum» ex demonftratiombus propofitionis praefentis ma- nifeftuni eft • In pofteriori autem cafu jus ad rem, quod acceptando confccutus e$ , tibi non aufertur , dum jus in re , nempe dominium • quod nondum habes , in alterum transfert , & quod transferre poteft, quando jus idem transferendi in alium fibi ademtum noluit (§.66i- 661.).
§. $8z.
Si quod bis promittitur , proflari pojfit ; promijfio utraque valet . Patet per fei quia nil obilat, quo minus utraque valeat.
Quando idem bis
^ Ex.gr* Promitto tibi duos aureos : poftea totidem promitto Titio - Nil obftat , quo minus Titio dem duos aureos, etiam fi duos etiam dare cogar tibi • Dandi igitur funt duo aurei, Sc tibi , Sc Titio , Sunt nimirum duae diftinft* promifliones , quarum una ab altera minime pendet. Ita fi plura tibi fuerint exemplaria ejuf-
' promittat ut
dem libri recenter imprefli, pluribus etiam eun= valide „ dem promittere potes Promittis enim unicuique aliquod exemplar, non lingulis hoc exemplar. Unde fi ptomifidi te daturum librum Titio, nil obflat, quo minus etiam promittas Maevio te ipfi librum daturum*
6S3.
In folidum teneri dicitur* qui quod pluribus praeftandum eft, vel a pluribus, J»f>lidum totum uni praeftare tenetur, vel folus. teneri ^uid
Jit.
Ex*gr Si egoTitio & Maevio conjun&im de- fi ego Sc Sempronius tibi debemus decem au- beo decem aureos* eos vero omnes exigenti fi- reos, tu vero omnes vel a me , vel a Sempro*
Ve Titio , five M^vio folvere teneor > in foli- nio exjgere poliis , uterque noflrum tibi in iodum teneor tam Titio, quam Msvio. Similiter lidum tenetur.
§, 684.
Si quis unam eandemque rem uno eodemque ailu pluribus conjunftim promittit; Vade na- in ipjtus arbitrio po/itum efi , num in folidum lingulis teneri velit , an nolit. Qui fcatur obii. enim alteri quid dare promittit, is dominium ejus in ipfum transferre vult gatio in /»- (§.67 s.part.2.Jur. nat.) . Sed a domini Tinice voluntate pendet , quomodo do-Udum in minium, vel jus quoddam fuum in alterum transferre velit ( §. 11. ). Ergo promijfioae etiam a promilToris voluntate unice pendet, confequehter in ipfius arbitrio pufi * pluribus fa* tum, quando unam eandemque rem uno eodemque aftu pluribus conjundim promittit, num in folidum fingulis teneri velit, an nolit.
Quando eadem res .pluribus conjuntftim promittitur , utrumque neri -poteft , vel ut unuf- quifque folus rem promiflam exigere queat, vel 1,1 ius exigendi non concedatur , nifi omnibus c °njun(flim , ac ubi res dividi poteft , Unguli digere nequeunt nifi ratam fuam . Ex eo igi- ,Ur , quod pluribus conjuncfim eadem res prostatur , necelfario minime fequitur , promif * 0rem fingulis in folidum teneri - Quamobrem «onmfi aibirrii ipfius eft, utrum fingulis in fo,
Wolfii Jus Ha tura Tom . III*
idum teneri vdit, nec ne. Q umvis enim pro^ ilflorl pciind- videri poffiv , live r«.m pro mf- 1.11 det uni , fi,e omnibus conjun&im , aut tui'* ib:t partem j is r rati mes tam n ipfi cfl pof- jnt , cur uni dare nolit , quod plu ibus coil- in^lmi debetur, Sc udi datum luei it, inter ip- 3S dividendum , ut certus Iit unumquemque ccipere quod ipfi debetur , vel accepturum
6 g

Tari III. Cap. 1 ?.' §. 685.
'i$4
XJnde pa • te ut , num fingulis in foti dum teneatur pro. rmjjor.
Qyoniam in promifToris arbitrio pofirum eft, quando eandem rem pluribustom junflim promittit , num in folidum fingulis teneri velit* an nolit ( §. 684. ) ; quid horum velit, dum promittit , fufficienter indicare debet.
Acceptando nimirum non plus juris acquirere poterunt promilfarii, quam promiffor in eos conferre vult (§.382*) . Promittendo pluribus conjunttim eandem rem , transfert quidem in eoSconjunftimjus eandem afe exigendi (5 361.)» fed an nonnift conjunftim jus totam exigendi , an vero fingulis competere debeat , inde nondum iiquet , nec line ratione fufficience hoc ,
rei illud - 'promifiorem voluiffe dici poteft. Im-' mo de voluntatepromifToris non ftatuendumeft promifiario, prouti fibi vilutn fuerit » fed illud demum contra ipfum pro vero habetur , quod fufficienter indicavit (§. 428 ). Atque adeo fatis patet, quam lit neceffarium, ut ipfepronuf- for declaret, quid fieri velit, quo de ipfiusvo- duntate certior fiat promilfarms.
§. 6M.
Quoniam promiffor rem eandem conjun&im pluribus promittens fufficienter indi- •Quando li. care debet , num in folidum fingulis teneri velit , an nolit ( §.6 84.), confequenter bertati pro- an cuilibet , ubi res fuerit dividua , nonni fit pro parte teneri malit \ fi nihil’ horum rnijjorts re. r u ffi a&nter indicet , libertati fua rehflum ejfe voluit , .quidnam pxomijfionem adim* fmguli^Tn V^ tums f acere velit , faltem relitium ejfe .debet*
W™** Promiffio in cafu prarfenti pluribus modis fibi refervavit, quid facere velit » in pofteriori n velit, .adimpleri potefi , vel ut promiflor uni eorum id libertati ipfius eft relinquendum • Prudenter det totum , quod dare promilit , quo fa&o ab faciunt pronnfsarii , fi promifTionein acceptaa- eo confequuntur ceteri, quod ipfis debetur, vel tes interrogent, num fingulis in folidum tene- ut det omnibus conjunftim , quemadmodum n velit, an nolit , Sc ubi -fingulis in folidum ' omnibus fimul idem promifit uno .adu , vel ut teneri noluerit, an unicuique, diquidem res di- unicuique det partem unam five eodem , five vidua fueut, part<*iri dare-velir, an omnibus li- diverfis temporibus, quod perinde elt * Quoniam mul prxfcntvbus totum , quod promifsum eft , quid horum fieri debeat a voluntate promilfo* dare malit. Tum enim necefse eil , ut promif* ru unice pendet C§. 684.) , fi ea de re -, cum for verb s declaret, ad quodnam horum obliga- promitteret, nihil indicetj vel tacite fibi refer- tus efse velit , an vero fibi refervare malit, yac , quid promiffioni adimpbturo confultum quid (ibi commodum vifum fuerit, quando pro- | vifum fuerit , vel de eo , quando promittit , -miffio adimplenda.
-nondum cogitat. In cafu adeo priori proniifsor
V 687.
EffeBus ' *l u i rem unam Pluribus conjunttim promittit , fingulis in folidum tenetur ,* f[ pfomijfio- rem ptomiffam uni dedit , ad nihil ceteris tenetur , obligatione tota peremta : qui nis , qua autem totum accipit ceteris fingulis pro rata tenetur . Si quis enim rem unamplu* quii fingu* r *bus conjun&im promittit; is praeter eam rem aliud nihil k dare vult , neque lis in foli.zd plus dandum fe obligatum ede vult. Quamobrem fi eam dedit , promifTuiii dum tene- fe r.vavit (§.430.), adeoque prorftiffionem adimplevit , confequenter cum fati s tur. fecerit obligationi fuac ( $« izo.part. t. PbiLpratl. univ. ), ad nihil amplius dandum obligatus eft. Quodfi in folidum fingulis tenetur, unicuique «orum, quibus promiffio fa&a eft, .totum dare tenetur, quod omnibus conjun&im dandum e^at (§.683.). Quamobrem fi hoc fecerit, tota obligatio perimitur , nec ceteris ad quicquam tenetur . Quod - etat unum .
Enimvero quoniam omnibus conjun&im debetur, quod promiflum eft , con * fequenter unicuique nonnifi pars ejufdem, fi totum uni datur, dominiumtran* fir non in folum accipientem , fed in ceteros fimul omnes, feu in omnes con- jun&im- Quamobrem cum accipiens habeat, quod ceterorum eft , quin ceten* fingulis pro rata teneatur dubitandum non eft (§. 467. part. 2. Jur . nat.)- Qi 10 * trat alterum.
' ■ — fro-
1

De modo fefe alteri obligandi . 23$
Promitto tibi , Sejo & Cajo triginta aureos, decem aureos, & tam Cajo i quam Sejo compe- conjun&im . Si vobis fingulis in foJidum te- tit jus decem aureos a te exigendi . Nimirum neor , non minus Sejo , vel Cajo , quam tibi quod ubido in hoc cafu, id vobis omnibus tan- triginta aureos dare teneor. Quodfi .tibi eos de- quam commune quid conjunttimdedifle cenfea- der.im , ego Cajo & Sejo ad nihil amplius te- dusmum, neor* tu vero $c Cajo , Sc Sejo folvere teneris.
6ZZ.
Si quis rem tinam eandem que conjun&im promittit , fingulis in f'olidum tenetur \ j us eQ y um% unufquifque etiam eorum eandem totam exigere poteft , ceteris infciis , immo invitis *quibus ftn^ Etenim fi promittor lingulis, quibus conjun&im rem eandem promilit, in Coii -gulis info . dum tenetur i cuicunque eorum quod promittum eft exigenti totum dare tene-ruetur (§.683.), adeoque unicuique competit jus totum exigendi (§. 23. part. i.Jur. tur promifi. nat .). Qusmobrem qui totum exigit , hoc jure fuo facit , confequenter 'idem for . ceteris infciis, immo etiam invitis, facere poteft,.
Ex gr. Promitto, tibi Cajo & Sejo triginta jus noverint, five minus- Similiter 11 in mora
aureos. Tibi competit jus eos exigendi omnes , fuero, & tu expe&are nolis, ad eos tibi folven-
p:rinde ae Cajo & Sejo . Qtamobrein fi eos dos me compellere potes , fi vel maxime Cajus,
exegeris tibi eos dare teneor,, five Cajus Si Se- 6c Sejus erpeftare velint.
689«.
St qui rem unam eandemque conjun&im promittit , /ibi refervavit , num fingulis j us e : us in totum teneri velit , vel faltem libertati ejus hoc reli&um eft\ ubi uni eorum to~ q U ’ t fifri re t tum , quod promifit , dedit , ceteris ad nihil amplius t‘enetur : qui vero accepit , pro fervavit rata cuilibet tenetur , & ipfe dare poterit , ceteris infciis , cuicunque voluerit » num fingu . Oftenditur eodem modo, quo idem oftendimus, quando quis fingulis irfi foli- lis in Joti. dum tenetur (§. 687.688.). dum tenen
velit ,
Nimirum quod ultimum attinet, mihi refer» nimirum hoc denuo jure fuo. adeoque nemini vavi dare totum, cuicunque voluero , adeoque competit jus contradicendi, non opus eft , ut id fiat ceteris confciis. Facit
690.
St qui rem eandem conjun&im promittit , fibi refervavit > num lingulis in totum Jus pro * teneri velit , vel faltem libertati ejus hoc reli&um , fuerit autem in mora adimplen- mtjjano. di promijftonem ; unicuique conipetit jus ceteris infciis , immo invitis eum compel- fum ,fi ille lendi, ut partem , qua fibi debetur , det. Quoniam enim in mora efte non licet mara ($. 6jz.); fi qui rem eandem pluribus conjunclim promittit, fibi refervat, numM rf * . lingulis in totum teneri velit, vel faltem libertati ejus hoc reli&um luerit, fine mora is quod promittum eft vel uni totum, vel fingulis ratam fuam dare debet. Quodfi hoc non fecerit, cum nemini competat jus totum , quod promittum eft, exigendi, omnibus tamen conjun&im conveniat (§. 361. ), quoipfo jus fingu lorum ratam fuam exigendi continetur; unufquifque etiam ceteris inT' fciis, immo invitis, illum compellere poteft ad ratam fibi dandam.
Nihil nimirum hic fit , quod fit contra jus promifsoris.. Quando enim exigo partem mihi debitam, liberum adhuc ipfi eft an eam lolam , an totum debitum folvere velit, num malit folvere mihi , quam alii eorum , quibus conjun- ftim fafta promitto. Nemo noftrum moram in- aulgere tenetur (§. 6?$.) , quilibet eam interpellare poteft, inconfultis , immo invitis ceteris: neque enim unus in eo dependet a voluntate ceterorum , cum nihil hac interpellatione fiat contra jua alterius , adeoque unufquifque fuum fequi pottt judicium (§• 156. part. 1 -Jut n nat,}*
G g a
§. 691

Pars III. Cap. IV.
§. 6$ I.
V
136 L
Pro mijjto q UI ' s un0 afiu pluribus fimul, fed non conjun&im , vel rem unam , qua ph- tnultiplex r ^ es ^ ar [ p 0 tefi , vel unicuique rem diverfam promittit , tot funt promijfiones diver- quando uno^ ^ q UQt p er f 0 na , quibus quid promittitur . Quoniam enim non omnibus conjun- a8n fiat. dim , fed unicuique disjundive quid promittit; fatis declarat , fe unicuique figiIIacim obligatum efte velle. Quamobrem ii, quibus quid promittitur , non amplius fpedantur tanquam perfona una, confequenter nec una, fed multiplex / intelligitur promiflio, ut tot fint promifliones diverfae , quot perfonas , quibus quid promittitur.
Exgr. Si dico tibi , Cajo & S^jo praefenri- bus: unicuique veftrum dabo decem aureos, vel tibi dabo quatuor, Cajo quinque , Sijafexi non omnibus conjuuttitn, fed fingulisfigillatim quid promittitur , quia non unum idemque promittitur , fed res diverfa? promittuntur . D.cem enim aureos , quos promitto tibi , eofdem non promitto Sejo , neq Cajo , fed 3lios decem Sejo , alios decem Ca jo . Idem manifeftius eil i.n cafu altero, quo tibi quatuor, Cajo quinque &
Sejo fex aurei promittuntur . Promiflio itaque tibi fida nullum refpectum involvit ad ceteras; fed perinde eft ac fi ubi foli decem , vel qua. tuor aurei fuilsent pramifli. Quamobrem nemo veltrum exigere poteft nili quod fuuni elt , ceteris inconfulus ac invitis vi libertatis naturalis (§-156 part* 1. Jur. nat,} , qux fimultanea promifllone vobis fada nullo modo reitr 1 ngitur, Si vi juris , quod unufquifque citra refpeftum ad jus alterius confecutus.
5 . €92.
9
Correipro - Si cfua vel plures fimul eandem rem promittant uni , vel pluribus conjun*
mittendi , dim, ita ut ipfi finguli teneri velint in folidum; correi promittendi , & quate- debendi , nus eandem rem uni, vel pluribus in folidum debent, correi debendi dicuntur. ftipuJandi Similiter fi pluribus conjuntftim promittitur res eadem, ita ut fingulis in foli* Cb* crederj' dum teneatur promiftor, qui ita fibi promitti ftipulati funt , correi fiipulandi t * aut ubi hoc modo pluribus conjundim ultro eadem res protnifsa > vel ex alia caufa iifdem debetur, ii correi credendi appellantur.
Termini hi ufitati funt in Jure Romano, ad- eoque hic explicandi ob rationes, quas alibi di- ximus . Ex.gr. Si ego tibi promitto decem aureos , & eoi dem decem aureos quoque Cajo , cum velim tibi St Cajo teneri in lohdum , ut mihi perinde fit, a quonam exigantur , vel liberum eos folvere, cui vifum fuerit, tu & Gajus ellis correi ftipulandi , li a me ita vobis illos promitti petnlhs , vel correi credendi , fi ego vobis ultro, promifi. AH fi ego & Mxvius
tibi promittamus eofdem decem aureos , ita ut uterque noftrum tibi teneri velit in folidum, confequenter tu eofdem five a me, five a Mr* vio exigere puffis , prouti vifum fuet it, ego & Matvius fumus correi promittendi , St quaternis eandem rem tibi debemus, correi debendi- Atque adeo patet , duos reos vel plures correoi non conditui , nili ubi finguli eandem rem in folidum debent , aut etiam ipfis eadem res in folidum debetur.
$• 693*
Tjufdsm Si quis unam eandemque rem uno eodemque a&u pluribus conjun&im promittit ■, rei promif.f* f<da de caufa non conflituuntur correi ftipulandi , vel credendi. Etenim fi q u / s fione plurU unam eandemque rem uno eodemque adu pluribus conjundim promittit , ltt bus conjun, i piius arbitrio pofitum eft, nuiu in folidum fingulis teneri velit , an nolit ($• Rim fabia 684.) . Sed duo rei ftipulandi, vel debendi non conftituuntur , nifi fingulis iu mm confli, (ohdum teneri velit promififor (§. 692 .). Ergo ea fola de caufa non conftituun* tuantur tur duo vel plures correi ftipulandi, aut credendi , quod ipfis uno eodemque correi. adu conjundim res una eademque fuit promi fta .
Ex.gr. Si tibi acMzvio dico: dabo vobis de- velle me , ut uterque veftrum illos in folidum cem aureos , ex eo folo nondum intelligitur , a rae exigere poffi* > fed libertati P ot * u, xe ^'*

\
De modo fefe alten obltgandt. 237
reliftumeft; utrum tibi quinque ScMsevioquin- qu« dare velim , an uni veftrum decem reddituro deinde quinque alteri ($,686.)- Non igitur vos conftttui correos ftipulandi , vel credendi i fed liberum mihi eft , an pro coi reis habere velim , an nolim . Si enim correi effs debetis , fufficienter indicandum eft , me utrique veftrum in folidum teneri velle ^§*68y.). Neque dici poteft, vos efle correos ltipulanui, vel debendi, li vel maxime utrique veltrum promi- fi rem eandem individuam, veluti fcyphum argenteum, qui, ubi eum dedero , erit vobis communis* Ex eo enim nondum intelligitur , velle me ut unus (olus eundem exigere poflit, quoniam etiam velle polium ut non nifi ambobus pradentibus eum dare tenear, vel ut is nonnili ab a ubobus fimul exigi poflit. Nullum enim hinc fequi ab-
furduni, patet exinde, quod' moram interpellas re poflit unus {olus, altero etiam invito , fi in ea fuerim (0*690. ) : quo in cafu mihi integrum eft, an tibi foli * um dare velim pro parte dimidia alteri fatisfaftnro , an nol m , fed alterius confenfum ante requirere malim, quam dem . Iterum nemo nobis vit>o vertet , quod correorum definitionem demum tradamus , ubi jam demonftratum fuit, quod de iis tenendum. Quoniam enim methodi non minus analyticae , quam fyntheticaj rationem habere volumus , ut utrique adiuefianc le&ores , analyuca vero methodo ante detegendxfint res, quamiifdem nomina imponantur } ideo confultum ducimus , fubmde exponi res , antequam nominibus a fe invnem difeernantur, quo lpfo etiam definitionum nominalium realuas patet.
§. 694.
i
Correorum promittendi vel debendi unus , fi promijfionem adimplet , vel debitum EffeBus folvit,ceteros ab obligatione fua liberat . Et correorum flipulandi vel credi ndi unus , C 0 n n,f UU0 . fi quod promiffum eft-, vel debetur , accipit , promittendi vel debendi reum ab obii n is correo* gatione fua liberat. Si enim fuerint duo, vel plures correi promittendi, vel de- rum m bendi, quilibet eandem rem in folidum debet (§.692.) , adeoque ab eo etiam folo totum, quod debetur, dari poteft ($.68$.). Enim vero quoniam promifla* rius vel tSy cui quid debetur, n(illum habet jus exigendi , nifi quod debetur , neque correi promittendi, vel debendi nili femel rem promiftam, vel debitum dare tenentur, quod per fe pateti 11 unus correorum promiflionem adimplet, adeoque rem prqmiflam dat (§.430.), vel quod debetur totum folvit; jus omne promiflarii vel ejus, cui quid debetur, extinguitur, confequenter nec alius ad id dandum, quod jam habet, obligatur. Unus itaque correorum promittendi, vel debendi, fi promiflionem adimplet, vel totum, quod debet, folvit ; cete, ros ab obligatione fua liberat. Quod erat unum .
Similiter fi correi vel credendi fuerint plures, cuilibet eorum promi flor, vel qui quid debet, in folidum tenetur (§.692.), adeoque ab uno folo quod pro- miflum vel debetur exigi poteft ($.68$.). Enimvero quoniam promiflbr , vel debitor nonnifi lemel rem eandem debet; fi uni totum, quod promifTiim eft , vel debetur, dat, nihil amplius ab eo exigi poteft. Quoniam itaque obligationi fuae (atisfecit ( §. no.part.i. Pbil.praft.univ.) \ ab eadem, liberatur . Quod erat alterum •
Atque adeo patet , quomodo ex definitione torreorum demonftrari poflit , quod mdepen- denter ab eadem etiam demonftrari poteft , Sc antei quoad partem poiteriorem propofitionis przlentis demonftratum fuit (§.687.). Poteramus adeo temnnis iftis prorlus carere , n fi intenderemus \ ut per ea , qua* a nobis demory- ftrantur , tanto facilius pateat confenfus Juris naturae cum Jure Romano , vel ab eodem differtius , quemadmodum jam fupra in cafu fimili monuimus.
$. 695.
Si plures fimul eandem rem nonnifi femel dandam tibi promittant , ita ut quili• Ejfe&us bet eorum in folidum teneatur ; tibi efl jus eam exigendi a quocunque volueris , promijfianis ^ ubi is eam dedit , ceteri ab obhgatione fua liberantur . Etenim fi plures fimul ejujaem rei eandem rem ita promittant, ut quilibet eorum in folidum teneatur; unufquif- ita fa8a a que in te transfert jus eam totam a fe exigendi ) $. 68$. ) , Quoniam tamen pluribus, ut non nifi femtfl danda per bypotb . libertati tuse relitftum eft, a quonam eam exi- finguli tn
gere velis. Tibi adeo competit jus eam exigendi a quocunque volueris . Quod f°^ um t9 ~ trat unum , neantur,
Quo-

%
2^8 Pars I 1 L Cap. IV.
Quoniam vero qui fimul eandem rem, nonnifi femel dandam , tibi ita pro* mittunt, ut in folidum finguli teneri velint* funt correi promittendi (§. 691 .), fi vero correorum promittendi unus rem promittam «totam dat* teu qiromitlio- nem adimplet, ceteri ab obligatione fua liberantur (§694. ) ; fi plures fimul eandem rem, nonnifi femel dandam , tibi ita promittunt, ut in folidum lingu- li generi velint, & unus adimplet promiflionem, ceteri ab obligatione fua liberamur. t Quod erat alterum.
Offenditur etiam fine definitione correorum hoc modo . Si tibi plures ean. dem rem nonnifi femel dandam promittunt, etiamfi finguli in folidum tenean, tur, non tamen nifi femel eandem exigere vales: quod. per fe patet . Quamo» irem fi unus dedit totum , quod promiflum eft, ceteri tibi nihil amplius debent , .adeoque -ab. obligatione iua. liberantur omnes, quando unus promiffionem adimplet.
Inutile videri poterat a pluribus promitti , quod nonnifi ab una praeftari necelfe eft , cum quilibet eorum ad id prajftandum tibi perfe&e obligetur t 363.- ). Quamobrem etfi expropo- fitione prudenti ianv clucefcat aliqua utilitas
nimirum ut, fi plures fuerint rei debendi, abeo quod promiflum eft vel debetur exigere pof- fis, a quo idem facilius te confecuturuuifperasj, quoniam tamen haec non eft utilitas unica , liquentes. adhuc addere lubet propoftuones.
§. £96!
An u»o ««* correorum- promittendivel debendi accipere non potes , quod fuerat
tomorum promijfum , vel debebatur \ alterum adhuc compellere licet , ut promiffionem adim-
rum excu. tere: liceat
debendi ex^P^ €at > vs ^ debitum folvat , & fi ab uno non totum confequi potes , quod promijfum > euffo alte- vel debetur y partem refiduam ab altero excutere licet . Quilibet enim correorum promittendi, vel debendi tibi in folidum tenetur (§«.693.) , confequenter quod praeftandum prseiiarc debet (§ 683. ), adeoque tir vi compellere potes ad pra;- flandum quemlibet; nec ante liberantur ceteri ab obligatione fua quam ab uno. eorum fuerit totum illud praeflitum , quod praeftari debebat ( 694. )•
Quodfi ergo contingat te fruftra compellere unum ad praedandum , quod pra?. flandum erat, cum praeftare non poflit i quia tibi etiam ceteri in folidum tenentur,, ideo eorum quemvis ad praeftandum id, quod praeftari debet , adigere vi licet. Patet itaque fi ab uno correorum promittendi, vel debendi accipere non potes, quod fuerat promiflum, vel debebatur , alterum adhuc compelli pofife, ut promiflionem adimpleat, vel debitum folvat. Quod erat unum .
A quo totum, quod debetur, exigere licet, ab eo etiam partem debiti quin exigere liceat, nemo eft qui dubitet . Quamobrem cum a quolibet correorum totum exigere poflis quod promiflum , vel debetur ( 692. 695. ) , quamlibet
quoque ejus partem a quolibet eorum exigendi tibi jus eft ( §. x^o.part. i.Pbil- prati, univ.)~ Quodfi ergo ab uno totum , quod debetur confequi non potes, qupd promiflum, vel debetur, partem refiduam ab. altero,, vel alio correorum exigere licet. Quod erat alterum*
Apparet adeo fecuritati rei ftipulandi vel credendi magis profpici , fi promittendi , vel debendi correi conftituantur , cum certior fit fpes a pluribus, quod promiflum eft , vel debetur, confequendi , quam ab uno . Atque ha-c potilfima ratio eft , cur pTures correi promittendi » vel debendi conftituantur: id quod fuo loco clarius elucefcet , quando de contrafhbus Jn fpecie fumus aifturi Ne vero obfcuritatis qurcquam fuperefte videatur in eo- , quod partem exigere liceat ab eo, qui totum debet i, probe perpendendum eft , correos,. etfi unufquifque in folidum teneatur (§.691.) , adeoque totum debitum folvere debeat (§.68$. >, omnes tamen fimul »on debere nifi ad fimplicem folittionem
atque adeo eandem exigi polfe fft ita etiam ab omnibus fimul > net
totius debiti cuti ab uno , extingui obligationemommum, quamdiu totunu quod debetur , non fuerit folutum . Ex-g r ' . . ego , Mjevius & Sempronius mille aureos t| debemus , me compellere potes folum ad nu aureos folvendum . Quodfi non folverem n' trecentos, cum plures. dare non poftim , P er ' , de eft, ac fi nos. omnes fimul trecentos tiw reos folviflemus , confequenter quilibet ad noftrum tegetur ad folvendum fexcento* . cum exigere poffis a quolibet noftrum i omnino Majvium adigere ad folvendum ‘ eX j 0 tos , qui tibi adhuc debentur . Et eodem 111 patet » fi hic dare aon poflit nifi quadring
tos»
< »0 ^ ^ ^ Cl* CD C *t^ »jQ T3 t» 4+ o tti

De moda fefe alteri - obligandi . 239
toJ » refidiio»* chicentos a Sempronio ex'gi pof omnes quoque tibi manemu* obligati, 5 c fingu- fe; quos ubi- obtinueris , cum nihil amplius-re* li de parte debiti refidua tenemur in folidum • liet, quod tibi debeatur, tum demum omnes ab eodem prorfus modo , ac ii anitio debitum to? obligatione noftra fumus liberati Quamdiu au- tum in hac parte conftitiilet* tem debitum totum r.ondum tibifuerufolutum,
§• 697.
Si unus correorum promittendi > vel debendi, promiflioncm totam filus adimpleti -^n correi vel debitum totum folus folvir, ceteri xorrei ipfi in nihil tenentur - Correi enim .
promittendi, vel debendi finguli in folidum tenentur promiftario, feu ei , cui at Jibi mvt. quid debetur, ad eandem rem dandam, vel ad totum quod promiftum eft, £€m tenea *~ praedandum, feu totum debitum folvendum (§. 692.) . lEx eo autem , quod tur ' unufquifque obligetur promiflario ad totum illud praeftandum quod promiftum eft, minime fequitur, unum quoque alteri ad aliquid -praeftanduirr reneri , fi- quidem *ipfe folus totum praedare debuerit, cum a voluntate promittentis na- fcatur obligatio (§. 12.), nullus vero correorum alteri quid proqiifit, dum eandem rem promiftario ita promifit, ut eidem in folidum teneri Velit , adeoque etiam nullus alteri fe ad aliquid praedandum obligavit, Tiquidem is folus quod promiffum praediterit (§.363.). Quamobrem fi unus correorum promictendi , vel debendi promidionem totam folus adimplet, vel debitum totum foJus fol- vit, ceteri correi ipfi in nihil tenentur-
Qusritur hic, quid naturaliter obtineat, non quid jure civili -conftitutum> fit , vel conftttui podic Neque dici poteft hoc eife ajquvcati advertam , at , qui totum'folvit, non habeat rc- greffum ad correos, quo folvantpartes projpfis foiutas. Etenim fi folus promittis & quod pro- miffum eft praedare teneris ; eccur non aequitas pollulat, ut alii tibi ad aliquid reddendum ob» ligati fint, etfi tibi hoc nomine obligati «fle na* luerint? Quando vero plures correi promittendi confticuuntur.» ex parte ipforum perinde eft,
ac fi unus tantummodo- rem promifitun projni- fifler, aut fub conditione partem aliquam, ii reliquam ab alio acceperit • ./Equitati potius repugnare dicendum eftfi quid alteri quis dare cogeretur , ad quod dandum eidem fefe non ob» ligavit- 'Hinc tamen mnnime confequiiuj? , iniquum efle jus civile , fi aliter difponat , Lege enim civili imponi poteft obligatio , ubi nemo fefe alteri obligavit , lege naturali non invita , prouti fuo loco demonftraturi fumus*
§. 6p 8 ; .
Convenire inter fe dicuntur, qui una idem decernunt , Unde Conventio eft c ?* v *n**o •aftus, quo duo vel plures idem decernunt- 9
Patrio fermone dicimus: r Ci m
NC 3 rcerbcn/ qmfi ex duabus. vel pluribus vo- litiontbus efficiatur una.. Cum enim decretumi conlilUt in determinatione voluntatis ad aliquid agendum , vel non agendum 497- <p*rt- 1. Theol.niu.) j quando duo vel plures inter fe tonveniunt, idem agendum - vel non agendum eflfe decernunt , "atque adeo omnes voluntatem fiiam ad idem , feu in eandem contradnftionis Partem determinant, ut a pluribas voluntatibus n°n proficilcatur mfi volitio una, non fecus ac h aftus ifie volendi ex eadem, feu una tantum*
modo voluntate elicitu» fuiflet . Iden» -eodem modo intelligitur de> nolitione , fiquidem pars negativa decernitur . Vlpinnus 1 > 1. $. 3. ff. de paft. Conventionis , inquit , verbum generale eft, ad omnia pertinens, dequibur negotii -contrahendi ‘tranfigendique caula confemiunt, qui inter fe agunt: 'nam ficut» convenire dicuntur, qui extdiverfrs locis in unum colliguntur Sc veniunt , ita & qui «x diverfis animitmotibus ia unum conlentiunt, id eft, m unam fententiam decurrunt. Ex hifce fatis intelligitur , nos vo* cabulo in definitione nollra tribuiHe- fignifkttum receptum •
§. 699,
Confenfus
conventio*
dum autem idem nis inhx •
Quoniam qui inter fe conveniunt Idem decernunt { 698.), uum-uiwimuw... „
^cernunt., voluntatem ad idem determinant, unufquilque nempe fuam , 497. rens.
part, 1,

A
\
Quale fit judicium convenien • tium .
Conventio num obligationem producat .
240 . Pars 111. Cap . IV.
part. i.Theol.nat .), confequenter idem volunt qui inter fe conveniunt , «Vfcm confentiunt , adeoque mutuus datur in conventione eorum , £«0/ convenit ,
fenfus ( $. 6$%-part. i.Phil. praft. univ .).
Nulla conventio fine mutuo conf-nfu concipitur , re ipfa tamen confenfus a conventione differt. Etenim fi confentire debemus , necefle eft , ut quod tu vis , idem quoque ego velim ( 1 . 6 $ 8. part. 1 * Phil.pra.ii umv ). Atque adeo identuas in volendo efficit confenfiim • Quatenus vero una determinatur utriufque voluntas ad idem , confequenter uterque idem decernimus (§.497. part i.Theol nat ) > duarum voluntatum aftus efficitur idem (§. 1 8 1 . Qntol. ) , Ut adeo quali pro uno habendWpatque in hoc proprie conliilit conventio, fili igitur ea velu- ti concurfus duarum voluntatum in eodem: unde Ulpianus ( not § 698.) conventionem comparat tum adventu duorum e* duobus locis diver- fis in unum. Confenfus magis refertur ad obje- ttum volmonis , feu id , quod volumus j conventio vero ad fubjeda , qua: ad idem volendum fe determinant , utut ante diverfa voluti rint . Ex.gr. fi librum emis pretio unius aurei a bibliopola > is initio majus pretium petit, vel minus tu offers. Nondum adell confenfus , nec de pretio inter vos convenit . Tu tandem! te determinas ad unum aureum pro libro folven. dum » confequenter voluntatem tuam determi- nas in id » in quod voluntas alterius determi- nata • Cumque hac_ ratione voluntas utriufque determinata fit in idem , de pretio inter vos conventum efle , feu vos de pretio convemiTe dicitur . Dum vero pretium idem , quod libi dari vult bibliopola , tu quoque dare vis, m idem pretium vos confentire dicitur . Atque adeo apparet , confenfum ita inhaerere conven- tioni , ut ab eadem feparari , nec haec abfque illo dari polfit»
§. 700.
Quoniam qui inter fe conveniunt, idem decernunt (§.698.), decretum autem prarcedit confultatio $99.part. i.Theol.nat.), adeoque atftus intelle&us, quo quid agendum fit difquiritur (§. ^9%. part. i.Theol.nat.)\ ideo ante ftatue- re debemus quid agendum, vel non agendum fit, antequam decernamus. Qua- mobrem qui inter fe conveniunt , idem quoque flatutre debent.
Inde eft , quod in fenfu latiori convenire etiam dicantur, quorum idem eft de eodem ju dicium , feu qui eandem de eadem re fent.n tiam fovent - Quoties vero de jure fermo eft , conventio nonn.ti ad voluntatem refertur , fic ita quod idem decernere non poffint , nifi ii, quorum eadem eft de re decernenda fententia .
§•
Ceterum quemadmodum idem aftus volitionis in diverfis fubjeftis diverfa habere poteft moti- va> ita etiam ejufdem judfcii, feu aftus intelle- tfkus , diverfie elle poliunt rationes • Sed quemadmodum in conventione non habetur r»uo motivorum : ita nec attenduntur rationes, d quas ita ftatuitur .
701.
Conventio per fe nullam producit obligationem • Etenim duo conveniunt inter fe, quando idem decernunt, confequenter voluntatem fuarn ad idemagendumi vel non agendum determinant (§. 497 .part. i.Theol. nat. j. Enimvero quod tu idem agere velis, vel agere nolis, quod vult, vel non vult alter ; ideo nondum alteri jus eft te cogendi , ut agas , vel non agas , quod una cum ipio agendum, vel non agendum decreveras ( §. ) , confequenter nec perfecte
eidem obligaris (§.z ]6.part. uPhil.prafl. univ.) . Conventio adeo per fe nullam producit obligationem.
Ex-gr. Convenit inter vos, ut ludendo tem pus fallatis . Non tamen ideo tu ad ludendum cogi potes , fi aliter vifum fuerit . Quoniam conventionis diftindta notio vulgo defiuerarur, ideo vago loquendi ufu conventio fumitur pro 4>a<fto, & qua: huic ineft obligatio ifti tribuitur. Ics emior venditori folverc tenetur pretium , de quo inter ipfos convenit i non quia convenit , fed quia pretium conventum dare promi-
fit : obligatio enim dandi feu folvendi pretii non ex conventione , led ex promiffione eli (§ 393-) , prouti darius eluedeet , quando de cmtione veiiiiinonc aCtun fumus • l J er hoc » quod convenis cum altero , nondum transfe rS in eum jus aliquid a te exigendi : fed tr»ns“‘ tio hnj sjuns j ntit pi omiflioiii f $. 6ji*)» Aot s huimm cou politi iiuplices plutts invol*unt»
quos tine acumine non iemper aifcerntr l' cet '
Qui

De mode fefe alteri obligandi. 243
Qai igitur aecu-rate dijudicare voluerit , un- perpendere debet , quales fiat ia fe 5c quid ab oenam hoc , vel illud fit s is lingulos probe iifdem pendeac*
§. 702.
Conventiones obligant , quatenus promijjionem continent . Etenim ex promiffione Quomodo nafcitur obligatio C 39S*) • Etfi adeo conventiones per fe non obligent (§. 70 1. y t obligatio in obligare tamen debent , quatenus continent promiffionem . conventione
nafcatur .
Ita paulo ante vidimus, incontra&u emtionis fed ex promiflione dandi pretium i ut venditor venditionis ex eo , quod de pretio conventum det rem» fit, non oriri obligationem precium folvendi *
§• 703,
'Qui inter fe conveniunt , iit unus eorum alteri , vel ambo '/ibi invicem ad quid Quando praftandum obligentur i eorum unus alteri quid proflare promittit , vel ambo /ibi conventioni invicem quid pro/iare promittunt. Qui enim inter fe conveniunt, ut unus eo- infit pro. rum alteri ad quid' proflandum obligetur , illi una decernunt, ab uno alteri miflio. quid praedandum efte ), confequenter unus eorum indicat , velle fefe
alteri quid praeftare, & in alterum jus transferre hoc a fe exigendi , alter vero indicat, velle fefe, ut idem fibi ptaeftetur ( 0. 497. part. 1. Tbeol. nat. ), &
£•23 6 part. 1. Phil.praB. univ.) . Ille igitur fe quid profliturum promittit ( §.361.) ; hic vero promifium acceptat (§ 2.). Patet itaque fi qui inter fe conveniunt, ut unus eorum alteri ad quid praeftandum fit obligatus ., eorum unum alteri quid promittere.. Eodem prorfus modo liquet, fi qui inter fe conveniunt , ut ambo fibi invicem ad quid praedandum obligentur, ambos fibi invicem promittere, quod unus alteri quid fit praefliturus.
Si inter nos convenit , quod tibi dare debeam quinque aureos, ego quinque aureos tibi promitto • Et revera ex promiflione nafcitur obii gatio quinque aureos tibi dandi . Non opus eft, ut qui inter fe conveniunt , ut unus eorum alteri obligetur , exprelfis verbis dicant , unum «orumalteri obligatum elfedebere: fufEcit enim verbis declarare animum fuuin , quae obligationem inferunt . Quod vero hic demonltramus , conveniens eft ei, quod fupra evicimus, neminem fefe alteri perfefte obligare pofle nifi promittendo ( j. 39.3. ). Quocielcunque igitur a voluntate tua proficifcitur obligatio , perfefta nimirum, de qua hic ferino eft, adurn proiuilfio-
nis -adefle deprehendes , fiquidem penitios in eum inquirere volueris, idum nimirum obligatorium \ quo obligatio inducitur (§ 111. p- i.
praei, univ.) , in fuos fimplices refolven- do • Quodfi cuidam dubium oriatur , quod in Jure Romano obligationes contrahi dicantur , non folum verbis , quemadmodum fit in promittendo, verum etiam re & confenfu > is monendus eft, fuo loco nos oftcnfuros etiam iniis cafibus obligationem apronuilione tanquamfonte derivari: quod adeo verum eft , ut idem etiam ad eas obligationes extendatur , qua: ex quafi contra&u nafcuntur.
S» 704*
inter fe conveniunt , ut unus alteri ad aliquid proflandum obligetur \ obliga, um 0 yp lt 2/0 valida eft. Si qui enim inter fe conveniunt , ut unus alteri ad aliqtiid pias g an ' 0 fi t flandum obiigetur; qui alteri ad quid proflandum obligatus elfe vUlc, is eidem va i t da , fefe quid praeftiturum alteri promittit (§.703.). Enimvero promittor promttta. quando de fio perfedte fefe obligat (§»$63»), & promittuna fervare ( §» 431»), adeoque prae- ea conve . flare tenetur, quod fe profliturum promifit (§.430.) , confequenter obligatio nit. iplius valida eft. Valida igitur etiam efl obligatio, fi qui inter fe conveniunt, u * unus alteri ad aliquid proflandum obligetur*
Offenditur etiam hoc modo. Qui inter fe conveniunt, ut unus alteri ad quid praedandum obligetur, iidem confentiunt, ut unus alteri ad quid praedandum obligatus (§.599.). Enimvero homines ad dandum & faciendum, confequenter iVolfii Jus Natura Tom* 1IL H h ad

a 44 Pvrs 111. Cap. IV.
ad quid praedandum ($. So.), fefe fibi invicem obligare pofTunt mutuo confen* fu (§.557.)* Ergo fi fl 11 * iuter fe confentiunt, ut unus alteri ad quid proflandum obligetur i is huic ad praedandum obligatur, adeoque valida eft obligatio.
Porfan dubium ex collatione harum demon ne promifllonis (§.361.) conferre volueris; fa- Arationum ortctur , quali etiam fine promiflio- cile animadvertes, verbis vel factis, quibus mune unus aheri obligari poflit, nimirum ex con- tuus confenfus de dando 5 cfaciendo declaratur, fenfu. Enimvero fi demonflrationem de obliga- inelfe pronsiflionem . tione ex confenfu orta (fy.3<>7.) cum definitio-
§• 7 ° 3 -
Quando Si duo correi promittendi , 'vel debendi inter fe conveniant , ut qui [olus folverit correi pro - totum , feu quod promijfum erat unus prafliterit, alteri de parte dimidia teneatur ; mittfmi fi- de ea fibi invicem tenentur. Et idem valet de pluribus . Etenim ii qui inter fe bi mvicem convenerint , ut unus alteri ad aliquid praeftandum obligetur > obligatio valet teneantur . (§.704.), adeoque etiam valet, fi duo correi promittendi , vel debendi inter fe conveniant, ut, qui (olus totum folverit , vel promiflionein adimpleverit, alteri de parte dimidia teneatur, confequenter fibi invicem de parte dimidia tenentur. £t idem eodem modo in teli igitur de pluribus.
Alia eft ratio correorum ftipulandi , vel cre- tonjunftim , non defcendic ex eorum voluim* dendi; alia correorum p omitte,i.li , vel deben- ie, quemadmodum m hys reftituendi ratam ei, di • Ibt enim obligatio dandi ratam alteri ln qui folus dederit, prouti ex demonflrationefuco, qui accepit folus , quod deoebatur omnibus periori elucet { 5 . 68 7.).
An ex duobus rebus promittendi unus pure, alius in aiem v;l jub condi tione promittere poflit .
Jus promit. Jariis ab tfiiujmodi correis ac- quifitum .
706-
Si plures correi promittendi confiituantur , unus pure , alius in diem , alius fub conditione quacunque obligari potefi . Eromiffionem modo fieri poflfe pure, verum etiam in diem vel liib conditione quacunque, per fe patet & ex anterioribus abunde manifeftum eft. Neque quicquam obftat, quo minus, fi plures eandem rem in folidum promittant, alius pure, alius in diem , alius fub conditione quacunque promittat: id quod denuo per fe patet . Enimvero ubi unus eandem rem tibi pure, alius in diem , alius fub conditione quacunque promittit in folidum , finguli adhuc eandem rem in folidum promittunc . Quamobrem fi tinus pure, alius in diem, alius fub conditione quacunque eandem rem promittat, cum correi promittendi per hoc conftituancur , quod finguli eandem rem in folidum promittant (§.691*), erunt qui ita promittunt omnino correi promittendi.
A promifioris voluntate unice pendet, urrutn demonftratis haud difficulter colligitur ; cw n pure, an in diem , vel fub conditione quacun- tamen iplt acquiefcendum fit in voluntate pro que tibi promittere voluerit . Quamvis adeo mittentium , nec ultra eandem quenquani eo* promiflkrio magis confultum foret, fi correi runi fibi obligare poflit (§.392,.) , eo conten- promittendi finguli pure promitterent , prouti tu* eft? debet jure , quod ex tali promitfione ex propofitione fequente apparet , & ex fupra conftqui potell.
7 ° 7 - v
Si unus correorum pure } alius in diem , vel fub quacunque conditione protnift • vir, ab e<s qui promifit in diem , nil exigi potefi , antequam dies venerit , nec ab eo, qui fub quacunque conditione promifit , antequam conditio extiterit ; ab eo tamen, qui pure promifit , fi a tim quod promijfum eft omne exigi potefi . Quoniam quod in diem promittitur exigi non poteft, nifi die ifto nreterJspfo ( $.
adeo*

De modo fefe alteri obligandi .
245
adeoque exigi nequit, antequam dies venerit; a correo promittendi, qui non- jiifi in'diem promifit , nil exigi poteft, antequam dies venerit. Similiter quia quod fub conditione quacunque promittitur, cum non ante condet num valida iit promiflio, quam cereum iit conditionem extare (§.467.), nec promiiTorante promiffionem adimplere teneatur (§. q68.) , _non ante, exigi poteft , quam certum iit, conditionem extare; a correo promittendi nil exigi'qpoteft , ante* quam conditio extiterit, vel eam extare certum fit. Enimvero quoniam obii’ gatio unius correi non dependet ab ea alterius ( §» 851. Qntol. ) , utpote cum unufquifque propria iua voluntate fefe alteri obligaverit eodem prorfus modo, ac fi ab aliis eadem res non fuiftec promilla ; quod ea ab uno exigi non poC fit, antequam dies aliqua venerit, ab alio autem non poffit exigi , antequam conditio aliqua extiterit, hoc minime obdat, quo minus, qui pure promifit, teneatur ex promilfione fua , adeoque ad eam adimplendam compelli poftit, antequam dies, in quem promifit alius, venerit, vel conditio , fub qua promifit alius, extiterit, praefertim cum in arbitrio promilTarii, cui finguli in fc- lidum tenentur (§.^92), politum fit, a quonam id, quod promi dum eft, exigere velit (§. 695.;. Quamobrem ab eo, qui pure promifit , ftatim quod pro- miflfum eft omne exigere poteft, etiamfi dies, in quem promifit alius, nondum venerit, vel conditio, fub qua alius promifit, nondum extet,
Si piares fuerint correi debendi, tot funt di- debenii . Unde denuo liquet , quandonam de verfe obligationes, quot funt correi , cum fin- eodem ratiocinandum fit tanquam de eodem , guli tibi teneantur in folidum ex propria pro- quandonam tanquam de multiplici. Atque haec milfione C § 692,.), ad nihil vero ex eo, quod funt principia analyuca ad id , quod ex obii* alius vel ahi eandem rem in folidum t»bi pro- garione correorum 2 x jure ejus, qui eos libi ob- miferint . Tenetur quilibet correorum eod^m ligatos habet , coufequttur , invettigandum uti» prorfus modo, ac fi alius praeterea eandem tibi lia . Erunt torfan nonnulli , qui inutilem exi- in folidum non promifilfet. Quatenus vero oh ftnnaturi funt promiffimem ejas in diem , vel ligationes lftae nonnifi unam eandemque rem fub conditione, quod abeo qui jure promifit, continent , quae nonnifi femel peti poteil , te- ltatim exigi poteft , etiam anteqilam dies ille fpe&u promiilarii non habentur mfi pro una . venerit , & fi -onditio non extiterit. Enimvero Vides adeo obligationem correorum , pramit- cum fieri poftit, ut qui correorum pure promi- tendi alio refpetfba eife unam , refpe&u ninn- fit , folvendo non fit , aut totum debitum fol- runi promiHarii ; alio autem elfe multiplicem , vere non poffit; non inutile eft, fi alius adhuc refpertu nimirum ipforummet correorum- Un- vel in diem, vel fub conditione ubi adhuc obde porropatet, quandonam de obligatione cor- ligetur . Similiter fi ab illo difficilius fuerit reorum ratiocinandum fit tanquam de una ea- exaftio , id quod non una de caufa accidere demque , quandonam vero tanquam de pluri- poteft , praeftat alium aahuc fibi obligatum ha- bus diverfis. Similiter jus promiilarii id, quod beiv vel in diem , vel fub conditione . Quo- debetur , exigendi fpetiatur tanquam unum re- mam neminem fore arbitror, qui monitus lune fpriftu ejus , quod debetur , quippe quod non- utilitatem non perfpicut, non opus eft , ut de iuli femel accipi poteft . idem vero etiam lpe ea apertius dicatur, datur tanquam multiplex refpe&u correorum I
Si unus tibi rem quandam promittit , & alius nonnifi partem ejus , five ftib ea
conditione , fi qui totam promifit , promiffionem non adimpleverit , vel totam non adimpleverit , five funpltciter feu pure , ita taf.wn ut quoad banc partem in folidum teneri velit; duoe funt diverfat promiffiones , & a promijfore partis pars exigi nequit in cafu priori , niji excuffo promijfore totius ; in caju autem pofteriori pars a te exi’ gi poteft , promijfore totius nondum excuffo , Etenim fi unus tibi rem quandam promittit, & alius nonnifi partem ejulclem, .promi(fio partis & promiftio totius non modo funt duse diverfas promifliones refpe&u promittentium, quorum unufquifque ex fua promiftione tenerur; verum etiam refpe&u objetfti , feu ejus , quod promittitur, cum utique aliud fit promittere totum , aliud promittere partem . Quamobrem cum neque refpetftu praemittentium , neque refpe<ftu rei promiffae haberi poilint pro una ; immo fi rem promififam concipias tanquam
H h 4
divi-

246 Pars III. Cap. IF.
divifam in duas partes, quarum una non nifi ab uno , altera vero a duobus conjundlim promittitur, cum aliud lit promitti partem aliquam ab ufio folo , & aliam a duobus conjundim, ita ut unufquifque de hac in folidum teneri ve* lit ; erunt etiam hoc refpeclu duas diverfas promiffiones. Quod erat primum.
Quodfi promiffor partis eam fub hac conditione promifit:, nifi alter promif. ^fionem totam adimpleverit; cum promiflio conditionata non ante adimplenda fit, quam certum fit, conditionem poni (§.468.)» hoc vero certum efTe minime pollit, nifi promiffore totius excuflio; a promiflore partis nil exigi poteft, nifi promififore totius excudo, erat alterum .
Denique fi tu partem ejufdem promilifti fimpliciter, quod alter totum promifit, nec fub ea conditione, fi promififor totum non prseftiterit, ita tamen ut quoad hanc partem in folidum ipli teneri velis, cum tu & alter quoad hanc partem promiferitis rem eandem nonnifi femel dandam , quando vero plurcs eandem rem nonnifi femel dandam tibi ita promittunt , ut quilibet eorum ia folidum teneatur, tibi jus fit eandem exigendi, a quocunque volueris ( <5.695. ); pars a te exigi pote fi , promiflore totius nondum excudo. Quod erat tertium.
Ex.gr. petis a me 5 c Cajo , ut tibi conjun- ttim promittamus eofderu decem aureos . Ego tibi promitto decem , ita ut iu folidum teneri velum fed Cajus non promittit rufi partem dimidiam , ita ut nonnifi in quinque teneri velit . Ego igitur St Cajus tibi tenemur in quinque , unufquilque in folidum, ac praeterea ego in quinque folus . Tu igitur quinque vel a me, vel a Cajo exigere potes, prouti tibi vifum fuerit i ait reliquos quinque nonnifi a me • Alia itaque pronnlfio eit eorundem quinque aureorum , quos tam ego , quam Cajus in folidum debemus , alia promifTio quinque aureorum , quos ego folus debeo . Vel Cajus quinque au* reos tantummodo promittit fub ea conditione, fi ego non folverem decem • Alia lgnur eft promiflio mea pura decem aureorum , alia pro- miffio Caji fub conditione decem a me non fo- lutorum fafta . Hic non tenetur tibi foivere quinque , nifi ubi decem , adeoque hos etiam quinque ego non folyenm.
$•
Si in hypotbefi propofitionis praecedentis indefinite alter promiferit id , quod fol ■ Qu: mfub- vere non potuerit qui fe in folidum obligavit ; promijfio conditionata efl , nec ab e» ftdtum pro'q U jd ex igi poteft , nifi excujfo promiffore altero , 6*, fi bic nihil foivere poffit , in fo- mtftt ad Hd um jpf e tenetur. Etenim fi quis alteri rem qcandam promittit , & tu pro* qmd tenea. m ittis id, quod dari ab altero non poteft; nonnifi fub hac conditione promit- tM ' tis, fi alter totum, quod promifit, dare non pofl.it , adeoque conditionata eft promiflio tua (§.462-) - Quod erat primum*
Quoniam itaque promiflionem conditionatam promiffor adimplere non tenetur, quam certum fit conditionem poni (§.468.), hoc vero in bypothefi propofitionis prasfentis conflare non poteft, nifi promiffore principali excuffo , im- mo antequam eum exculferis , conflare nequit, quid a te lit exigendum , cum tu tenearis in id, quod alter foivere nequit ( per kypoth. 6" §»431. ) ; evidens eft , nihil a te exigi pofle, nifi promiflore principali excuffo . Quod erat fecundum.
Denique quoniam te obligafti ad folvendum id, quod foivere nequit promiffor principalis; totum omnino foivere debes, ubi is nihil foivere poteft. Qua- mobrem cum in folidum teneatur, qui totum, quod debetur, folus foivere tenetur (§. 683. ); fi promiffor principalis nihil foivere potuerit , tu in folidum teneris . Quod erat tertium .
Exemplum paulo ante datum ( not. §. 708.) mutatis mutandis facile huc applicatur» Ut adeo m re facili prolixiores efle minime debeamus.
^ 7 10,
An correus
canfliiui Si unus quid promittit tibi & alius nonnifi certam ejus partem , ita ut quoad pojfu pro, bar.c partem una cum altero promiffore in folidum teneri velit ; quoad banc partem
(orrei

\
De modo fefe alteri obligandi . 247
fonw promittendi funt . Etenim id, quod promittitur ex duabus conflat rnittendo
bus, quarum alteram promittit unus folus, alteram vero promittunt duo con partem rei junftim, ita ut uterque in folidum teneri velit. Quamobrem cum duas fint di ver* adopto* fx promilliones, quarum una a duobus promittitur res eadem , altera autem ^ * unus quid promittit; illa confiderari potefl tanquam fola fadla, citra refpe&um ad hanc alteram. Enimvero cum duo rei promittendi fint, qui eandem rem in folidum promittunt (§.692.) ; duo etiam rei feu correi promittendi ede de» bent, qui rei jam promidas certam quandam partem in folidum promittunt.
Equidem non ignoro aliter videri Juris civilis interpretibus , quod putent non eandem pronum rem, fi alius decem aureos, alius non- nili quinque promittat i non tamen ratio illa fufficic , ut aliter ftatuamus * Etenim fi quis quinque aureos promunt tanquam partem (intima: decem aureorum, is omnino promittit eof- dem quinque aureos, quos promifit alter, adeo- que quoad funimam quinque aureorum idem ab utroque promilfum elfe evidens efl - Nec ulla ratio efl , cur non aeque quoad partem debiti alicujus conditui polfinc duo correi debendi , quam quoad totum, mimo in cafu praefenti accuratius loquendo , cur non unus correorum praererea fefe obligare poflit ad aliud quid proflandum eidem , cui unquam correus ad aliud tenetur. Et fi vel maxime quis eos correos ap- pejjare nolit , de iis tamen eadem concedere
tenetur, quo de correis demonftrantur , maniJ fefto indicio , quod etiam correorum definitio ad eos applicari poflit : quidni ergo & definitum competere iifdem debet 1$ 34 g.Log.')} Sed de nomine nemini litem movebimus, profertim cum in Jure naturae , prouti fupra jam monuimus C not'%. 691-) hac appellatione prorfus carere queamus. Quodfi quis exiflimet, correorum conflitutionem efle intentum Juris Romani , de quibus adeo non fit agendum in Jure naturae > eum perpendere velim , efle eandem adum poflibilein , a&us autem humanos poflibi- Jes omnes regi jure naturali. 5 c conflitutionem correorum fuifle poflibilein & lege naturali eo* rum jura & obligationes fuifle definita , antequam de iis conflaret Romanis & quicquam de ns decernerent.
§. 7 T r. X
Si in literis abfenti quid promittis & is in literis acceptet; promiflio valida efi . ^ p Ytm ;r Unum enim idemque efl, five voluntatem noflram alteri declaremus ^viva vo-y£ 0 iJ e _ cc, five per fcripturam . Quamobrem cum de confenfu promidoris & promida ‘ TiS f a 6 la ftt rii dubitari non poflit, fi uterque voluntatem fuam in literis declaravit ( §. valida . (tf.part. \.Vbil pra&. univ.) ; mutuo autem confenfu perficiatur obligatio ( §.
357 *); quin promiflio in literis fatta & in literis acceptata valeat , extra omnem dubitationis aleam politum.
§. 712,
t Si promiflio in literis faSla viva voce acceptetur , vel viva vocefafta acceptetur tfum pro. in literis i promiflio valet . Quoniam voluntas literis declarata aequipollet volun- w /^ 0 i n i;. tati verbis fignificatx, cum ad promiffionem fufficiat , ut fufficienter quomo- teris & ac- docunque fignificetur voluntas ( §. 361.), nec aliud requiratur in acceptatione ceptatio vi- ($•2.); eodem, quo in propofitione praecedente, modo patet , promiffionem va voce pe> valere, fi in literis fafta viva voce acceptetur, vel vice verfa viva voce fa&a ri poflit & m literis acceptetur. contra .
.Cum ex fuperioribus conflet , ante acceptationem revocari pofle promiflionem (.0 596 ) i P er fe patet , ubi ex intervallo fit acceptatio , quod quo minus fiat, naturaliter nihil obflat , Promiflionem interea non revocari debere , do- 5 ec acceptatio fieri poflit , ut adeo non opus , in propofitioniDus de pronuflione 8c acceptatione in literis fafta adjici reftridionerrl, nili interea promiflio revocetur - Qjiando nimirum non additur, promiflionem revocati, eam non revocari Intelligitur , cum hypoth^fi non plura fint adjicienda , quam ea continet - Ex iis enim folis , quae in hypothefi fumuntur demoAflratur, quod a (feritur.
t.
$• 713,
tkj

Pars lll. Cap. IV •
§•
248
Promi (fio Promijfto mere liberalis dicitur, feu benefica , quando promifTarius ad nihil vi. rmw ///i ciffim prsdhndum fefe obligat. Aft non mere liberalis feu onerofa , fi proraifTa- talis f e » rius ad aliquid viciffim proflandum fefe obligat.
Ex.gr. Si tibi promitto nummum aureum, tu mitto nummum aureum , & tu te obligas vicif. vero nihil mihi viciffim prseftare teneris, pro- fim ad M$. aliquod mihi communicandum; pro. miflio mere liberalis eft. Enimvero fi tibi pro- nnifio non eft mere liberalis, fed onerofa.
benefica
quinam
fit-
Quando acceptatio pr.efuma- tur .
§. 714.
In promijfione mere liberali , fi null<e proflant rationes in contrarium , acceptam praefumitur ; in onerofa non item , nifi adfuerint rationes evidentes in contrarium. Quando enim liberaliter quid promittitur, is, cui promittitur, ad nihil viciffim prasftandum obligatur (§. 713.), adeoque rem, quam ipfi te daturum promittis, gratis accipit, aut quod te ipfi fafturum promittis, gratis facis . (|ua. mobrem cum nemo accipere refpuat, quod ipfi gratis datur, vel fibi fieri no. Iit, quod alter gratis in commodum fuum facere velit, nifi adfint rationes fin- gularesj cur id habere, vel gratis habere, aut in fuum commodum fieri , vel gratis fieri nolit*, quamdiu iftiufmodi rationes ignoramus , adeoque tales non adefie putantur, probabiliter omnino colligitur, promiffum acceptatum iri (§. 578. Log.) Quamobrem cum praefumatur acceptatio , quae probabiliter colligitur (§. 244. part. 2. Jur. nat. ) ; in promiffione mere liberali, fi nullae proftant rationes in contrarium, acceptatio praelumitur. Quod erat unum.
Enimvero fi promiffio fuerit onerofa , promifTarius ad aliquid viciffim pr£* flandum fefe obligare debet ($.713.). Quamobrem cum homines non eodem modo judicent de eo, quod fibi utile, vel commodum eft, & num prseftet eo, quod offertur, carere, quam iftud praeftare, ad quod viciffim praeftandum fele obligare debent; in promilfione onerofa , nifi adfuerint rationes particulares, eaedemque evidentes in contrarium, probabile effe non poteft, id , quod pro* miflor offert, acceptatum iri (§.'378. Log.) . Quamobrem fi onerofa fuerit promi Ifio , acceptatio non praefumitur, nifi rationes evidentes in contrarium pro' flent part. 2% Jur. nat.) . Quod erat alterum.
Ex.gr- Ego Titio promitto triginta aureos , quando doffor fiet, cum id fieri firmiter decre veric > vsx dubitari poteft , quin promiflurn fit acceptaturus, ubi nobis nullae perfpe«ffefu .t rationes, cur eos accipere nolit. Quamobrem acceptatio facile praefumitur . Aft ubi tibi nummum aureum promirto , ut mihi communices MSC. quoddam rarum, quod in pretio habes j
non fatis apparet, utrum nummo aureo carere, quamMS-iftud mihi communicaremalis. Quan'* obrem in hoc cafu acceptatio non praffmimjr 1 nifi adfint rationes ali^e, ex quibus probabiliter colligitur , te nummum iftum aureum lubenter habere velle, vel communicationem MSC. P°‘‘‘ ponere carentia? nummi . Hoc clanus patebit, ubi de praffumtionibus egerimus.
7'S-
Num acc*. ^ promiffor velit , ut valeat promijfio , fi acceptetur ; ea fiatim valet , quampt^ ptatio inno- mum acceptata fuit , quamvis acceptatio nondum innotuerit promififiori : aft fi P r ^ tefcere de- mijfior nolit promiffionem valere-, nifi quando acceptatam intellexerit; non ante vt " beat promi fle* * quam acceptatio ipfi innotuerit . Duplici modo fieri poteft promiffio * ve fori ut va- hoc modo: volo, uc valeat promifiio , fi acceptetur; vel hoc modo: volo , u /eat promifi valeat promillio , fi acceptatam intellexero. Quoniam in arbitrio promiflons)U fio. rem aliquam, vel faftum quoddam a fe exigendi in promiffarium tnansht^
volentis (§.361.), unice pofit um eft, quomodo promirtere velit ( l2 ;
voluntate iplius unice pendet, num pi'omiflionem valere velit , quampnm
acce-

/
De modo fefe alteri obligandi.
acceptata fuerit, etiamfi acceptatio ipfi nondum innotuerit, vel non ante valere velit, quam ea ipfi innotuerit . Quamobrem cum promilTarius promiorem uitra voluntatem Tuam libi obligare nequeat ad dandum , vel faciendum acceptatione fua (§.382.); fi promifior velir, ut valeat promiflio, fi accepte-* tur, ea fiatim valet, quamprimum acceptata fuerit, etiamfr acceptatio eidem nondum innotuerit: quodli vero idem nolit promiftionem valere, nifi quando acceptatam intellexerit, non ante valet, quam acceptatio ipfi innotuerit.
Monuit jam hoc Grort+s de J-B. & P. lib. z. lib* 3. c.6. §. 15. Sed in eo potiflimum verfatur
c, ii- §. 1 ?. & ex us quae fequuntur, pateoit , difficultas , quomodo conftet de animo promic-
non inan s fingi futui litatas . Ipilus autem pro- tentis , cum vulgo promiflores non apertis ver- *'
politionis ventas adeo immfeira eft , ut fine bis dicant , utrum horum velint , ut adeo ad X
probatione faciie admittam*- , que-midmodum pncfunuiones fit defamdendura , qu* hiud ra-
quoque eandem fumirG'a/*vi X; qui ipfumpref- <ro non carent difficultate lua. h pede (equitur Puf^.dorfius de J N, 8t G.
§• 7 t 6*
Si promifior veliti ut valeat aeceptathi Ji acceptata fuerit , ac interea moriatur , Quomod* antequam acceptatio ipfi innotuerit ; promifiio valet. Si vero nolit promifitonem va- moue pro. Iere i niji quando acceptatam intellexerit , ac interea moriatur , antequam accepta- nvfibris tio ipfi innotefeers potuerit , non valet . Immo etiam non valet > fi ante moriatur ppomijfiofit promifioti quam acceptatio faffa . Etenim fi promifior velit , ut valeat accepta -invalida. tio, ii acceptata fuerit; ea ftatini valet, quamprimum acceptata fuit, nec obdat, quod acceptatio ipfi non innotuerit (5.715.;,. Quamobrem fi moriatur, antequam acceptatio, ipfo nimirum adhuc vivente fatfia , innotefeere potuerit; mors ejus minime obftat, quo minus valear promiffio , cuna , quod ante mortem promifioris jam validum eft , morte ipfius invalidum fieri nequeat, neque, enim jus promifiario acceptando quaefitum ($.382 ), auferri iterum po- teft (§.$36. part. i.Jur. nat.) . Valet itaque promifiio , fi promifior Velit eam valere, fi acceptata fuerit , utut ante moriatur, quam acceptatio ipfi innotuerit , feu innotefeere potuerit. Quod erat primum.
Quodfi promifior velit acceptationem fibi innotefeere debere, antequam vale* re debeat promifiio; nec ea ante valet, quam acceptatio ipfi innotuerit (§.715.).
Quodfi ergo moriatur , antequam acceptatio ipfi innotefeere potuerit; ut ipfi innotefeae fieri nequit , adeoque impefiibile eft, ut promifiio fiat valida • Quamobrem fi promifior nolit valere promifiionem , nifi quando acceptatam intellexerit, ea non valet, fi moriatur, antequam acceptatio ipfi innotefeere potuerit.
Qiwd erat fecundum.
Quodfi promifior moriatur, antequam acceptatio facla fuerit, cum fine acceptatione obligatio promifioris non fit valida (§.365.) , dum moritur, promif- fario ad nihil adhuc obligatus eft. Quamobrem cum nemo mortuus alteri obligari poffit; fi poft mortem promifioris fiat acceptatio, nullum inde jus confeci poteft promiffarius. Promifiio itaque valet, nifi ante mortem promifibris fuerit acceptata-
Quoad tertium Grotio l.c. §■ 17* aliter vide- *ar : exiftimac enim acceptari pofle promiflio- •Jem , etiam mortuo promi flore cum perfefta «t ab una parte, quanquani revocabtliter , quod in legatis apertius confpi?fiatur • Enimvero alia e “ legatorum , quam eorum , quae inter vivos Promittuntur, ratio. Teftator enim vult, lega- J. uni a legatario non ante acceptari pofle , nifi ,e mortuo, atque adeo tiifi mortuo teftatore ac- Cf Ptando jus aliquod acquirere valet . Contra Promittentem autem pro vero haberi nequit , ' n “ 1 quod fufficienter indicavit (.§.428.). Quam-
“obrem ex eo folo, quod alteri promi fer it , immo etiam voluerit , promiflionis ei Icaciam initium capere debere ab eo tempore, quo ea acceptatur , -nondum intelligitur , eum velle , ut etiam poft iplius monent acceptari poflit. Aliud eoim eft definire tempus, a quo alteri obligatus efle *elis > aliud vero velle , ut fuum in bonis fucceflorem alter fibi obligare poflit invitum fe mortuo : id quod fuo loto , quando de legatis afturi fumus .apertiusperfpiceredab tur. Dantur enim adhuc rationes ahxe , cur galeat legatum, etfi poft mortem demum teftatoris acceptatum.
§. 717-
\
/

2 5 a Pan m. Cap. IV.
§• 7 » 7 -
Quomodo Si promijfor velit , ut valeat acceptatio , etiamji poft mortem fuam demunt jiat, promijjio jpfg autem moriatur , antequam promijjio acceptata fuit; faBa acceptatione poft mor- valere pof tem ipfius promijfio valet. Etenim fi promittor velit, ut valeat acceptatio , etiam- fit, aece, fi p 0 ft mortem fuam demum fiat: hoc ipfb declarat, fe velle promiflario obii- ptatwne gatum efse de praefenti, antequam acceptatio fieri poflit , ita ut non fecuta poft mortem
perimat obligationem, fecuta vero eandem fubfiftere faciat. Promiffionem hoc promijfom mo j G fi er i pofse patet ex iis, qua; in. demonftratione propofitionis fuperioris fatta. (§-715.), dida funt. Quodfi ergo moriatur, antequam promillio acceptata fuerit, obligatio ejus, quam fibimet ipfe ultro impofuit, jam adeft , & fada acceptatione poft mortem ipfius fubfiftit. Quamobrem patet , fi promifsor velit, ut valeat acceptatio, etiamfi poft mortem fuam demum fiat , ipfe autem moriatur, antequam promiffio acceptata fuit', fada acceptatione poft mortem ipfius promiffio valet. —-
Hoc demum modo intelligitur, quomodo ob- ligatio tranliie poflit 111 hxredes , quae quam- diu nondum exiittt, iri eos tranfire nequit. Et quamvis fine acceptatione alias promillor non obligetur promiftario (.^.36$.), non tamen hoc obftar quo minus etiam jam obligatus haberi velis , quando praefumis acceptationem promif- farii . Quodfi enim fallat praefumtio , obligatio perimitur > fi non fallat , fed acceptatio fequi tur, ea fubfiltn- Facile autem apparet, quando Vis acceptationem adhuc valere debere , etiamfi te mortuo demam fiat , te praefumere , quod promilfarius promiffionem fit acceptaturus , mimo tantum non pro certo habere, quod fit acceptaturus . Praeterea vehementer velle debes , ut rem promiifim accipiat promiflarius , nec morte tua ejus ji&uram faciat- Alias enim non curares, fi promiffio, te mortuo , minime effe- dimi aliquem haberet • Neque vero eft , quod exiftimes, inanes fingi fubtilitates. Etenim quid impedit, quo minus praefenti aCfu ftatim tradas rem, quam abfenti promittis , etiamfi ignores , num eam fit accepturus ? Nonne vero p rinde eft , alteri velle efle obligatum , & a£tu tradere, antequam confiet, num fit accepturus- Ni- mirum in utroque cafu adtus perfectus cenfetur a parte tua, adhuc perficiendus ab altera: quod pofierius nifi fiat , quod pertectum erat a par-
718.
Ou ndo promijfor acceptationem pr<efumit\ promijfio faBa intelligitur , ut valeat , fi prommofa* cce P tat, 0 f a ^ a fi t: tn . ca f u °PP°fi t0 \ ut valeat , (i acceptatam intellexerit. Etenim cla in teli i' ^ promifsor acceptationem praefumit, probabiliter ipfi eft, promilllonem acce. gatur /7 ptatum iri (h.i^.part. z.Jur. nat. ), adeoque eandem jam prsevidere fibi vide* acceptatio tur > confequenter quodammodo perinde eft , ac fi ea jam ipfi innocuifset. prfjumitur. Nulla igitur ratio efse videtur, cur promiiTionem tum demum valere vdit.fi acceptatam intellexerit, nondum vero, li acceptata fuerit. Quamobrem fi P r0 ' mifsor acceptationem prsefumit ; promilfio fiatfta intelligitur, ut valeat, fi acce. pratio faifta fit. Quod erat unum.
Enim vero fi acceptationem non pra?fumit , nec probabile ipfi videtur , P r0 ‘ xniftionem acceptatum iri (§. cit .) 3 fed fubdubitac. Quo masis itaque optat, ut
ea
te tua, iterum refernditur. Atque nunc demum intelligitur, promiffionem fpeftari polle ut perfectam ab una parte , quoniam nunc pure vis, quod alius non vult promiflor nifi fub taciti hac conditione , fi acceptetur- Quoni.m tamen coritra promifforem pro vero haberi nequit, quod non fufficienter indicavit C§-42rS.)i ideo nec gratis fumi potell, ipfum velle ut promilfio habeatur perfeda a parte fua , adeoque ut valeat acceptatio poft mortem, fuam fa&a . SaM multae funt rationes , cur alteri hoc , vel iftud promittamus , quod non promitteremus, (iqui- dem nobis conftaret , nos brevi morituros, quemadmodum non defunt rationes plures, cur alteri a<ftu rem quandam demus, quam non daturi effemus , fiquidem mortem inflantem prz- videremus . Quodfi adeo acceptatio polt mortem fadfa fine ulla reftri&ione validam eflU ceret promiffionem > promiflor promiffirio con* tra voluntatem fuam obligari polfit : quod omnino abfurdum (§-381-). Ceterum rationes adhuc aha; adduci poflent , quibus evincatur , promilGonem ante acceptationem non haberi pofle pro perfefta a parte proivnlforis 1 ita ut a voluntate promiflarii unice pendeat, utrum ea fubfiftere velit, nec ne, nifi qus dii fcimus abunde fuificere arbitraremur*

De modo fefe alteri obligandi • 2.51
«a acceptetur, vel etiatn dubitat, num acceptaturus eam fit promlfiarius; eo magis defiderat, ut acceptatio fibi ianotefcat, ut num valida fit promiflio fibi confiet (§.355.)* Quamobrem velle potius videtur, ut valeat promiflio, fi ac* ceptatam intellexerit, quam ut valeat, fi acceptata fuerit. Quod fi ergo promif- for acceptationem prxfumit; promiflio facta intelligitur, ut yaleat, fi acceptatam intellexerit. Quod erat alterum *
. Si rem attente confideres , facile animadver- quk de eo perficiendo adhuc dubitas, node de- tes , te in cafu priori jam obligatum promifli* fideras , quid futurum fit . Atque adeo prior rio tibi videri , cum de aftu obligatorio perfi- promittendi modus convenit cafyi priori i po» ciendo non dubites, in pofteriori autem cafu , fierior autem pofteriori.
§• 7 ' 9 -
Quoniam in promiflionibus mere liberalibus acceptatio prsefumitur , nifi pro- Quomodo fient rationes in contrarium, in onerofa vero praefumitur, nifi adfint rationes promiflones evidentes in contrarium (§.714.), quando vero promiflor acceptationem pra:- liberales & fumit, promiflio fafta intelligitur ut valeat , fi acceptatio fatfta fit (§. z 18. ), onerofa in - adeoque ftatim valet, quamprimum acceptata fuerit (§. 715.) y Sc ex adverfo telligantut quando promiflor acceptationem non praefumic, promiflio fafta intelligitur , ut valeat, fi acceptatam intellexerit ,( §. z 18. ), adeoque tum demum valere incipit, quando acceptatio ipfi innotuit ( §.715.); promiflio mere liberalis ftatim valet, quamprimum acceptata fuit, etiamft acceptatio promi flori non innotuerit , modo non adfuerint rationes evidentes , ob quas de acceptatione futura dubitavit promif• for; ex adverfo autem promiflio onerofa non valet , ii promi flori non innotuerit ae* zeptatio , modo non adfint rationes evidentes , ob quas acceptationem praefumebat .
Ia cafu particulari facilius eft judicare , qui- cerpretationem paftorum & promilfionutn fet* nam fuerit promittentis animus , five promilfio conventionum quarumcunque, 8c ad do&rinana mere liberalis fuerit, five onerofa. Etenim quan- de prarfunwionibus,, a quibus haud raro illapen- io de praefumrione acceptawonis ftacuendum, ad det , quam ut hic loci de iis pluribus fit agen- ntiones potilfimum particulares in cafu dato dum. Immo fiLogica probabilium extaret, qua» animum advertere tenemur , ut appareat , in lem jam defideravit Leibnititts , ex ea petenda quamnam contradiftionis partem animum incli- forent principia generalia ad talia demonftran* aarc potuerint « Sed hoc magis fpe&at ad in- da rigorofius*
7 2,0.
^ Similiter quoniam in promiflionibus mere liberalibus acceptatio prsefumitur, uU ^fuTva„ in onerofa non item, nifi utrobique adfint rationes in contrarium (§. 714.), adeo- [ eat mont f t que promiflio mere liberalis fafta intelligitur, ut valeat , fi acceptatio fatfta ,promiflore nifi ob rationes particulares acceptatio praefumi minime potuerit, promiflio ve- antequam to onerofa fatta Don intelligitur, nifi ut valeat , ubi promittor acceptationem ipfi innotui fafiam intellexerit, nifi ob rationes particulares acceptatio praefumta ( i. 7 r8 .); rit accepta- promiflio mere liberalis valet , etiamft promiflor moriatur , antequam ipfi innotefeere tio, potuerit , ni/t ob rationes particulares acceptatio pr<efumi minime potuerit , promiflio autem onerofa non valet , fi promiflorem mori contingat , antequam acceptatio ante mortem ejus faBa ipfi innotefeere potuerit , nifi rationes adfint , ob quas eam pra • fumi fle intelligitur .
Non eft quod excipias hoc pafto difficillimum fore uc definiatur in cafu particulari, num mortuo pronuHore , antequam acceptatio fa&a ipfi innotefeere potuerit : de eo emm hic non eft ^UEftio, ubi inquirimus quid rationi, perquam
lex naturae nobis innotefeit (§. zfp, p i.fhil, pratt. univ.) , conveniat. Alia vero qujcftio eft, quid ad praefeindendas lites hic conveniat Juri pofitivo: de qua fuo loco/
"\
I i
JVolfii J U s Naturse Tom . IIL
§. 721.

;n Minifler dicitur is, per quem confenfum noftrum alteri fignificamus . Unde quinam Ut Minifier promittendi eft, per quem alteri quid promittimus , vel promiflionem IbUpmio- * «obis fadlam fignificamus. Et in gener e Miniftrum obligationis contrahenda numcontra^ ppellamus, per quem obligationem contrahi volumus five ex parre noftri , fi. herutn-um ve ex parte alterius, aut obligatio contratta fignificatur. Minifter vero accepta* vel juriumdi vocatur, per quem acceptationem noftro nomine fieri volumus, feu quino* acquirendo • ftro nomine acceptat, quod datur vel promittitur, aut acceptationem ab alio rum , fattam nobis fignificat.
E.gr. Si ego volo , ut tu meo nomine promittas Titio decem aureos, & tu te hoc facere velle promittis atque poftea facis, Minifter es, quia Titio voluntatem meam lignificas , & in fpecie Minifter promittendi , quatenus ipfi fi- gnificas, quid ipfi promittam. Dici etiam potes Minifter obligationis contrahendas, quatenus acceptatione a Titio fafta obligationem praeftandi, quod promiffum eft, ad me fpefhntem contrahis. Quodii vero velim, ut tu meo nomine acceptes, quodTitius mihi eft promiffurus, Minifter acceptandi es : immo etiam dici potes Minifter’obligationis contrahenda», quatenus mihi obligas Titium ad proflandum id , quod pro*
mifie. Enimvero fi tabellarius litteras five epi- ftolam ad Movium defert , in qua ipfi fignifi- co , me eidem promittere rem certam* non erit is minifter in hoc negotio, & quidem non Minifter promittendi, quatenuspromiflio per eum Movio non fignificatur , nec obligationis contrahendo, quatenus per eum Movio promiflio- nem acceptanti non obligor . Quodii Maiviui ejufdem opera utatur in epiftola ad me deferenda , qua mihi acceptationem fignificat * erit idem nechoc refpeftu Minifter acceptandi, quoniam acceptationem faftam non fignificat , nec obligationis contrahendo , quatenus per eum d{ obligatione contra&a certi non reddimur*
§. 722.
- „ Quoniam miniflri nonnifi confenfum aliorum fignificant , vel confenfus alio, ^ ■ rum per eos fignificatur (§.721.) nil agunt fuo nomine , fed nomine ejus , qui e«-
Tdir' 1 **' mt * rum minifterio utitur , nec fibi jus acquirunt , aut fe obligatu , fed jus acquirunt & negotii* m obligationem contrahunt ad eos fpcBamics, qui eorum minifterio utuntur .
Jiris acquire/, dis . Abunde hoc patet, modo ad exemplum i*et- ac ideo etiam pro caufa inftrumentali habeiur.
$.72,1, ) animum advertere velis . Habet vero Quoniam tamen non omnes miniftri ejuldem fefe minifter in promittendo & acceptando , funt conditionis * neque adeo omnes idem effi- leu obligationibus contrahendis , 8c juribus ac- cere valenti ideo porro exponendum eft , qn® quirendis tantummodo per modum inftrumentii differentia inter eos intercedat.
§. 723.
Per miniftros nos aliis obligare & jura ab altis acquirere poffumus . Etenim per An per mi. miniftros aliis fignificamus confenfum noftrum (§.721.) . Quoniam vero perin* niftros obli.de eft, five alteri confenfum ncrftrum verbis aut literis , live per miniftrum gationes fignificemus, cum in utroque cafu de eodem alteri conftet , cujus euan node contrahi & intereft} dubio caret, quod per miniftros confenfum noftrum aliis lignificare juva ^«- valeamus. Enimvero homines ad dandum & faciendum perfe&e fefe libi invr i»* acquiri ctm obligare poliunt mutuo confenfu (§.357.). Ergo etiam pex miniftros tete pojfint , a jjj s 0 hljgare & alios fibi obligare valent. Quod erat unum .
Ex obligatione nafeuntur jura ipfi Tefpondentia ( %*z$.part.i.Jur. nat. ). Qu?* mobrem cum obligationes contrahi polfint per miniftros, per demonftrata\ quin per eofdem jura <]uoque acquiri polfint dubitari haud quaq f uam poteft * erat alterum .
Quodii denuo ad exemplum paulo ante C not. §,721«) animum advertere velis > nihil diflted’ tatis fuperefle poterit. ^

De modo fefe aheri obligandi*
§• 714*
In voluntate ejus , qui minifterio alterius utitur , pofitum eft , quantum juris in Quantum miniftrum conferre velit* Etenim qui minifterio alterius utitur, is alii volunta .furis mini. tem fuam, feu confenfum fuum fignificaturus, velfemet per eundem alii , vel fler bebent , alium (ibi obligaturus & vel jus quoddam in alium translaturus , vel ab alio acquifiturus (§.721.), & quicquid^minifter agit, id non fuo, fed ejus nomine agit, qui ejus minifterio uti vult (722.)» Quamobrem non ab arbitrio miniftri pendet, quid agat , fed unice id agere debet, quod tu voluifti , confequenter non plus juris habet, quam tu in eum conferre voluifti. Enimvero a tua unice voluntate pendet, num & in quonam alterius minifterio uti velis, adeo- que in eum tantundem juris ad negotium tuo nomine gerendum conferre potes, quantum tibi vifum fuerit. In voluntate igitur tua pofitum eft > quantum juris in miniftrum conferre velis,
Per alium facit , qui minifterio alterius uti- rationes , qua* impediunt J quo minus ipftmet tur , quod ipfe facere debebat , vel quia non quid facere poftimus, adeoque per alium id fa- vult, vel quia nonpoteft. Multa: nimirum funt cere teneamur. Quoniam utrumque experientia rationes , cur quid per alios facere malimus, obvia loquitur; ideo non opus eft ut iis recen* quam ut iplinaet faciamus i nec pauciores funt feudis lmmoreruur,
. $• 7 *S- X
Quoniam minifter non pias juris habet, quam in eum conferre voluit , qui Differentia minifterio ejus utitur ($ 7x4.), minifter autem confenfum fuum alteri fignifi- mmiftro. caturus (§.721.), vel tantummodo eligi poteft co fine, ut promiftionem pro ,rum* mifioris, aut acceptationem promiftarii fignificet, vel ut ipfe nomine promif- foris promittat, vel nomine promifiTarii acceptet; minifter vel promiffmnem pro- mifforis , aut acceptationem promijjarii (ignifi care , vel ipfe nomine promifforis pro - mittere , vel nomine promiftarii acceptare poteft . Et idem fimihter intelligitur in aliis cafibus contrahendarum obligationum & acquirendorum en iis re fuit antium jurium.
Majus omnino jus eft alteri alieno nomine fionem , ve) acceptationem fa&am fignificandi . quid promittendi, vel alterius nomine premif- Hinc diverfa etiam funt , qua: ex utroque jure fuui acceptandi, quam jus tantummodo pronuf- refuhant, prouti ex fequentibus patebit*
71 6*
Similiter quoniam in arbitrio tuo pofitum eft , quantum juris in miniftrum F^cfj*** conferre velis (§.724.), de voluntate autem tua ei, cum quo per miniftrumg^ > wJ agere conftituifti, conflare nequit, nifi eadem ipfi fignificetur aut quovis mo» m i„ih e ri» do aliquo indicetur ; fi tu per miniftrum cum alio agere conftituifti , neceffe eft ■ ut q.- tn „uan. eidem fignifices , aut alio quovis modo indices non modo quod per eum cum ipfft tum eo dem agere velis , fed etiam quantum juris in eum contuleris , & quod eidem ftgnificajli , ut - id contra te pro vero habendum ( §. 427.). mus.
Nimirum ita demum de voluntate tua certus decrevifti , Sc novit 1 quid agi cum eo conve* die poteft is , cum quo per miniftrum agere niat, ne adu» irriti committantur •
§* 72 7 *
Si quis per miniftrum cum alio agere conftituit , eidem fe obligare tenetur, quod , Obligatio qukquid is afturus eft voluntati fua indicata convenienter , id a fe aftum haberi ejus, qui fer
I i 2 velit .
. \/#i L:
‘*r. >

f
2$4 Pars III. Cap. IP.
ntlniflrum velit. Etenim per miniftrum cum alio agis, quia ipfe agere vel non vis , vel cum alio non potes, non alio tamen fine, quam ut negotium perficiatur. Neceflfeigitur agit. eft ut, quod agit minifter, a te aftum habeatur: & tu miniftri adlum pro tuo aanofcere reneris. Quamobrem fi per miniftrum cum alio agere eonftkui-fti, eidem te obligare teneris, quod quicquid minifter cum altero fit afturus, id a te adum putetur. Quoniam tamen minifter non plus juris habet, quam in eum conferre voluifti (§.714.), & quancum eidem tribuere volueris, ei, cum quo is agit, fignificare, aut modo quocunque indicare teneris ( §. 726.); ei, cum quo agitur per miniftrum, te obligare teneris, quod quicquid adi urus es voluntati tuas indicatas convenienter, id a te adlum habere velis.
Nifi ei cum quo per miniftrum , voluntatis quotiefcunque pceniteret. Nemo adeo tecum pec tu# interpretem, agis, obligatus efle yelis , ut miniftrum agere vellet, cum certitudo e fle de- * te adlum putetur , quod is tuo nomine agit i beat in negotiis humanis. Hjec adeo obligatio a validitas adhis tota pendeiec a voluntate tua , modo agendi per muuitros feparari nequit, ut pro arbitrio tuo eum irritum facere polles *
728.
An tacita Quoniam per miniftrum cum altero valide agi nequit , nifi ei , cum quo ejjt pojjit . agitur, obligatus fis ad a te adtum habendum, quod minifter tuo nomine agit i Qwf per miniftrum cum alio agit , tacite ipji obligatur , quod a fe a&um haberi velit, quicquid is voluntati fua indicata convenienter a&urus eft •
Qui ferio eum altero agit , non velle potefl: nihil egi fle. Necefle adeo eft ut velit, quicquid minifter agit » illud efle ratum . Ipfe adeo mo- duS agendi per miniftrum obligationem Utam comprehendit , adeoque tacite jam eidem ineft. Quodli ubivis tuta femper e flet fides , nec ulla hominum foret inconltantm , neque a veracita- te vel latum unguem unquam recederetur, voluntas per miniftrum fignificari abfque ullo in» linimento & in tacita ratihabendi obligatione acquiefci poterat: fed cum non fit ea hominum indoles , non fint ifti mores » ideo confultius non modo , verum etiam neceflarmm eft , ut per lueras declaretur voluntas & in iifdem ii- mul exprelfa comprehendatur obligatio ,
§• 7 2 ?-
Quomodo P er miniftrum cum alio atflurus fe obligare tenetur , quod quicquid is
perficiatur . a< ^ urus eit, voluntati fuae indicatas convenienter , id a fe afttun putare velit (§* 7 i 7 -), nemo vero fefe alteri perfefte obligari poftit nifi promittendo - §.393 ); per miniftrum cum alio a&urus promittere tenetur , fe, quicquid voluntati fu<e , cujus interpretem conflituit mimjlrum , convenienter idem fit a&urus , id a fe aflum haberi velit . Et quoniam is, cum quo agitur , ipfo fatto declarat , fe in hoc confentire, dum cum miniftro agit ( §. 658. part. 1. Phil. pracJ. univ.& $. 2- h.)i promiffum acceptat & fic efficitur valida promiffto (§. 365. ).
Videmus adeo , quomodo is , cum quo per miniftrum agitur , illum , qui per miniftrum cum ipfo agit , libi obliget ad ratihabendum , quod cum miniftro agitur , ut nihil in perficienda obligatione ifta admittendum fit precarium, fed ea, fafh analyfi (§-9pa, ) , cum primis Juris natur# principiis cohaereat : quo ,tue *hsitur , obligationem illam vim fuam lubere a lege naturae , & quod contra eam fit legi naturali repugnare , adeoque peccatum efle (§.440. part. i.Phd.pra&.untv. ) . Quando tacita fit proiwiffio (>,7180 > id minime obfiat»
quo minus eodem, quem oftendimus, modo acceptetur . Sane fi promilfio exp^cllis verbis fi- non fuerit , qui cum miniltre agit tacitatn fupponit Sc, nifi eam acceptare vellet cunupw non ageret • Jure naturali bona file eft agen» dum, adeoque omnia , quae per lplam n3turanJ negotio alicui inlunt, tafta etiam intelliguntur, quia fa&um intelligi debet id om e , fine negotium perfici nequit, quemadmodum exip'* negotu natura deinonftrantur , qu# eidem in* funt, prouti ad demonilrationes animumadver* tenu palam fit.
§- 73 ®*

»■•!»*%■ litium mi
De modo fefe alteri obligandi . »5J
§• 750. *
Mi ni fler fefe obligare debet ei, qui eius minifterio utitur , e* velit, Obligati «
tju* hic fuo nomine ab ipfo agi vult, nec quicquam agere , voluntati ipfius miniftri*
fibi fignificata adverfatur, aut eadem non continetur. .Minifter enim nonnifi interpres efl voluntatis ejus, qui minifterio ipfius utitur ( §.721.), & nil agit fuo nomine, fed quicquid agit, ejus.nomine agit , qui ejus minifterio utitur ($.722.)- Quamobrera qui eum miniftrum eligit fuamque. voluntatem eidem indicat; is omnino vult, ut agat , quod. fuo nomine ab ipfo agi vult , nec quicquam agat, quod voluntati ipfius fibi fignificatse adverfatur , aut eadem non continetur. Quoniam vero nemo alteri per naturam fuam eidem ad hoc obligatus eft, quod per fe patet; ideo necette efl: ut minifter fefe obliget ei, qui ejus minifterio utitur, quod ea agere velit, quae hic fuo nomine ab ipfo agi vult, nec quicquam agere, quod voluntati ejufdem adverfatur, aut eadem non continetur.
§• 73
Quoniam minifter fefe obligare debet ei , qui. ejus minifterio utitur , quod j Q^tomodo ea agere velit, quae hic fuo nomine ab ipfo agi vult , nec quicquam agere ,oblatio quod voluntati ipfius fibi fignificata; adverfatur , aut eadem non continetur^ p er fi. ($.730.), nemo autem alteri fefe obligare pottir, nifi promittendo ( 393- ) ; ciatttt . ,
minifler promittere debet ei, qui ejus minifterio utitur , quod ea agere velit , quce hic fuo nomine ab ipfo agi vult , nec quicquam agere , quod voluntati ipfius fibi fignificatse adverfatur , aut eadem non continetur . Quoniam vero promiftio fine acceptatione valida non eft (§ $<>5.), acceptario autem praecedit promifllonem J
fi quis a te fibi promitti petit ($. to. ); promiffto miniftri per hoc acceptata intel~ ligitur , quod eum miniftrum eligit ejus minifterio ufurus , fuamque voluntatem eidem fignificat . -7
i
Nenio non videt, hic fupponi miniftrum eli- ximus de tacita obligatione ejus, qui per mini- . r
gi perfonam , quae tui juri fubjeftt non eft , cum altero agitj idem etiam mutatis mu- ’
confequenter non aliunde jam obligata ad fa- tandis tenendum de tacita obligatione miniftri "‘ v '
ciendum, quod tu ab ea fieri vis, nec quicquam ad ea , quae vi propofitionis prsfentis promit- committendum voluntati tuse adverfum . Qua* tere tenetur.
vero paulo ante (§.72.8. & not § 729.) , di- r
§• 752 -
Si tabellarius moritur 6 1 alius epiflolam , in qua flt promiffto , ad promiffarium ^ perfert; promiffto valide acceptatur , nec revocari poteft . Tabellarii enim opera f * ™ or f uo non utitur promittor, nifi eo fine , ut epiftola ad promittarium perferatur, adeoque perinde eft, five tabellarius, five alius quicunque eam perferat, cam ” rev0 ^
Ptr epiflolam promittario innotefcat voluntas tua, quam per eam ipfi innote- flere voluifti, a quocunque tandem ea perferatur . Etfi adeo tabellarius mo-* liatur & alius epiflolam voluntatis tua; indicem ad promittarium perferat ; nulla fane ratio eft , cur ille non aeque acceptare poflic promittum acji a tabulario epiflolam accepittet • Valide igitur promiftio acceptatur, od erat unum.
Quoniam itaque promiftio poft acceptationem revocari n^quic ($.59 6.); nec ideo revocari poterit', quod mortuo tabellario epiftolam illius indicem alius pertulerit. §)uod erat alterum.
Voluntatem tuam declaras verbis fcriptis , tabellarii , quse pro tuis haberi vis , adeoque in epiftyja continentur , non ycro verbis aftus promiftionis eo modo fubfiftit, fi vel maxime ji

/
t$6
Pars IIL Cap. Jfa
xirne tabellarius ipfe epiftolam non perferat , potuerit. Nullo, adeo modo confenfiis tuus/qu} ♦ morte , immo etiam alia quacunque de caufa ad producendam obligationem requiritur , vi* impeditus, quo eum fubfiftere voluilti, nifi re- tiatur morte tabellarii.
An promif* PrfltnfJJiotiem revocate licet , antequam epifiola ejus index , ad promiffarium ptr-
fio revocari feratur » Antequam enim epifiola ad promiffarium perferatur , acceptatio fieri pojfit epijlo peq U jt, qnod per fe patet. Enimvero ante acceptationem promifiio revocari ia *d pro- p 0tf fj (§,596 )* Ergo etiam revocare eandem licet* antequam epifiola ejusin* miJfartum j ex a£ j Dromiffarium nerferatur •
perlata .
Revocationem promifllonis in hoc cafu non, poflit, non opus efle judicamus, ut apertius.d<*
«Ife impoffibtlem ut i& pro non dabili haberi ceamus*
734 *
Quoniam promiffionem revocare licet* antequam epifiola ejus index ad pro*
miliarium perferatur (§.733. ), fi de morte tabellarii certior fiat promiffor, & ob eam fpatium revocandi concedatur; promifior mortuo tabellario revocare potefi promiffionem , antequam litterce ab eodem perferenda ah alio perferantur.
Patet promiffionem hic non revocari , qui* habetur ratio, quippe cujus validitas ab ea nui- tabellarius mortuus , fe<d quia illa nondum ac- lo, prorfus modo dependet , ceptata : tabellarii enim in ipfo negotio nulla
735 -
Nam pro - Si ex relatione , vel literis alterius tibi innotuerit , quid in epifiola ad te [cripta mijfio in IL tibi promiferim , antequam ea ad te fuerit perlata , & tu promiffionem acceptes %
teris fafla antequam epiftolam acceperis y acceptatio non valet . Etenim ego tibi voluntatem acceptari meam de eo, quod tibi praeftiturum decrevi, declarare non volui nifi perepi- pojfit x ante- ftolam, quam ad te fcripfi» nec tu de voluntate mea ante certus efie potes, quam ba> q Uam ubi eam acceperis, confequenter nec me tibi obligare volui nifiperiftam fuerint per- epiftolam ($.36$.). Quamobrem patet promiftjonem ante acceptari non pofle, lat<e * nifi poftquam epiftolam acceperis, cum toto illo tempore perinde fit , ac fi tibi nondum promiftilTem, &, ubi alius refert, vel ad te feribit , qualem ad te exaraverim literam, perinde omnino eflfe, ac fi quis dixerit , me tibi quid promittere velle . Quoniam itaque promifiio acceptari nequit , antequam ea fuerit faifta (§.»•); fi ex relatione vel literis alterius tibi innotuerit , quid in epifiola ad te feripta tibi promiferim, acceptatio ante fa&a , quam ea ad te fuerit perlata* non valet.
5- 7i 6 -
■/
Cur eanon Quoniam acceptatio non valet, fi promiflio in epifiola fa<fta acceptetur , an* obfiante re. tequam ea ad promiffarium perlata fuerit, etiamfi aliunde ipfi eadem innotue* vocari pojfit r ‘ lt (§* 7 $S*)» adeoque pro nulla habetur , ante acceptationem vero protnijfi* promiffio . revocari potefi (§.596.); revocari ea etiam potefi , ft ex relatione , vel literis alterius tibi' innotuerit , quid in epifiola ad te feripta tibi promiferim , antequam ea ad te fuertt perlata , & tu ea nondum perlata promijfionem acceptes. Immo quia ac* ceptatio ante epiftolam acceptatam fa<fta nulla eft per demonftrata ; promifiio adhuc revocari potefi , poftquam epifiola jam ad te fuit perlata , fi in acceptatione ante faSla , quam perlata fuerit , acquiefcas.

De modo fefe alteri obligandi. 257
Facile patet , hoc etiam valere in eo cafu , rem ejus tardius ad te perferantur , quam alias quando tabellarius moritur , antequam literas tibi reddita fuilfent. ad te perferre potuerit , uc ab alio poft mor-
§• 737 -
Num
va.
Similiter quia promiilio non valet, fi ante moriatur promiffof * quam acce- . ptatio fafta (§.716.), nifi voluerit, ut valeat acceptatio, etiamfi poft mortem ieat P YQm if fuam demum fiat {§. 717.), acceptatio autem non valet, quae fit antequam '*? •> acce P ( g' epiftola, in qua promiffio continetur, ad promiffarium perferatur , etiamfi ea tl0 - ne aliunde ipfi innotuerit (§. 735*); fi promi flor moriatur , antequam epiftola prornif- P Y0 ‘ , fionis index protniflario reddatur , non obftante acceptatione ante mortem fa 8 a , quod ■aliunde jam eidem innotuerat argumentum epiftola , promiftio non valet. cepta ” '\pi ‘
Jiola.
§• 73 «-
Si tu a me petieris , ut tibi quid promittam , 6* ego in literis refpondens tibi id Q U :d ft*. promittam , promiffio 'valet , etiamfi demum pofl mortem meam ad te perferantur 1 tuendum fi revocari tamen promijfto poteft , quamdiu ad te non fuerint perlata , Etenim fi tu i n Uteris a a me petieris , ut tibi quid promittam , & ego tibi hoc promitto , acceptatio te rogatus promiffionem praeceffifle inteiligitur (§. 10.). Quamobrem fi in literis tibi pro • promittam. mitto, quod a me petis; quamprimum eas accipis, & promiffio a me fafta, & acceptatio a te fa<fta inteiligitur, confequenter promiffio valida eft ( §.363- 364. )•
Quoniam vero voluntatem ante mortem non mutavi, quam vivus literis declaravi , adeoque ad rem nihil facit , cum a te acceptatio non demum fieri debeat, ubi illas acceperis per demonftrata , quod illa poft mortem meam demurh tibi innotefeat ; nulla omnino ratio eft , cur non valere debeat promiffio , etiamfi epiftola ejus index demum poft mortem meam ad te perferatur . Erit adeo omnino valida. Quod erat unum. . ;
Enimvero cum acceptatio non ante a te fa&a intelligi poffit , quam prortiif- fio a me fafta tibi fuerit , nec haec tibi a me ante fafta eft , quam ubi epifto, lam ejus indicem acceperis , quoniam nonnifi eadem tibi declarare volui con- fenfum meum, ante acceptationem autem promiffio revocari poteft •(§. 596.); quin ea revocari poffit , fi a me petieris , ut tibi, promittam , & ego iri literis promittam, antequam hae ad te perferantur, dubitari nequit.
Magna differentia eft, num moriar, antequam «piftola ad promiffarium perfertur , an vero revocem promiifum , antequam epiftola ad eum perferri potuit , Etenim in cafu priori promiffio fubliftrt , quia a mortuo revocari nequit ■> in pofteriori autem fubfiftere nequit , quia revocatur . In cafu adeo priori epiftola , quam accipis, confenfum promittentis declarat , qui confenfit, cum adhuc conferttire' pollet } in pofteriori autem dilfenfutn fuum jam declaravit , dum quod fcripferat revocavit , antequam epi- ftolam, qua continebatur promiilio, acciperes , & de confenfu i piius quicquam tibi conftaret . Permittendum unicuique eft , 'ut voluntatem luam mutet , quamdiu nil agit contra jus alterius (5.377-)« quod nullum eft, antequam epiftola fuerit perlata , Aliud nimirum eft velle promittere, aliud aiftu promittere. Qui epifto- lam feribit, tibi promittere vult} fed dum feri- bit aliam , qua declarat , fe promittere nolle , quod petis, aftu non promittit, adeoque perinde eft , ac li diceret : decreveram equidem tibi permktwe» quod petebas, aft re melius expertia promittere nolo . Si ais , quamprimum epiftola feripta 8 c tabellario tradita fuerit , pro- millio fa<fta} facile conceditur, proniilfionemfa- <ftam,fed revocabiliter, quae morte promillbris irrevocabilis efficitur in cafu priori, confequenter quando ad te perferuntur literae , promif- fionis nOn revocata:' indioe* lact •
§. 739 -
Si minifter promittendi meritur , antequam alteri meo nomine promittere , vel Quando ptomijfionem a me faflam fignificare potuerit ; promiffionem revocare licet. Etenim miniflro «num idemque eft, live per epiftolam > ii ve per minifttum tibi ftgnificem mortuo pro m
pro-

i$ 8 Pars 111 . Cap. IV.
miflionem promiffionem a me faciam, cum minifter hoc in cafu fungatur vice epiftolse > revocare H. & utroque modo idem obtineatur, nimirum ut promiffio fafta tibi innotefcat’ ceat . Enimvero promiffionem revocare licet , antequam epiftola ejus index ad te perferatur (§.733.) . Ergo etiam ea revocari poterit , antequam miniller voluntatem meam tibi expofuit . Hoc autem fieri nequit , ipfo mortuo . Quam- obrem eo mortuo promiffionem revocare licet. Quod erat unum.
Quodfi minifter tibi meo nomine promittere debet , fi moritur , antequam promiferit; promiffio fafta nondum eft. Enimvero quamdiu promiffio non fa- <fta eft , ea nec acceptari poteft (ii.) . Quoniam itaque ante acceptationem promiffionem revocare licet (§. eam quoque revocare licet, mortuo mi.
niftro, antequam meo nomine tibi promiferit. Quod erat alterum.
^Equipollentia fignificandi voluntatem fuam per epiliolam & per miniftrum in cafu priori manifefta eft , uc a nemine in dubium vocari poffit : quemadmodum enim verba fcripta , ita etiam a te prolata & per miniftrum repetita funt animi tui ligna , per quae unum idemque indigratur. CJnde verba miniltn loquentis habentur pro tuis , ut perinde lit , live iu , live minifter alteri loquaris . Enimvero fi quis noverit , quid tibi ligmficare debeat , vel debuerit , 6c idem alteri dicit > verba ejus non habemur pro tuis , cum tu per eum alteri loqui nolueris. Qaamobrem in hoc cafu perinde eft, ac fi epiftolae nondum perlata: fentenciam quis alteri referret ; cujus relationem non efle attendendam in contrahenda obligatione ex fupe- rioribus conftat . Tu obligatus es ei ,
cui per miniftrum promiffionem a te faftarn (i- gnificas , ut verba hujus agnofeas pro tuis (§■7^7 )> fed hxc obligatio ce/fit, fi quis alius eamiem a te fatftam fignificat , per quem eandem figmficari haud quaquam voluifti . Mini- fter hoc facit jure . quod in ipfum contulifti > alter nullo jurefacit- In cafu pofteriori jus tuo nomine promittendi habet minifter , Sc tu obligaris promiflario ad promilfionem fadam pro tua habendam l •§.«'/• ) . Utrumque ceffir , li alius hoc facere vellet , Immo cum revera non poftic, mfi referre, quid minifter meo nomine facere debeat , vel debuerit > quis non videt, prorfus duerfa elle, alterius nomine promittere & referre , quod alius quidam alterius nomine quid promittere debeat, aut debuerit?
5- 740«
Quando in. ehflus eft ut promiffionem fignificet , promiffio ipfo tnfeio revocari p*-
fciominiflr» te ft • Si enim per miniftrum alteri promiffionem fignifices , perinde eft ac fi promiffio re- P er epiftolam hoc faceres , confequenter quamdiu ad alterum non venit , nec vocari pff. Promiffionem fignificavit , perinde eft ac fi epiftola ad eum non fuiftet perla- jtt. ta . Quamobrem cum epiftola nondum perlata valide revocatio fiat , etiamfi
poft eam eadem adhuc perferatur (§.738.) ; promilfionem quoque revocare li* cet , quamdiu minifter eam fignificaturus nondum fignificavit , etiamfi is poft revocationem eam fignificet. At^ue adeo patet, fi minifter eletftus eft, ut promiffionem fignificet, ipfo etiam infeio promiffionem revocari polle.
Nimirum in hoc cafu aftus miniftri in obii- telligat, te ipfihoc vel iftud promififle. Quani- gationem contrahendam non influit , fed tan- obrem cum propter interpofitam revocationem tummodo in notitiam promiflionis a te fsd* - promittentis prom filo amplius acceptari ne- Quamvis adeo verba ipfius habeantur pro tuis , queat» nulla quoque contrahi poteft adu tuini* nil tamen inde confequitur, quam ut alter in- ftri obligatio
%. 741.
. Revocatio juric in ai terum colla- ti quid fit.
J us in alterum collatum revocari dicitur 3 quando qui contulit declarat, competere non debere.
id ip fi
Ita jus in miniftrum collatum revocat pro- miflor, fi eidem indicat , quod promiffionem a fe fadam tibi non fignificare vel fuo nomine tibi non promittere debeat : quo fa&o nullum amplius jus eft ptonuifionem ligtuficandi , vel
tuo nomine promittendi , confequenter fi n t? n attenta revocatione alterutrum tamen facn , W* dum fuuui habe 1 nequit pro fado promiuori 1 ihc idem ullum foratur effidum juris relpe^u hujus.
i . 74**

Tk modo fefe alteri obligandi .
4 74 2 -
2jp
/«/ w miniftrum collatum is , qui contulit, pro lubitu revocare poteft « Cum enim An ius in per miniftrum facias , quod ipfemet facere debebas ; quando eum miniftrum miniftrum eligis , in ipfum confers jus tuo nomina faciendi , quod per ipfum fieri vis y collatum^t veluti promiffionem a te fa&am fignificandi , vel tuo nomine promittendi revocabile . {§.721.)« Eniravero a voluntate tua unice pendet , num quid ipfe , an per miniftrum facere velis, non a voluntate miniftri4 quod per fepatet. Et quando in ipfum jus tuo nomine quid faciendi confers , non tibi adimis jus voluntatem tuam mutandi, confequenter nec in eum confers jus non patiendi , ut voluntatem tuam mutes . Quando igitur eandem mutas , nihil fit contra jus ipfi pro fe quaefitum . Sed permittendum efl unicuique , ut voluntatem fuarn mutet, quamdiu nil agit contra jus alterius (§»$77.)- Ergo etiam ei, qui per alium quid facere voluit , mutare licet voluntatem per alium hoc faciendi .
Patet itaque te declarare pofie miniftro, quod per ipfurn fieri nolis , quod per eundem facere volueras, confequenter jus tuo nomine id faciendi ei competere non debere . Jus in alterum collatum revocatur , quando qui contulit declarat, id ipfi competere non debere (§. 741.) • Quamobrem jus in miniftrum collatum is, qui contulit, pro lubitu revocare poteft.
f Quod ipfe facere decrevifti, etiam non facere potes, ii aliter videatur. Cum vero perinde iit, utrum ipfe, an per alium facias; quidni & per alium non facere potens , quod per eum facere decreveras ? Quodfi vero miniftro competeret jas irrevocabile faciendi , quod tuo nomine ab ipfo fieri debere voluifti; per alium facere tenereris, quod per eum facere decrevifti: id quod omnino abfurduna nemini non videbitur • Nemo propterea , quod quid per alium facere vult, conditionem fuam deteriorem fieri
vult. Quando itaque miniftrum eligis, jus tu* nomine hoc faciendi in eum transfers fub tacita hac conditione, nifi aliter vifum fuerit, antequam faciat . Si quis tu* nomine quid pro* mittere, vel promilla acceptare debet > mandatum promittendi , vel promilla acceptandi habet , prouti fuo loco conflabit . Sed quoniam hic loci de mandato nondum agi poteft; a nomine quoque abftinendum elfe duximus- Quando vero de mandato fumus aduri, patebitprin- cipia hic demonftrata latius patere.
4 743*
Si minifler eleftus eft , ut ipfe promittat \ promiftlo ipfo infeio revocari nequit , Quand» 6* fi faft a revocatio ipfi non innotuerit , promijfto ab eo fafla , non obfiante revoca * pmmfiioin. tione , valida eft . Etenim fi minifler ele&us eft , ut ipfe promittat ; in twm fcio miniftm contulifti jus tuo nomine promittendi & ei , cui promittendum , te obligas, revocari ne* quod promiffionem ab ipfo faftam pro faifta a te habere velis (§.727.7 1$.). queat + Quamdiu igitur jus iftud non revocas , confequenter ipfum non moneas , ne tuo nomine promittere debeat (§,741.); jure promittit & tu promiffionem ab eo fatftam ratam habere , feu pro tua agnofeere teneris. Quamobrem cum pro. miflio revocetur , quando declaratur , te ex promiflo teneri nolle (§.595*) i evidens eft te illam revocare non potte , nifi minifler moneatur , ne promittat, confequenter eodem infeio. Quod erat unum.
Quoniam itaque revocatio promiffionis miniftro, qui eleiftus eft, ut ipfe promittat, infeio irrita eft per demonftrata 4 ea non obftante fa&a a miniftro pro» miflio valida effe debet- Quod erat alterum .
Nimirum in hoc cafu perinde eft, ac fipro- miflionis revocatio , mutato confilio , denuo a te revocata fatifer, 3c tu fubliftere velis voluntatem priorem , qua jus promittendi tibi competens in miniftrum contulifti • Quodfi enim hoc fubliftere nolis, necelfe eft , ut jus in eum $ollatum revoces : quod utique facere potuas
Wolfii jus Piatura Tom* lll*
(§- 742 .) . Jus promittendi ; quod ia alium contulifti , non habes , quamdiu illud non revocas - Ecquis enim lubet , quod dedit alteri etfi revocabiliter ? Quamobrem promiffio a c* fada non ante intelligitur, quam minifler pro- miferit, quamdiu promittendi jus habet ♦ Pro- millio autem _ nondum fadta proprie revocari K k nequit

iSo p ‘ m 1H-
nequit ( §. fed tantum non fieri poteft .
Si non fieri debet, jus in miniftrum collatum revocandum’ (§-74**) ' C-ontradidoria fune , velle ut valeat promiftio a mhdftro fadi & velle ut valeat , quamJm fadum miniftri pro tuo agnofeere teneris. Contradidoria autem velle cum non fit homints fani 4 nec contradictoriorum volitio in negotiis admittenda . Alitet autem hoc evitari nequit’, ntfi minifter moneatur , ne tuo nomine alteri promittat . ubi ex ejus' promiflione teneri non vis . Quodfi «nim jure promittendi revocato promittere ad-
Cap. 11?»
huc aufit, hoc nullo jure facit, cumque ei, ctit promittendum erat , idem fuerit figmficatuin , acceptatio ejus , quod a te non promittitur , nulla eft (§.&■)• Atque adeo tum demum irrita erit promiftio , fi & minifter moneatur , ne promittat , & is , cui promittendum , ne pro- lmftionem , quae a minillro fieri poterat , pro tua habeat , quia animum promittendi mutavi, fti , antequam ullus extaret adus obligatorius, quo tenebaris vel ad promittendum , vel ad promiflum fervandum.
§. 744 *
An jus in Jus’in miniflrum collatum extinguitur morte ejus , qui contulit . Qui enim jus nnnijkum in miniftrum contulit, idem pro lubitu revocare (§- 74^- ) j adeoque declarare
collatum poteft, quod ipli competere non debeat (§.741*) • Totum adeo pendet in du*
exunguatur ratione a voluntate ejus qui contulit : tamdiu nimirum durat , quamdiu id morte ejus^ durare vult, qui contulit . Quoniam itaque voluntas cum morte definit ; jus Hp/ contu- quoque mortuo eo , qui contulit , durare nequit , adeoque morte ejus. , qui
lit» contulit, jus in miniftrum collatum extinguitur. .•
Quamdiu ipfe quid facere potes , per alium tare nequit? Qu* hic moveri poterant diificul- quoque id facere potes. Enimvero quando mo- tates m nonnulfiscafibus, de iis difpicienius fno reris , facere non potes , quod facere volebas . loco , quando de mandato fumus aduri. Tum Ergo te mortuo nec alius tuo nomine facere vero conftabit , propofitionim praifentem nulla poteft . Fadum alterius haberi debet pro facto indigere refiridionc i fed ex alip fonte mfei tuo. Quomodo vero faduni alterius pro tu*> exceptionem, haberi poteft, quando fadum aliquod tuum ex*
§• 745 -
to n Si promijfor moritur , antequam qui elsBus efl minijler , ut promittat , promi ferit pro. ynmempYc. m iJJi° poft mortem faBa invalida efl .■ Etenim fi promifiTor moritur, jus miniflri miporis mu extinguitur (§.744.). Nullum adeo cum fit poft mortem promifloris jus mini- nifler pro., atri, promiftio poft mortem promifloris a miniftro fatta nulla eft, adeoque in* mitterepoj . valida-»
fi*» .
Non licet excipere, valere promiffionem , fi efle debet , adeoque minifter eligi non potefl» probnlfor voluerit eam etiam poftniortemfuam ut promittat ipfe > fed faltem ut protnilfioneffl valjde acceptari polle <§.717*) • Quando enim lignificet: id quod contra hypathefin. hoc vult, pronulfio a parte lpfius jam perfeda
§. 746".
Promilfio Si minifler , qui eleBus efl , ut promittat , contra'jus ei , cui promittere debet , tnimjlri non indicatum quid promittit , quod vi juris eidem indicati promittere poteratI contra jus pfomijfto valida efl ; tibi tamen tenetur ad damnum datum referciendum \ immo & arcanum jut puniendi eum tibi naturaliter competit - Etenim , ei cui per miniftrum fuBa num promittis , fignificandum , quantum juris in cum contuleris, , & q u # 0£ * fit valida . eidem fignificafti, id contra te pro vero habetur (§. 726. ) . Quamvis adeo jus miniftri reftringere placuit ultra ea , quas fignificafti ; jus tamen ejus , quft? fignificafti , contra te pro vero habetur . Quamobrem cum te obliges ei > cul per miniftrum promittis , quod quicquid ille juri tibi indicato convenienter promiffiirus eft , a te promiflum agnofeere velis (§.727.) ; etiamfi minift^ r » qui elettus eft, ut promittat, contra jus ei, cui prominere debet, non indicatum

De modo fefe alteri obligandi - 2 6t
tum quid promittat, modo vi juris tibi fignificati promittere poterat , prornif- fio omnino valida eft. Quod erat unum.
Enimvero quoniam plus promittit> quam promittere debebat * quatenus jus alteri indicatum tamen reftringere placuit, ne eodem pro lubitu fuo uti pof- fet;. damnum tibi vel dolo, vel culpa fua dat ( §. ^W.part. z. Jur.nat. & §. 705. jio.part. x.Vhil.pracLuniv .). Quamobrem cum damnum omne dolo, vel culpa datum fit relarciendum ( §.$Zo.part.2,Jur. nat.)-, fi minifter , qui eletftus eft, ut promittat, contra jus in eum collatum quid promittat, ad damnum tibi datum refarcTfcndum tenetur. Quod erat fecundum.
Cum te laedat, qui damnum tibi dat ( §. 552. part.z,Jur.nat.) ; minifter ve. ro, qui contra jus ipfi collatum quid promittit tibi damnum det per demonfira t ta\ dum ita promittit, te laedit . Quamobrem cum tibi natura competat jus eum puniendi, qui te lxd it (§. 10 Si.part. i-Jur. nat. ) ; tibi etiam naturaliter competit jus puniendi miniftrum, qui contra jus in ipium collatum quid promittit . Quod erat tertium .
Diximus jam ante (»3/ 5.741.) , miniftrum eledurn , yt ipfe promittat: , habere promittendi mandatum. In hypotheli adeo propolitionis. praefentis mandatum duplex habet, alterum nia- nifeftum, quod notum elt promilfario, alterum arcanum , quod huic ignotum , libi autem no* tum. Proniiftlo igitur ia cafq propofitioais in-
telligitur fada contra mandatum arcanum, non vero contra mandatum manifeftum . Enimvero ex ratione ibidem indicata terminis hifce abfti- nere maluimus. Monere tamen hoc libuit , ut, qua: hic demonftrantu-r , conferri poftlnt cum jis , quas habet Grotius ipiumque fecuti aln qui. ceratinis iftis utuntur*
§* 747 * .
Si is moritur , cui minifter , qui eleBus eft ut promittat , promittere debebat ; jus fp l{m wcy/e promittendi , quod habete extinguitur. Erenim minifter, qui elcdtus eft, ut pro - provdjjfarii mittat, non plus juris habet, quam in. eum conferre voluifti ( §. 7x4.) , confe- jus miniftti quenter non habet jus nifi. promittendi ei, cui per eum quid promittere vole- ex:ingua> bas. Enimvero ubi hic moritur, antequam eidem promittere pptuit v quod pro-tur. mittere debebat; poft mortem ejus eidem promittere nil poteft . Quamobrem nec ullum amplius ipfi competit jus nomine alterius quid promittendi , adeo* que morte ejus, cui promittendum erat, jus promittendi extinguitur.
Quando voluntate alterius agimus, id proei- fe agendum eft , quod alter a nobis agi velle dixit: fecus enim adio_ a noftra , non ab ipfius voluntate proficifcitur , nec haberi potelt pro aftione ejufdem naturaliter . Actiones humanae conflant ex adibus internis & externis • Interni funt adus intelledus , per quos determinatur voluntas & adus voluntatis , a quo dependent adus externi , qui motibus organorum corporis perficiuntur . Adiones hominum per mternos inprimis humanae funt • Unde adio e *terna aliena pro tua haberi naturaliter po- * e ft » quatenus a tua proficifcitur voluntate , dum adus voluntatis alterius non modo idem eft cum tuo , fed & ab adibus intelledus tui
totus pendet . Atque hinc patet , intelledum propj-jurp nullo modo influere ddiqre in adum vc4u tatis. n)iniftr.i. nui exprdfe hoc voluerit, qui eum miniftrum elegit £< nonnifi fub formula generali conllituit , ut negotium gerat , prouci ex re conftituentis maxime ede judica* verit . Quicquid v*ro voluntate conftituentis tt'am fub formula generali indicata continetur, ab eo ne latum quidem unguem recedendum • Quodfi hoc attente nieditemur, uberior lux affulgebit non modo m procedentibus , verum etiam in iis , quo mox fequuntur , & quo fuo tempore 5 c loco dc mandato fumus demonitra- turi.
-§* 74 8 »
‘ . ... . Nun? pro .
Promiftio ptr miniftrum acceptata valida eft. Quando enim minifter promifho* mijfio per flem acceptat, hoc facit tuo nomine (§.722.), & tu acceptationem ab ipfo fa- miaiflru/» fiam pro tua agnolcere teneris (§.727.), confequentcr perinde eft ac fi pro- acceptari tnilho tibi fadla a te ipfo acceptata fui liet. Enimvero acceptatione tua promif-/^;,
K k 2 fio

l6% Pars 111. Cap. IK
fio efficitur valida, ut revocari minime poffit (§. $96 ,). Valida igitur etiam ef. fe debet promiffio per miniftrum acceptata.
Nemo non intelligit , quae de promiflione jus promittendi Sc jus acceptandi conferri pof. per mini Arum fa&a demonftrata funt , fuo et- (e, prouti negotii natura requifiverit. Sed haec iam modo ad acceptationem per miniftrum fa- omnia clariora adhuc evadent fuo loco, ubi dt applicari pofle , ut adeo prolixiores e(le non mandato fumus a&urv • debeamus . Nec minus patet eidem miaittro &
§• 749 »
Si quis mihi promittit , fe tibi quid profliturum , & ego hoc accepto ; is in mt Quantum transfert jus ipfum compellendi , ut tibi det , fi & tu acceptes , nifi acceptatione valeat pn-hac fafta promiffum fervet : interea dum nondum conflat , utrum acceptaturus Jis , tnrJJ ]10 m;bi nec ng ^ p rom iffi 0 mihi faBa revocari non poteft , ego tamen eam remittere pojfum. “ft enim quis mihi promittit, fe tibi quid prseftiturum, in me transfert jus
]£» 0 fa. a p e ex jg en jj } ut pra&flet tibi, quod promifit (§.361.). Quamobrem cum pro* ' a *‘ mi/Ta fint fervanda (§.431.) , poftquam promiffio acceptatione valida effefta ubi ego promiffionem acceptavero , promiffor pati debet » ut efficiam, quo promiffio adimpleatur, feu tibi prarftetur , quod fe praeftiturum tibi mihi pFomilit (§. 430.)» Quodfi ergo promiffurn > acceptatione etiam a te fada (§.468.), fervare noluerit, vel ditlulerit; mihi competit jus eum compellen. di , ut tibi praeftet , quod fe tibi prxftiturum mihi promifit» Quod erat primum,
Enimvero cum promiffio mihi faifta fit fub hac conditione, fi & tu acceptes, adeoque conditionata eft (§.461.), conditionata autem promiffio revocari ne* queat ($. 600.) ,* nec promiffio mihi fadla de tibi prseftando revocari poteft in* terea , dum nondum conflat, utrum acceptaturus lis , nec ne . Quod erat /«• eundum .
Denique cum conditionata fit promiffio, fcilicet fi & tu acceptes per demon • firata' y ante acceptationem tuam promiffor mihi obligatus non eft ad tibi pras* flandum, quod promifit (§.468.), confequenter nec ego mea acceptatione jus quoddam tibi quasfivi , fed faltem mihi per demonflr . n. 1. Quamobrem fi jus meum remitto, antequam de promiffione mihi facla tibi conftiterit & tu ean. dem acceptaveris, immo etiamfi conftiterit, modo nondum acceptaveris ; nulla tibi fit injuria (§.859 ,part. jrfvr.nat. ). Quoniam itaque naturaliter quilibet jus fuum remittere poteft, quamdiu nififf fit contra jus tertii ( §. 117. )> confequenter quando remiffio fit abfque injuria tertii ( §. 85 9. part. i,]ur.nat.)\ ego etiam jus exigendi a promiffore , ut tibi pneftet, quod fe tibi praefliturum mihi promifit, confequenter promiffionem remittere poffum. Quod erat tertium>
/
Jure quidem Romano $.4.18. I. de inut. fti- Grotius de J. B. & P. Iib.z. o ir. § 18 Etho- pular. non vahtt promiffio, qua mihi promitti- dienum inter gentes haud infrequentes fun* ttir quod tibi praedandum j fed hoc prorfus ci- iftiufnjodi promilliones. vile ell, non naturale:, id quod etiam agnovit
§. 750.
jld quid vi Si quis mihi promittit y fe tibi quid profliturum , & acceptatione mea faBa tga jjhus pro . tibi promiffionem ab altero mihi faBam indico *, acceptatione tua ego tibi obligor ai mijfionis ti - efficiendum , ut promijfto adimpleatur , aut jus meum , fi volueris , tibi cedendum . Et* hi tenear, enirri fi quis mihi promittit, fe tibi quid prasfliturum , & ego promiffum accepto» mihi competit jus. ipfum compellendi ad praffiandum id , quod fe tibi praefti* turum mihi promifit, fiquidem & tu acceptaveris (§.749.). Quodfi ergo pi" 0 * miffioneni. ab altero mihi faiftam tibi indico eo fine , ut tu mihr fignifices» utrum eam acceptare velis, nec ne; animus omnino mihi eft efficiendi , quod promiffum eft tibi praeftetur , fi acceptaveris , confequenter tacite tibi promitto, fi non expreffe, me effedlurum, ut quod promiffum eft tibi pracfte*
tur,

De modo fefe alteri obligandi . 26 3
tur, fi acceptes. Quamobrem ubi promiffionem mihi pro te fa&am acceptas» valida etiam fit promiffio a me tibi fafta (§-469.), confequenter ego tibi obligor ad efficiendum, ut promiffio adimpleatur (§.36$.). Quod erat primum .
Enirnvero promiflor in me contulit jus ipfum compellendi , ut tibi det, fi & tu acceptes (§.749-). Quamobrem cum & tu jus hoc mihi cedere valeas, & ego jus ad id exequendum te compellendi remittere poffim , fi tuum ;mihi cedis ( §. 117.), ceffio autem infcio ac invito promifTore a me fieri queat ( §. 89.); fi tu volueris, ut tibi cedam, ego vero hoc facere malim , quam pro- mifforem compellere ad id, quod promifit, tibi praeftandum, ad jus promi florem compellendi, ut promiffionem adimpleat, tibi cedendum obligor . Quod erat fecundum.
Qui mihi promittit , fe tibi daturum , fi acceptes, non tibi, fed mihi obligatur, utut quod intereft promillum efle totum ad te pertineat . Quamobrem nec acceptatione mea , qux faltem conditio eft, a qua promiffionis tibi laCts validitas dependet (§ 467 .') , mihi acquiritur jus compellendi promiflorem ad id , quod fe mihi praebiturum tibi promifit . Quodfi ergo tu te mihi non obligares , confequenter non promitteres te hoc facere velle , nifi ultro promtflo fleterit promiflor: promiffio tibifa&a nuhi inutilis foret , cum ex ea nihil confequi poffem , nifi te volente, adeoque quod mea intereft pro- mifluin elle , acceptatione mea etiam fecuta , prorfus foret arbitrii tui , cum ego te compellere non poflern ad compellendum promiflorem,
ut fiet promiflcr, nifi ultro eodem flare vellet* Quodfi jus a promiflbre tibi quaefitum mihi cedis > perinde eft ac fi promiffio nuhi fafta ef- fet „ Quamobrem fi tu eum vi adigere nolis ad promillum adimplendum , ego vero hoc facere velim >*;us tuum quin mihi cedere poflis , dubium non eft. Hac ipfa autem ceffione ab obligatione liberaris, qua mihi tenebaris. Qui circa hoc promiffionis genus porro emergere poflunc cafus, iidem deciduntur ex iis , quae de obligatione ad id, quod intereft, in fuperioribus de- nionftrata fuerunt. Quaedam etiam patebunt per ea , quae de jure & obligatione haeredum fuo loco demonftrabuntur . Non igitur opus eft, ut de illis apertius dicamus : de h/s autem ut dicamus, per methodi leges nondum fieri poteft.
\
§• 751*
Si ego te preefente tertio abfenti promitto , me boc ipfi prafliturum , nec tu ab P ro t '*~ ipfo eleflus fueris minifler , ut acceptes ; acceptatio nulla eft y nec ego ex kac pro- tl ? i f :ce P ta f: mifjtone teneor tertio. Etenim fi ego te praefente tertio abfenti promitto me ho P°J-
ipfi prasliiturum, tu vero ab ipfo non fueris eleftus minifler, ut acceptes i ac-' ,f ceptatio a te ejus nomine fa<fla haberi nequit pro acceptatione ejus , in cujus ^ “cdlato perfonam confertur prom ; flio (§ 717.), nec tibi jus eft alterius nomine acceptandi ($.724.). Quamobrem acceptatio nullo jure a te fafta nulla eft , cumque fine acceptatione jus nullum promiflarius confequatur ( §. 365. ) , nec jus ullum ex hac promiffione inutiliter a te acceptata is , in cujus perfonam ea confertur, acquirere poteft. Ego igitur ex hac promiffione eidem ad nihil teneor.
Si non eleftus es minifler ab eo ut acceptes^ flare poteft . Vi adeo ipfius definitionis appa- voluntate ejus, in cujus perfonam confertur ret, acceptationem tuam nullam efle )•
Promiffio, nec tibi, nec mihi promittenti con-
§« 752 .
Quoniam acceptatio tua nulla eft , fi ego te prasfente abfenti tertio promit*^» illapta. to, nec is te miniftrum eligit, ut acceptes ( §. 751.), quamdiu autem promif -miffio revo* fio acceptata non eft, ea a me revocari poteft (§.596-); fi *go te prafente ter- cari pojjit. tio abfenti promitto, nec tu ele&us es minifler ab eo , ut acceptes , yon obftante tcceptatione tua , promiffio relocari poteft.
Ex.gr- Si dico: dabo Titio decem aureos, 5c cepto; promiffionem revocare licet, five ftatim w ipli amicus refpondes : ego ejus nomine ac- five ex intervallo, prouti vifum fuerit.
§. 75].

Pars III. Cap. IV.. 755-
Promiffio Si abfenti quid promitto , 6* fgo fc/o, «f tu ejus nomine acceptes ; pronnjfmtm ab eo acce. revocare nequeo , antequam confiet , /x, #«<??» promiffio jpeSiat , acceptatio■
ptata , qui nem tuam ratam habuerit , «cr /« medio illo tempore promiffum remittere vales, minifier ac- Quodfi enim volo, ut tu abfentis nomine, cui quid promitto , promiifionem ceptandi acceptes; hoc ipfo declaro, me acceptationem tuam pro acceptatione ejus, ad wpromiffio fpettat, habiturum, fiquidem is velit , adeoque conditionate quando /V- tibi 'prbmitto, acceptatione tua promi(honertv validam effici debere .. Quamo* revocabilis, brem fi tu promiffionetn abfenti fa&am acceptes ejus nomine , cum conditio» nata promiffio revocari nequeat ($.600.); nec acceptata a te voluntate mea promiffio in abfentis perfonam collata revocari poteft, antequam conflet, num eam ratihabeat is, ad quem promiffio fpe&at.. Q_uod erat primum.
Quoniam acceptationem tuam pro acceptatione ejus habeo , ad quem promiffio fpetdat, modo is eam ratam habere velit; validitas promiffionis non a tua, fed ejus potius voluntate pendet, in cujus perfonam ea fuit collata (§. 457.). Quamobrem cum expedlandum fit, quid hic velit; tu promiffum medio illo tempore, ad quod tibi jus nullum eft , remittere non potes . Quod erat alterum ±
Equidem non ignoro , Tefmctrum in Notis al Gratium aliter fentire quoad alteram pro- polic onis partem , propterea quod in pote- liate ejus (itum (it , qui fidem promittentis ad- llrinxit, remittere illud vinculum, quamdiu adi illius , cui promiffum eft , notitiam nondum pervenerit , quid inter nos aftum fuerit : non tamen hoc fufficit ad fententiam Grotii refellendam- Neque enim ideo promiffum remittere nequis , quia (idem meam acceptatione tua ad- itrinxifti i fed quia nullum tibi jus c(t ad pro- iniflum, quod remittere pofles. Dum-enim ego tibi promift me acceptationem tuam pro acceptatione alterius, in cujus promiffio perfonam
collata eft, habere velle , quamdiu non conflet contrarium j tibi jus acceptandi contuli , quo cum fueris ufus , dum acceptaiti , cum faftura lnfeuhmi fieri nequeat , jus hoc remittere non potes . Nihil adeo habes ex promiffione , quod remittere pofles , nec ulla adeft ratio , cur ik liberare poffis ab obligatione conditionata , quam acceptatione tua contraxi & quae per me tota in voluntatempromiflarii collata eil • Alia pror- fus eil ratio , ubi tibi promitto me tertio quid daturum : tum enim a tua voluntate pendet, utrum pronnfllonem fubfiftere, an eam remittere velis, prouti ante demonftravimus ($.74?)»
§• 754-
Ppnalispro. Si promitto , me tibi daturum e . gr. duodecim aureos , ni fi alteri euidam decem mijfio qwd dederim , 6* tu promijjum acceptes ; liberum mihi efi , num tibi duodecim , an al- operetur,ubi teri decem aureos dare velim. Etenim in hoc cafu tibi promitto duodecim au* terttt gratia reo s fub conditione, nifi alteri dederim decem , confequenter non ante tibi promittitur obligor ad dandum aureos duodecim, quam fi alteri non dedi decem (§.478.)» tibi. Quoniam vero in arbitrio meo pofitum eil:, utrum conditionem , fub qua pro.
mifi , adimplere velim, nec ne, hoc eft, an dare nolim alteri decem aureos; mihi omnino liberum eft, num tibi duodecim , an alteri decem aureos dare velim.
V 755-
OmmoJo Ql 1 ° n ' am a deo mihi liberum eft, num tibi duodecim , an alteri deaem a“' effeElum reos < ~^ re ve hm fi tibi duodecim promifi , nifi alteri dem decem ( §. 754. ); tu lortiatur c °mpellere potes ad dandum alteri decem , dum me compellis ad dandum tibi duodecim.
Nimirum quando tu me compellis ad dandum gativam nondum exiftere C 5 490.}. Cum tibi aureos decem, ego excipio conditionem ne- conditioni non adjeftus (It dies, qui jam P r 3 *
ter*

\
Ve modo fefe alteri obligandi, 2 6$
terlapfus eft i adhuc eadem adimpleri pote A , rit . Ex-gr- Dico , me Titio dare velle decem nimirum in cafu prasfenti nunc dare polium aureos . Tu dubitas , an fim daturus . Ego re- alteri decem aureos : quo fado promillio tibi fpondeo ; Dabo tibi duodecim , nili Titio dem fafta evanefeit (§<534*) , nec ego tibi duode- decem. Aut tu rogas : Vifne mihi dare duode- cim dare teneor. Nemo nonintelligit, ita non cim, nili Titio dederis decem? 5 c ego , ut an- promitti, nili proitiilfio majoris fub conditione ta refpondeo : Volo . Hic evidens efl, duode* non praeftiti minoris lit poenalis (§.606.) , li* cim tibi promitti pcena: nomine* ve proniillbr ultro , live rogatus ita promife-
75
'Onus protnijjioni in commodum tertii adjeBum a pvomijjtre revocari potefi , ante* Quand•
quam hoc fuerit acceptatum. Etenim fi onus adjicitur in commodum tertii, ta -onusingra* cite promittis tertio fattum alienum, ejus nempe, cui adjefto hoc onere ex - tla ™ ten “ prelie promittitur (<5*585.), adeoqae tacita haec promillio tertio non prodeft antequam eam acceptet (§.365. ). Quoniam itaque promillio revocari potefi, revtcabth. antequam acceptetur (§.595.); promiffio etiam illa tacita, confequenter onus in commodum tertii prornillioni adjectum revocari potefi.
In arbitrio promittentis elt , num velit onus prornillioni adjicere, confequenter hoc tibi pro* mittendo tacite (imul promittere fadum quod* dani tuum • Quodfi ergo tacitam hanc promif- lio nem , antequam ex ea j.is quoddam tertio quae fi tum, revocare , adeoque te ab onere pro- midioni adjedo liberare velit , cum hoc fiat abfque injuria (§ 859, part. 1 ■Jur.n/it,'), eccur noo facere poflic ? Onus vel conditio elt , vel modus (.§ 585.). Quando in priori cafu revocamur onus, quod conditionate erat proiuifiiiui, •id mutata voluntate pure promittitur. Quando
idem revocatur in pofleriori , obligatio modi adimplendi remittitur . Ecquis vero dubitaverit, cum a promitteut s voluntate pendeat mo» dus promittendi ($. u*) , & mutatio voluntatis tibi permittenda , quamdiu nil fit contra jus tertii ($.377.) > quod conditionate promif- fum fuerat d£n*o pure promitti polle , & te alterum ab obligatione hbsrare polle , qua tibi ahuc folus tenetur ? Sunt qui aliter fentiunt , fed abfque ratione, quemadmodum ex modo didis apparet , & Grotius jam monuit lib a. @ap, 11. §• 19*
§• 757 -
Fides dicitur conflantia voluntatis.alteri verbis declaratas de eo, quod face- p { j, s auid re-, vel dare velimus. Quamobrem cum voluntas conflans efle non poffit, nifi f t( % moraliter verum loquaris, aut, mutato confilio, moraliter verum locutus 'vi* ‘ deri velis ( §. io 6 z y part. \,Theol.nat.&%, 150 ,huj.)\ fides fupponit , ut moraliter 'vera loquaris , aut , qua per mendacium tibi hattenus /oli cognitum locutus es , mutato confilio in moraliter vera vertas ,
Cicero Oflic. i. c.7. fidem appellat didorum conventionumque conflandam 5 c veritatem j re- fte omnino, quemadmodum ex drdis apparet . Sed veritas non rede inferiturdtfinitioni, cum ex conflantia fluat . Quod vero initio fine ventate didis accedere polfitveritas, facile patet. Etenim ponamus, te dicere, quod quavis-occa* uone alterum lis Patronis commendaturus, non tamen tibi elfe animum hoc faciendi , dum dicis. Evidens eft te non moraliter verum loqui Umjo.) . adeoque nullam efle didorum veri- Wein, Enimvero quodli poftea perpendas , te
mtninie decere, ut falfa loquaris, & firmiter tibi proponas didis addere fadum j verba , quae ante erant moraliter falfa , in moraliter vera vertuntur ex poft fado . Et tum accedere po- teft conflantia animi , quae , dum verba proferebas , nondum accedere poterat. Periude vero eft , five verba , quibus declaras dandi, vel fa- ciendi' animum, iaconventionibuSrProferantur,, live alia quacunque occali‘one, neque adeo opus elt, ut conventionum in definitione exprefla fiat mentio, \
yrc
§• 75 8 .
Hinc fidem dare -dicitur-, qui affirmat fe, quod dicit fe praefliturum, prafflare Fidem da, velle, vel alterum certum efle jubet de veritate diftorum . Fidem fervare di- re Jervare,
citur,

266 'Pars III. Cap. IV.
fallere ad- citur, qui quod fe prasftiturum dicit, praeftat. Fidem fallere dicitur , qui non pingere prafflat, quod fe profliturum dixit. Fidem denique alterius adftringere dicitur, quid fit. q U j ipfum obligat ad lidem fervandam.
Hinc homo nullius fide» dicitur , qui multa fe fadurum dicit , fed quando facere debet noa facit, ita ut verbis ejus nulla infit veritas.
§• 735 '*
j Oua»do Qui promiffa fervat , fidem fervat : qui non fervat , fidem fallit . Quando enim promfjforfi- promittor promiffa fervat, quod fe profliturum dixit, proflat (§.430* )• Enim* dem/ervet, vz ro qui proflat, quod fe profliturum dixit, fidem fervat (§. 758.). Ergo qui quandofat’ promiffa fervat, fidem fervat. Quod erat unum . . I
lat. Q u i promifla non fervat, is non proflat, quod fe profliturum affirmaverat I
(§.430.). Enimvero qui non proflat, quod fe profliturum affirmaverat, fidem fallit (§.758.). Ergo qui promiffa non fervat, fidem fallit. Quod erat alterum,
Hmc fidem fervare & promiflum fervarevul- aflertio (§*37»*) , vel pollicitatio effe poffic ] go promifcue ufurpantur . Non tamen propoli- (§.367.). Differunt nempe fervare fidem & fer* tionem invertere licet , affirmando eum , qui vare promiflum , quemadmodum genus & fpe- fidern fervat , fervare promiflum , & qui non cies , ut adeo promiflum fervare idem fu quod fervat , promiflum non fervare : fervare enim fidem fervare in promiffis , quemadmodum ei fidem latius patet , quam fervare promiflum , collatione definitionis utriufque flatili» apparet cum non flatim perfefta promiffio fit , quando (§.361.758*). dicis te alteri quid profliturum , cum & nuda
§« 760.
Promiffor promiffario non modo fidem dat , verum etiam adfiringit . Etenim pro* Num pro. niifT 01 * perfefte fefe obligat promiffario (§.363. ) , fcilicet ad prasftandum id, f>itffor \fi. q UOf j f e praeftiturum promittit (§.361.), non modo tacite, vel etiam expreffe demfuam a f£ rma t, fe hoc praeftiturum effe, quod fe praeftiturum dicit ( §. cit .). Quoniam adjtringat j ta q Ue fidem dat, qui affirmat fe praeftiturum, quod dicit ; fidem vero fuam promijjano. v ingit, qui ad id praeftandum fe obligat , quod fe praeftiturum dicit ($- 758.); promiffor promiflario non modo fidem dat, verum etiam adftringit*
Honeftati adeo magis ladverfatur i fi promiflor fidem datam fallit, quam fi hoc faciat alius qui eandem alteri non adflrinxit.
§. 761.
Quomodo Promiffarius acceptando promijfum fidem promifforis fibi adfiringit . Etenim acce- promiffa- ptatione demum promiffarius fibi obligat promifforem {§. 381.), ad dandum fc» 1 * nus fiaem cet vel faciendum id, quod fibi promittit (§. 361.) . Quamobrem cum fidet 11 ^2/T- W alterius adftringat, qui ipfum obligat ad fibi praeftandum , quod praeftiturum a j ungat a ffi r mat (§.758.) i promiffarius acceptando promiffum fidem promifforis . bi adftringit*
§,762,
Pollicitator Pollicitator fidem dat , fed non adfiringit. Etenim pollicitator declarat > A a ^' j num fidem ter i P r *ftare velle, & in hoc propofito fefe perfeveraturum ( §• 3 ^ 7 * '*
fuam ad - adeoque affirmat, fe praeftiturum , quod dicit . Quoniam itaque fidem mam pingat, dat, qui affirmat, fe praeftiturum, quod dicit (S.?j8.); pollicitator fidemdat* j Quod erat unum .
Enim-

De modo fefe niteri obligandi . i 6 j
Enimvero pollicitator non nifi imperfe&e fefe obligat alteri , cui fe quid prasftiturum pollicetur (§.369*)» & cura in alterum transferre nolit jus id a le exigendi (§-367,), perfefte eidem obligari non vult ( t §. 258. part.i.Phil. praB. univ .). Quamobrem cum fidem fuam non adftringat, qui alteri perfedte obligatus efife non vult {§.758.); p'ollicitator Jfidem fuam ei , cui pollicetur, non adftringiu Quod erat alterum .
§. 763. V
Qui nude afferit Jibi effe animum tibi quidpiam proflandi , fidem fuam non dat * A , •Qui enim nude afferit, fibi effe animum tibi quid praeftandi, is non declarat, fif' n fe in hoc propofito effe perfeveraturum (§.371.), confequenter nec affirmat fe revera prasftiturum id* quod praeftandi animum nunc habet. Enimvero qui ^ non affirmat, fe prseftiturum, quod dicit, is fidem fuam non dat ( §. 758. ). Quamobrem nec fidem fuam tibi dat., qui nude afferit, fibi efife .animum tibi quidpiam prseftandi • N
Hinc clarius elucefcit ; qusnam fit 'differenda jinter perfe&aai ipromifiionera , pollicitati®- aem & nudam aflertionem.
7 ^ 4 -
Quoniam qui nude afferit fibi nunc effe animum hoc praeftandi alteri, fidem Num fidem non dat (§. 763.), idem non affirmat fe praeftiturum , quod dicit ( §. 758.)» fallat,finon Quamobrem cum fidem is fallat, qui fe praeftiturum affirmat, quod dicit, nec pr*ftat$md tamen prseftat ($.758.); qci nude afferit y.Jibi nunc effe animum hoc alteri praftan- dwit* di, nec id prajlat, fidem non fallit*
Fidem non fallit , qui non dedit: fidetn fal- firmare , nos praeftituros , quod dicimus i qui ■*
limus datam- Aliud vero cum fit affirmare, fi- prius affirmat, fidem non dac (0.7J8*) , adco- bi nunc efie animum aiten hoc pTxftandi, pro que nec fallere eam poteft •
.praefenti nimirum rerum ftatu, aliud vero, af-
7 6 S-
In promiffts fidem datam fervare debemus ; fallere non licet . Promiffa enim funt fervanda (§. 43 1* ) > adeoque non fervare ea illicitum eft ( §.712. p. i.Jur. nat.) .
Enimvero qui promiffa fervat, fidem fervat; qui non fervat , fidem fallit 7 f 9 -) - Quamobrem in promiflis fidem datam fervare debemus , nec eam fa^
Iere licet-
§• 7 66 *
Perfidus dicitur, qui contrarium ejus facit, ad quod faciendum fidem fuam perfidia adftrinxit. Hinc perfidia eft vitium faciendi contrarium ejus, ad quod facien- q U id fit . «Ium quis fidem luam adftrinxit .
.Non ftatini perfidus eft, qui fidem datam fal- ht 1 vel etiam contra fidem datam quid facit . Cum enim voluntas hominum mutabilis fit, inanio haud rarius accidat, ut in melius mutetur > etiamfi mutatio m melius non femper fit lici- ta 1 non tamen perfidiae notam incurrit , qoi mutato rerum ftatu voluntatem mutat & fidem datam fallit. Sed ad ptrfidiam praecife requiri- ' tUr > Ut quis fidem fuam aditrinxerit , & hoc Aon obOante fciens ac volens contrarium eju*
Wolfii Jus flatura Tom, III*
facit , ad quod faciendum tenebatur • Ad eandem vero non requiritor, ut animum fallendi fi* dem Sc contra datam agamus habeamus , dum eandem adftringimus, fedfufficit, ut, hoc non obftante , animum fervandi fidem mutemus . Dantur autem ficuti aliorum vitiorum, ita quoque perfidiae gradus: dequibus tamen non agendum eft in Jure Natura; , fed in philofophi* morali, in qua vitiorum turpitudodemonftraa- da, pro graduum varietate vari» «
Ll *• 7^7*

Tars 111 , Cap . 1 P.
\ $• 7 ^ 7 *
\
e#. Quoniam perfidus eft, qui contrarium ejus facit, ad quod faciendum fidem ponitur. fuam adftrinxit (§.766.), qui vero fidem fuam adftrinxit ad eam fervatidam, confequenter ad prasftandum, quod dicit, fefe alteri obligat (§.758.); qui re». trarium ejus facit , ad quod faciendum fefe alteri obligavit , perfidus eft,
Ex.gr. Titius promittit , quod te commen- no incurrit. Ufui loquendo convenit, ut per. dare velit patrono , cujus favorem expetis mu- fidi a» reos dicamus eos qui contraHum ejasft. nus ambiens, & te certum eflejubet, data dex- ciunt , ad quod faciendum fefe obligaverunt, tera, quod hoc fit fa&urirs, fed contrarium fa- quemadmodum facile patebit , fi exempla perficit & ea animo patroni de te infinuat , quae/ diae obvia & omnium confcifione talia fufficien* animum ejus tibi non poflunt non reddere in- >te acumine rimemur» felium • -Hoc dum facit , perfidus notam omni-
% 768. * • I
Ouanio P reM ’ , ffi or contrarium ejus facit , quod faBurum fefe promifit; perfidus eft\ Et* Promr/Tor P rom i^ or promiflario fidem non modo dat, fed etiam adftringit (§» 7$&V.
perfidus- Quamobrem fi contrarium «ejus facit, quod promifit j utique contrarium ejus
* 11 u facit, ad quod faciendum fidem fuam adftrinxit. Enimvero qui contrarium ejus
facit, ad quod fidem fuam adftrinxit, perfidus eft (§.7 66.) , Promififor igitur perfidus eft , fi contrarium «jus facit, quod fafturum fefe promifit.
Oftenditur etiam hoc modo. Promififor perfede fefe obligat (§. $63.), ad faciendum fcilicet, quod fe fa&urum .promittit (§-361./) . Quodfi ergo contrarium omnino ejus facit, quod fe fa&uruin promifit ; contrarium omnino ejus facit, ad quod faciendum le obligavit. Quamobrem cum perfidus fit, qui con- trarium ejus facit, ad quod faciendum fele alteri obligavit ( § 767. ); promif* for omnino ,perfidus eft, fi contrarium ejus facit, quod fadturum fefe promifit»
' j Exemplum qaod modo dedimus (w, §767.7, propolitionem prsefentem illuflrac-.
§• 169-
r~
Si pollicitator contrarium ejus facit , quod fe faBurum pollicitus 'efi ; contra fidem An pollici.datam agit , fed perfidus non eft• Etenim pollicitator fidem dat (§.,7 6z, ). Qua* tatorperfi. mobrem quando contrarium ejus facit, quod -fe fadturum qpollicitu^ eft, contra dus feri fidem datam agit . Quod erat unum.
pojfit. Enimvero fidem fuam non adltrinxit (§. ). Quoniam itaque perfidus non
eft , qui non facit contrarium ejus, ad quod faciendum fidem fuam adftrinxit N ( §• j66 .); quando facit contrarium <ejus, quod pollicitus >eft, jperfidus non eft- Quod erat alterutn..
'§. 770.
N , Nudus affertor fi contrarium facit ejus , quid alteri fe faBurum dixit , nekccritrtt affertefter datam aglt ’ nec P er fi dus e fi i P e ccat tamen , fi mutatio voluntatis non fertur
fi iHS L xi »# mehus. Etenim nudus aflertor non dat fidem (§.763.), adeoque multo mi* polit ea pdem adftringit (^. 373 * 7 $8*)- Enimvero qui contrarium ejus facit , quod
r f« Murum dixit , fide non data, contra fidem datam agere nequit , & qui fi*
dem fuam non adftrinxit, perfidus fieri haud quaquam poteft(§-7^.). Nudus igitur affertor quando contrarium ejus facit , <quod alteri fe fatturum dixit, * nec contra fidem datam agit, nec perfidus eft. SPjtod erat unum.
Sed quando is contrarium ejus facit, quod fe faifturum efte dixit , volunti* tem fuam mutat ($.290. Otf/cA). Quoniam itaque naturaliter homini noncom»
petit

De modo fefe alteri obligandi . 269
J etit jus voluntatem fuatu mutandi nifi quando mutata in melius fertur (§.374* uj.&§+ 192 part. 1. Pbil.praS. univ*) ; fi voluntatem fuam in deterius mutat, contra naturae legem lar it.. Enimvero qui contra legem naturae facit , peccat (§.440- part. 1, pbil. prati. univ. )., Ergo nudus affertor peccat., fi contrarium ejus faciens, quod fe faffurum alteri dixerat x voluntatem non mutat in melius * Quod erat alterum
Qua: , fi jus externum fpe&es,, licite fiunt l vi cujus conficienti* taa* relinquendum, quidagasj illicita tanen «dis poliunt pre interno , feu in modo nil agas,quodjuri perfecto alterius repugnat confcientia. Quod jurs externo tibi permitten- (§. iJ7* part. i.Jur.nat,), feu contra id, quod dum , non feniper peccato caret . Derivatur alteri perfe&e debes ($.136, part. i* Phil.prnft* eaim id ex jure libertatis naturalis i §.398-) , univ,).
*«■ 77
Temere nec alteri promittere-, nec polliceri *quid debemusnec temere afferendum , quod alteri quid prJftare velimus„ Etenim temere nil faciendum , nec loquen- dum (§. 178.). Quamobrem nec temere alteri promittendum ( §. $61. ) , nec P° quid eidem polliceri debemqs (§. 367 .); immo nec temere afferendum , quod & ajjemo alteri quid prafflare velimus O 371. )• - temeraria
nec contra fidem effe putant danmi, fi id non pr*ftat , quod fe praeliturum dixit , temerita- ^ 4 tem ejus accufant 3 c flulti nomine eum traducunt*
Internam hanc obligationem vulso, etiamagno» fcunr homines . Etenim quando alterum , qui fe quid daturum , vel fadurum dixit , ad dandum , vei faciendum non obligatum cenfent ,
§. 77 X"
At: temere quis promittat , de eo flatuendum non efl promijfario . Offenditur eo- Cujufnam dem prorfus modo, quo fupra demonftravimus , de deliberatione promifforis y/z/W/c/'*»* praevia non flatuendum effe promiffario (§-4x2.). de temeti .
tate in pro •
Recolenda hic etiam animo funt, quae fupra here debet promiffor ne temere promittendo mittendo « annotavimus (nor. §.411. 413. 424*) . Atque peccet (§.771.£#j. & §.440. part.i. Philof, adeo in jure externo non habetur ratio temeri- prati, wnv ). utis in promittendo > ejus tamen rationem ha-
* ^
§' 77b
Si temeritas promi[foris fuerit manifefla ; promiflionem acceptare non debemus , Officium tf, ubi pofi acceptationem ea nobis demum innotefcit , ea remittenda , nifi tua inter- promijfarii fit promifjum effe. Idem tenendum de promiffione animo indeliberatofa&a . Qui enim circa pro • temere promittit, peccat ( §. 771. 6“ 440. part. r. pbil. prati- univ .) . Quamobrem miffiones fi temeritas promifforis fuerit manifefla, eum peccare, fi promittat , manife- temerarias* ftum efl. Enimvero nemo id agere debet, ut alter in vitio perfeveret (§.720. part. i.Jur. nat.) , confequenter ut agat, quod legi naturae conrrariatur (§.322 part. 1. Pbil. prati. uuiv. ), adeoque peccet ( §. 440 .part. x. Pbil. prati. univ .)» Quoniam igitur hoc fit >r fi promiffionem, quam temerariam effeagnofcis, acceptas (§.2.); promillionem temerariam acceptare non debes. Quod erat unum.
Quodfi temeritas promifforis tibi demum innotefcit , fadta a te jam acceptatione, confequenter jure tibi quaffito (^.381.365.); a te fadtum effe agno- fcis, quod fieri non debuiffet, etfi fine culpa tua ( $. 722. buj, & §. 750. j$%-part. i.Pbit. praft univ.). Si tua non interfit promiflum effe , res adhuc reftitni po- teft in eum flatum, quo perinde efl, ac fi prorjfiflio non facta , nec a te acceptata fuiffet, cum jus ex ea quaefitum remittere poliis (§.117.) . Nemo dubitabit, fi Hoc non facias, te peccare velle, ut pote cum tibi fit voluntas pro- miffum etiam temerarium acceptandi, utut de temeritate promifforis tibi con-
L 1 2 flaret,

Perfidia num lege nat ut ait fiablbit4.
Obligatio
fervandi fidem .
iyo Pars 111. Cap. Ifo
flaret:• quoti tamen fieri non debet per demonftrata n. i. Quamobrem cum velle peccare etiam peccatum fit (§. 444 »/'- r. Pbil. pra&.univ.), adeoque aftio legi natu, rae contraria ( §. 440. part. 1. Phil.praSl. univ .); fi temeritas promifioris tibi demum innotefcit, facta a te jam acceptatione , promiffionem remittere debes. Quod erat fecundum .
Quod fi vero tua interfit promiffum eflfe, neceflfe eft ut damnum quoddam emergat ac lucrum ceffet, nifi promiffio adimpleatur ( 5 . 662. ) . Quamobrem cum omnem operam dare teneamur, ut damnum quodvis, quantum in nobis eft, a nobis avertamus ( §-493-p^f. 2. ]ur. nat .); officium erga teipfum colliditur cum officio erga alios ( §» 206. part. i.Phil.praft. univ .). Sed fi officium erga feipfum & officium erga alios inter fe colliduntur , officium erga feipfum vincit ( §. 229 .part. 1. Vhil.pra8, univ .), adeoque huic fatisfaciendum ( §. 208. part. r. VhU.praB. univ.). Quare fi temeritas promifioris tibi demum poft acceptationem fa<ftam innotefcit, ac tua interfit promiflTum efie; promiffio non remittenda . Quod erat tertium.
Cum promiffio fieri debeat animo deliberato (§.391.)'» adeoque non debeat fieri animo indeliberato (§. 722. part. j.Jur.nat.) , de animo autem deliberato promifioris ftatuendum non fit promiffario (§.424.); haud difficulter perfpicK tur, quas de temeraria promiffione demonftrata funt , eadem de proipiffione animo indeliberato fa&a demonftrari pofie eodem modo.
Immo temeraria promiffio femper fit animo vulgo agnofcitur, quia laudatur, qui eidem fa« indeliberato , utut non omnis promiffio animo tisfacit , reprehendi autem folet , qui non fa* indeliberato fafta ftatim fit temeraria, quemad- tisfacit , nifi juftam excufationis caufam fuppe. modum ex collatione definitionum manifeftum eft ditet id , quod incereft promiflarii . Sinat, £$.38 7.277»)* Quodfi ergo libuerit ea, quae de quod hic praecipitur, aequum dicunt omnes i fi promiffione temeraria demonftravimus, de ani- non fiat , iniquum dicunt faltem qui aequitatis mo indeliberato fada promiffione demonftra- funt amantes. Equitas autem & iniquitas non rei. eadem per modum corollarii de promiffio- intelligitur fine iege naturali (j 34 Q*- & ne temeraria ; inferre licet. Ceterum inter- part. 1. Phil prati.. univ. oa obligatio ad ea, qua: hic demonftrata fuere,,
§• 774 »
Perfidia omnis illicita , feu lege naturali prohibita eft. Etenim qui' perfidus eft» contrarium ejus facit, ad quod faciendum fidem fuam adftrinxit ( §. 7 66.)y confequenter ad quod faciendum fefe obligavit ( §.758.) , adeoque quod facere promifit ^.393.,). Quoniam itaque promiffa funt fervanda (§. 431. ), adeoque faciendum, quod promifimus (§.430.), confequenter illicitum eft non facere, quod promiffum ( §. 722, part. i.Jur. nat. ) ; perfidia quoque omnis illicita eft» feu lege naturali prohibita (.§. ijo.part. uPhil.prafi.univ.) ..
Non eft quod excipias , temere nil efle pro- itidem peccas, cum ea fervare debeas ($.431-^* mittendum (§.771.) , neque etiam animo inde- & $.cit. part. 1. Phil.praft.umv.). Ecquis ve- bberato C 5.391. ) . Inde enim non fequitur , ro dicat, quod peccare denuo liceat, quiapec- promiflionem temere yel animo indeliberato cafti , confequenter peccando te acquirere j^** fa&am minime adimpleri debere . Si cernere 5 c quoddam denuo peccanui f Perfidia adeo curn ^nimo indeliberato promififii , utique peccas , nunquam committatur nifi fafto proiiufiio^ quia agts quod agendum non. erat i. 0. 440-p.i. contrario, femper quoque illicita eft.- Phil.pra 3 .univ» ), Aft fi promilla n«n lervas ,
1
§• 775-
Obligatio fervandi fidem in promijjis per.fe&a eft. Etenim qui promiffa fervat» fidem fervat (0. 759.). Sed obligatio fervandi promiffa perfefla eft ( $.3$jO* xirgo etiam obligario fervandi fidem in promiflQs perfedta eft*

t)e medo fefe alteri obligandi
Germani fidei fervand# tenaciffimi erant, nec quicquem facile tam turpe habebatur , quam fallere fidem • Didis addendam elfe fidem fta- tuebant ita ut iis tuto fides haberi poffit. E- nimvero quis non intelligit , quod affirmare > k hoc vel illud prxftiturum, idem ipfis fuerit, 'ac perfede promittere , cum vellent eum alteri elTe obligatum , qui affirmat , fe hoc vel illud eidem pracftiturum: alteri enim te obligare non petes nifi promittendo (§.393*)- Nomina funt arbitraria , nec ab iis pendet veritas , fed hxc indi rebus, quae iifdein defignantur . Sinceritas maxime iifdern probabatur , quae veritatem in didis exigit ($. 31*-) ; probabatur fides , quae didorum conflantiam urget (§.7t7-)- Ad per- fedam adeo promiflionem fuificere ipfis videbitur dicere, quid alteri praeitare velis ,-ut eidem obligeris , cum virum five hominem adulta: aetatis non decere exiflimarent dicere , te hoc vel illud adiurum abfque animo delibera-
VJt
Cin 937 (UUl £U1 StRflnit. Perinde igitur eft , at fi dixiflcnc , nifi tibi fit animus in voluntate prxfcnti perfeverandi, teque obligatum efie velis ad addendum verbis fa&tim, dicendum alteri non eft , te hoc jpfi pra?ftare velle : quod noftra phrafi ita reddendum i nifi perfecte promittere vis , non dic , te nunc habere animum alteri quid preftandi . Iftiufmodi enim difta fupervacua funt, nec nifi vana fpc animum alterius ladant , Sc odiorum femina funt . Prae- ftat igitur filere , nifi ea dicere velis , quibus plenam fidem alter habere poteft • Dicere , Sc nondum habere animum didis addendi fadum, nec obligatum efle velle ad fadum didis ad- deAdum^ mendacio xquiparabant Germani , quando - ad dicendum verum alteri obligatus (§. iSi.) , cujus quippe intereft ut de animo tuo fibi conllet . Cum itaque apud eos mendacium turpiflimum haberetur vitium; fallerequo- quc fidem eadem turpitudine cenferi debebat.
to. Unde proverbium; Cltt
§• 77 ^
Ad pollicitationes fervandum interne obligamur . Pollicitator enim declarat , fe Pollicita + velle tibi quid prasftare & in hoc propofito perfeveraturum ( §. 367. ), confe* tiones num quenter affirmat fe verbis fattum additurum , adeoque quod pollicetur fervam* fint / ervan. rum (§.430.). Quamvis adeo nolit in te transferre jus ipfum compellendi ad da, addendum verbis fa&um (§.367.)» idem tamen ipfi eft animus praeftandi, quod pollicetur, quemadmodum promiftori, quod promittit, atque adeo cum ad vc rum dicendum obligetur perinde ac promiftor promifiario ( §. 426’.), neceftitatem fibimet ipfi imponit prasftandi id, quod pollicetur, adeoque fe obligat ad prse- ftandum id, quod pollicetur ( §. n%.part. i.Pbil.praei. univ. ). Quoniam tamen nonnifi imperfecte fefe obligat (§.369.); ideo nonnifi interne, feu in confcien- tia obligatur ad pollicitationem fervandum (§. 6s6.part. i.Jur.nat.).
Si pollicitator obligatus efle nollet interne ad proflandum id , quod pollicetur i nec dicdre poterat , fe in hac voluntate perfeveraturum , neque tibi fidem dare poterat; quin potius nude tantummodo afferere deberet, fibi de pra:- fenti elfe animum hoc tibi praeftandi (i.37«.): quo pado fefe nullo modo tibi obligaret . Haec <nim differentia eft inter nudam allertlonem , pollicitationem & promiffionem, quod illa nullo taodo- C§-37j.) , ilia imperfe&e ^$,369.) „
hac perfede alteri obligemur C §• 363* >- Qpan- do adeo pollicemur , non hoc fieri intelligituc eo animo , ut nobis liberum fit , utrum verbis addere fa&um velimus, nec nei fed quod nolimus , alterum fidem noftram in dubitationem adducere, ut demum opus fit eam perfecta obligatione feu externa adftringere . Quamobrem tanto magis incumbit pollicitatori , ut praeftet r quod fe praslticurum pollicetur.
/
§• 77f*
Pollicitator fidem datam fervare , non fallere debet. Interne enim obligatur a<f Pollicitator Pollicitationem fervandam ($. 776 *), adeoque ad praedandum id , quod fe prae num fiaem ftiturum pollicitus eft (§-430.). Enimvero fidem fervat, qui quod fe praeftitu- firvare te» tum dicit, praedat, fallit autenj, qui non praedat (§.758.). Quamobrem polii- - citator fidem datam fervare, non fallere debet.
Pollicitator tanto tenacior effedebet fidei fer- v * n dx , quia perfefte alteri fefe obligare dede- Cor i fibi ducere videtur , fidei fua: vinculum *^iparaus obligationis externae vinculo , quo
utique opus non erat, fiquidem ea efletomnium honeftas, ut rerum fimum ja&uram facere tml- lent , quam fufpicionem fidei fallacis incurrere-
§. 77 ^*

Pars III. Cap. IV, §• 7?
\
4 Jus in re J u * ** ** dicitur jtrs, quod ia rem ipfam nobis competit* Vocatur etiam f u »
quid fit. binde Jus reale , patrio fermone ein 9 ?e<fr. Quoniam jus eft facultas;
moralis agendi (§. i$6.part. \.Phil.pra8. univ.)\ Qui jus in re habet , ei compc . tit facultas moralis vel de re ipfa > vel de aliquo ejus ufu ac inde percipiendo /nt* 8u vel de his ftmul difponendi pro ; arbitrits fuo *
Ju» adeo’ in re inhaeret perfona* ejus , cui, tatem moralem agendi! quoad hanc rem tibi competit : fed eidem competit cirra refpeiftum competentem inhatrere rei ipfi ? Sed in verbis ad aliam perfonam, quam fib> obligatam habet, (imus facile*, modo in re conveniamus: neque Unde vix intelligibijiter dicitur, jus. in re in- enim adeo accurate loquuntur homines , ut ip. hxrere ipfi rei ■ Cum enim, jus fit facultas mo- f°rum diftionibu*. feu. loquendi formulis (empet talis age.di ( #. i?6 .part. i. Phil. praft.univ.) i, infit. veritas*- quinam erit fenfus verborum ,, fi dixeris facul-
Dominium eft jus id re*'Etenim dominium eft jus. proprium do re aliqua pro arbitrio fuo difponendi (§. wZ.part. i.Jur. nat .)tam de fubftantia ,, quam de
Quale jus
ufu & fruttu quolibet, rei ( §. rjy. i ^6.part.z.Jur. nat.) . Quoniam itaque qui de rei fubftantia > ufu & fru&u- ejiufdem quolibet pro arbitrio fuo difponere P°* teft, eidem jus quoddam in rem ipfam competit ( §* 156* part. 1. Phil.prati, unt‘v.)' % dominium eft jus. ia re ( §. 778.)*
Communione primaeva fublat», dominium eft tanquam ex fonte fuo derivantur », quemadmo» praecipuum jus in re, ex quo, cetera jura'ia re. dum fuo- loco patebit •-
§. 780*
Communio Communio prim&va erat jus in re. Etenim jus , quod ia communione prini**
va in res competebat hominibus, erat ufus earum neceiTarius ( §. 2^» p.z.Jur * xajt.) y indigentiae uniufcujufque proportionatus( §.33.part. 2.Jur.nat.), & uniufcujufque judicio relinquendum erat, in quantum ufus rerum fiti pfi neceftarius, & quanta fit indigentia fua (§.^.part.i.Jur. nat.) , ita ut quilibet rebus uti poflet > quibus uti liberet ($.44 .part.z.Jur. nat.) y & quando re aftu quis ute* batur, nemo alius ejufdem ufum licite praetendere poterat ( §.35. part. z. Jur. nat. )„ Homini adeo cuilibet competebat jus de rei cujuslibet corporalis ufa difponendi pro arbitrio fuo* Quamobrem cum jus quoddam in rem ipfam nobis competere debeat, fi de ejus ufu pro arbitrio noftro difponendi facultatem moralem habemus (§. 156. partii. Phil.praB.univ.) , quod vero in rem ipfam nobis competit jus fit jus in re (§.778*) p communia primaeva erat jus ia re*
Non obftat, quod nema alium eodem jure ex- in re (§> 779 -,) ,. fed hinc potius fluit , quod eludere poterat C§.ao .part.z.Jur.nat.) , quem- idemfit jus proprium (§*n-8 . part^z.Jur.nAt ), admodum dominus jure fuo, quoii in re habet, eunt jure proprio contineatur jus eodem ceteros excludit ceterosonnes izo.partz Jur. aat.h excludendi (. §. 119 . part.z- Jur.nat ). Nona«°
, , — — • --- > y . w v. g- ... - - ^ •#*. v«vmuvuui v y* 1 1 y* | r, ^r M * • ,/ rw ' • fr*»* f ■
id enim non inde eft , quod dominium fit jus implicat, jus commune efle jus in rc*
' §. 78r.
Jus ad Jus ad rem dicitur, quod nobis competit refpe&u ejus rei , ad quam P re * rtm ^«W-ftandam alius nobis obligatus eft* nam fit.
fix-
/
1

De modo fefe alteri obligandi. 273 t
Et. gr. Titius tibi obligatus eft ad dandum nondum autem de ipfo nummo -vel ufu ejus ti- ' nummum aureum, quem habet» feu qui inipfius bi difponere licet pro arbitriotuo, neque enim dominio eft • Jus , quod tibi competit refpcdu hoc jus in te translatum fuit eo fafto, quo Ti» hujus nummi, eft jus ad rem. Tibi'faltem com- tius tibi ad ipfum dandum obligatus fuit* fed petit jus Titium compellendi ad dandum nunn /altem jus exigendi , ut idem ia ce transfers- mum aureum {f. 2^6..pare.1.Fhil.praft, univ,); tur-.
§. 782.
Jus ad rem conjun&um eft cum 'jure alterum compellendi ad rem quandam pra» Cumam flandam. Etenim jus ad rem tibi competit tefpeftu illius rei , ad quam pra z-juri jus ad flandam alter tibi obligatur { §. 781.). Enimvero fi quis tibi ad rem aliquam rem coha* praedandam-obligatur, tibi competit jus eum compellendi ad eam praedandam**** •
(§. 236. part. 1. Phil.praB.univ. ). Ergo jus ad rem conjuntdum eft cum jure alterum compellendi ad r v em ;iftam pra:ftandam.
*
Jus ad rem uafcitur ex obligatione , qua al« adeo ad rem conjun&um eft cum jure alterum ter tibi tenetur ($.z$ part. i.fur nat.). Alter /Compellendi ad reniiftam pr«eftandam, adquam tibi obligatur ad rem quandam prxftandam , prasftindam 'tibi'obligatur • quando tibi jus ad rem competit (, §.781.). Jus
§. 7^. X
Jure ad rem acquiri poteft jus in re. Etenim fi tibi competit jus ad rem , jus r us ^ rem habes alterum compellendi, ut rem iftam 'tibi det ( 5 . 782. 80. ) , confequenter^ quidpro. dominium ejus in te transferat ( $.575. part. 2. Jur. nat.). Quamobrem cum do-/5>, t minium fit jus in re (§.779.jure ad rem acquiri poteft jus in re.
-Quodli perpendamus res "non Hari , nifi qu* funt vel corporales, vel‘incorporales (§,496.497. pirt.i- jur. nat.) , & res etiam incorporales
dominio fubjici polfe ($.~z\6.part.i jur nat ) , inimo etiam a&iones noftras liberas, tam internas, quam externas *quiparari rebus, qua; funt in dominio noftro ($, 436. >pxrt. z. nat ) >| ft3- tim manifeftum erit , propofitionem pj-aefentem non tantummodo in cafu particulari fuifle de- monftratam, Sed illuftremus eandem exemplo . Si Titius tibi pbligitur ad dandum nummum aureum , jus ad rem habes Competit enim tibi jus eum compellendi ad dandum, nifi ultro hoc fecerit* Quodfi vero obligationi fu* fatisfaciens tibi eundem adu dat > dominium in eo habes »
adeoque jus in re . Atque adeo patet jus ad rem tibi profuifle ad acquirendum jus in re • Hinc clariflime perfpicitur differentia, qu* intercedit inter jus in re & jus ad rem . Differunt nimirum quemadmodum ens potentia Sc ens a&u • Qui habet jus in re , ille a&u habet ‘facultatem moralem de re vel quodam ejus ufu, aut fru&u percipiendo pro arbitrio fuo difpo- nendi (§.778.) > qui vero jus ad rem habet , hanc facultatem tantummodo habere poteft * nonjum a&u habet. Abfit adeo ut diftin&iqnetn juris in jus ad rem & jus in re pro fubtilita- tibus habeamus hominum arbitrio confidis , & qu* in Jure natur* non veniat attendenda.
§. 784»
TromiJJtone acquiritur jus ad rem. Etenim promiffor in promiftarium transfert p jus a fe exigendi, ut praeftet, quod fe praeftituruin dicit, feu eum tompellen* di ad rem promifiam praeftandam (§.361..)-, nec promiflarius acceptatione fua aliud prasterea jus 'acquirere poteft { 382.). Enimvero cum (jure alterum com- a a
pellendi ad rem promilTam praeftandam ^cohaeret tfus ad iem( §.782.). Ergo pro« ttiflione acquiritur jus ad rem •
§« 78 ^. * j us a 4 rem
tmperfe-
Quodfi quis ad rem quandam praedandam tibi tantummodo imperfe&e obii- Bum quod . gatur, jus quod tibi rcfpeftu illius rei cGtftpetit/#/ ad rem imperfetlum dicendum, fit*
Cum
\

Pars m. Cap. 1P.
Cum injure civili 8 c pofitivo quocunque juris tantummodo perffftt habeatur ratio , jus ad rem femper denotat jus perferum , quemadmodum & jus fimpliciter diftum de jure nonnifi perfefto inrelligitur . Enimvero cum in Jure naturali Juris non modo perfefti, verum etiam imperfefti habenda fit ratio , non dolum quia fyftema juris naturalis jus omne * five perfectum, five imperfeftum fuerit, ambitu fuo com- plefti debet , fed & quia fine jure imperfefto dpmonftrari nequit perfeftum , prouti ex de- monftrationibus anterioribus & porro fecuturis fatis perfpicitur > ideo nec abfonura videri debet, quod etiam jus Imperfeftum ad rem admfo tamus. Sed demus exemplum. Er.gr. Dives naturaliter -obligatur ad dandum pauperi eleemo* fynam i adeoque ex hac -obligatione pauperi ju* quoddam nafcitur ad eleemofynam { §. 23* p. 1. fur.nat.) . 'Quoniam vero obligatio ad illam nonnifi imperfefta eft, quod fumere interea Iu- bet (§.6*9. part. 1. Jur- nat.) j ideo etiam jus ad eleemofynam imperfeftum elfe debet. Repugnat nimirum tibi competere jus perfeftum & alterum tibi obligari nonnifi imperfefte (§.136. 2 - 37 . P. 1. Phil.prati>miv.).
786,
t • j Jus ad rem imperfeBum conjuntiim eft cum jure eandem petendi . Si enim jus ad y et J U ‘ fl py ,rem imperfeftum habes, tibi competit jus refpeftu ejus rei, ad quam praeftan* feBo a ^ ter ip^ imperfefte obligatur (§.78 $.) . Nullum adeo tibi eft jus alte-
namiusco- rum c °g en di > ut obligationi fuse fatisfaciat ( §. 238 .part. 1. Pbil. prati, univ. ). pareat. Quoniam itaque jus habet petendi; ubi jus cogendi deficit (§.234. part. 1. Pbil* £ * prati, univ.) ; jus ad rem imperfeBum cupi conjunftumeftjure eandem petendi.
Quod ex obligatione imperfefta debetur , fi petenti denegatur, tibi ferendum , cum deficiat jus cogendi C §• 238. part. 1. Phd. prati, univ. ) . Differt adeo jus ad rem imperfeftum a jure ad rem perfefto , ut ens potentia remota ad ens potentia proxima* Nimirum fi fuerit perfeftum , omnia adfunt quae ad hoc requiruntur , ut jus in re fit poflibile > fi autem fuerit imperfeftum omnia ad poflibilltatem juris in re reqmfita nondum adfunt. Si jus ad rem perfeftum eft, fieri poteft ut jus in re confequarisj fi vero imperfeftum fuerit, dici equidem non poteft importi- iile effe » ut j#s in re confequans , nec tamen
etiam dici certo poteft , quod fieri poflit j at idem confequaris , quoniam eadem facilitate contrarium accidere poteft. Quando jus ad rem perfeftum eft, a tua voluntate pendet aftnalitas juris in re » quando imperfeftum eft , ea non folum pendet a voluntate tua , verum etiam 1 voluntate alterius , cujus demum voluntate tus fubjici poceft , ut jus ad rem imperfeftum abeat in perfeftum . Quodfi demonftrata fuperius de diftereqtia perfefte , & imperftfte debitorum
(§.401 S& feqq.) attenta mente relegas j qus de differentia juris ad rem perfefti & imperfe* fti hic dicuntur, penitus perfpicjentuj•
§• 787 *
., Jure imperfetio ad rem acquiri poteft jus perfetiam ad rem. Etenim fi jus Im- Ad, qmd p er f e £tum ad rem habes , ad eam praeftandam alter tibi imperfefte obligatur 7 ro/ttjus (§.785.), adeoque ea tibi imperfefte debetur (§.401. ). Enimvero mutuo con* flumael ^ en ^ u perficitur , ut quod imperfefte debebatur, jam debeatur perfeBe (§. 404.)» rem* * confequenter ut alter ad id prae flandum perfeBe tibi obligetur (§.401. ).* -Qua- mobrem cum jus ad rem perfeBum evadat, quando alter ad eam prarftandam tibi perfeBe obligatur (§.781.); jure ad rem imperfefto acquiri poteft jus ad ' rem perfeBum.
Non eft quod excipias ut jus ad rem perfd- ftum acquiras , non opus effe, ut habeas jus ad rem imperfeftum , cum jus ad rem acquiratur vi promiflionis, quod perfeftum eft ( $ 784.) . in voluntate autem promifforis unice politum effe , utrum quid promittere velit , nec ne (§.386.) . Etemm tam promiffio (§-391.) , quam acceptatio fieri debet animo deliberato (§.391.) • Quodfi vero ea expendas , qua? ad animum deliberatum cum ex parte promillotis 4 §- 394 *) • tum cx parte promifiarii requiruntur ( §• 39?.) , facile conflabit ., modo eorum I qu«e in 1'hilofophia praftica univerfali demon- ftr.ua funt, no fis ignarus , fine jure tuo im- perfefto ubi naturaliter ni 1 efle promittendum» nec quod fine eo promittitur a te acceptandum elle , ui adeo proniiflio , quamvis quoad rjulhi tiain externam fir valida , ipfo tamen jure fl** turali maneat imqua . Si ad judicia hominum obvia de proinifforum equitate & iniquitate ani- niuiii advertas, haud difficulter perfpicies, QU* hic afferimus, vulgo etum aguofci.
%. 7*s-

De ntodn fefe alteri obligandi.
■§. 788.
275
VaBum five VaBio efl: conventio, qua duo vel piures in eandem vel eafdem promifliones confentiunt. Unde patet, paBum omne continere vel promiffionem ab una tantummodo parte faBam , ab altera acceptatam , vel mutuas promiffionts & carundem mutuas acceptationes•
Ulpianus 1 * 1. t. E de Pad. Padionem ait nuru mentem Ulpiani ita explicant, ut padum effe duorum pluriumve in idem placitum con- dicant adum , quo piures de aliquo praedando fenfum . Qui inter fe confentiunt , inter fe confentiunt. Solent enim padum Sc coaventio- conveniunt (§.699.). Oftendimus tamen fupra nem pro fynonymis habere , quse tamen redius (not.S.cit-) , conventionem a confenfu adnuc a fe invicem diliinguuntur > prouti ex iis in- differre. Accuratius itaque padum definitur per telligitur, qux fupra annotavimus we.trfpS .). conveneionem , quam per confenfum , utut ad Ceterum in padis proflandorum fieri promiflio- paftum omne confenfus pacifcentium requira- nem ab una, acceptationem ab altera parte, ex tur , nec fine eo perfici poflit, quatenus fcili- iis conventionibus patet , quo padorum nomi- cet conventio eundem continet- Placitum vero ne veniunt , ut adeo ab ufu loquendi minime iderahic intelliginequit nifi de eo, quod pro- abeat definitio noftra. flandum efl . Hinc etiam interpretes Juris Ro-
§• 789-
TaBa naturaliter obligant , [eu [etvanda funt . Continent enim promiffionem , An paBa vel promifliones piures acceptatas (‘§.788.) , adeoque validas ( §.365.). Sedfi nt fervm. promiffa funt fervanda (§.431.) , Sc promiflbr promiflario perfede obligatur^- f§. 36$. ). Quamobrem padla quoque fervanda funt, < 3 c naturaliter obligant pacifccntes.
Civile adeo efl , quod jure Romano padis Sc moribus noftrrs mutatum . Sed de eo redius nonnullis , quo ide° nuda vocantur , decraha- agetur in theoria juris civilis naturali , quam tur vis obligandi ; quod tamen jure Canonico partem Juris naturo facimus.
Qui paBa non fervat fidem datam fallit: qui contra paBa agit , hoc efl: , con-dicentes fi. trariam ejus agit , quod paBum y feu conventum fuerat , perfidus efl . Quoniam enim dem fat. pada promiffionem, vel promifliones piures acceptatas continent (§. 785. ); qyfi lant , qxan. padum non fervat, promifla non fervat, & qui contrarium ejus agit , quod do perfidi paflum erat, is contrarium ejus agit, quod promiflum fuerat .. Enimvero qui fiant. promiffionem non fervat, fidem fallit ( §. 779. ) , & fi promiflbr contrarium ejus facit, quod fafturum fefe promiferat, perfidus efl (§.768.) . Quamobrem qui pada non fervat, fidem datam fallit: qui contra pada agit, hoc efl, contrarium ejus, quod padum, feu conventum fuerat, perfidus efl.
Ulpianus 1 . i-§-i-Ede pad. padum a padio. fio diftingui poterat a promiffo , ita ut adujj ne diflinguere videtur , dum padum a padio- promittendi dicatur promiffio, quod vero prone dici ait , ita ut padio denotet adum paci- mittitur, Sc. ab alcero fuit acceptatum, promifj Pentium , feu ipfam eorundem conventionem fum dicatur . Quoniam tamen ufus Ioquend» de eo , quod praedandum promittitur * padum non fert illam dtrtindionem , quo padum Sc autem , quod conventum eft , feu in quod pa- padio promifcue ufurpatur, nec nobis vifumeft icentes confeuferunt , quemadmodum promifs abfque ulla utilitate ea afe invicem diflinguere.
Wolfii jus Natur* Tom . JIU
M m
*• 7^1.

17 ^
tPors 111. Cap. IV. % 79 l -
PaBum ex. Tatium expreffum dicitur, quod confenfu in Idem promiflum, -vel eadem pTo. prtffum & milTa , expreflo fit; tacitum vero, quod fit confenfu'tacito. tacitum .
Exempla padorum tacitorunOoccurrent*fuo loco.
% 7
VaRum pu « rum , \con- dionatumjn diem fa. Bum , mixtum quod •
7 i am fit .
Tatium purum eft, quod promifliones nonnifi puras
” . Et in
continet . Conditi otiatum
eft , quod^promifliones conditionatas continet . £t in fpecie in diem fatium di. citur, fi promifliones in diem fatftas continet. Mixtum denique eft , quod pro* mifliones alias puras, alias conditionatas & in fipecie in diem fatftas continet.
Qu* igitur antea de prorriiffionibus tam pu- •ris , quam conditionatis Sc m diem fadis , atque mixtis demonftrata funt > ea etiam ad pa- da applicanda, cum padorum vis omnis a pro- miflione r pendeat , in -quam conveniunt paci- fcentes , Sc tota per promiflionem , in .quam conventum elt , <fubfiftant . ?Hinc apparet , cur tam opercife de promiflione egerimus ,-quoniam ea faciunt » qua: demonlli.ata fuere , ad mtelle- dum padorum . Erunt forfitan , qui f\bi per- .fuadebunt , pa&a cum promiflionibus*a nobis
'confundi in unum. Enimvero non omnis pra; miflio requirit conventionem , cum nud» acc*. ptauone perficiatur , veluti fi qui? ultro libera, liter quid promittat : ait ubi unus conditionem offert, Sc alter demum deliberat , quid promittere velit ? tu vero vicilfim , num in hac pro* miffione acquiefcere velit, nifi conditionem ob* latam integram accipiat qui promittit > ibi con- ■ventio requiritur, antequam firmiter quid pro» .nullum dici polfit.
\ 793-
XltnttaBus Conventiones, quibus perfe&ae producuntur Obligationes , iContratius appel* ■quid fint * dantur*
'Sumitur in hoc fignificatu vocabulum a Jdis "Romanis • Ita Ulpianus 1.19. ff. de V. S. cum Labeone contradum etle dicit ultro citroque obligationem : Jdi e>tim Romani non loquuntur mti de obligatione -pe-fecla , eaque civili., ob quam datur .aCtio in foro'Quamvis vero definitio Ulpiani videatur ardior fuo definito, ut- pote quas non loqui «videtur nifi de iis conventionibus feu adbus , quibus obligatio -quadam producitur ex utraqu? parte , non tantummodo e^ una i fi tamen .equam admittamus interpretationem , obligatio ultra citroque fada etiam in fe comprehendit obligationem ex parte tantummodo una fadam , & , fi rem accuratius penfitemus, iis etiar.i conventionibus, ex quibus tantummodo pars una. alteri obligari videtur 1 ultro citreque producuntur obligationes. Ex.gr- in commodato tantummodo commodatarius videtur obligari ad rem minime deteriorandam» diligenter cuffodiendam , Sc ftatuto tempore reddendam > revera tamen commodans quoque fefe obligat commodatario ad nihil pro ufu rei fuae exigendum & ad ufurn tamdiu concedendum, quamdiu vel exprefle , vel tacite conventum fuit • 'Clariora haoc erunt fuo tempore ac Jocq, quando de contr^dibus fumus aduri-
•§• 794«
Naturaliter contraBus a patiis non differunt . Naturaliter enim pafta obligant, it » R perfcfte fcilicet (§.7«9*)> eademque conventiones funt (§.788.) . Quamobrem * ? um *°? ventione ? ’ fluibus perfetftae; producuntur obligationes , contraftus fint
bus diff* v§*793*)j naturaliter pa&a-omnia funt etiam contrarius, confequenter contra* ™ ajr *~ iftus a padrs non differunt ♦
Civile adeo eft, quod padis quibii fidam obligationem perfedam, civilem nimirum, obquam datur adio in foro , detrahant , non prorfus invito jure naturali, quemadmodum fuo loco in Theoria naturali legum civilium demonitmuri
fumus. Grotius de J. B. Sc P. lib- 2. c- ii. sdn 5 omnes aliis utiles , extra mere beneficos , con- ■tradus appellat, & Pufendorfius de J.N. & G. Jlib.-jr- c. 2. §,4. differentiam padorum Sc con- -traduum petit ab objedo , fic ut eontradus vo-
cen-

De modo fefe alteri obligandi,. a 77'
itentur » qui vertantur circa. res fle aftiones in velit , modo in eodem iirdem conftanter uta- commercium venientes „ adeoque dominia fle tur , nobis tamen vifum eft vocabulum accipere pretia rerum priefupponuntj, quae circa alia in- in eo fignificatu , qui non abhorret a mente euntur conventiones communi, pactorum nomi- J&orum Romanorum fle quem fimul fert jus ne cenfeantur Quamvis vero.-, cum arbitrariae naturae. Tum vero omnino fequitur , quemad- fint definitiones , unicuique libarum permuta- modum demonftratio praefens loquitur, pada. mus , quemnam ligniticatum vocabulis tribuere fle. contradas jure naturali minime differre..
i- 79$-
Quoniam intef fe differunt perfe&6 & imperfecte debitum (§.401.) ,, & aliud p e tere exi - eft velle, ut imperfedte debitum nobis praeftetur, aliud vero nofle velle,utrum gere,rogare- alter, quod imperfetfe debet , nobis praeftare velit, nec ne i fiquidem vocabulis <& logere hsec accurate a fe diitinguere velimus, aliud peti, aliud exigi , aliud rogari yquomodo aliud denique cogi, dicendum eft.. Tetcre nimirum idem eft ac velle , uc \m~ differant perfeifte debitum nobis praeftetur 1 Exigere idem ac velle, ut perfetfte debitum nobis praeftetur; Rogare idem ac velle, ut alter fignilicet , utrum imperfetfte debitum nobis, praedare velit, nec ne; cogere denique aut compellere idem eft ac vi adigere alterum ad perfeifte debitum praeftandum > qui exigenti id denegat *
Noftrum jam non eft inquirere», num fignifi- catus hi vocabulorum Conveniant menn Jfltorum Rontanorum, aut prolixius hoc offendere. Sufficit hoc modo fine inconll*ntia nos loqui pof- fe in Jure naturas , quod, vagum vocabulorum lignificatum refpuit. Optandum foret, ut pro- ltaret opus de fignificatu verborum in Jure Romano, quod nomen fuum tueri poffit- (Quamvis enim non invideamus Mrffonto elogia » quas in opus ipfius de verborum fignificatione liberali manu congeruntur , ipfimef proni in aliorum laudes , eas vero , quae nobis ab aliis tribuuntur, non fine metu quodam percipientes i Brif- fonianum tamen opus ab eo , quod nos animo, concipimus, prorfus diverfum eit. Defid eramus enim opus, in quo fignificatus vocabulorum definitionibus accuratis explicetur fle quod menti Jftorum conformis fit demonffretur » ac ubi vocabulum plures fignificatus habere videtur omni mimi follicitudine inquiratur, annon generalis
quidam fignificatus infie diverfis illis, quos ha*, bere videtur, fpecies veluti reducendo ad fuum genus Sc hoc in fuas fpecies fubdividendo , ne per metonymiam , aut figuram quandam aliam di<5ta homonymias tribuendo . Quam diffufus vero- hie fit labor , quantum acumen , quantam ingenii vim requirat, facile perfpicient ii» quibus de iis , quas diximus ,. judicare datum eff . Nobis itaque non vacat » in hanc arenam de- fcendere. Ceterum quas de differentia vocabulorum petere , exigere , rogare & cogere feu compellere ad praeffandum dicta, fune , ab ufu loquendi minime abhorrent • Ita iifdem convenienter dicere folemus, quod pauper petat elee-i mofynam > venditor exigat pretium , de quo conventum aut fides habita j creditor roget alterum. , num fidejubere velit , vel promiUarius promiflorem * num velit promittere > creditoc debitorem morofum cogat, vel compellat ad fol** vendum debitum.
196-
Contra cius omnes fiunt nonnifi de dando & faciendo .. Etenim in contraftibus ~ ^ or> y, contrahentes fefe fibi invicem obligant (§.793.) . Enimvero nemo fefe alteri ° ^ obligare poteft nifi ad dandum, vel faciendum (§.358.). Omnes igitur contra* ftu-s fiunt nonnifi de dando & faciendo,
\
Quilibet cum altero contrahens, velpacifcens percipere nequit nifi exeo,- quod is eidem dat, nteudit aliquam-utilitatem fuain , quam aliter vel facit.
§* 797-
Quoniam contratftus naturaliter a paftis non differunt (§. 794* )i iidem autem PaSlorum. de dando & faciendo fiunt ( §• 796 ) > P a ^ a etiam omnia nonnifi de dando <& fet'obje&um, ciendo fiunt . Offenditur edam independenter a notione contraiftus hoc modo- Patta naturaliter obligant (§.789.). Sed homines fefe fibi invicem obligare non poftunt nifi ad dandum vel faciendum (§.358.)« Quamobrem nec patfta aliter fiunt, quam de dando & faciendo.
M m 2 , Noa
\ -

2^8 Pars III. Cap . IV •
Non minus conveniri poffe de dando , quam de dando Se faciendo, nec ne. Atque adeo deJ de faciendo, nemo eft qui negare aufit, eonfe- monftrandum erat, non dari polle paftumaliudi quenter hoc tanquam per fe notum fupponi- vel contrattum alium , quod pa&um , vel qui mus • Sed de eo qua?ftio nunc eft, utrum pr<e- contraftus non fit de dando vel faciendo, terea adhuc pacdci vel contrahere detur, quam
,§• 7 ? 8 -
An 'muti- & promittitur , quod alteri prorfus inutile effe manifeftum eft ; promiffto fert>an' lium pro. da non e ft • Etenim li quid alteri prorfus inutile eft; nec is commodum quod* mi(fio fit" dam habet, fi prasftetur, nec damnum quoddam incurrit , fi non prseftetur, valida* Perinde igitur cft, five praeftetur, live non praeftetur , conditione promittam nec in melius, nec in deterius mutata, utrumlibet horum fiat . Quoniam ita. que ratio nulla eft, cur prasftari debeat, quod prorfus inutile eft promiftario, fine ratione autem fufficienter nil fieri debeat , cum nil temere fit agendum (§.278.); promiiTa autem non ferventur, fi quod promifTum eft non fervatur (§.430.); fi id promittitur, quod alteri prorfus inutile efte manifeftum eft, pro- miffio fervanda non eft.
k Offenditur etiam hoc modo. Si quod promittitur alteri prorfus inutile eft;
id nullo fine (§. 932. Ontol. ), adeoque temerarie promittitur ( §. 277. ). Enim- vero temere.nil alteri promittendum (§ 771.) , nec fadta promiflio acceptanda, fi temeritas promifforis fuerit manifefta , imrao acceptatio remittenda, fi poti eam demum illa innotefcat ( §. 773.), Naturaliter igitur obligatus non eft ad fervandum, qui temere promi fit. Quamobrem nec fervanda eft promiflio, fi id, quod alteri prorfus inutile eft, promittitur.
Si tibi promitto , me per triduum e» aedibus meis non foras proditurum , tua vero non in» tereft, utrum ego fim domi, an alibi i nulla fa- ne ratio eft , cur iftiufmodi promilfum fervare debeam . Neque adeo dici poteft , temerariam iftiufmodi promiftionem efte fervandam Et ita dubio procul intelligendus eft Cicero offic. lib x. quando negat fervanda ea , quae fint iis , quibus promiferis, inutilia * Ex.gr. promitto Titio
mtf daturum librum quendam afgebraicumqui Algebrae omnis ignarus eft , nec ullo ejus addh fcendae defiderio flagrat . Non dicendum eft l librum hunc Titio efte inutilem , adeoque non ftandum promiflis. Poteft enim librum vendere 6c pretium in alios ufus impendere , veluti emendo librum fibi utilem. Manifefta igitur requiritur inutilitas , quae promiftionem inefficacem reddit.
$• 799 -
O
Quando pa- Quoniam in pa&is confentitur in idem promifTum (§.788.), promifTum vero Ha ob /«w. fervandum non eft, fi id alteri prorfus inutile efTe manifeftum eft (^-79^J> tilitatem nec pa&a funt fervanda ., in quibus quod promittitur prorfus inutile eft ei , cujus non fervan- inter effe debebat , ut fervarentur . da ,
De inutilitate difficile eft judicium t cave# ; dum itaque , ne id prxeipitetur , inprimis autem ne quod tibi mutile, idem etiam alteri inutile judicas. Hinc immfeftam elfe debere inutilitatem fupponimus, qualem loquitur exemplum paulo ante datum inot.%,79 8 ) • Quemadmo dum proiniffa prorfus inutilia inter temeraria retulimus in demonftratione propofitioms praecedentis i ita etiam de utilitate promifli 5 c con- fequenter pafti (§.788,) , judicium efle debet
ejtus , qui fibi quidpiam pa&u* eft (5.771-) i nifi per fe evidens fuerit, nullum ipfi accedere emolumentum , vel commodum , fi paftum fer* vetur, nec quicquam emergere damni , vel cef- fare lucri , fi non fervetur . Praeftat itaque in praxi , ut , fi quis a pafto recedere velit ob inutilitatem alterius , ejus potius confenfu hoc faciat , aut , antequam faciat , alteri exponat , quaenam fibi fint rationes, cur nullam ejus efle •redae utilitatem »
\
$CQ*

De modo fefe alteri obligandi . §. 800.
179
Qu<e valide promittuntur , de iis etiam valide paciscimur : & quomodo valide pro- De quibuf. mittitur , eodem etiam modo valida fit paBio. Etenim pa&um initur confenfu pa nam<? quo»
cifcencium in idem vel eadem promilTa (§.788.)« Quamobrem patet, de iifdem modo valt- valide contrahi polle, qua; valide promittuntur, & eodem modo validam fieri da fiat pa *
pa&ionem, quo valide promittitur.
Hatc propofitio cum immediate fluat ex defi- lixe admodum demonftrata funt , ea ad padai nitione padi , a quo naturaliter non differt etiam, feu conttadus appltcari pofle, immo de* contradus ($.794. ), inflar axiomatis de padis, bere , quemadmodum jam ante monuimus \»not, vel contradibus fumi poterat . Placuit autem §.791. > > verum etiam ut beneficio hujus prin- ejus difertam facere mentionem , non modo ut ctpn ad pada , feu contradus eadem adu appli* tanto clarius appareat, qua: depromiflionejpro- cemus, ficubi opus eft.
§. 801.
PaBum perfonale eft, quod ad perfonas pacifcentium reftringitur, ita ut non -PaElumpet, nifi una alteri pro le obligata efle velit ad praeftationem , de qua conventum fonale e> eft. Reale vero eft, quod ad perfonas pacifcentium eo modo non reftringitur, reale quid fed in quo non tara perfonarum pacilcentium, quam rerum proflandarum ha- fit .
betur ratio.
Eodem modo jam fupra promifliones divifi- in perfonalibus confentiant pacifcentes in promus in perfonales 5 c reales (§.537*) » ut adeo miltiones perfonales, in realibus vero inreales.
%
§. 802.
Si in paBis tantummodo mentio fiat perfonarum , quee idem ineunt , ut conflet , Quando
a quibufnam paBio fuerit faBa \ paBum perfonale non eft» Etenim fi tantummo-p^*" 1 per- do perfonarum pacifcentium fiat mentio, ut conftet , a quibus pa&um fuerit fonale vide* initum , ideo idem ad perfonas pacifcentium non ita reftringitur, ut obligatio ri pojfit , nonnifi eorum perfonas tangere debeat . Quamobrem cum pa&um perfonale *l uod mn non fit quod eodem modo non reftringitur ad perfonas pacifcentium (§. nec perfonale erit pa&um, fi in eo perfonarum faltem fiat mentio, ut conftet, a quibufnam pa&io fuerit fa&a.
Contingit hoc , ut nomina contrahentium in mina pacifcentium Sc padum reftringere ad eo- tontradibus & padis exprimantur , quando ea- rundem perfonas ; quorum hoc requiritur , ut «em in fcripturam rediguntur . Nemo autem padum fit perfonale t$> 8 oi,). n on intelligit differre inter fe exprimere no-
§• 80$.
Si paBum fuerit perfonale & unus pacifcentium moriatur ; paBum attinguitur . ?
Etenim fi pa&um fuerit perfonale, unus contrahentium ad proflandum id, de ? Uo conventum eft, non tenetur alteri nifi pro fe , nec obligatus efle vult ad ^proflandum, nifi ipfi (5.801./. Quodft ergo moriatur is, qui debet , nemo.
qui ad id proflandum fit obligatus, confequenter a quo idem exigi pote* tat: quodfi vero moriatur alter, cui debetur, nemo eft, cui alter ad proftan-* oum id, de quo conventum erat, tenetur, & qui idem exigere poteft . Quamobrem.perinde eft, ac fi pa&io nulja fa&a fuiftet. Pa&um igitur perfonale ex- tln guitur morte unius pacifcentium.
Ia pado perfonali obligationes & juraiifdem refpondentis perfonis contrahentium ita inhae-
1 ale
t»
paci■

280 Pars IH' Cap. IV..
rent , ut ex ii» in aliam trmfire: nequeant jura non ponantur, nifi politis- obligationibus » ($.801-.') , a deoque tam obligationes pcrfonales ex quibus oriuntur zj. pare. i. Jur.nat.) > funt, quam jura perfonalia funt C0. *43*), qua? quemadmodum fublata obligatione jus fubfillere morte perfouarum expirant : quod eodem mo- nequit, ita jure extinrto obligationisnuilusam* do, quo id olienfumelt de jure perfonali piius efle poteft efo-rtas , eonfequetuer &. ipfa.
de obligatione etiam perfonali patet. Imn:o cum, inutili», efficiuw * tdeoque evanefcit..
804-,
/ •
TaBum, Pa&um temporarium dicitur, cujus duratio ad certum; temporis fntervallunt tempora- reftringitur. JSLtcrnum vero vocatur, quod nunquam liniendum, feu cujus du. tium & ratio perpetua e/Te debet, hoc eft, quamdiu extiterint ex utroque contrahen- <eternum tium parte aliqui, in quos, obligationes & jura.quae parta infunc. ,, tranfmitti quid fit ^ poflunt..
Hoc lenfu in fcriptura facra. parta-Dei cum- ipfa etiam pax , de qua; conventunv eft, aeterni Patriarchis inita dicuntur * terna , & foedera vocatur *. pacis hodienum aeterna appellari fblent immo.
§. 8
O -al" r PuBa tam temporaria , nifi exprejje conveniatur , morte ■ altcrutrlut pacifccntim 2 61 finiri debere*, quam, teterna perfonalia ejfe nequeunt ’ y fed omnia realia funt,
potoria' 7 ^ Etenim fi partum fuerit temporarium, duratio ejus ad certum temporis inter* aterrm ^ vallum reftringitur ( §. 804.)... Quamobrem cum neuter pacifcentium norit, utrum * terminum illud vivendo attingere poftit,, nec ne partum ,, cujus duratio ad certum tempus reftringitur, ad' perfonas contrahentium reftrirtuni’ eflfe intelli* gi nequit. Quoniam itaque partum perfonale non eft, quod ad perfonas contrahentium minime reftringitur f§.8oi.);, parta, temporaria perfonalia effe nequeunt . Quod erat primum
Enimvero cum parta contineant promiftiones,. in quas contrahentes confen- tiunt (§.788. ), confequenter per ea jus quoddam ad id, quod fuum eft, alter contrahentium in alterum transferat (§.784.), ia voluntate vero transferentis; pofitum eft, quomodo idem in alterum transferre velit (§«n.};, fub hae quo* que condicione unus alteri ad certum tempus fefe obligare poteft, fi uterque eundem terminum vivendo attingat. Quodfi ergo haec conditio parto adjiciatur , per eam ad perfonas contrahentium idem reftringi manifeftum eft . Quamobrem cum partum perfonale fit,, quod, ad perfonas contrahentium refiringi* ^ tur (§.8or.); partum temporarium erit perfonale,. fi liat fub hac conditione, fiquidem uterque iftum terminum vivendo attingat, feu fi neuter ante eunden» moriatur, confequenter fi exprefte adjiciatur, quod morte alterutrius pacifccn* tium finiri debeat. Quod erat fecundum ..
Quodli partum fuerit aeternum,, idem nunquam- finiri debet (§.804. ) • Q u *‘ mobrem cum repugnet,. finiri morte alterutrius pacifcentium & nunquam lini' ri; ad perfonas contrahentium partum aeternum reftringi nequit.. Quoniam i ta ' que partum perfonale efte nequit, quod ad perfonas pacifcentium reftringi po« teft (§. 8or.),' nec partum aeternum perfonale efte poteft . Quod erat tertium .
Denique cum parta omnia vel perfonalia , vel realia efte debeant ( §. 8or.)> teterna autem nunquam , temporaria vero nonnifi fW> hac exprefta condition® inita, quod morte alterutrius pacifcentium extinguidebeant, perfonalia eflepo/' fint per demonfi rata \ parta aeterna omnia, itidemque temporaria realia funt, n 1 * 1 fub hac exprefta conditione fiant y quod morte alterutrius pacifcentium extiQ* gut debeant. Quod erat quartum.
Ne forfait Jit , qui exifiimet, parto tempora- figitur, vivendo, «tigerit j feqUeiltia addi ria tacite adjici po.le hanc conditionem, liqui- fultum duxinms.
dem uterque terminum iitum, qui eidem pr«. s
806*

l8r
J)e modo fefe alteri obligandi •.
%. 80 6.
Conditio per fe inejfe dicitur promijfoni , vel pafto , fi fine ea jpraeftatio «jus, Quando quod promi flum , vel de quo .conventum eft, -concijfi nequit.' conditio pet
\ fe i»Jit pro -
Ex.gr promitto tibi fumtus' ad gradum Do- ad gradum Doftoratus obtinendum proflari pof- •mifjiom , ftoratus obtinendum neceflarios. iNemo non in- funt fumtus , nifi Doftor (fieri velis . Pr*ftatio vet paBo , telJigit, me adeos prxftmdos non obligari, ni- adeo ejus , quod rpromittitur abfque hac condiit fiDoftor fias. Promifiioni igitur per fe ineft tione , fi Doftor fias , concipi nequit , «a de lute conditio , fi Doftor fias : neque enim ulli <caufa per fe inefie dicitur promifiioni.
807.
Conditio , qua per 'fe ineft , promijftoni , vel pafto , pro exprejfe adjefta habenda • 'Cuinam, Quodfi enim conditio promilfioUi , vel .pafto per fe ineft , fine ea prasftatio tequipoi. ejus, quod promittitur, vel de quo convenitur,, concipi nequit (§. 806. ) . Qua* l e * ( + mobrem qui vult tibi hoc praeftare, is velle nequit nifi fub conditione ijfta, cenfequenter fi exprefie declarat, quod hoc pnrftare velit, exprefie etiam hoc ipfo declarat, quod prarftare'velit fub ifta conditione -. Patet itaque conditionem , quae per fe ineft -promifiioni, -vel pafto f pro exprefie adjefta habendam effe •
Quodfi demonftrationem praefent^m adexem. peditaturum, fi Doftor fies; confequenter hanc pium modo datum ( not- §. 806.), applicare vo- conditionem exprefie adjeftam ede,cum iifdem lueris, ea clarior evadet. Nimirum ftatim per- verbis, quibus voluntatem fuam de fuppeditan- fpicies, qui dicit ,fe tibi fuppeditare velle funi- dis fumtibus ad gradum Doftoris obtinendum 'tus ad gradum Doftoris obtinendum neceflfarios, neceflariis declaravit , etiam fignificayerit f fe ■eundem re ipfa dicere, fe hofce fumtus tibifup* hofce fuppeditaturum, fi Doftor has*
§. H08.
Quoniam conditio , qua per fe ineft promijftoni , vel pafto “pro exprefie adjefta g u ; „ nn ^ habenda (§. 807.); pro tacite adjefta haberi nequit . quipolleat *
Nimirum quod verbis perfpicue fignificatur ] id non necefle eft aliundedemum ut colligatur.
Quamobrem nec'tacite dici poteft adjeftum.
§. '8op.
Eodem modo intelligitur , conditionem , qua tacite adjicitur , per fe non inejfe An condi - promijftoni , vel pafto. Si enim per fe inefiet pro exprefie adjefta habenda fo_*/ 0 tacite ret ( §. 807. ), nec pro tacite adjefta haberi pofiet J §. 808. ), confequenter con - adjefta pro- tradiftorium eft., conditionem tacite 'adjici & per fe ineffe promifiioni vel mijfioni vel pafto (§. 50 . Ontol.), adeoque impofiibtie, ut tacite adjefta conditio infit ;*pfi patio ineffe promifiioni, vel pafto { §. 79* Ontol.). queat .
810.
r> • • dln paftis
Jaflis & promiJftonibus puris conditio in mente adjici nequit . Etenim conditio^, promif- tacite adjefta promifiioni, vel pafto per fe non ineft (§.809.) , adeoque pr x» fonibut pu* ftatio ejus, quod promiffutn > vel de qua conventum eft , fine ulla condirionew condL concipi (§. 806.), -confequenter etiam abfque ea fafta intelligi debet ( $. 428. ). thnes tact\ Quodfi vero promiflionibus <k paftis conditiones tacite adjicere liceret ^ cujusr^? adjici ^tereat iifdem non flare, pro arbitrio puras promifliones & pafta pura in con- poftint,-
dicio-

. >-
;
\
r •'
<‘ *
t 1
*
R".'
ditionata vertere poflet, ne iis flandum eflet (§. ^4.) . ,(Juod cum flt abfur* dum , pa&is & promiflionibus puris conditio in mente adjici nequit •
Refervationes mentales in promiflionibus 5c dum- Quod promiflor fufficienter indicat , id padis nullum habent locum, Cum enintinpro- contra ipfum pro verohabetur, non quodmen* iniflionibus ad animi noftri fenfa alteri inJican- te refervat (§*. 418.) . Qui adeo pure promit* da obligemur (§.4x6*) , adeoque etiam in pa- tir, vel cura alteropacifcitur 4 isdicere nequit, dis (§.788.) , refervationes mentales in pro- fe conditionate promififle, velcontraxilfe, promiflionibus , & padis mendacio aequipollent pterea quod in ipflus voluntate politum erat, (f*iJ7-) • Quodli autem padis & promiflioni* utrum pure , an conditionate promittere , aut buspuris coaditionera in mente adjiceremus, id contrahere vellet • Neque enim de eo quaeftio ad refervationes mentales utique foret referen- eft, quod facere potueris, fed quod feceris.
§, 8l I.
Si paSis & promiflionibus conditio quadam per fe ineft t aut tacite adharet , vel
- 'Quando conditio.
' a a pacifcente fupponitur\ promiflio pura non e fi , fed conditionata . Etenim fi pro- Zidetur mifiionibus & pa&is conditio quaedam per fe ineft, praeftatio, quae eft in pro* conditiona * m i^ s > fine ea concipi nequit (§. 806. )> fi vero tacite iifdem adhaeret , aut a
promittente, vel pacifcente fupponitur» necetfe eft , ut adfint rationes , per quas patet conditionem hanc, vel illam fuppofitam fuifife , alias enim recidimus in refervationes mentales modo improbatas (not. §. 810. ) , aut qui eam fupponit, verbis hoc fignificare tenetur (§.436.788.). Utroque igitur in cafu promiflio vel pattio fub conditione fadta intelligitur > confequenter pura non eft, fed conditionata (§.463.).
In hypothefi adeo propolitionis pra:fenrispa- non alium promittenti , vel contrahenti fuilfe diones & promiflio nes purae tantummodo vi- animum , fi vel alter aliter eundum fuerit in* dentur > fed non funt • Neque adeo promiflio terpretatus , ad conditionem, qua: per fe ineft & padio, quae pro pura habebatur tum demum promiflo , vel eidem tacite adhaeret , animum in conditionatam vertitar , quando tua intereft fuum non attendens • ne eadem adimpleatur- Qftendi nimirum poteft
§- 8l2.
Ad diem dld diem fieri dicitur promiflio , fi pracftatio ejus, quod promittitur , certo tem* quidnam pore fieri debet. promitta .
tx*gr. bi tibi in ftne Martu vel per quin-? dem prerkis lenfu ad dies vitae praeltandum
tur .
quennium quotannis promitto decem aureos , quod tamdiu praeftandum quamdiu quis vivit* promiflio ad diem fada intelligitur • Non eo-
§. 813.
PaSta qua. quia iifdem infunt promifltones ad diem fa8a y non funt temporaria . Et*
nam tem- enim fi promiflio ad diem fit, praeftatio ejus tunc fieri debet, quando dies ille toraria non venerit, quem illius terminum conftituere placuit ( §. 811. ) , adeoque ejus,
fmt. quod promittitur, praeftatio reftringitur ad certum tempus, non vero pafturn»
cui ea ineft. Enimvero pa&um temporarium non eft, nifi cujus dhratio reftringitur ad certnm tempus (§. 804.). Ergo padla, quia ipfis infunt promifliones ad diem fa&ac, non funt temporaria.
Differre pofle pada, quibus infunt promiflio- mifliones ineflc polfint* Conflat etiam finepro-
nes ad diem fada:, a temporariis vel ex eo pa** miflionibus ad diem fadis fieri pofle padiofle* tet , quod padis etiam aeternis ifliulmodi pro- temporarias.
r •'
<‘ *
t 1
*
R".'
§. 814*

Dt medo fefs alteri obligandi
§. 814.
iSj
FaBa temporaria non amplius obligant , quamprimum tempus , ad quod reflringi- PaBa * tur eorum duratio , praterlapfum. Etenim fi duratio padi ad certum tempus re- temporaria firingitur, neuter contrahentium ultra illum terminum fefe alteri obliga vit: quando fi.
Id quod per fe patet. Quamobreni ubi tempus, per quod durare debet pa&om, niantur, pmerl apium.; ceffat contrahentium obligatio . Quoniam itaque pafta temporaria funt, quorum duratio ad certum tempus rellringitur (§-$04.-), padlatem, poraria non amplius obligant, quamprimum umpus, ad quod rellringitur eorum duraiio, prseterlapfum.
Nemo alterum obligare poteft fibi ultra vo* tempus dttrationis prdi, ultra voluntatem fuam luntatem fuam, cum mutuo confenfu perficiatur eidem obligaretur, quia alter eundem fibi obli- obligatio (§.$?7 ) . quae nec in padlis aliter gatum elfe vellet : id quod qtum dic abfonutu .. contrahitur t §• 7S8. ) . Quodli adeo unus nemo non agnolcit.
picilcentiutn alte» adhuc obligati deberet ultra
§. 8rp.
Quorrlam padla finiuntur , quando tempus pratterlapfum , ad quod eorum m ^ e duratio reftrmgebatur , feu cum venerit terminus , durationi praefixus , quo&' e 2 uatur * per fe patet , tunc vero non amplius obligant (§.814.) i Ji quid palla temporaria vetabant , feu quid per ea jieri non debebat , elapfo tempore , per quod durare debebant , id a contrahentibus iterum fieri potejl . Et eodem modo intelligitur, fi quid paBum temporarium jubebat , feu per idem contrahentes facere debebant , id a contrahentibus iterum omitti pojfe .
Nimirum finito pido contrahentes refticuun* agere ; id quoque agere vel non agere licet ,
•tur in eundem ftatum, qui fuerat ante padum, quando terminus padi adeft , hoc eft* tempore fublato eo, quod per padum fuerat immutatum duratnnis pra:tcrlapCo,
Quod adeo ante -padum agere licebat , vel non
§. 8l < 5 .
PaBum renovari dicitur, fi pacifcentes inter fe conveniant, quod idem ultra Renovatio derminum, qui ipfi prasfixus fuerat , per certum temporis intervallum adhuc t>a 8 i quid •continuari debeat. Unde Fienovatio paBi eft conventio de padlo , cujus finis in-fit . fat, vel adell, per certum temporis intervallum adhuc continuando.
Quemadmodum in voluntate pacifcentmrcLpo- cita, quemadmodum initio iniri non debebant^ fitum erat , utrum padum inire vellent , nec Sc inita obligationem validam minime produce- J' c > ita in eorum quoque arbitrio eft , utrum bant , id quod ex iis tmnifeftum eft , qua: de -•jlud continuare velint , nec ne. N-mo igitur promiftionibus illicitis demonftrata funt > ita dubitare potell, quin renovatio padi fir mora- etiam continuari non debent , confequenter rc- liter poftlbihs , quando p*da femel inita non novatio fafti folius eft, non vero juri*- totelliguntur nifilicm.. Si enim fuerint llli-
817.
Quoniam pa&um, di renovatur, continuatur vel per tantiiiii temporis inter- Quid i* ■vallum, per quod duraverat, ve) per majus, aut minus (§.816.); fi paBum re- renovatione novatur, quoad praflationes in eo nihil immutandum, paBontm
non immUi
Non eft, quod excipias, nvuatovtenipore du- ter idem non polfe dici continuari , adeoque tandum. titionis, padum non manere idem, confequeaj ncc padum renovari * Tempus enim
Wolfii jus Natura Tom* HI* N n ad

284
Pars 111 Cap. IV.
ad elfentialiapafti non requiritur, quippequod nentur pacifcentes, idem pa&um fubfifiere dici- per praedationes, in quas confenferunc contra- tur--Quamobrem Uve paftuni , quod finiendum hentes, fubfiftit (§.788 361 ) i fed patto ac- erat, continuetur per totidem annos, vel dies, cidit eidemque intrinfecum tfi • Quamdiu adeo per quos duravit, five per plurcs, aut paucio' prxftationes tardem funt, tamdiu quoque pactum res, idem femper manet pattum, udem eft • Unde toto tempore-, quo «* eo-te-
§. '8l8.
Differentia Si in patio , cujus terminus inflat , vel adeft , epuidpiam ■mutetur quoad prafo. patii reno tiones , patium non renovatur ,* fed aliud initur . Etenim cum pa&um fit con- vatiapaBo ventio duorum vel plurium in eandem vel eafdem promifliones ( §. 788.), con- de «ctvo/«/'.‘fequenter eafdem praellationes (§. 361*) *, li quoad praellationes aliquid immutatur, pa&um idem non elt (§. 18r. Ontol .), fed div^rfum ( §. i%$.Ontol .). Quod*
fi ergo in pa< 5 to, cuju6 terminus inftat, *vel adeft-, quoad praellat iones quidpiam mutetur, fidem pa£lum non continuatur, fed aliud initur- Quod erat unum.
Et quoniam pa&um non renovatur, nifi quoad praellationes nihil in eodem mutetur (§. 816. )> idem in hypothefi ,propofitionis ];praefentis non .renovatur- Quod erat alterum.
Non inter inanes fubtilitates referenda di- -mox enim utilitas hujus jdjltia&iqois appare* dlinttio elt pa&i renovati & de novo initi : bit. 1
Quomodo Sint mutuo confenfu patiio nulla fit , nec renovatur . 'Etenim omnis pa&io con* paftum jiat ventio eft, qua duo vel plures in idem promififum confentiunt t (§, 788.), adeo. renovem que fine mutuo confenfu pa&io nulla concipi , confequenter nec iieri poteft-
Quod erat unum.
Quando .pattum renovatur, qui pa&um antea inierunt , inflante ejus fine, de ejus continuatione inter fe_ conveniunt <(§. 817.). Quoniam itaque qui inter fe conveniunt, iidem confentiunt (§.699.); line .mutuo .confenfu pa£tum renovari nequit. Quod erat alterum.
Prius ex ipfa definitione pa&i patet (5-788.), qua de renovationis modo agitur, ut citra ara* adeoque ut probetur opus non cft , placuit ta- bages confiet, eodem modo,pa<fiarenovari, fluo >mea idem adjicere in.propofitioneprasfenti, in -fuerant £a$a.
Quomodo Si quid ab uno contrahentium patio temporario finito fiat , quod nonnifi vi ejuf
patium ta. dem fieri poterat , altero confrio, nec diffentiente\ patium tacite renovatur. Etenim «ite rewye,finito pa&o temporario ceffat omnis obligatio ad id, quod vi ejufdem fieri debet ($. 814.). Quamobrem li eodem finito unus contrahentium faciat , quod nonnifi vi ejufdem facere poterat; hoc ipfo fadlo -declarat , velle fe adhuc eodem pa&o teneri * .Quodli ergo hoc fiat altero conficio, nec is dififentiat , dum ad declarandam voluntatem luam alteri tenebatur ; hoc ipfo declarat , velle etiam fefe adhuc .pa£to ifto teneri ( §. 659. part. 1. Pbil.prati, univ.) ; uterque igitur tacite in continuationem padti confentit ( §. 66 o.part. i. Phil.prati. univ.)> Quamobrem .qui ex paifto fibi invicem tenebantur itacite inter fe conveniunt, quod idem continuari debeat ($. 699.), JEnjmv«ro fi de >pa<fto , quod finitum eft, ultra terminum eidem praefixum .continuando .convenitur , paftum reno, vatur (§. 816.) • Pa&um igitur renovatur tacite, fi quid ab uno contrahentium eodem finito fiat , quod nonnifi vi ejufdem fieri poterat, nec alter fadti hujus
confeius diftentiat.

De modo fefe alteri obligandi ..
Ad renovacioneth patii maruu* requiritur yatur patium, idem quoque tacito renovari po- tonfenfus., quippe qaa^ fine hoc fieri nequit teft. Praeftat tamen expreflo, quam tacito con- (§-8i£,). Conlenlus tacitus eunti fit verus cou- fenfu renovari pa*fta , cum de tacito confenfu fenfus 66 z. p*rt. i, Pbdof.fraSt univ ,)i five fpes concepta fallere poflit • Sed hoc prudentia?, exprefle, five tacite conlentias , unum idemque eftde-quo in. prsefenti non. agitur.. eft.. Qiumobrem quod, expreila oomknftt. reno-- _
§. 821..
Quoniam pa 8 'um t quod erat finitum , renovatur , fi ab; uno, contrahentium Idem porro quid fiat, quod nonnifi vi ejufdem fieri poterat , altero confcio , nec difTen- expenditur.. tiente (§..820.);, idem etiam renovatum, intelligitur > (i quod vi pa&i ab uno con - trahentium §t , ab altero approbetur veluti. accipiendo , quod, nonnifi ex : patfo da* ti poterat*.
In hoc cafa tacita patii renov»tio> minus dif- cafu altero, non. femper fua. caret, diificulrate \ ficuliatis, habet* quam, in anteriori , ubi diflen ut ideo confiiltius efie dixerimus , ut confenfu fi» cellans habetur pro confenfu , quoniam m expreflo renoventur patia {not, a* 8iq«) , quo prafienti tacilius intelligitur num iatium ali- tutior fit fides . quod patio, unpuuri debeatcujus, probatio. in.
82Z..
Ex eadem ratione patet, fi pa&o finito pr te fictiones mutuat citra ullum differt lum continuentur y pa&um tacite fuijfe renovatum .
y
Adhuc uK terius ex •
Etenim quando, hoc fit ab. una parte,, patium tacite renovaram intelligitur (. $.820. ). Quam,- obrem cum ab una parte adhuc fiat K quanao. idem quoque fit ab alter» parte >, retie omnino
ex >ik>. infertur renovatio, patii tacite fatia , fi prolationes utrinque citra ullum dilfeufum ultra terminum patii continuentur.
penditur «*.
§• S23.
Si' pa&um tacite renovatur , per tantum temporis intervallum valet , quanto an - Duraiio.
tea duraverat * Etenim fi patium. tacite renovatur, fatio tantummodo declara. p a 8 i tacite. mus nos velle, ut patium ultra luum terminum continuetur, eodemque elapfo renovati , adhuc fubfiilat (§. 820. <&feqq .). Quoniam vero> nulla modo fignnhcatur, quanto temporis intervallo pactum, illud adhuc luuUltere debeatex lHentio utriufi* que contrahentium aliud colligi non. poielt, quam quod velint ad tantum terru pus idem eflfe renovatum, ad quantum initio erat initum . Quanaobrem fi pa- tiutn tacite renovatur, per tantum temporis intervallum valet., quanto antea duraverat *
Ex.grat- Si patium initio Initum per decennium duraverit, renovatum adannosdeccm in- telligitur . Quod fi enun per annos tantum quinque continuari adhuc deberet, exprefia conventione de tempore duranonis determinando opus erat , cum ahas uterque contrahentium aliud umpua in mente xefexvare pollet > *dea-
nullus. efl«i ei irt re co«fenfiw , fine quo conventio nulla mtelligitu (. §• 699 ) • Alt fi uterque contrahentium conientiat in tempus , ad quod duratio ejaldem patii an* ea erat re- itritium i non opus ell , ut ctxdenfus cxp^elle declaretur , quia nihil immutatum q* fil#atlCJ Utriufque abunde eolhgmtr'
§, 82^
Quomodo
Si initio fiatim convenitur , paftum, temporarium ultra fuutn terminum qpjtftwiar poftum >/. ri debere, nifi Jlatuto tempore Jignificatum fuerit ab alterutro, contrahentium , fe eo- tra termi . dem ultra eundem teneri nolle , aut donec ftatuto quodam tempore fignificetur , fe num pr*flU
N n * ultra

28 6' Pars III. Cap. IV.
totum con ultra certum terminum eodem non amplius teneri velle \ patiam non renovaturae! tinuetur vi. vigore prima conventionis tamdiu fubfijlit , donec dtjfolvatur . Etenim cum pa&a gtre prinu rfmt fervanda (§-709.) ea fieri debent, in quas pacifcentes initio confenferunt conventio * (§.788.)* Quaroobrem fi initio, ftatim conventum fuerit, patftum temporarium . ultra terminum continuari debere, nifi flatuto tempore figniticatum fuerit ab
alterutro contrahentium, fe eodem ultra eundem teneri nolle; ubi neuter eorundem id fignificavit ftacuto tempore, pa&um continuandum eft. Eodem mo. do patet, idem tamdiu efle continuandum ultra terminum certum , nifi alteruter contrahentium fiatuto tempore fignificaverit , fe eodem amplius ultra iftum terminum teneri nolle., fiquidem initio ita fuerit conventum . Non igitur opus eft, ut de novo confenfus declaretur inflante termino , quo padum finitur, cum ad' continuationem fufficiat confenfus expreflTus initio conventionis utrinque datus, ex quo nata eft continuandi pafti obligatio, nifi tempefli- ve fignificetur , fe eadem amplius, teneri nolle per demonftrata . Quoniam itaque pafturn non renovatur, nifi termino, quo finiendum , inflante de eo continuando conveniatur (§. H15.) ; in hypothefi propofitionis praefentis padum non renovatur, fed vigore primas conventionis fubfiftit per demonftrata . Quod erat unum.
Enimvero quando initio fuit conventum, ut patftum tamdiu valeat \ donec flatuto tempore alteruter contrahentium fignificaverit, fe eodem diutius flare nolle , unicuique permiflTum eft, ut pa<ftum diflolvat , quando ipfi vifum fue* rit. Quamobrem cum patfta fint fervanda ( §.789.); fi hoc ab uno fiat , ident 7 ^ ab altero ferendum . Patet itaque paftum in hoc cafu vigore primas conventionis tamdiu fubfiftere, donec ab alterutro contrahentium diflblvatur . Qiioi erat alterum.,
Exempla obvia habemus etiam in contra&ibirs quotidianis , velati locationis condu&ionis , ut adeo opus _ non fit propofitionem prarfentem exemplo aliquo illuftrare • Ceterum ipfa pro- pofitionis veritas admodum evidens eft, ut nullum circa eam dubium fuperefle poflit , modo attentionem tuam defiderari minime patiaris . Quantum enim juris anufq.uifq.ue pacifcentium
in alterum conferre & in quantum unufquifqut eorum alteri obligatus efle velit , ab eorum vo- JUntate un-ice pendet* Quam igitur legem con* traftui dicunt , ea etiam utrinque fervanda, modo nihil infit, quod promitti non poflit per ex , qua: de proraiflionibus in anterioribus fufe demonftrata funt: illicite enim promifla nttlluitt effs&una juris, habent.
§•
Prajiatio-' Praftationes mutua dicuntur, fi unus quid alteri prarftat , & alter viciflim nes mutua ideo ipfi praeftare debet. Non mutua autem funt praftationes ■, quando unus erwnmu .quidem alteri prtellare tenetur , alter tamen ideo eidem non viciffim quid tute ? w<f *pra?ftare debeat.
nam *
Ex.grat. Promitto tibi nummum aureum , tu des fibrum , ego vero viciflim tibi deno mus- nnhi viciflim ideo promittis librum quendam . mum aureum j praeftationes in qaa». confenli- Quando igitur inter nos convenit, ut tu mihi mus, mutu* funt.
$. 825.
Quomodo mutua ad fe invicem fe • fe habeant.
Quoniam praeftationum mutuarum una ideo fieri debet, quia altera fieri de- bet (§.82;.)’, praftationum mutuarum una fupponit alteram tanquam conditionem •
Ex.gr. St tibi dare volo nummum aureum , tu vero viciflim mih; dare debes fibrum quendam : ego nummum dare nolo , nifi tu dare velis librum > 5c tu dare non vis librum } nifi ego dare velim nummum . Quamobrem fi ego
tibi promitto nummum aureum 5c tu viciflj 111 ideo mihi promittis librum i ego utique promitto nummum, fi tu das libium , 5c tu promittis fibrum, fi ego dem nummum.
§. 827.
^ '

,-y»- ■
► i n f r— "* ri — • *e*cv' **n.~ i
De #Wo fefe alteri obligandi* $• 817.
287
i/ mutuas praftationes continent , «/;«/ pacifcentiumproflare nolit , £«oa Quando a
debet; nec alter ad id proflandum tenetur , /fi/i? , confequenter a pallo pa8o rw
recedere licet , /f recedit . Etenim ii pa&um prseftationes mutuas continet , ciere liceat • quod tu prseftare debes, ad id prasftandum te obligafti fnb hac conditione, fi & alter praeftet, ad quod praeftandum fe obligavit ( § 8 16. ). Quamobrem cum deliciente conditione promiflio, adeoque etiam paftum (§.800.), pro non facio habeatur ( §. J34.), confequenter tu non ex eo obligeris i fi alter pacifcentium prasltare nolit, ad quod tibi praeflandum fefe obligavit, nec tu id praedare teneris, ad quod ipii praellandum te obligafti. Quod erat unum . x
Enintvero qui non prseftat, ad quod prasltandum fe alteri obligavit, is a pafto recedit. Quamobrem cum tu prasftare non tenearis, ad quod praedandum r'— te alteri obligafti, fi alter tjbi non praeftet, ad quod prasftandum fe tibi obii- <
gavit per demonftr. n. 1. a pafto tibi recedere licet, fi alter recedit . Quod erat alterum .
Probe notandum eft , non denaonftrari , te obligatum effe, ut a pa&o recedas , li alter recedat i fed faltem hoc tibi licere , confequenter jus ab eodem recedendi tibi competere 170 . part. 1. Philofph praei, univerf. ) . Salvum igitur non obliante hoc jure manet jus tuum alterum compellendi ad fatisfaciendum obligationi fua?, liquidem adhuc res integra eft, mt quod praeditum noneft prseftaripofFc, quia
is fejpfum ab obligatione fua, qua tibi tenebatur ad quid praedandum , liberare haud quaquam potuit (§.674 ). In tuo igitur arbitrio pofitum ed, utrum a padtu etiam recedere velis, an ad praedationem cogere eund ni malis. Dantur autem fubinde ratione* , cur confultius videatur prius : id quod inprimis in Regum ac populorum pa&is obtinet, prouti luo loco clarius elu- cefcet.
828.
5 ; tu a patio difcedis , quia alter difcejfit prior ; fidem non fallis , nec perfidus Quando fu non es, Etenim fi tu a paifto difcedis, quia alter difceflit prior, hoc tibi face-»r perfidia re licet, nec ad id prseftandum teneris, quod praeftare promififti ( 827.), con** paBo di -
fequenter dici nequit, quod promifiTa non ferves. Enimvero qui promifla non /cedatur, fervat, is fidem fallit ($.759-)» non vero qui ad praeftandum , quod promife- rat, non tenetur. Quamobrem fi tu a padlo difcedis, quia alter difceflit prior, fidem non fallis.
Offendi etiam poteft hoc modo. $i praedationes funt mutuae t tu alteri praeire quid promittis fub ea Conditione, fi ipfe viciflim prasftet, ad quod fe tibi prseftandum obligat (§.825.), confequenter nifi a padlo recedat . Quamo- brem fi a pa&o recedit, & tu viciflim ab eodem difced-s , quia ille prior di- fceffit; haud quaquam dici poteft, quod non praeftes, quod te praeftiturum di- xilti. Dici igitur etiam nequit, te fidem fallere. Quod erat unum .
Quoniam adeo a padto difcedens ideo, quia alter difceflit prior , fidem non fallis, et fi contrarium ejus facias, ad quod faciendum fidem tuam adftrinxe- ras, non tamen dici poteft, te contrarium ejus feciflfe, ad quod faciendum ad' ftrinxeras fidem tuam, cum flunc perinde fit, ac fi hoc fadlum nunquam fuif- fet. Quamobrem fi tu a padlo difcedis, quia alter difceflit prior, perfidus non es (§. 766 .).. . v
Poterat etiam idem oftendi eodem modo , quo in fecunda demonftratione frius evicimus. Quod erat alterum .
Si i» fidem fallere diceretur, aut perfidias ac- ditione non eairtente : quod quam fir abfur- fufaretur , qui a pa&> recedit , quia alter ab dum , nemo non intelhgtt Qui condrtionate eodem prior difceflit > fidem quoque fallere di- fidem dat , vel adftringic , eam non dedtfle ,
«endus erat perfidiseqae accufandus , qui pro- non adllrinxiff; cenferutus e(t , conditione non mulionem conditioiuiam non adimplet , eoa- exiftente. Falleret demum fidem, fi conditione
exi-
!

Pars 111. Cap. IV.
288
exiftente fervar* nollet» perfidus foret, fi con» trarium ejus tum faceret , ai quod fidem fu*m adftrinxerat. Quando vero pacta ineuntur, quae mutuas prxftauones continent , qui conditionem offert id , quod fibi prasftari vult, intendit tanquam finem , adeoque propter eum unice paciicitur (.§• 616.. p, 1* Phtlpracl umv .) , Ac qui ei hoc praedandum fe alteri obliger conditionem accipiens , dum fibi viciflim aliquid prxftari vuit, ad nihil- fe alteri obligaret , aifi is vieiffim hoc fibi prxftlri vellet. Aounde igitur liqoet ita conveniri, ut uniufcujufque obliga t ia peni e«t ah obligatione alterius (,§.8<t. Ontol • > • Quatenus tamen »t«rque alterum fibi obligatum-efle vult ad id, quod promittit, prar-
ftandam». non liberum ipfi relinquit, numprx? ftare velit, an nolit , adeoque mutua obligationum dependentia a fe invicem non tollit ju$ cogendi alterum, ut obligationi. fu*., fatsfaciat. Aliud nimirum eft fi conditio eft obligata al. terius, fub qua tu eidem.obligatus efliivis: aliud vero fi diverfa fuerit ab obligatione con.iitio , Obligatio non mutat naruram feti fp Crtrn , ac tranfeat in jus propterea quod fubit vicem conditionis obligationis alterius : quatenus tamen vicem, conditionis fubit , effe&um quoque juris habere debet , nempe jus non fatisfaciendj. oblijationi fui , qua: jam libertati tua: fubjicb tur, cum antea eiden\ non fubjaceret.*
%
Num ad Si quis a paSlo difcedit aliquid jam prafiitit, ego autem ipfi' nihil' adhuc • pro* qu.d difce - fiiti\ ego ab eodem recedens, nihil ipfi. reft.ituere - teneor . Etenim fi alter a pa&o d-nti a pa. recedit, mihi- etiam ab. eodem, recedere licet ( §. 8*7. :: ) quoniam vero padh 80 tenear , f U nc fervanda ($-789.), ipfi ab eodem difcedere- non licebat. Quodfi ergo da- ubt ahqmd mnum incurrit,, quod, mihi jam quid praeftiterit y ad quod praefiajodum. vi padi rmbi jam tenebatur, antequam ab eadem cUfcederet,, non ego ipfi damjnum do<, fed ipfe- prajiitit . met j at fibi ( §. 488. part. x.fur. nat .). Quamobrem cum nemo teneatur refarci* re damnum, quod doJo vel culpa fua ; alteri, non dedit ( §.580.^. 2. Jur.. nat.); nec ego ipfi damnum, quod patitur, refarcire teneor. Quando igitur qui prior a pa&o difcedit jam aliquid praeftitit , etfi a. me ^nihil adhuc, viciflim fuerit, praeditumy nihil tamen eidem reilituere teneor..
Prxftatio integra, alterius fubit vicem condir ftiterit-Et cum ea. voluerim paftum, ex parte tionis prxftationis meae . Quando adeo totum mea adimplere , fibi, non mihi imputare debet quod pronufit , alter prxftare non vult , non. alter , quod nihil viciflim * me accipiat , coju 5 ipfi teneor ex eo quod partem quamdam. prx- iatuitu quid prxfliterat*
§. 8jOi.
, Si ego a paclo difcedenti , antequam quid preeflititj 'jam quid' prafiiti' , 6 *
Ad quid eo 4 sm quoque difcedere- volo , alter quod pr<efiitum efi vel afiimationem tjus rt* u * £ * tu ' a fiituere tenetur . Etenim cum praedatio mea fit conditio , fub. qua adter ad ali* £** 7 «- qu id praeftandum mihi tenetur (.$. 826.), praedatione mea jam adimpleri eoe- dolpit^a' Pi c con ^ t ‘° 1 adeoque alter etiam ex hoc tenetur ad viciftin; mihi quid prae- quid priT^ anc ^ urn (§*46?* )). confequenter fi a paulo difcedit nihil praeftiturus , ipfe in Ritum!. ' caufa . clt » ut jafturam mei faciam (<5.487 .part. z. Jur. nat.) > adeoque damnum dat fciens ac volens (§.488- part^z.Jur. nat ,) , coafequenter dolo fuo (§>7°f* part. 1. Phil.proff. univ.). Quamobrem ( cum damnum dolo datum fit refarcien. dum (§. s^o. part. z. Jur. nat. ); aut id quod prseflitum , fi fieri poteft , aut aefH* matio ejus reditui debet (§-572. part. z.Jur. nat .). Quodfi ergo a pa&o difce* dentiy antequam quid praeftitit, ego jam quid praediti, & ego ab eodem quo* ' que difcedere volo, quia hoc mihi facere licet (§.827.3; al ter quod praeftitum
eft vel aeftimationem ejus reftituere tenetur ►
Difpar omnino eft conditio ejus, qui a paifta prior difcedit , atque illius , qui poiterior di. fc«dit. Prior hoc facit nullo jare , cum teneatur pa<ftum_ fervire (. § 789.) , nnmo fidem fallit ac perfidus eft (§ 790.) poiterior vero ute:n facit jure fuo §. 817 ) nec fidem datam lulln , mulso minus p v ifidu* <ft t. i. 8ii-) .
Quando igitur prior a pafto- difcedit , quo'! im pratftat, non vult fpeftari tanquam condi* tonem fibi viciflim aliquid prxftandi:. hoc enint [uia inerat pafto, ab eo difcedere non poterit > [uamdiu ipfi hic animus erat . Et cum a pau»- iifcedit , omne quoque amittit jus , quod c* »afto habet, exigendi fcilicet , ut fibi viciifi-n
quid

De modo fefe alteri obligandi. a8p
quiff prxftetur loco ejus ,'quod iple prxftitit • fpeftet tanquam fub ifta conditione non pra>- Qui vero poflerior recedit, non-ideo recedit , ftuuni,, confequenter libi refervat jus ab altero quia ex pn&o alteri teneri non^vult , fed quia exigendi , ut ranrundem fibi profletur ab alte- nic eodem flare renuit , corifequenter nulla ra- <ro , quantum ip(i pr-seftitit , etli patiatur , ut tio eft , cur quod fub conditione pratftitit , u* ipaftum diflolvacur . ifibi viciflim quid profletur jam mutato animo
831.
Si ego totum praftiti , quod ex pdBo prceftare tenebar, alter vero qucd vicifim Qwd fa praftare debet , prxftarc non vult\ mibijur eft ad paBum implendum alterum com ciendum e ‘» pellendi. Etenim fi ego totum prteftiti, quod praeftare tenebar, ego paftum ex ^ ut * otum parte mea adimplevi, 'feu fervavi ( §. 450.■) ; nec amplius mihi integrum eft a pafto difcedere, quod alias liceret , nifi idem jam adimpleviflem ( §. 827.). te< i uam **■ Quamobrem cuin padla obligent ( §. 789 -) > mihi competit jus alterum adigen-*^*.^” d„i, ut'& ipfe fidem adimpleat ( 5 . 236 part. i.Pbil.praB. univ. & §. qjo.buj.). s\ veceiitt • icitur ego totum prseftiti, <quod ex pa&o - praftare tenebar , alter vero quod viciflim praeftare debet praeftare non vult i mihi utique jus eft paftum implendum alterum compellendi-.
Probe notandum cfl , quietum differentia intercedat inter.'jus cogeuii alterum ad proflandum, antequam ego quid praediti, Sc pollquam ego prxffiti id , ad quod tenebar • Etenim li mihi eft animus fervandt .pafhim , confequenter pratffaiidi id , ad quod prieftanduJn obligatus lum , cum pra:flatio alterius (it conditio praedationis mea: C§. 2 i 6 ) > jus cogendi alterum mihi competit ad adimplendam conditionem : quod utique mihi comperit (.§.361.) , quia alter eum adimplere promilit ($.788.)« Enimve- ro ubi ego profliti vquod twihi proflandum erit, ego conditionem ex parte mea adimplevi, adeoque jus mihi eft alterum compellendi ad prseftandum id , quod fub ea conditione fe prx- ftiturum promilit (§.470 ) , nec a pafto difce- dete dici proprie potelt , qui quod iple pra:- ilare debet , praeftare non vult , ubi alter,jain priftitit, quod debebat, fed rettius folvere debitum nolle dicendus. Aliter fefe res habet in
paftis praeflationes mutuis continentibus , quam in alijs promilfionibus conditionatis , in quibus conditionis ,poceftativa: adimpletio confertur in voluntatem ejus , <qui eam adimplere tenetur, li promi (fio valida effedebet: in illis enim vi pafti condicionem adimplere tenetur , quia ego proflare volo , ad quod praedandum iub ilta conditione fum obligatus . Quamobrem etli nullum mihi competat jus in promilflonibus fub conditione poteftativa ex parte promiflarii eum compellendi adeonditionem adimplendam, quia ad eam adimplendam fefe m;hi non obligavit'i •jus tamen hoc mihi compswt ex patfto , quod mutuas proimlfioaes coiuinec , quia-unus alteri le obligavit ad adimplendam conditionem , fub qua alter lefe ad pra:ltandum obligavit . Differentia heee fatis «nanlfefta eft modo anteriorum probe gnarus Attentionem 'fuarn deliderari
non patiatur.
$. 832.
Si qui prior a paBo difcejftt pxnitentia duBus idem continuare velit ; alter id An conti, •acteptare mn tenetur . Etenim quando alter a pa<fto prior difcedit , ab eodem nuationtm quoque tibi difcedere licet (§. 827.),'confequenter in arbirrio tuo jam pofitum paBi viola. eft, utrum illud continuari velis , nec'ne. Quamobrem fi alter poenitentia du- ti acceptare ftus idem continuare velit, tu ad idem continuandum obligatus non es ( §. 1 iS, teneatur al. part.i.Pbil. praB.univ.). Quoniam itaque continuationem acceptans , pa<ftum-> *** , cui ea a quo alter jam difcefterat, continuari vult ( §.2 . ); fi qui prior a patftodifcef- offertur. fit poenitentia fludlus idem continuare 'velit, tu id acceptare minime teneris.
Non hoc pugnat cum eo , ‘quod a pa&o di fcedentem ad idem fervandtim compellendi ti* ^ jus fit. Etenim jus hoc -tibi competit ex pa- fto i jus vero a pafto etiam recedendi idemque Pro nullo declarandi exfafto alterius. Tuiadeo arbitrii eA, quo jure uti pyelis: alter vero
‘fuo jus omne , quod ex patto habebat , amifit quemadmodum ex anterioribus abunde liquet • Sane qui declarat , fe pa&o teneri ‘nolle , hoc ipfo‘quoque jus omne , quod ex pa<So habet , omittit , quippe quod <x parte 'fui pro nulh» declarat •
§. 833.

Pars III. €ap. IV.
f. 833 .
ipo
Quid i i citum ,y? continuatio acceptetur .
Quoniam fi quis prior a pa&o difceftit poenitentia du&us idem continuare velit, alter id acceptare non tenetur ($.832.); 6 in continuationem confentit , pro novo paBo hoc habendum , confequenter novas quoque addere pro lubitu potefi conditiones .
Nimirum in arbitrio alterius jam pofitumeft, Sibi iifiputet » quod fidei tem?nta®' poenas dare utrum conditione* pa&o priftino adje&as aece- cogatur - Longe adeo melioreft fidem fervantis, ptare vehe , nec ne . Quodfi enim nolit , nec quam fallentis conditio..
«e ad continuationem compellere po.teft (§.531.).
$• 8 54 .
Si quis fidem prior fefellit in alio pa&o , «0» licet tibi recedere a pa&o alio. Si An ft quis alter fidem fuam fefellit in alio pa&o , tibi jus eft recedendi ab eodem pa&o
fidem fallit ( fc. 827.), non vero ab alio, in quo alter fidem Cuam non fefellit , cum hic in aho pa- nulla adfit ratio , cur ab eodem recedere liceat. Quamobrem fi a pa&o alio re*
61 o .ab alio cedere vis, fidem datam fallere vis {$.790*/, confequenter fidem datam falle*
recettre li- re vis, quia alter prior fefellit. Enimvero quando alter fidem datam in alio ceat • pa&o -fefellit, obligationi fuas non fatisfecit (§.765.). Tu igitur non vis fatis* facere obligationi tuae, quia alter eidem non fatisfecit . Afi fi alter non fatis* facit obligationi naturali, non ideo tibi permifTum eft eidem non fatisfacere ( §. 6 ii,part. 1 Jur.nat.) - Ergo fi quis fidem prior fefellit in alio pa&o, noa licet tibi recedere a pa&o alio.
Non attendendi hic eft differentia , num in nulla habenda ratio eft , quemadmodum ex dfr pafto alio quis fefellerit fidem fuam, antequam monltratione mtelligitur. Jura 5 c obligationes, poiterius fuerit initum, an vero hoc faciat, ubi qua: ex diverfis pactis vemunt , a fe lavice» pofterios jam initum fuerit . Temporis enim numme dependent.
i- 8 35 -
. , Si utrinque prceftita paria fint & unus pacifcentium a pa&o recedit , alteri quo. Qutd^ Itet. q Ug e odem recedendi jus eft i ft vero hoc facit , alter ipft ad nihil tenetur . Et- tum /tt , /< en ; m (1 utrinque prarftita paria fint , perinde eft ao fi nihil adhuc praeditum
paubus u. fuijTet ^
confequenter fi unus a pa&o recedit, nec id continuare vult , perinde trinquepra. ac ^ a p a & 0 iniro ftatim recefliftet . Quam-;brem cum tibi jus fit receden- ^V/**** a ^ 1 a P'^ 0 » quando alter ab eodem recedit (5.8x7.); quin tibi etiam ab eodeffl ^dat recedendi jus fit, quando utrinque prseftita paria funt & alter ab eo recedit,
dubitandum non eft . Qiiod erat unum.
Enimvero quoniam utrinque paria funt praeftita , dici non poteft , te alteri quid praEftinfte fub ea conditione , ut tibi viciflim quid praeftet , confequetuer tibi propterea damnum dari , quod a pa&o recedit ( %. 488 . part. 2, Jur.nat.). Quamobrem cum nihil adfit, quod relarciri dcbeai ( ilo.part. z.)ur. nat. ) i fi tu a pa&o etiam recedis ad nihil alter tibi tenetur. Quod erat alterum .
Non minus fieri poteft , ut quis a pa&o recedat , fi utrinque paria jam fueri.it praedita , qu3m fi a neutro aolv.c qu dpiam p'a»itmm-fue- rit. Quod tibi nafcitur jus a p.x&o reterendi , fi alter reccdt, id mde eft , quia obligatio tua dependet ab obligatione alterius , ita ut li hic fux fatisfacere nolit , nec tu ad datisfaciendura
tua: compelli poffia . Eadem ratio adhuc fubli* ftit , -quando pn ia jmi fuerint praefttta utrinque , t * 1 "!f rrnii cum p-&um quoad reii.'u« prxftinoius ronitderan , ofti mftarpaft» ciijaf* daru pecuiu r;S , a quo r=-« fditur, dum nihil adhuc ab ucraque parte praeituutn-
V

De modo fefe stlteri .obligandi* 2pi
§. 8 36.
Vatium diffohi dicitur, vel etiam folvi > fi contrahentes ab obligatione , qua Q. u *d fit Ubi invicem tenentur ex pa&o, liberantur. Quamobrem patet, fi pa&um difioU difiolutio vitur , antequam ex eo quid fuerit pr<eftitum , perinde efle ac fi nunquam fuiffet fa-I^li. 8 um y fed ab initio fiatim fuijfet nullum •
Equidem hic nobis non* eft animus explican- tamen ha&enus oftendimus , quomodo a paftis di, quomodo ab obligatione lua liberentur, qqi non fine perfidu difcedatur , addendum adhuc d concrittu fibi invicem tenentur > quoniam erat, quomodo fine perfidia hoc fieri poflic.
\
i- 8 ? 7 -
Quilibet alterum ab obligatione fibi aliquid prafiandi fola voluntate fua liberare a -ri^ poteft . Etenim fi tu mihi obligaris ad aliquid praeftandum, mihi jus eft ad id, quod praeftare debes ( ^ z$. part. i.Jur. nat.) . Enimvero jus meum remittere llaalterum poffum (-. ii 7 *)> fola voluntate mea ( §. 95 *)- Quando vero idem remitto, tu a b obliga- ab obligatione tua liberaris (§.$7. )• Patet igitur quemlibet alterum ab obliga- tiene libe. ■tione fibi aliquid praettandi fala voluntate fua liberare poffe. rare poftit,
Xoquimur hic de obligationibus , quas ab ho* les T a tua unice voluntate pendebat . Dum vero 'mininus fido fuo corur.huncur , non vero de jus remittis , idem extinguitur t 5.97.) , adeo- ■connatis , qua: a natura veniunt : ui has enim que quod femel erat qu«efitum iterum amitti- homini poceitas nulla eft , quemadmodum alibi tur . Quidni ergo a tua etiam voluntate pen» deinonltravimus (.§• i?o, p. 1 .Phtl. pracl. umv ). deredebet, nam jas femel quaefitmn lterumamit- Ex demonltrattone autem mteiligitor , te alte- tere velis ? Nemo dubitare poceit , nifi qui jus rum liberare ab obligatione , qua tibi tenetur , libertatis naturalis animo non comprehendit leuiiflione juris tui , quod. num acquirere vel- (§. is 6 . part• 1 ,/«r, nat.),
\ §. 838.
Si uterque contrahentium alterum ab obligatione , qua fibi ad aliquid praflan • Quomock dum ex patio tenetur , liberat; pa 8 um diffolvitur. Etenim fi uterque contrahen- paBum a tium alterum ab obligatione, qua fibi ad aliquid praeftandum ex pafto tene- contrahen- tur, liberat; per ie patet contrahentes limul ab obligatione, qua fibi invicem tibus di/- ex pafto tenentur, liberari. Enimvero pa&um diffolvitur-, fi contrahentes ab folvatm, obligatione, qua libi invicem tenentur ex pa&o, liberantur (§.836.) . Ergo fi uterque contrahentium alterum ab obligatione, qua fibi ad aliquid praeftandum ex patio tenetur, liberat; pa&um diffolvitur.
§. 839.
Quoniam quilibet alterum ab obligatione fibi aliquid praeftandi fola voluntate Qucd dif. fua liberare poteft ( §.837.), fi vero uterque contrahentium alterum ab obit- filutio a gatione, qua fibi ad aliquid praeftandum ex pa&o tenetur, liberat , pa&um dif. contrahen- ’ folvitur (^-836^.^; pa 8 a±contrahsntibuf diffolvere licet , fi iifdem flare nolunt . tibus faB*
licita fit .
Oftendimus in propofirione praecedente patfta 1 contrahentibus dilfolvt polle , ii potentiam > phyticam fpeftes j 111 praefenti autem evincitur idem etiam fieri polfe , fi potentiam moralem fpeftes, hoc eft, jure l§. i.f 6 . part.i. Phtl. pracl. *niv.) adeoque licite {§.470, part. i.Jur,natj •
Jus autem dijfolvendi pa£t* finit ex libertate natur Ut , quemadmodum lati' apparet, fi prin- cip.a , q ui&us in demonftrando ufi fumus , ad fontemftum reducere voluerimus {%.$gi.Log.) 1 id quod quodammodo jam infinuatum eft ( »et* 5.8 J7.).
O 0
84.O.
Wolfii Jus Natura Tom. III .

Pars 111, Cnp, IV.
840.
'191
Patla a contrahentibus diffolvuntur mutuo diffenfu . Divolvuntur enim , dirm QuodrtiJj 0 - uter q ue contrahentium alterum ab obligatione, qua libi tenetur, ad aliquid lutio fiat praeftandum liberat ( §. 838.), confequenrer declarat .fe nolle,ut alter Tibi ad mutuo «v*,j 10C proflandum Iit obligatus, ad quod pacifcens fe obligavit. Cum pacifceren- J en J u * tur, pa&um fiebat mutuo contenfu 819.), adeoque uterque declarabat velle fefe alteri ad hoc proflandum efle obligatum ( §. 658. p. 1. Phil.pr*&, univ.). Quando igitur padfum diflolvitur, a 'feiplo uterque pacifcentium difleniit (■§, tisy.part. t.Phil. prati. univ. ), confenfu quo pa&io erat fadla , in diflfenfum .mutato. Padla igitur a «contrahentibus diflolv.untur mutuo .dififenfu .
Pervulgatum eft, pa&a mutuo contrahentium 'quod vi ejufdem fieri debebat. Ita vero diffen* diffenfu diflolvi, ut ideo propofioonem prasfen- tientesconfentiunt, quateruis idem volunt, dum tem aliis verbis efferre non potuerimus. Probe uterque vult * fe ab obligatione, qua (ibi invi- tamen perpendenda eft demonftratio , ne male *-cem tenentur , liberos «fle , fea eam tolli debe» eandem interpretemur , definitione diffrnfus re , ad. oque paftionem pro non finfta habenda* perperam applicata (§*6f9. part \. Phd.praB. 'efle t §. 658. part. 1. PhU. pra&. univ. ) . Quare univ.). Diffentit uterque ab eo , quod vi pafti obrem ut pabh difloiutio mutuo diffenfu fad' velle debebat , quatenus non vult hoc.fieri ., .intimius peifpiciatur, fequentia addere lubet*a
§. 841.
Ta&um affirmativum O* negativum quid
Patlum affirmativum dicitur, quo convenitur de praeftandis : negativum Tero, quo convenitur de non faciendis. Quamobrem cum non repugnet, ut uno eodemque adlu conveniatur cum de praedandis, tum de non .faciendis J unum idemque patlum & affirmativum, negativum fimul ejfe potefl.
Ex.gr. Paftuni de non extruendis munitio* ‘tivum eft : paftum de auxiliis tnutuis in bello nibus ad fluvium territoria diftinguentem nega- /ferendis .affiruuuvum eft.
'§. 842.
tere licet, quod antea omittere non licebat , fi vero negativum *dijfolvitur , jam Jacere licet , quod antea non licebat .
Ita in exempli* modo datis ( not.%. 841.) , «terminat > affirmativo diffoluto , auxilia alteri pafto negativo diffoluto . munimentum ad flu- «bello implicito non mittere licet, vium extruere licet , qui utriufque territoria
'§. 843.
Promijfio patlum a contrahentibus diffolvitur, [fibi invicem promittunt , quod neuter ab qualis infit ^te™ exigere velit , quod ex patio ipfi debebat . Etenim fi paftum diffolvitur a putiorum contrahentibus, uterque alterum liberat ab obligatione id proflandi , quod vi dijjolutiom pafti proflare debebat, (5.836.) confequenter declarat , fe ab altero exigere
a contra non velle id, ad quod proflandum ex patflo ipfi tenetur , adeoque declarat»
hentibusfa- fe hoc facere non velle, & ad non faciendum fe obligat . Quamobrem cum
B<e . haec obligatio non faciendi contrahi non poflit, nifi promittendo ( §. 393- ); ^

Ve: modo fefe altent obligandi. 2 pg
pa&um a contrahentibus divolvitur, fibi invicem promittunt, quod neuter ah- altero exigere velit,, quod. ex. pado ipfi. debebat .
Evidens omnino elt, quamdiu. tibi fuerit animus abaltero exigend?, ut tibi praedet, ad quod, praedandam 'tibi obligatur» re velle non polis ut ad. id praedandum tibi non lit obligams , confequenter ve non polle habere animumlplum. ab obligatione fua liberandi • Repugnat adeo habere anhnum alterum liberandi ab obligatione fua St recinere animum ab eo exigendi, utprae- flet quod ex pado debet . Quamobrem qui pa- dum. diflolvere vult depouere debet animum*
ab altero-exigendi , quod ex pado fibi debetur confequenter dum* diflblvit * eo ipfo fefe obii- gat ad non exigendum , quod ex. pado libi debetur- Promiilio igitur non exigendi, quod ex pnfto debetur , qua haje obligatio contrahitur , diflolutiom per fe inell» nec ab eadem feparari poteft. Poterat idem ofiendi ex ipfa pronuflio- nis definitione (§.361-) > fed in re jam fatis, mamfefia prolixiores e fle nolumus»
§• 844-
Si' patifeenter paflum dijjolvunt, inter fe conveniunt' quod neuter ab altero exige- Conventio, te velit , quod ex pafto (ibi debebatur. Etenim uterque pacifcentium alterum li- berat ab obligatione proeliandi, quod vi p2di pracftare debebat ( §. 836.) zdzo.- l u 0 ven ' que voluntatem fuam determinant ad hoc non agendum, confequenter hoc tlum ' una decernunt 1. Tbeol. nat .). Enimvero qui una. idem decernunt,
inter fe conveniunt (§.698.) - Quamobrem li pa-cifeentes padum dilTolvunt, inter fe conveniunt, quod neuter ab. altero; exigere velit, quod ex pado fibi debebatur.
Conventio hxc padum diffolventium adui , promiflionem inefle offendimus ( not. §.842. ) ^ quo diiiblvitur , eodem, modo ineft , quo ante ut adeo plura.eam in rem dici non fit opus.,
§• 845...
facium prijlinum pa&o novo* contrario a contrahentibus dijfohitur .. Etenim fi Verus mo contrahentes padum , quod iniverunt, iterum difTolvunt, fibi invicem promit -dus^quopa. tunt, quod neuter ab altero exigere velit , quod ex pado libi debebatur (§. Sium acon- 842..), & de eo inter fe conveniunt (§. 843.) , confequenter in muruas pro-trahentibus milliones conlentiunt ( §. 699. ) . Enimvero ifiiufmodi conventio padum ^iterum df - (§.788.). Quamobrem patet, padum prifiinum pado novo contrario a contra hentibus dillolvi *
Atque nunc demum intime perfpicitur mo- pada diflolvendi modo addere nolumus, ne ju- dus , quo padum femel initum a contrahenti- Ito limus prolixiores , cum quae de eo dici ad- bus diflolvatur , & quod pacti diffolutio non huc poterant , ex anterioribus facile deducaa- ttinus , quam padum ipfum , quod diflolvitur tur*
«mtua fide nitatur C§'7$7-)- Sed plura de hoc.
§. 846.
Naturaliter paBum valet , antequam in feripturam referatur .• Pada enim fiunt An paBum mutuo confenfu pacifcentium in eandem vel eafdem promifiiones ( §. 788 .), vaieat, ar.^ Quamobrem cum obligatio non contrahatur nifi promittendo ( §. 393. ) ; obii, tequam in gatio ftatim adeft , quamprimum confenfus ifte fuit declaratus , confequenter feripturam non alia de caufa padum in feripturam refertur, quam ut in pofterum certo referatur, t confiet, de quonam fuerit conventum. Patet itaque naturaliter valere pada , antequam in feripturam referantur*
Sifcriptura ad pada convalidanda foreropusy tate alienum, nemo non intelligit . In feriptu- Pidum nullum confiltere pofl t , nifi in feri- ram rediguntur pada , ut , quando controversiam fuiflec relatum : quo.d quam lit a veri- lia oritur de eo , quod ex pado debetur , i A
O 0 » pra-

Pars III. Cap. IV.
probata non fit difficile , aut prorfus impofli- bile, 5c ut pr*f:indantur lites de e^, quod debetur , alias- facile oritur» ac fabinde non terminanda;: non vero eo fine» ut valida eifician^
tur*
§. S47.
Quomodo, de relatione patlorum in Jcrifturam sonvjniri pojfit ..
St convenitur inter pacifcentes , ne valeat paBum^ antequam fuerit in fcripturam relatum & fubfcriptum aut etiam Jigillo munitum ; antequam utrumque fd Bum non eji validum. Etenim pa£ta mutuo confenfu perficiuntur (§. 788., adeoque a vo. luntate pacifcent i am pendet, quandonam confenfus ipforum immotus intelligi deoeat. Quamobrem cum conveniunt inter fe» contenfum non ante pro immoto haberi debere» quam ubi pa&um fuerit in fcripturam relatum & fubfcri. ptum , immo etiam ligillo imprefiTum.nec ante immotus intelligi poteft (§► 428.). Quoniam itaque confenfus non ante adede intelligitur , quam pa&mn in fcripturam. fuerit relatum & fubfcriptum , immo etiam obfignatum , fine confenfu autem mutuo paftio nulla fieri poteft (§.819.); nec paftum efife pa* teft validum, antequam in fcripturam fuerit relatum, fubfcriptum, immo etiam figillo munitum, fi inter pacifcentes expreffe conveniatur, ne ante validum fit*
Quodfi animum ad’ demonftrationem attendas , facile animadvertes conventione pacifcen- tium non mutari naturae legem , ut fcilicet obligatio nafcatur non ex confenfu , fed ex conventionis in fcripturam relatione , nominum fubfcripcione & figillorum imprelfione.. Quando enim convenitur , ne ante valeat pactum , quam h»c fuerint facta > pacifcentes faltem nolunt fe pro confentientibus haberi , antequam contra&ui in fcripturam relato nomen fuunr fubfcripferint, & (igillum appofuerint : unicuique autem Jiberum eft, quibus lignis confenfum fuum indicare, & in quodnam tempus eam differre voluerit, refervata libi ad illud ufquetempus liberrate animum mutandi . Ceterum ita etiam pacifci pote,-at,.ut pattum quidem ftatim iit validum, nec concedatur ab eodem, refilire ,
quamdiu in fcripturam relatum minime fueritf fed umen non ante vimfuan» exerat, quam in fcripturam fuerit relatum, nomina fuerint fub-i feripta 6c ligillo imprefla- Quoniam enim pro3 milliones fieri poliunt in dienij de quo nullum eft: dubium* nec in dubitationem adduci poteft, conventionibus prsfig» polle pro arbitrio paci- fcentium terminum a quo . Quemadmodum ve4 ro pafta in fcripturam rediguntur , ut idtegra- eorum confervetur memoria, id quod inprimis opus eft, quando eorum duratio ultra hominum memoriam extenditur > ita nomina fubfcribun» tur , ne quis dubitet eam revera fuille contrahentium mentem, quam feriptura exprimit , & figilla apponuntur , ne de veritate fubfcriptia-: ais dubium fuperefie poffic.
§, 848.
adver- Naturaliter homini competit jus belli adverfus eum, qui paBa non fervar • Et- Jus violato enim qui pafta non fervat, praedare non vulc id, ad quod ipfi prseftandum luo rempaBi. confenfu obligatur (§.788.430.). Sed naturaliter homini competit jus belli ad» verfus eum, qui praedare non vult id, ad quod praedandum ipfi confenfu fuo obligatur (§.408.). Ergo naturaliter, homini competit jus beili adverfus eum, qui pa&a non fervat .
§. 849.
Pafiorum Q uon ’ a ni homini competit jus belli adverfus eum qui pafra non fervat violatio ^ 5 violatio paftorum jufia belli caufa e fi .
n tm jufia
belli cattja. Hoc nimirum bello perfequimurid, quod in- utique habenda eft ratio iu deliberationibus (ffl tercit, pafta non fuille fervata * quod adeo in bello fufcipiendo, caiu partiqulari facile determinatur . Et ejus
§. Z$o t

Ve modo fefe alteri obligandi • . §. k 8yo.
i
195
Plura de pa£ls in genere demonftrare ncplumus, non modo , quod ex iis in- Cur no» telligantur, quae de promiffionibus demonftrata funt in anterioribus (§.8^o.) ; plura de verum etiam quod, quando de contraftibus & pa&is gentium fumus a&uri t p a Sis /'n facile fuppleri poterunt, fi qua adhuc defiderantur generalia , unde particula- genere di - ria pendent, cum tunc eorum ufus ftatim appareat , iifdem per particularia cantui . lux qusedam affundatur, ut fiant clariora ac facilius comprehendantur, eadem- que hoc pa&o facilius memori* infigantur & eadem retineantur. Accedit, quod ita etiam confulatur iis, qui artis inveniendi rationem habent, ut perfpiciant, quomodo particularia non tantum anfam praebeant cogitandi de univerfalibus, verum etiam via haud raro faciliori ac tutiori ad ea ducant: id quod inftituto noftro maxime convenit, qui, quod jam aliquoties monuimus , fatis tamen inculcare non poffumus, lettori quoque tacite methodi tam fynthetic*^ quam analyticse regulas ac ufum infinuare volumus idem cum Seneca flatuentes, quod longum fit iter per praecepta, breve per exempla.
c a p u t v.
Ve %Affevevatlone , Jurejurando & Voto,
85 r.
*
A Sfeverare Idem efl ac confcientia fua tefte uti veritatisdi&orum: utadeo Affeveratio Affeveratio fit probatio veritatis di&orum per confcientiam teftem • Pa- quid fu, trio fermone dicitur ble .
Affeveramus nimirum vera effe, moraliterfci- vel negatur, efie verum, probandum eft, ut de licet, qua; dicimus, ne de veritate ditfforum fit veritate confiet. Affeveratio igitur probatio efi a dubitandum. Nifi tibi confiet, quod affirmatur, qua yeritas dirorum evincitur.
$. 8 * 2 .
Jurare dicitur , qui Deum jinvocat tefletit veritatis dittorum Sc vindicem mendacii ac perfidiae: ut adeo Juramentum fit invocatio Dei tanquam teftis de veritate didtorum Sc vindicis mendacii ac perfidiae- % ut< *
Ex- grat. Tefii* judici jurat fe vera di&urum « eo, quod exipfo quadimrus eft. Dixit adeo J* Vera diffurum de eo , quod interrogabitur • Ne judex vel alius, cujus mtereft , dubitet, ip- lum , cum a judice interrogatus refpondit , vela dixiffs , Deum teffem invocat , quod habeat animum dicendi verum , quando interrogabi- tu f > eundem invocat vindicem mendacii , fi animum nort habeat , quenr fe habere dicit , ac Perfidia: , ii interrogatus falfum dicat , mutato amnio . Juramentum adeo definimus in fignifi- 11 tu recepto . ut noa folum fuffidat Deo tefie
nti veritatis dnfforum , verum praeterea depo- fcenda fit poena divini tam mendacii , quam perfidiae. Etfi enim fupponamus Deum per fe efle vindicem tam mendacii, quam perfidiae , fi teltis veritatis diftorum invocatus fuerit j differunt tamen adhuc a Deo puniri 8c poenam divinam in fedepofcere, quemadmodum etiam in humanis accidit , ut poenam depofeamus in nos deliffum commifluros , quamvis per fe judex idem punire' (oleat , ubi voluerimus eum tanto fecuriorem efie debere , quod a deli&o nos ab» ffenturi iimus-
§•
Si quis dubitet , te moraliter verum loqui , nec hoc conflare pojflt ex eo , de quo Quand» iroa fiunt \ veritas diilorum probari nequit , nifi per confcientiam , aut Deum te - veritas di-
\ flem . r

zg6 Pars III, Cap. V ..
ftorum pro- flem * Etenim fi quis dubitet, num moraliter verum' loquaris , probandum eft* banda per verba tua cum cogitationibus tuis convenire (§. 150.) . Quando vero hoc con- sonfcten • ftare nequit ex eo, de quo verba fiunt, cum nemo praeter te ( §.2 1 -Pfycb.),
nam aut & Deum norit cogitationes tuas (§..235. Tbeol. nat ,), nemo etiam praeter te & Deum te~ Deum perfpedtam habet verborum tuorum cum cogitationibus tuis convenien. fle fn * tiam- Quainobrem patet, fi quis dubitet te moraliter verum loqui , nec hoc
conflare polfit ex eo, de quo verba fiunt \ veritatem dittotunv probare alitet non datur, quam per confcientiam,. aut Deum teftem:..
Quando probare potes logice verum efle, quod dicis, ex eo etiam condat , te moraiiter verum, loqui, adeoque non opus elt, ut veritas, moralis probetur : proba-tur enim per hoc, quod logice verum fit, quod dicis, logica veritas, tibi fit perfpeft» • Ex-grat- Sr dici».,, hoc anno- Mercurium per folem tranfiuirum , & alter dubitet , num moraliter verum loquaris , m vero» ipfi oftendas ephemerides , in quibus, phasnome- non prjedicitur » hoc ipfo patet veritatem logicam tibi elfe perfpeclam & te moraliter verum: loqui . Enimvero hoc non femper fuccedit , quando, veritas, moralis, in dubium revocatur
Ex-gr. Si teftis promittit judici, (e ad qusftio, nes libi propofitas verum dicturum j ex ipfa re, de qua quafiliones. proponuntur , conflare nequit , num tu ad ea* refpondens yerum loqus- ris moraliter . In hoc igitur cafu’ re moraiiter veruni; loqui probare non potes nili per confcientiam , aut Deum teitcm • Similiter fi dicis tibi elfe animum hoc ,. v.el'illud faciendi j num revera animum habeas, nemini praeter quam tibi ac Deo conflare poteit .. Quamobrem dictorum veritatem nec probare aliter potes nili per confcientiam, aut Deum celtem -
#. 8S4>-
Afleveratio ^ l ' *I U * S ' Abitet te moraliter verum, loqui , nec hoc ipfi conflare > pojfit ex eo y dc quando, fit^ uo Ver ^ a fi Uf *t , 6 ^ ejus interfit , ut de veritate dici orum fit certus ; affeverare boc licita * licet. Etenim fi quis, dubitet te moraliter verumu loqui, ejus tamen interfit, ut de veritate di&orum certus fitdidtorum veritas; probanda eft • Quoniam ta- men hoc i pii conflare nequit ex eu, de quo» verba fiunt, per. hypoth. probatione alia opus eft-. Enimvero cum. in hypothefi propofitionis praefentis veritas probari nequeat, nili per, confcientiam , aut Deum teftem (§-8y verba au,
tem temeraria non fint, quibus in< hoc cafu confcientiam teftem producis (§• 276.), ur ab iis fit abllinendum (§-,278. ) quin confcientia tefte uti liceat, dubitandum non eft . Quoniam itaque afleveratio eft probatio veritatis difto* rum per confcientiam teftem (§.850.)’, fi quis dubitet, te moraliter verum loqui, nec hoc ipfi conflare poffit ex eo, de quo verba fiunt', ejus tamen interfit,. ut de veritate di&orum fit certus, afleverare- hoc licet..
Dites forfitan-.pin hoc cafir etiam licitilfn ef- imice fufticere , ut dubitantis interfit certum fe Deo tefte uti - Eniuivero patebit deinceps , effe de- veritate diifloruni • lamio alias adhuc Deo teile non efle utendum , ubi alleverantii fubinde ede poffunt rationes , cur ultra afleve-- creditur vel tua non interfit, fi non credatur ,, rationem, non fit progrediendum •• conlequenter ut Deo» teile uti licitum fit , non.
§. 855..
AliiHcafus, tua interfit, ne is\ cui loquerisforfan dubitet de veriiate ditiorum' , qua ex eo y de quo verba fiunt , patere nequit;; affeveratio licita . Oftenditur eodem fe r ® modo, quo propofitionenr praecedentem demonftravimus..
Quar ad propoli donem procedentem annotavimus,, ea etiam de praefenti,, mutatis mutandis», valent-

De oAjfeverationc , Jurejurando & Voto « ap7
8 ^.
Afleverationes temeraria 'illicita funt* Qui enim temerarie quid a fle verat , te- a faverat!e merarie loquitur (851.). Enim vero temerarie ntf loquendum (§.278.) . Er- temeti go nec temerarie quid afleverandum, confequenter ^aflevcrationes temeraria; il- ri* illicit*'» licita; funt.
Afleverariones temerari* funt, qu* nullo fi- 'rationibus temerariis fibifacite cavebit, quicofc» ne fiunt ($-276 ) p confequentT quan.io di- fcienuam (uam exa&e cuftodire voluerit . Ra- dorum ventas non probanda t § 85 1 ) 'Quali tiones , q j* ab 1 is abitinendam efle fuadeut 3 obrem cum/demonliraverimus d. §. 8?j. 8*4.) , 'cum ad motiva pertineant, ia phUofophu mo» quandonam hac probatione-fit opus > ab aifeve- rali expendendae-
*’§• 8 57 «
Poena adjici dicitur ajfeverationi , fi afleverans declarat, -velle fefe ne Jn po- Ppnaquan- fterum quicquam (ibi credatur , aut ne ‘habeatur f pro viro honefto , vel mali do affevera. quidpiam libi fiat, nifi moraliter verum doquatur. tioni adjiciatur .
Poteramus equidem ex notione‘poe * hoc minali propofitionem ^raefentem accipere ma- demonftrare (.§.18?. p*rt.\.Phil.prxti,timv.) > dumus.
•fed ut evitetur prolixitas , pro definitione no*
§. '8 j 8.
Quoniam poena adjicitur afleverationi, ut tanto certius afleveranti credatur, Quando eum moraliter verum loqui; fi i *, cum quo tibi negotium efi , ajjeverationi fine ea non jit poena adjefta habet fidem plenam , ut fcilicet de -veritate di&orum non amplius opus» dubitet, poenam adjici non efi opus , confequenter/ hoc non obftante -adjiciatur , id nullo lit Jine , adeoque ajjevetatio -temeraria efi < § 276.).
§• 859.
Ajfeyeratio nuda eft, quae verbis conflat nonnifi certitudinem veritatis ditflo- AJjevera . rum iignificantibus, abfque poena adje&a* Poenalis vero ajfeveratio eft, quas poe- *' 3 nuda nam adjeftam habet. < 5 * poenalis ,
quanam.
Ita nuda afleveratio eft , quando dicis ; ‘te ’tum. Certitudo nimirum veritatis diflotum *- moraliter verum loqui adeo certum efle, quam quipiratur certitudini rei cujufcunque alterius, certum fit Solem in-caelo exift&re , vel nunc de qua alteri nihil dubii fupereft. Exempla ve- lucere > te hic Itare-, aut jam loqui > tibi efle ro poenalis afleveratiqnis patent ex ipfa definitae nomen , vel te in hac dignitate coniti tu- tione poenae afleverationi adjsft* (§*8f7. )•
§. 8 60»
Si is, qui quid ajfeverat , poenam ajfevcrdtioni adjicit; fc ipfum obligat ad fal- Obligatio f0 non ajfeverandum» Etenim qui poenam 'afleverationi adjicit , is declarat, quod nafcens ex nolit in pofterum quicquam libi credi, aut quod nolit pro viro honefto habe- afieveratto. h,fi falfo afleverec (§.857.), adeoque indicat hanc efle rationem ^ cur falfo*' quid afleverare nolit >{ §. $ 6 . Ontol.) , confequenter cum afleverando motivum P xnit * aliquod conneftit, ne falfo quid affaveret ( §. 887. Tfych. i) .Quoniam itaque feip- fum oblidat ad falfum non afleverandum, qui motivtim aliquod cum hac artio* connetflit (5. 118.^. 1. Tbil.pratf. univ .); fi is, qui quid afleverat» pcenam afleverationi adjicit ,’feipfum obligat ad falfo non affeVerandum.
Qui

xp% Pars 111 iap. K
Qui adeo fub poena quid afl*everat, omni ani- de ea confirmantur, qua; de a/Teverationeterne; mi contentione id agit , ut fibi credatur - Uo« raria paulo ante Q §. 858«) demonfirata funt.
§. 8£r.
- Quoniam qui fub poena quid alleverat, feipfum obligat ad falfum non afTe*
a **f!eve- Verar| dum (s. 860.), ex obligatione autem pafliva, quae ex atftiva refultat (§, rationi ad- j tS. part. j. Pfiil, pra 8 . univ. ; jus alteri nafcitur , in cujus gratiam te meti pfum ie 8 a alteri obligafti > fi poena in ejus arbitrium collata (§. i$,part. 1. Jur. nat.) ; qui fui pce- na icens na affeverat , in alterum transfert jus poenam in ejus arbitrium collatam a te
exigendi, nifi moraliter verum loquatur . Immo fluit hoc ex ipfa definitione poenae afleverationi adje&ae collata cum definitione juris ( §. 1 fS.part. i.fhil.praB.
, univ .).
Nifi enim hoc jus in alterum transferres p«- cam ad animi tui fenfa alteri patefacienda ob- nam exigendi , nifi moraliter verum loquaris , ligeris (§.853 854 ) . Et fi vel maxime inania inania verba profeirc s , dum poenam promiflSo' proferres , adverfus te tamen habetur pio ye* ni tdjtcis (<§-8f7*) • Quod facere non licet , ro, quod dicis (§■ 417. ).
§. 8$2.
Quando Quando nude affeveranti creditur, affeveratio poenalis illicita efi . Etenim fi is, ■ajfeveratio cum quo tibi res eft , aflfeverationi abfque poena adje&a habet fidem plenam, poenalis /V-confequenter fi nude afifeveranti credit (§.859.), poena temerarie adjicitur (§, licita, 8y8. )i adeoque poenalis affeveratio temeraria efl (§.859.). Enimvero affevera- tio temeraria omnis illicita eft (§. 8$6.). Ergo etiam aflfeveratio poenalis illici* ta eft, quando nude affeveranti credirur,.
Equidem non ignoro, vulgo de iis , qua: ha- me permovere potuit , ut ea omitterem , qux Aenus difti funt, pirum cogitare homines, un- ad intimiorem juris naturae cognitionem faciunt, mo facile praevideo fore haud paucos , qui ni- prazfertun cum per ea rectius pateat juris nif mium in cenfendis morious rigorem accufamri turje cum do&rina Chriiti confenfus. funt i non tamen fuf&ciens hxc ratio elt , qua:
Mala fibi, vel aliis imprecari dicitur, qui verbis declarat, velle fefe , ut fibi Imprecatio alteri mala eveniant, vel etiam eveniffent. Unde Imprecatio eft fignifica- quid fit. t j 0 voluntatis noftrae de malis , quos nobis , vel aliis evenire , vel evenifle cupimus •
Verbum imprecari plerumque in malo , fub- mah accipitur lignificatione , Mala fibi imprfl* inde tamen in bono etiam lmvutur figmficatu . cari, vel etiam alii idem iignificat, quod diris Quamobrem ne (ignificatui ejufdem vim infera- fe vel alios devovere , Subinde etiam dicite niu s , quid fit mala imprecari hic definire vo- male fibi vel alus precari .
,, luimus. Alt imprecatio fubitantivura femper in
t
5 . 864.
Quando Quoniam poenam aflfeverationi adjicit, qui declarat, velle fefe, ut maliq^ fub^poena^ eveniat, nifi moraliter verum loquatur (§. 857. ) , mala autem fibi impre- tmpreeatio . catur qui verbis declarat velle fefe , ut fibi mali quid eveniar ( 4 . 8 6 }. )i ^ rus quia-afi affeverando declarat velle fefe, ut mali quid fibi eveniat, nifi verum dicat, fubp<*‘ feveretur . na imprecationis ajfeverat.
Poena imprecationis femper refpicit perfonam tanquam feipfum confideret ($-659* Pfr c b- em ‘ afleverautis vel eorum , quos ita amat ut eos fsr ,), veluti liberos, vel amicum intimum*
§« 2
.{

2 99
De *Affeveratienc , Jurejurando & Voto*
§• 8 6S- .
Eum execrari dicimus , cui majora mala imprecamur . Unde Execratio eft Execratio majorum malorum optatio, veluti interitus, amiflionis fortunarum fecundarum, quid fit, permanfionis in adverfis fine ullo remedio ja&urae falutis aeternae.
Differunt mala gradu, ut alia aliis fint majora , Ut adeo eaeecrationem ab imprecatione di- dingueremus, illam ad mala majora reftringere libuit. Livius execrationem vocat 1.26. c. ay. ne quis eum urbe , tefto , menfa , lare reciperet, qui viftus acie exceflillet :-id quod definitioni noftrae congruit. Nolumus tamen cum aliquo contendere , num apud auftores probatae Latinitatis differentia inter imprecationem 5 c execrationem, quam aflrgnamus , conftanter ob- fervetur : neque enim nobis vacat loca omnia auftorum , in quibus vocabula occurrunt, evolvere Se ex contextu eorum figuificatum eruere,
& quod mconftantiae loquendi tribuendum , ab eo feparare, quod ad fignificatum proprium pertinet , quamvis optaremus , iiliufmodi proitare opus , Thefauri lingua iatinae magnificum titulum omni jure tuiturum Sc nobis legem , a qua recedere in definiendo nefas duceremus , impo- fiturum. Cum non probatam Latinitatem , fed rerum veritatem docere intendamus , quod po- iferius abfque fixo & determinato vocabulorum Iignificatu fieri nequit (§. 145.144. Dtfc.yr&l.) > inifituto nolfro abunde fufficit , fi vocabulis ia eo utamur Iignificatu , quem lifdem^ in definitionibus nominalibus tribuimus, ^
§. 866 .
Quoniam fub pcena imprecationis alleverat , qui afifeverando declarat velle Quando fele, ut mali quid libi eveniat, nifi verum dicat (§.864.), adeoque mala fibi affeveratio imprecatur (§.86?., qui vero majora mala fibi imprecatur , feipfum exeeratur jiat fubpoe. (§.865.); qui ajfeverando mala majora fibi imprecatur , vel fuis , nifi verum di-na exeera. cat, fub pcena exeerationis ajfeverat . tionis .
§. $67.
\
Qui alter mala imprecatur , eum odit , & fi hoc facit propter offenfam alterius , Cur aliis cupiditate vindiHae flagrat . Etenim qui alteri mala imprecatur, verbis declarat, malaimpre* velle fefe, ut alteri mala eveniant (§-86?.), adeoque mala alterius fibi reprae- cemur, fentat tanquam fibi bona (§.89 z.Pfych. empir.) > confequenter voluptatem ex iis percipit (§.558 .Pfych. empir.), adeoque voluptatem percipit ex alterius taedio (§• $ 6 $.Pfycb. empir.). Enimvero qui voluptatem percipit ex alterius tasdio , eum odit (§,668. Pfych. empir.) . Ergo qui alteri mala imprecatur, eum odit.
Offenditur etiam hoc modo. Qui alteri mala imprecatur verbis declarat velle fefe, ut alteri mala eveniant (§. 86?.), adeoque appetit taedium alterius (§••
569-Pfycb empir.). Sed qui taedium alterius appetit, eum odit ( §. 669. Pfych. empir.). Ergo qui alteri mala imprecatur, eum odit. Quod erat unum .
Qui alteri mala imprecatur, ejus taedium appetit per demonflrata . Quodfi ergo male eidem imprecetur, quia ipfum offendit, taedium offendentis appetit.
Enimvero qui taedium offendentis appetit, cupiditate vindictae flagrat ( §.947. part. i.Jur.nat.) . Ergo qui alteri mala imprecatur propter offenfam alterius, cupiditate vindidlae flagrat.
Parum refert, utrum imprecatio fit conditio; rum declaras , confequenter animus tuus jam fl ua , an pura . Si enim fub conditione alteri inclinat in odium , vel vindiftam adverfus al. ttialc impreceris te eum odio profecuturum, vel terurn. animum tuum vindiffa adverfus eum exarfu-
§• 868* x jgfj a /if S
. . ma ^ a Mala alteri imprecari illicitum eft. Etenim qui mala alteri imprecatur , eu ^ precari illi*
•dit , & fi hoc facit propter offenfam alterius , cupiditate vindiffas flagrat ‘citum Wolfii jus Natur* Tm . lll • P P (§.867.).

gGO -Pars III , Cap. V.
( §♦ 867.) . Sed neminem odifte (§. 624. part. j.Jur. nat.) , & animum ab omni vindidbe cupiditate alienum habere debem-us (§.948.^ j.Jur. nat.). Ergo nemo alteri mala imprecari debet, confequenrer mala alteri imprecari illicitum eft.
Quodfi imprecationem tribuas iras , qua ani- dit ($- 949 * pirt, i. Jur. nat }: fit ita^quod ex- mus excandefcit adverfus eum, qui te offendit, cufstius peccet , qui per naturam ad ir.ara pro- non excufatur imprecatio, cum nec ci irafci li- nus eft , 5c quem , quam primum ad fe redit ceat , qui nos offendit , propcerea quod offen- animus, imprecationis poenitet.
§. 8 69.
An execva - Quoniam imprecatio omnis illicita eft, qua aliis male precamur ( %. 8 6&. ), tiones alto, execramur vero eum , cui majora mala imprecamur ( §. 865. ) ; excxrratio quo- rum illici - q ue aliorum illicita eft . ta.
4 870.
An fibi ipfi mala im - precari , vel feipfum e, xecrari li ceat *
Nemo impatientia , vel affeverandi caufa fibi mala imprecari , aut feipfum este, crari debet. Quoniam nemo hominum impatiens efife debet ( §.595 part.i.Jur. nat .) 1 is autem impatientem fe probat, qui impatientia fibi mala imprecatur, aut feipfum execratur ; nemo impatientia fibi mala imprecari , aut feipfum execrari debet. Quod erat unum .
Quando quid afifeveramus, confcienciam teftem appellamus, quod vera dicamus (§.851.)» confequenter fi afifeverandi caufa mala nobis imprecamur , vel nos metipfos execramur, id non alio fit fine, quam ne «Itet* dubitet, nos vera loqui. Enimvero fi afteverationi nudae non creditur, (§.859.), peena eidem adjici poteft (§.857. ) , quando intereft tui , vel alterius ut tibi credatur, (§. 8ff?. 855. j. i-rgo non opus eft, ut tibi ipfi mala impreceris , vel te ipfum execreris, confequenter imprecatio & execratio pro temeraria habenda (§.276.). Quoniam iraque temerarie nihil loquendum ($.278.)» nec afifeverandi caufa fibi mala imprecari aut feipfum execrari quis debet.
Impatientia homines duci ad male fibimetipfis precandum , \el feipfos exeerandos experientia obvia loquitur, ut adeo breutatis gratia id de- monftrare noluerimus , edi ex notione impatientiae & appetitus facile deinonftran poterat . "Si quis alleveranti credere noluerit , li poena adjiciatur , vix imprecationibus aut execrationi- bus adduci fe patietur , ut fidem habeat dictis , cum poena ia iplius poteltacem conferatur , cui
non fubjiciuntur mala , quas afleverans fibi imprecatur . Urgebit adeo juramentum , de quo mox dicemus , nifi execrationem aut imprecationem pro juramento habeat , quod tainen ab eadem drfferre mox patebit. Quamvis enim vulgo multae execrationum formulae pro forniuli* jurandi habeantur , non tamen veritati confer* tanea eft illarum co^fufio.
871.
Ouanam £*** 3 urat ’ P r0 cert0 ^ a ^ ere debet , Deum exiftere , noffe hominum cogitationes p veTrates de a ^* ones externas, ac punire mendacia , perfidiam & blafphemiam. Etenim qui ju- heo iiuan rac > Deum teftem invocat de veritate dittorum (§.872.) . Enimvero qui pro ti p:erfp e certo non habet, Deum exiftere, nec eum teftem invocare poteft . Ergo qui Ha ejfe de jurat pro certo habere debet Deum exiftere. Quod erat primum . beant. Porro qui jurat, vult ut Deus fit teftis , fe vera dicere , leu moraliter verum loqui , confequenter verba cum cogitationibus fuis convenire ( §. 1 5 °*) • Pro certo igitur habere debet, Deum nofife tam cogitationes fuas , quam verba, quae ore profert, confequenter adtiones externas. §puod erat fecundum ; . #
Denique qui jurat, Deum invocat tanquam vindicem mendacii ^^erfidi» oC oUfcurationis glori* fuae (§.85**), qui.a&us malitiofus committitur, nifi vera
dicat,

De tAffeveratione , Jurejurando & Vot 4 . 301
dicat, qui jurat, quemadmodum mox oftendetur ( §. 872. ) . Quamobrem qui 'jurat nofte quoque debet, Deum efife vindicem mendacii , perfidias ac obfcura- tionis gloriae ipfius, feu atftus hofce vitiofos punire. Quod erat tertium.
Verum eft , Deum exiftere ($, 6p.- part. 1. Theol.nat.) Si § 2.1.Theol-nae.) , cogitationes & verba , qua: ore proferuntur , cognofcere ($• zj> i- 939. pare. i.Theol.nat •) , afiiones ma* hs , feu legi natura: advertas (§.if$. part.i. Phil praei, univ.), punire (. $. 30? 308. pare 1. Phil.praB. univ.) nec minus certum eft , mendacium C 183. >, perfidiam (§,774') & obfcu-
rationem gloria: ipfius lege naturali prohiberi (§.• 1154 .. pare \.Jur. nae ) . Nihil adeo in definitione juramenti fupponitur, quod non pof- fit haberi, pro vero. Ec quoniam quiiibet Deum agnofeere C § 1x2.9. part.\. Jur-natur.) Si operam dare dcb j t, ut certa fit Dei, quam habet, cognitio (§>1140 part. x.Jur. nae ) > a jurante aihil exigitur, nifi quod officii ipfius eft*
§. 871.
Si jurans moraliter falfum loquitur^ mentitur , perfidus eft 6* gloriam divinam A&us ma. tbfcurat. Qui jurat, Deum teftem invocat de veritate ditftorum (§.852.), con - litiofi qui- fequenter cum hoc facere nequeat, nili quando alterius , cui jurat , intereft»*w i» fine nofte, quod moraliter verum loquatur ($.855.), fi jurans moraliter falfum \o'juramento quitur, falfum utique loquitur, quando alteri jus eft ad an.mi jurantis fenfa falfo. cognofcendum, confequenter hic ad eadem ipii lignificanda obligatur (§• i6q. ).
Enimvero mentitur, qui moraliter falfum loquitur , quando alteri animi fui fenfa indicare tenetur (§.182.). Mentitur itaque jurans, fi falfum loquitur.
Chio*/ erat primum .
Qui jurat, Deum teftem invocat ac vindicem mendacii ( 0.852. ), confequen* ter non modo verbis declarat, fe vera dicere, verum etiam a Deo vult puniri, nifi verum dicat, adeoque ad dicendum verum fe obligat ( §.288./>. 1. PhiJ. paB.univ.). Quodfr ergo hoc non obftante moraliter falfum loquatur, contrarium ejus facit, quod fe fadurum dixit , & ad quod faciendum fidem fuam adftrinxit ( 5 . 758.). Quoniam itaque perfidus eft, qui contrarium ejus facit, ad quod fidem fuam adftringit (§-776.) i fi jurans moraliter falfum loquitur, perfidus eft - Quod erat fecundum.
Denique qui jur2t Deum invocat tanquam teftem de veritate diftorum Sc vindicem aftionum malarum, feu lege naturali prohibitarum (§.852.) , confequenter jurejurando teftari debet, fe pro certo habere, quod Deus non minus cogitationes fuas, quam verba, quas ore profert, norit, quodque mendacii vin* dex fit futurus ( §; <939.part* 1. TheoLnat. ^§.305. 308. p.i. Phil.prafl, univ. ) - Enimvero n jurans moraliter falfum loquitur, ipfo fafto negat, Deo competere haec attributa. Dei igitur gloriam obfcurat { §. 1153. part. 1. Jur.nat. ). Quod erat tertium ,
/
. Noftrum jim non eft omnem turpitudinem juramettti falfi demonftrare , quoniam „hoc pertinet ad Philofophiam moralem.
$. 875.
Athei (st Deiftae jurare nequeunt . Atheus enim negat dari Deum ( §. 41T. p. 2. An athei Theol.nau). Sed qui negat dari Deum, jurare nequit ( §. 871. ) . Ergo atheus©* Deift* jurare nequit . Quod erat primum . jurare pof.
Deifta negat, Deum curare res humanas ( §. 529. part. z.Theol. nat.) , Sc tol fmt.
Iit obligationem divinam non committendi a<ftiones legi naturae diflformes ( §.
539. part. z.Theol. nat.) , Immo cafui tribuens, qua; providentiae di vinas tribuen* da erant (§. 535. part. z.Theol. nat. ) , Deum punire aftioneS hominum malas non adu>ict.it (§.305.308 .part. j^Phil.prafil-univ.) • Enimvero. qui ita fentit ,
Deum teftem veritatis di&orum & vindicem mendacii ac perfidiae invocare ne- uit. Quoniam itaque non jurat, qui Deum teftem veritatis diftorum & vin-.
P p 2 dicem

302 Pars III. Cap. V.
dicem mendacii ac perfidias non invocat ($. $52 .); Deifta jurare nequit . Quod erat fecundum .
Non loquimur de a&us externi poflibilitate phy fica i ecquis enim dubitet atheum & Dei- fiam verba jurantis recitare pofie ? Sermo nobis eft de juramenti veri poflibilitate, ubi ad aftum externum accedere quoque poteft internus. Juramentum athei ac Deiftas aftus temerarius eft, qui nulli asquiparandus . Neque enim atheus ,
vel Deifta ideo permovebitur ad dicendum ve : rum, quia jurat fe verum dicere velle , nifiabf- que juramento verum dicere velit . Ab Atheo igitur & Deifta fruftra exigitur juramentum, cum, ubi juraverint, perinde fit, ac fi non ju-’ raflent. Patet itaque arheifmo & Deifmo omnen» tolli juramentorum ufum.
5 - 874-
An jurantis Si quis non putans fe affeverare aut jurate verba affeverantis aut jurantis pro- verba pro- fert , nil ajfeverat, ant non jurat . Etenim fi quis non putans fe affeverare, ver- ferre fit ju- ba afleverantis profert, is non novit verbis hifce quid affeverari , aut de affe* rare. verando faltern non cogitat, confequenter nec animum ( afTeverandi habet, Enimvero qui animum afieverandi non habet, fi verbis, quas profert, hunc fi- gnificatum tribuimus; erit is utique a mente Ioquentis alienus , confequenter ideo, quod verba affeverantis ore protulit, dici nequit ipfumafteverafle , quod vera loquatur. Patet itaque eum nil affeverare, qui non putans fe affeverare verba affeverantis profert.
De eo, qui non putans jurare verba jurantis profert, eodem modo intelligi- tur, quod non juret.
Nimirum prava confuetudine invalefcerepof- funtformulae , qu;e jurantis animum exprimunt, fine animo tamen jurandi adhiberi foluae . Ab- fit itaque, ut iifdem tribuas fenfum, qui jurantis menti convenit , ab eorum mente , qui iifdem crebro utuntur , prorfus alienum , utpote ipfis ignotum . Accipiuntur iftiufmodi formulas loquendi faltern pro formulis alleverandi , ut nullus iifdem fignifkatus fpecialis conflet i im-
mo fubinde adjjciuntur dift'» abfque animo af. feverandi tanquam notas affirmationis , aut ne* gationis certae loquenti . Hinc & contingit, «t, ( fi juramentum exprobres iftiufmodi formulas utentibus, iidem regerant , fe non jurare , fed verba, quae proferunt, efle tantummodo modum quendam loquendi affirmantium, vel negantium, feu aliquid afferentium»
%. 875.
Qualia Y er ^ a j urantJJ prolata ab eo , qui non putat fe jurar-e, temeraria funt . Etenim qui verba jurantis profert, dum fe jurare non putat, verba ifta profert abfque uHo fine* fundens quafi fine mente fonos, quas patebat abfque hifce per verba alia. Aft verba nullo tine prolata temeraria funt (§.27 6.). Ergo verba juran* tis prolata ab eo, qui non putat fe jurare, temeraria funt.
§. 87^.
An talia Verba jurantis proferre non licet , fi a non putante jurare proferantur . Verba proferre //-enim prolata ab eo, qui non putat fe jurare, temeraria funt ( §. 87 $» ). Sed ceat . verba temeraria proferre non licet (§.278.). Ergo nec verba jurantis proferre ‘ r licet, fi non putes te jurare, dum ea profers.
Quamvis adeo a juramento temerario abfol- vamus eum, qui non putans fe jurare verba jurantis profert > non tamen ideo licitum ltarui- mus , ut lingua jurans mente nihil jures , Damnamus enim hanc loquendi temeritatem tanto magis deteftandam , quanto certius aliis datur fcandalum, & qui pravam hanc confuetudi-
nem imitatur , ipfe fufpicionem levitatis animi in jurando incurrit . Caute nimirum loquen* dum eft & circuuifpe&e , nec utendum eft liquendi formulis, quasipfimec non intelliginws, cum tamen ex iis de animi noftri fenfis ftatuere debeat alter-
s. 873,

De tAjfeveratione , Juvejurando & Vote*
§• 877-
303
Si quis jurare debet , vel jurare videri vult , verba jurantia profert , animo non An jurare jurandi ■> pro jurante habetur . Etenim fi quis jurare debet , vel jurare videri 9«« pojjit vult, ad verum dicendum obligatur : id quod jpfa definitione juris jurandi fa- abfque am m cile perfpicitur (§.852.)* Enimvero quando quis ad verum dicendum obliga- mo jurandi- tur, quod fufficienter indicat, id adverfus ipfum pro vero habetur (§.427.)« Quamobrem fi verba jurantia profert, quod jurat, adverfus ipfum pro vero habetur. Atque adeo patet, fi , quis jurare debet, vel jurare videri vult , verba jurantia profert, animo non jurandi, pro jurante habetur.
Er gr. Teftis jurare debet, quod vera dicere velit judici. Quodfi is formulam juramenti, recitet , pro jurante habetur , fi vel maxime ipfi fit animus non jurandi . Quae enim a te proferuntur verba, quando ferio agendum , non jocandum, ea pro juramento accipit alter &acci pere debet, cui juras, neque tu aliter ea accipi
vis - Non noftri caufa juratur, fed alterius, cui juratur , & cujus intereft ut de veritate difto- rum fit certus. Non igitur tam a te , quam ab altero pendet, num verba , qu* a te proferuntur, juramentum revera exprimere debeant, an pro verbis ad alteri imponendum compofitishaberi debeant.
878.
juramentum requirit animum deliberatum . Homo enim n 11 agere debet abfque Animus animo deliberato (§. 390.). Ergo nec jurare debet abfque animo ddiberato, deliberatus confequenter juramentum animum deliberatura requirit. * #£
mentum re -
Abeft hic animus in iis, qui non putantes fe menta apparentia (§ 8 7 f.) , cum facile intelli- quijitus . jurare verba jurantium proferunt (§.874.) . gatur , temeritatem omnem in agendo ex defe- Iramo inde eft , quod temeraria fint illa jura- du animi deliberati oriri (. $. 387.276.) .
§. 879.
Qui (ibi jurari patitur , animo deliberato juramentum ab altero exigere debet . j tem a( } y#. Oftenditur eodem pror/us modo , quo propofitionem praecedentem demonftra - ra menti ex~ vimus • aHionem .
Juramentum alteri deferre , vel id ab eo exi- licitudo animi elfe debet in juramento deferen- gere non minus religiofumeft, quam idem prae- do, feu exigendo, quam in eodem pracftando : liare : quemadmodum luo loco in Philofophia quae abfque animo deliberato concipi nequit morali oftendetur. Quamobrem non minor fol- C f. 387*)»
$. 880.
Jurans jurejurando (e obligat ad dicendum verum . Vult enim Deum efife vin- Obligatio dicem mendacii atque perfidiae (§.852.), adeoque poenam divinam in fe depo- exjuramen- Teit, fiquidem moraliter falfum loquatur Deum teftem invocans (§. cit. & §. to nata. 182.), & fi contrarium facit ejus, quod fe adurum dicit ( §. 7 - 66 . ) . Quodfi ergo pro certo habet Deum exiftere, nolTe cogitationes fuas & adus externos omnes ac mendacium & perfidiam, itemque obfcurationem gloriae fuae , quae committitur, fi jurans moraliter falfum loquatur, punire (§.871.), metus poenae divinae, quam in fe depofeit, fiquidem moraliter falfum loquatur , oritur (§-285 .pari. 1. Phil.praff. univ.& %. 8 io.Pfycb. empir.) , conlequenter motivum falfum non loquendi, adeoque verum dicendi per juramentum conneditur (§. 7 890 .Pfycb. empir.) > cum eo quod juramus. Quoniam itaque fe obligat ad agendum , qui cum eo motivum quoddam connedit, quod agendum ( $. 118. part. 1. Ebil t pra&*umv.) . Jurans jurejurando fe obligat ad dicendum verum.
Often-

304 ' P* rs ///. Capi V
Offenditur etiam hoc modo. Jurans pcenam divinam in fe depofcit , quam metuendam pro certo habet, liquidem moraliter falfum loquatur per demonfira- ta . Enimvero poenis homines obligantur ad a&iones tam committendas , quam omittendas (§. 228. part. 1. VhiLpracl. univ. ). Ergo jurans juramento fe obligat ad dicendum verum.
Demonflratio prior idem infert ex principiis haud raro opus eft illi arulyfi demon flratio»
remotis , quod ex proximo infertur in altera : num in fua principia , de qua diximus alibi
id quod in moralibus fubinde utiliter fieri alias C 5 . 99S Log . ) , ne evtdenrra obfufcetur , line
me jam monuiflfe memini . Sane in moralibus qua non expe&andu» eft alfenfu» firmus.
§. 881.
EffeRut Jurans fidem fuam adfiringit ei ^ cui Jurat , de veritate dirorum. Etenim jurans juramenti* jurejurando fe obligat ad dicendum verum (§.880.) , confequenter ad fervan- dam fidem, quam dat, quod moraliter verum jam loqui velit , dum loquitur (§.758.). Quamobrem cum fidem fuam alteri adllringat, qui fe obligat ad fidem fervandam (£. cit. ); jurans fidem fuam adftringit ei, cui jurat , de veri» tate di&orum.
Nimirum qui vult alterum libi jurare, is du* bitat de veritate diftoruin , feu. quod is moraliter verum loquatur: alias enim juramento non erat opus . Quamobrem vult ut alter fefe obliget ad dicendum verum, adeoque veri dicert* dl necefTitatem moralem libi imponat (V. irg. f- 1 . PhH. pwft umv. ): quod quomodo fiat, ex demonllratione propolitionis praecedentis liquet (§.880.). Vult adeo ut fidem datam de dictorum veritate libi adllringat C§-7j8. > . Atq&e hinc apparet , fieri non polle , ut quis verba jurantis proferat abfqne animo jurandi , ubi alter credere non vult nili jurato , live jurans fe
fpontc fua offerat ad jurandum, five alter cujus intereft ut de di&ormn veritate certus fit, hoc ab eodem requifiverit • Immo hinc etiam elucet , cur jurans non modo Deum invocare de« beat tanquam tellem veritatis di&orunt, verum etiam tanquam vindicem mendacii & perfidiae in vero non dicendo admifia? . Etenim tanquam tellem Deum invocare debet jurans , ut probet diftorum veritatem , invocare debet tanquam vindicem mendacii & perfidiae > ut probationi fides haberi polfit , nec probatio ante in dubium revocari!, quam contrarium fuerit probatum, fcilicet felfo juratum efle.
§. 88 *.
Quanam Jurans probe perpendere debet , quanam dicar , num ea fit animi fui fententia r expendenda quam verba figmficant , & num ad banc alteri patefaciendam fub poena divina meu- fint juran- dacii ac perfidiae in vero non dicendo admijja fe obligare velit . Etenim jurans ha- ti. bere debet animum deliberatum (§.878.). Quamobretn cum animo deliberato
non fiat, nifi quod ante probe expenfum , num potius fieri , quam non fieri debeat, & quomodo fieri debeat , antequam fiat (§.387.) j jurans autem Deum tanquam tellem invocat de veritate di&orum & vindicem mendacii & perfidiae in vero non dicendo committendae (§.85».) , & jurejurando fe obliget ad verum dicendum ( §. 880.); jurans, antequam juret , probe perpendere de* bet, quainarm dicat, Sc num ea fit animi fui fententia , qute verbis fignificatur, ac ad eam patefaciendam alteri fefe obligare velit fub poena divina mendacii ac perfidiae in vero non dicendo admiflae.
§. 885.
Quanam Qu} a ^ a ^tro fibi jurari vult probe perpendere debet , num Jurans ea expenderit , txpendenda *? Ute *Pfi perpendenda funt , & num veritates de Doo ipfi fint perfpeSa , quas pro «, qui al. rerto habere debet qui jurat . Etenim qui ab altero fibi jurari patitur, nonnifi terum fibi animo deliberato juramentum ab eo exigere debet (§.879.)*. Quamobrenl cutn jurare pa. animo deliberato non fiat, nifi ante probe expendatur, num quid fieri, an non titur* fieri debeat, & quomodo fieri debeat (§. 387.); juranti vero ante probe per-
pen-

mmsmimm mmmmmmmmm
De %/fffeveratione , Jurejurando & Voto . 305
pendenda fint nonnulla, antequam juret (§.88z.), & ut jurare poffit , certas de, Deo veritates non modo perfpe&as habere , verum etiam de iis certus efle debeat {§.871.), confequenter is, cui juratur, certus efle nequeat de obligatione jurantis, ad dicendum verum (§.880.)» qua fidem fuam eidem adftrin. git (§. 881.), nifi de utroque libi conflet; evidens omnino eft , quod is, qui ab altero fibi jurari vult , probe perpendere debeat , num jurans ea expenderit, qu* ipfi perpendenda funt, & num veritates de Deo ipfi fint perfpeftae , quas pro cer-to habere debet, qui jurat.
<^ui fibi jurari patitur, is aliud intendere nequit , quam quod juramento obtineri poteft , nimirum ut jurans fefe obliget ad^ dicendum verum Sc de diftorum ventate fidem fuam ad- llringat, quia dicenti , vel etiam diflorum veritatem afieveranti credere non vult . Obligatio alterius efficax efle nequit, nifi credat Deum & velle, dc po/Te punire mendacium , ac perfidiam in non dicendo veto admillim Qiumob- rem necefle eft , ut noris veritates eas efle juranti perfpe&as , quae pro certo habere debet , nec eum de iis dubitare (§. 871.) . Emmvero quoniam jurans fefe non obligatum efle putat jurejurando , nifi ad fignificandum animi fui fententiam, & ubi iibi confcius eft, fefe tibi ad
884 .
Juramentum continet paBum de vero dicendo . Etenim jurans fefe obligat ad Jutarne*- verum alteri dicendum (§.880. ), conlequenter in eum transfert jus a fe exi -tum quale gendi ut verum dicat (§.2$.pa?r/. ujur. nat .), & qui fibi jurari patitur, is vultP*« a,w CQn * alterum fefe ad dicendum verum obligare, cum nude dicenti aut ditflorum v&- r,aeat • ritatem affeveranti credere nolit, vel jurans velic, uc tanto magis fibi habeatur fides. Conveniunt itaque inter fe in eandem promiffionem de vero dicendo fadam ( §. 3 6 1.698.) . Enimvero conventio duorum in ^eandem promiflio- nem paftum eft (§.788-). Patet igitur juramentum padum concinere de vero dicendo.
hoc obligare voluifle , fi certus efle volueriY de efficacia juramenti, tibi quoque conflare debet, quidnam verbis fuis iigmficaverit, & quod fuerit voluntas (efe tibi ad hxc fignificandi fub poena divina mendacii ac perfidiae obligandi « Patet itaque tibi quoque perpendendum efle ,, num jurans probe perpenderit , quae ipfi perpendenda funt, antequam juret. Alia igitur eft ratio, quod is , cui juratur, certus efle debeat de animo deliberato jurantis , quam quod pro- miflario non liatuendum fit de deliberato animo promijioris Q %. ) , neque a promiflarie
ad eum, cui juratur, ob diverfitatem rationis , valet confequencu.
§• 88 S .
t Quamobrem cum pafto producatur obligatio ( §. 789 »), juramentum verocon- puomod• tineat paftum de vero dicendo £ §- 884 - ) i jurans alteri , cui jurat , fefe obligat :Jjh uran( i 0 ad dicendum verum, a i ter - t 0 yn m
H xc obligatio probe diftinguenda eft ab ea , de qua diximus ante (§.£80 ). Etenim illa re- fpicit ipfam perfonam jurantis , haje vero per- lonam ejus, eui juratur. Nimirum jurans fe ip- fmn obligat depofeendo in fe poenam divinam mendacii ac perfidise > idem vero fefe tibi obligat ex pafto , qu£ fervanda funt vi legis naturalis d.789,) . (Jtraqiie obligatio tendit ad
getur
Idem, nimirum ut verumdicat: non tamen vio- rant , lata: idem eft effeftus . Obligatio enim , quae jurantis perfonam refpicit , reatum poenae i aU tera vero, qua: perfonam ejus refpicit , cui juratur, injuriam parit. Quamobrem patet , non inani fubtilitatc ha ice obligationes in juramento diftingui.
/*«
88tf.
Jurant per falfos Deos fe obligat , fi eos pro vero Deo habet , iifque tribuit ea , An perfj . qua de vero Deo pro certo habere debet jurans - Etenim fi falfio* Deos pro vero /os Deos ju* habet, iifque tribuit ea, quae de vero Deo pro certo habet ; omnino agnolcit rare liceat,
exifte-

30 6 Pars lll Cap. V.
exiftere.Deum» eum noffe cogitationes & aftus externos hominum , ac punire mendacium, perfidiam & obfcurationem glorias fuse (§.871.), adeoque eos tan* quam teftes de veritate ditfforum ac tanquam vindices perfidiae ac mendacii invocare, confequenter jurare potefi (§.85».). Quamobrem cum ex hac juramenti notione fequatur, quod jurans feipfum obliget ad dicendum verum (§, 880.), & ad idem fele alteri quoque obliget ($.885.)i jurans per falfos Deos fe obligat, fi eos pro vero Deo habet, iifque tribuit ea, quas de vero Deo pro certo habere debet.
Grotius de J B. & P. lib# i- c. 13* §• a. hanc rationem reddit, quod , Deus verus , fi pejera- iLim iit , in fuim injurum id fattum interpretetur , dubio procul ea de caula , quam allegat GronovtHi in notis , quod per falios Deos jurantium mendacium Sc perfidiam Deus puniverit, veruti Cambyfen. Sc Xerfem apud jufhnum lib.i* c. 9 . & lib. 2 . c*. ii. EniiuveroDeus punit mendacium & perfidiam etiam eorum, qui non jurarunt, ut adeo inde inferri non poile videatur , Deum verum juramentum pef falfos Deces praeftitufci tanquara per fe pratllttum agnofeere,
prdfferttm cum dentur rationes contemtus faifo- rum Deorum & fpei condonationis poena;, quae in vero Deo locum non habent. Malim ego dicere , quod per falfos Deos jurans pet verum Deum juralle intelligatur , quatenus ii reprs* feamntur fub idea veri Dei , ipfis attribuendo nonnifi ea, qu<e vero Deo competunt, cum ceterorum de ipfis errorum non habeatur ratio , Sc intentio jurantis non fit jurare perDeos falfos , fed per Deuin verum , immo ab lpfo per Deum verum fastum accipiatur •
§, 887.
An fer fal - Qui falfos Deos pro Deo vero non habet , nec per eos jurare potefi . Etenim qui /os Deos y«- falios Deos pro vero Deo non habet, nec iis tribuit , quas jurans pro certo ha- tare poffu , bere debet, fcilicet quod exifiant, quod norint hominum cogitationes & atffus qui pro ve^~ externos, quod puniant mendacium & perfidiam (§.'871.) , quin potius hasc »0 Deo eos omnia negat & pro faifo habet. Quamobrem nec falfos Deos cum aliquo effe- non habet. (Xu invocare potefi; tanquam teftes veritatis di&orum & vindices mendacii ac perfidiae, adeoque per eos jurare non potefi (§.852.).
Afius omnino foretfrultraneus, cum per eum nec fe ad dicendam verum, nec eodem fe alte*- ti ad idem ooligaret jurans fundamento cefiante obligationis , prouti ex demonitrationibus anterioribus intelligitur. Ridiculum adeo foret exigere juramentum per eos , quos verum Deum non agnofeit jurans, cum iden» pro arbitrio fuo
eludere poflet • Quodfi vero confidas eum id non faturum, flandum erit alfeveratione, pra;* ferrim poenali, quje majoris efficaciae erit iltiuf- modi juramento C fS. 857.) . Perinde nimiruin elt ijt praefenti ac fi ab atheo juramentum exigere velles.
§. 888.
Quando ter QP* f a tf os Deos pro vero Deo habet , fed negat Deos curare res humanas , dt falfos Deos vindicem e ff e mendacii ac perfidi* ; per eos jurare nequit . Etenim fi quis falfos lutari non Deos pro vero Deo ^abet, fed negat Deum curare res humanas & vindicem pujfit. e ffe mendacii ac perfidias, is Deifiae aequiparandus ( §. 529. part. z.Tbeol. nat.)*
* ’ Quamobrem cum Deifta jurare nequeat (S. 875 *) ; nec per falfos Deos jurare
‘potefi, qui eos pro vero quidem Deo habet , fed eos curare res humanas & vindices effe mendacii ac perfidiae negat.
§. 889.
Fowiuleiu* quibufeunque jurari potefimodo iifdent tribuatur fignificatus , qui vi de -
randi * a finitionis juramento convenit . Etenim vocabula funt figna noftrarum pefceptio- les effere, num feu cogitationum (§.271 .Pfych.empir.), quibus fignificatus pro arbitrio tri- beant. P ote ft ( Pfycb. empir. ). Quodfi ergo verbis quibufeunque eum tribuis
fignificatum, qui juramento convenit vi definitionis; iifdem fignificatur , q u °d iifdem ufus Deum invocet tanquam teffem veritatis ditfforum & tanquam vin*
dicem

De dffeverathne , Jurejurandb & Foto, ^07
dicem mendacii ac perfidias (§.8f2.). Paret itaque verbis quibufcunque jurari poffe, modo iifdem tribuatur fignificatus, qui vi definitionis juramento convenit.
Sane fi quis dicit; jura , te verum difturum, vd verum efie , quod dicis , & ui refpondes : juro j quin hoc verbo figmficaveris, qua* in definitione juramenti continentur, adeoque perinde fit , ac fi dicas : Deum invoco tanquam te- ftem veritatis diftorum , vel dicendorum , Sc tanquam mendacii ac perfidiae , fiquidem vera non fint , qu* dixi , vel dnftis fpem , & jurejurando fidem datam fallam, fiquidem tibi con- fiiterit , vocabulo juro h*c fignificari , nemo l dubitare poteft , nifi qui negare aufit, te figuram h^nc triangulum vocando non idem dicere , v 8fi diceres , eam hubeie tria latera. Vo- cabula.;ltoim etiam eo fine inventa fune, ut uno indicari poflic , quod multis erat efferendum . Ut vocabulum juro eum habeat fignificaium , qui definitione juramenti continetur , ab arbitrio hominum e ii , qui hunc figmficatum vocabulo alii cuicunque tribuere potuifient , fi ipfis ita vifum fmllet; quidni igitur formulis loquendi quibufcunque eundem figmficatum tribuere poterunt, ut iifdem idenrfignificetur, quod vocabulo juro ? Solenne erat veteribus non modo paganis , verum etiam Judaeis jurare per res quaCcunque, plerumque per eas , quas fibi cha-
rilTImas habebant , vel etiam per pe.fonas qua- fcunque. Ita confiat eos jurafie per folem, terram , coelum , principem , falutem liberorum , caput , animam fuam $ Gellia apud Martialem lib. 8. epigr. 81. jurat per uniones , quas fibi chanfiimas rebus alns omnibus anteponebat. Jo~ fepbus Cenef. XI.II. if. jurat per Pharaonem , David i. Sam.'XX.3* per animam Jonatbanis annei intimi • Inimo Socrates per canem , per anferem & plantaum j Zeno per capparim jura* bat - Grotius de J.P. & P. lib. a. c. 13 §. ir. juramentis hifce hunc tribuit fenfum , quod ju- \ rantes res illas, per quas jurabant, ve! libi noxias imprecati fuerint , vel in iis puniri voluerint • Nobis perinde eft , qoaenam niens fuerit per res quafcunque jurantibus , qui non de fa- ftis hominum , quorum memoria extat , judicium interponere noftrum intendimus , fed de aduum nroralttate , quam definit lex natura; « in genere agere infiituimus • Nollrum igitur eft dcmonftrare , quo fenfu formula; iitiufmodi pro juramento licito haberi poffint , quo autem juramenti nomen non tuentur , Sc quo pro illicito juramento habenda: fint.
■§. 850.
Si quis jurat per res quafcunque , de quarum exiflemia nemo dubitare*p^tefi, vel „
quas fibi charijfimas ejfe conflat, veritatem di florum exiflenti<e illarum vel pretio /*-
in quo eas habet , comparando quoad certitudinem , vocabulo vero juro eum tribuit ramentt4m fignificatum, qui vi definitionis juramenti eidem competit , juramentum per res ?f r res e * ua ~ quafcunque aquipollet juramento per Deum . Etenim (i jurans per res quafcun- J curic l t4 f <jue, de quarum exiftentia nemo dubitare poteft, Vel quas fibi chariffimas ^^Juram-nto confiat , veritatem ditfiorum exiftentias illarum vel pretio, in quo eas habet, \ e r-Deum, comparat quoad certitudinem; is omnino fignificat , adeo certum efte , auod^ moraliter verum loqui velit, quam certum eft res illas exiftere , vel fibi cha* riflimas efie, confequenter hadenus verba ejus pro verbis afteverantis accipi pofiiint (§.851.). C^uodfi vero dicit: per res iftas juro, & vocabulo juro eum tribuit fignificatum, qui vi definitionis juramenti eidem competit ; is omnino verbis hifce-, juro per hanc rem, fignrficat, fe invocare l)eum tanquam teftem > quod moraliter verum dicat, cum adeo afteveranter dixit fe moraliter verum loqui velle, & tanquam vindicem mendacii ac perfidiae , fi quidem moraliter verum non loquatur, quod fe facere velle adeo afteveranter dixit { §. 852.).
Quoniam itaque verbis quibufcunque jurari poteft, modo iifdem tribuatur fignificatus, qui vi definitionis eidem convenit ( §. 889. ); quin in hypothefi pro. pofitionis praetentis juramentum per res quafcunque aequipjleat juramento per Deum dubitari nequit.
Ex.gr- Si quis jurat per folem , quem Deum efle non putat , (fi enim putaret , per falfum omnino Deum jurare dicendus eft) 5 c vocabulis, juro per folem, hoc fignificare vult, fe verum dicere a leo certum efie , quam quod fol lu coelo exiftat, feque Deum invocare tanquam telUm, quod uicit adeo verum efie, quam certum fit exifter-e folem & nifi fit, tanquam Vlftt Welfli jus Naturae Tom . ///•
dicem tanti mendacii ac tanta» perfidi* > nemo dubitare poiell, verba jurantis verum ede juramentum & per fnkm L&um aequipollere juramento per Deum fafto. Nonne enim ita concipere licet formulam jurandi: Ego juro, me verum dicere velle , vel dixifle , adeo certum ef- fe , quam certum eft exiftere folem, & nifi fit, Deum mendacium meum ac perfidiam meam Q^q vin-

Pars 111 . Cap. V .
308
vindicare debere . Quodfi juramentum Gelli a per uniones fibi cariflimas eodem modo interpreteris, quod ipfam verum dicere tam certum ede affirmare voluerit, quam quod uniones libi lint caridiniae , ac hoc ita fefe habere , D;um tanquam teftem , 5 c , nifi ita fefe habeat , tan- quam vindicem mendacii ac perfidia» invocaverit > juramentum per uniones fafturn omnino atquipollebit juramento per Deum fa&o : unionum enim pretium, quod iifdcm ftatuitur. de- monftrat faltem certitudinem veritatis difto-
rum, quas ei, cui juratur, efle debet, nihil vei ro immutat in ipfa juramenti forma , quod totum per vocabulum juro fubfiftit , quippe cui fuus competit fignificatus independenter a vocabulo unionum , nec quicquam immutatur hoc ineo, quem diximus, fenfu adjefto. Nemo non videt , quie de fole & unionibus diximus , ea de re.quacunque alia, cujus exiftentia, vel pretium , quod eidem ftatuimus , extra dubitationem ponitur, eodem modo intelligi.
§, 891
Quando $ u * s fe tam certo verum dicere velle, quam certum fit rem quamcun,
ttrres a. 4 ue e}< ifl ere > ve ^ fibi carijftmam effe\ is tantummodo ajfeverat , fe verum dicere vel - lias quam ^ » non vero jurat. Etenim ii dicis, tam certum elfe, quod tibi fit animus ve. Deum »o» rura dicendi, quam certum fit rem quandam exiftere , vel tibi cariifimam ef* juretur, le; ex verbis tuis aliud colligi nequit, quam quod velis alterum certum efle de veritate diftorum tuorum, cuinque hifce verbis utaris, ne alter dubitet de eorum veritate, feu ut per ea omnem dubitationem removeas , nonnifi affe* verandi tibi animus fit (§..8jr,). Minime igitur inde colligi poteft , te Deum invocare tanquam teftem veritatis diftorum & tanquam vindicem mendacii ac perfidiae, confequenter te jurare (§. 8ja.). Quoniam igitur contra te , quando ad verum dicendum obligaris, pro vero haberi nequit , fnifi quod-fufficienter indicas (§.427.); fi dicis te tam certo verum dicere velle, quam certum fit, rem quamcunque exiftere, vel cibi cariifimam elle , tantummodo alleveras te verum dicere velle, non vero juras.
Er.gr* Quando dicis : verum efle , quod dico , adeo certum eft , quam quod fol exiftae ,
patrio idiomate, fo WAOC / ftlg tic
<5cnne «mftimtnel ffe&etv vel fo roaoc fcie ©omie «m ftimmel fteQet / cebe tc§
/ non juras , fed tantummodo afleveras te moraliter verum loqui. Irnino nec dici po- teft, te jurare, fi dicas: Verum efle, quod dico, adeo certum eft , quam quod Deus exiftir,
vel vivit i patrio idiomate : ^0 WAljc fll#
©Offife/ ate (3Dtt lebet/ trebe ic$ roafjr.
Juramentum non fubfiftit fine animo jurandi , fi quis yel verba jurantis profert (§.874 ), multo minus itaque jurare intelligitur , cujus verba nihil fignificant , quod in definitione juramenti continetur , aut ad idem requiritur , nili animus jurandi accedat , qui abique ulU ratione praefumi non poteft , nifi omnem afle- verationem pro juramento haberi concedatur , fi alteri vifum fuerit: quod quam fit abfonum , nemo non imelligit.
§. 8pz.
Juramenti Juramentum alteri deferre dicitur, qui fufficienter fignificat velle fefe, ut ju- deUtioquid ret. Juramenti adeo delatio eft aftus , quo fufficieuter fignificatur nos velle, fit . ut alter juret.
§• 89$.
nam^^ih Quodft juramentum tibi defertur , & tu dicis , tam certo verum te dicere velle* per res ahas W*** Cff rtum ftt rem quamcunque exiftere , vel tibi carijftmam efje ; utique juras. jurare Etenim fi juramentum tibi defertur, deferens vult ut jures ($.892.). Quamo. teiligatut ,brem fi refpondens non neges te jurare velle, quod tam certum fit te verum qu,;m per& icere, quam quod res ifta exiftat, vel tibi carilfima fit , ut hac ratione de- Deum , qui claretur , juramento non elfe opus i fed nude aflferis, te verum dicere velle tatn ft y«r«recertum efle, quam certum fit rem quamcunque exiftere , vel tibi cariifimam non dicit. efle, te/jurare velle tacite confentis 1. Pbil.pra 8 »univ. ) ..Quamo*
, J " brem

C:
&e trfjjeveratfone , Jurejurabo & Pote» gop
brem cum verbis quibufcunque jurari poffit, modo iifdem tribuatur [fignifica- tus, qui vi definitionis juramento convenit (§.889.)-, quin jures, fi juramento tibi delato dicis, tam certo verum efie, quod verum dicere velis, quam cer
tum fit rem quamcunque exiftere, vel
Ex.gr» Si quis defideret ut jures, verum ef- fe, quod dicis, is utique vult ut probes verita* tem duftorum per Deum teftem ac vindicem mendacii & perfidis, nifi verum dicas (5 852.), confequenter ut te ipfi obliges *d dicendum verum t§-88?.) & te ipfum ad idena fub poena divina mendacii , & perfidis (§.880.8*2.) . Quamobrem fi refpondes , quam certum eft Deum exiftere, aut vivere, tam certum quoque efle quod verum fit hoc , quod dicis > is non aliter accipit verba tua , quam tanquam formulam juramenti , & te animum jurandi habere ,
§.
ubicariffimam efie, dubitandum non eft .
ex iis colligit , fiquiJem in iis acquiefcit , nec aliis verbis fibi jurari vult, cum non aliter prae- fumere poffit, quam te animum jurandi habere. Verbis adeo tuis tribuit fignificatum juramenti , & te quoque eundem iis tribuere contra te pro vero habetur , utpote proferentem vetba , qus pro formula juramenti haberi poflimt, fi in hoc conveneritis (.§-889,) : id quod a vobis faflum intelligitur , quia jurare julfus hsc verba pro* fers. Eodem modo te jurare in hoc cafu patet , fi dicis , qus a te dicuntur tam certo vera ef- fe, quam certum eft folem exiftere ($.890,).
Si quis , jnramento fibi non delato , dicat Deum efie tefiem fuum , quod moraliter An pro• verum loquatur; is non jurat . Etenim quod moraliter verum loquatur , probat vocatio per Deum tefiem, fed eum non invocat tanquam vindicem mendacii ac perfi- Deum tan - dias, nifi verum loquatur, cum juramento non delato per bypotb. nulla adfit quamteflem ratio, cur verba tua ad |hunc fenfum extendi debeant ( 892. hnj.&%. 56, fi juramen*
Ontol.) . Enimvero qui Deum tantummodo tefiem efie fuum ait , quod mora-* MW * liter verum loquatur , non vero fimul eundem invocat , tanquam vindicem mendacii ac perfidia:, fi verum non loquatur, is non jurat ( §, 852.) . Ergo fi quis juramento fibi non delato dicit, Deum efie tefiem fuum, quod moraliter verum loquatur, is non jurat.
Nimirum fi dici*: Deus teftis meus eft, quod Titium non oderim , aon aliud fignificare vis quam hoc , quod dicis , efle certiflimutn , non vero animum habes jurandi. Nec ulla eft ratio, cur pro juramento hoc haberi pofiit ab eo, cui hoc dicis. Quod fi qusliveris: Quid ergo fit , fi juramentum non fit? ego refpondeo, efie af* leverationem fummam. Provocas enim ad con*
fcientiam tuam Deo omnifeio perfpefram, adeo- que veritatem diftorum probas per confciemiam teftem, cujus teiiis quoque effepoteft lpfeDeus, qui intima hominum lcrucatur. Erit igitur utique alfeveratio (§.8ji.) , eaque fumma , cum teftimonmm confcientis majus eHe nequeat , quam quod ne a Deo quidem in dubium vocau polfit.
$. 895.
Si quis juramento fibi delato dicit , Deum efie tefiem fuum , quod moraliter verum Ouand» loquatur t is jurat . Quoniam enim juramentum tibi defertur, tu non negans te verba, Deus jurare velle, fed refpondens verbis, qua? juramento infunt (§. 8jr.); idem a c-efi ‘teflit* ceptare intelligeris (§,2.). Quamobrem cum animum jurandi te habere rede ww , fint fumatur, nec hifce verbis jurari repugnet ($.889.) ; fi juramento tibi delato juramsn, dicis, Deum efie tefiem tuum, quod moraliter verum loquaris, utique juras. ^tam.
Nimirum fi ad Deum tanquam teftem provocas , hoc fieri poteft vel aaituo jurandi , vei animo non jurandi , fed alfverandi . In cafu priori verbis tribuendus eft figmficatusjuramen- 11 > *n pofteriori autem fignificatus alleveratio* nis. Utrum animum jurandi habeas , nec ne , S ra 1 is fumi nequit , led ex circumltantiis collisit. Sv tibi defertur juramentum formula non ptaferipta, fed in aibnrio tuo relifia j quando
non negans te jurare velle ais , Deum efle te* item tuum , hanc jurandi formulam elegiile videris . Nofti fane juramentum tibi deferentem pro juramento habere verba tua , quia te jurare volens in iis acquiefcit . Quodfi ergo tu pro juramento eadem haberi nolles, hoc utique indicandum erat • Te itaque juraffe pro vero ha* btndum. " •
Qq 3
5 . 896.

3io
Pars III. Cap. T.
fi-
> $c?6.
An liet- In formula juramenti non debet certa quaedam poena mendacii ac perfidia tempo- tum ftt poe-ralis in fpecie exprimi : a Chnftianis tamen jurari potefl fub poena damnationis nam tempo.<etern<e , Etenim poenas temporales vi nexus rerum hominibus accidunt ( §. 508* talem prx.part. 1. Phil. praB.univ ). Quamobretn fi jurans in formula juramenti certam feribi a fu. quandam poenam temporalem mendacii ac perfidias exprimit» cum ignoret, tante. quasnam in rerum nexu contineatur , vult ut Deus eundem in gratiam fui mutet . Quamobrem cum hic rerum nexus fapientia ac bonitate divina fit conflitutus ( §. 741. part. 1. Tbeol. natur. ) ; idem vult ut Deus agat , quod fapientias ac bonitati ipfius parum convenit, confequenter quod ipfum minime decet (§.322. part. 1.Tbeol. nat.) , adeoque non velit, quod j.pfe vult ( §.335. part. 1. 'Tbeol. nat.) , fed quod homo fieri vult. Enimvero cum voluntas Dei homini loco proprias voluntatis efie debeat ( §. 971. part» 1. Tbeol. nat.); hoc velle minime licet. Patet itaque in formula juramenti certam quandam poenam tem-* poralem mendacii ac perfidias in fpecie exprimi non debere. Quod erat unum, Chrifliani credunt, Deum mendaces ac perfidos poft hanc vitam poenis aeternis afficere. Quamobrem depofeens jurejurando in fe poenam damnationis asternas, nifi moraliter verum loquatur, non vulc nili ut Deus agat voluntati fuae convenienter,’confequenter ceffat ratio, cur poena quaedam temporalis in fpecie, adeoque poena damnationis aeternae in fe depofei minime poflk. Patet itaque Chriitianum fub pcena damnationis asternx jurare pofifc. Quod erat alterum *
Si quis veritatem determinatam contingen- tium , quam ea habent t §. 11 $.Cofmol.) , non agnofeit, nec quomodo Deus per nexum rerum omnia gubernet in hoc univerfo (§.901. p.i. Tbeol.nat.') , perfpicit , fed quia rebus in hoc univerfo ita providet , ac li ad ea , quae fiunt , attentus hodie demum decerneret , quid faeere auc permittere velit (§.938. p. Tbeol.nat.) , eum quoque falfo jurantis poenam , quam in fe depofeit, decernere polle arbitratur j is poenam hanc in nexu rerum contentam 5 c eidem convenienter ah aeterno jam definitam non agno- fcit,. confequenter voluntati divinae non adver- fari putat , quod poenam certam temporalem;
in fe depofeat jurans. Quodfi ergo hoc faciat , juramenti equidem efficaciae nihil detrahit, cuirv metus poenae fubfiftat > attamen peccat ($-440. part. 1. Phil.prati, univ.) . Salva tamen veritate , ubi quis fuerit hebetior , quam ut eandem capiat , liante errore informari potefl , quod non liceat poenam certam temporalem exprime* re in formula jurandi , quia fcilicec voluntati divinas relinquendum, quid fapientiaefuae convenire judicet poenam mendacii ac perjurii temporalem exacturus- Sed de hifce difertius dicetur in Philofophia morali , quando de Veraci* taie agetur •
§• 8 ? 7 -
Si quis per res alias , quam per Deum jurans , eas /ibi noxias imprecatur , vel Quo fen. i n a s puniri depofeit \ juramentum iliicitum efl . Etenim fi quis per alias res, Ju per wquam per Deum jurans eas libi noxias imprecatur, vol In iis puniri depofeit; ahas./qium j s j n fo^uia juramenti poenam certam temporalem in fpecie exprimit, quod Deu.-ijura- p et - ( e p atet ^ S e d j n formula juramenti non debet certa quasdam poena tempore non ra ]j s mendacii ac perfidias in fpecie exprimi (§.896.). Illicitum adeo juramen- ***** tur o efl, fi quis per res alias, quam per Deum jurans eas fibi noxias impreca* tur , vel in iis puniri depofeit .
Quae paulo ante de juramento certam quan* d-am poenam temporalem in fpecie continente annotata funt (not §.896 ) .^ea etiam intelli- genda fent de jujranmuis per res alias , quam per D.-mii failis-eo fenfu, quem exprimit hypo- thelis propofinonis pratentis. Peccat , qui per eas ita jurat, uc eas fibi noxias iraprecetur, vel
in iis puniri depofeat i efficacix tamen juramenti nihil detrahitur : manet falva tam obligatio, qua feipfum fibi (§. 880.) , quam qua fe alteri, cui jurat, adllringit ad dicendum verum (§.SS? 0 - Immo (i falfo juret , metuenda quoque lpfi eft posna mendacii , perfidiae ac pbfcu- rationis gloriae dividae, quae Djo vifa fuerit.
Vi
I

De t/fjfeveratlone , Jurejurando & Voto .
§. 8 ? 8 .
311
Jurans fibi mala imprecari & fe ipfum execrari minime debet; fed poenam men" An impre- dacii , perfidia & obscurationis gloria divina a Deo decretam in fe depofcit. Et- cationes & enim qui libi mala imprecatur, is declarat velle fefe, ut certa qusedam mala execratiomt fibi eveniant (§.863.)} & fi feipfum execratur, mala hasc majora funt ( §. 86j. )• j ura mento Formulas igitur juramenti inferit poenas temporales certas in fpecie Sc iiidem ^ icite ln &' aquiparat asternas poft hami-vjiam , fi eas vel fpecifice determinat pro fuo ar- tanm • bitratu, vel eas tanquam voluntate fua determinandas fpe&at ( §. z 8 ;.part. 1. fbil.praft univ.) . Enimvero illicitum eft juramentum , fi in formula jurandi exprimitur certa qusedam poena temporalis ( §. 896. ) , cotifequenter etiam aeterna fpecifice pro fuo arbitratu determinata > aut in genere tanquam a fuo arbitrio pendens fpe&ata. Quamobrem jurans fibi mala imprecari & feipfum execrari minime debet. Quod erat unum. X
Verum enimvero qui jurat, agnofcere debet ac pro certo habere, Deum punire mendacium, perfidiam & obfcurationem gloriae fuas (§. 871.) . Quamobrem ubi eum invocat tanquam vindicem mendacii , perfidiae & obfcurationis glorias fuas (<$. 852.872 .) i tantummodo declarat , fe poenam mendacii , perfidis & obfcurationis gloris divins a Deo decretam mereri ac fubire velle , fiquidem falfum dicat. Jurans itaque poenam mendacii, perfidis & obfcurationis gloris divins a Deo decretam in fe depofcit. Quod erat alterum.
Juramentum adeo ab imprecatione 5 c execra- tione diftingui liquet, & fcriptura etiam in ab- negationeChrifti a Petro fafta diftinguit Mitth, XXV. 14. Cum antea afieruerimus , Chriftia- num fub poena damnationis «eternae jurare polle (f. 896.) , non autem majus malum damnatione ieterna homini obtingere poflit > execrationecn fui omnium maximam in juramento admittere videmur (§.86$ ). Quamobrem forfican erunt, qui a majori ad minus argumentaturi contendent, licitas quoque efie debere execrationes fui minores , adeoque etiam licitum elfe fibi mala imprecari (.§»86.5.865.) , fiquidem liceat fe omnium maxime execrari . Enimvero hi non attendunt ad ea animum , quae tam in demon- ftratione de illicito juramento poenam certam temporalem in fpecie continente Sc juramento licito Chriftianorum fub pce.ia damnationis aeternas (§.896, >, quam in demonftrationepras-
fenti quoad poenas sternas continentur. Nimirum aliud eft habere animum f« fubmittendi poena? divina , fiquidem verum non dicatur , aliud vero eftfiliimetipfidecernere fub hac conditione poenam^ ejufque exeeutionem Deo demandare , quali Deus non haberet jus puniendi , ni fi a jurante in ipfum fuerit collatum » Declarat itaque jurans, Deum mendacium, perfidiam ac obfcurationem nominis fui puniturum jufte , ut nulla fibi fit conquerendi caufa , fiquidem pCEnam incurrat • Haec probe notandi luiu, ut intimius perfpiciatur, juramentum nihil continere, quod olficio cuidam erga Deum,' vel erga feipfum repugnet, modo idem perver- fe non interpretemur : id quod inprimis ad tranquillandam confcientiam eorum facit, qui, cum a juramento nonfatisintellefto abhorreant, ad jurandum tamen compelluntur. Sed de talibus difertius dicere non eft hujus loci.
i* 899 .
Si promijfio de vero dicendo datis deuteris vice juris jurandi fa&a pro juramento Quarnfo accipi debet , ita promittens jurat ; fi vero pro modo adftringendi fidem fuam alte - promijfio da*. n , non jurat , tantummodo hac promijfio ajfcvcratio eft . Etenim fi promiffio ti s dexteris vero dicendo datis dexteris vice jurisjurandi fa&a pro juramento accipi de- f a ® a ‘ lt ^et i eidem tribuitur fignificatus juramenti . Enimvero verbis quibufeunque , ramentum t adeoque etiam fignis aliis, quae vocabulis squipollenc , jurari poteft , modo e f]j ancio mrt iifdem tribuatur fignificatus, qui vi definicionis juramento convenit ( §, 88p.).' /f *
Quare fi promillio de vero dicendo datis dexteris vice jurisjurandi fa&a pro juramento accipi debet, quin ita promittens j-urafle intelligatur , dubitandum n °n eft. Quod erat unum.
Enimvero fi promiffio eadem tantummodo haberi debet pro modo adftrin. gendi fidem fuam alteri , cum hoc nuda promiffione obtineatur ( §.760. ) ; pro juramento non accipitur, adeoque nec eidem tribuitur fignificatus , qui vi definitio-

3*2 Pars III, Cap. V . *
finitionis juramento convenit. Quamobrem nec ita promittens juraiTe intelllgi- tur ( §. 349. Log .). Quod erat fecundum,
Denique fi quis velit, ut vice jurisjurandi datis dexteris promiffio fiat de vero dicendo, is de veritate didlorum abfque iftiufmodi promifiione dubitat (§.417 .part.z.Tbeol.nat ). Enimvero fi quis dubitat de veritate didorum, ea probari nequit nifi per confidentiam, aut Deum teftem ( §. 853 ). Quamobrer» cum promiffio de vero dicendo datis dexteris fa&a accipi non debeat pro jura* mento per bypot. adeoque probatio veritatis di&orum non defideretur per Deum teftem {§. 852.) ; reflat ut iftiufmodi promiffio habeatur pro probatione per confcientiam teftem fafta. Aft probatio per conficientiam teftem fafta aftevera* tio eft (§.851.)* Quamobrem fi promiffio de vero dicendo datis dexteris fafo vice jurisjurandi tantummodo accipiatur pro modo adftringendi fidem fuam; e» pro afleveratione habenda. Quod erat tertium .
Fidem datis dexteris adftringer? non folutn hodie apud nos receptum eftj.fed &olim apud omnes quali gentes receptum fuiffe conflat. In» primis apud Perfas fitmiffimum hoc fuit fidei vinculum. Unde Diodorus 1 . 16, 04$. dextra , inquit , certiffima fidei apud Perfas arrha eft : id quod 5 c Jofephus Antiq. Jud. lib. 18. c. ia. de Parthis refert . Quod vero etiam veteres proinifTionetu data dextera faftam pro juramento accipi voluerint, ex iis liquet, quae de Cfro foedus cum Hyrcaniis faciente narrat Xenophon,
Dicebant enim Hyrcanis idCfruns: obfides aftu- rum hinc profe&i , hac nofte vobis adducere volumus; Tu modoD«V teftibu* fidem nobis io,, to, dextramtfue jungite , u t, quae abs te accepe-’ rimus , ad alios etiam afferamus • Promiflionis adeo data dextera factae tanta olim fuit apiii multas gentes religio, quanta juramcnt» eflepo- teft : id quod inde erat, quod adeo deceftabilis habebatur , qui fidem data, dextera adflri&ara fallit, quam qui pejeravit.
§. £ 00 .
Juumen • juramentum offertorium eft, quod praedatur de veritate ditftorum , quibus ali* tum afferto* q U \$ n ude affirmatur, vel negatur. Aft promifforium vocatur , quod praeftatur vmm qmd fi t veritate ditftorum , quibus aliquid promittitur.
Ita fi juro , me hoc non fecifle , vel nihil rum juramentum promifforium eft . Nimirum mihi conflare de fa&o quodam alterius, vel aU qui jurato promittit , per Deum teftem probat terum ea feciffe , quae dico > juramentum affer- fe moraliter verum loqui, dum promittit» torium eft . Aft fi juro me tibi hoc praeftitu-
poi.
Qui jurato promittit , per Deum tefiem ac vindicem mali probat , fibi effe ani - Juramenti mum fj ac puefiandi , qu<e fe preejliturum dicit , vel non faciendi , quod [e non promi fotu f a ft urum dicit . Etenim qui jurat, is per Deum teftem probat fe verum dicere jenjus. £ eum j nvocat tanquam vindicem mendacii ac perfidias, nifi verum dicat (§• 852.853.). Enimvero qui alteri promittit, fe quid ipfi praeftiturum effe ( $» 361.) & in hoc propofito fe perfeveraturum declarat ( §. 7 , 66 , ). Quamobrem qui jurato promittit, per Deum teftem ac vindicem mali probat fibi effe animum haec ipfi praedandi, quas fe praeftiturum dicit , vel , fi promiffio fit rei negativae , fe habere animum non faciendi, quod fe non facturum dicit.
Qui alteri quid promittit eidem verbis declarat , quinam fit animus ejus in prxfenti de futuro quoad certas praeftadones • Quodfi ergo alter dubitet de veritate diftorum , ac ideo de ea certus fieri velit j ejus potiffimum intereft noffe , quod habeat animum in hac voluntate perfiftendi, quem in praefenti declarat, & certum effe , ne eundem in pofterum mutet. Quo» ntam igitur hoc probari nequit* nifi per Deum
teftem ($-85$.)» nec probatio haberi poflb pro certa , nifi neceflitatem quandam animum non mutandi fibi imponat promiflor , id quod fit Deum invocando tanquam > indicem mendacii ac perfidia? ( § 880 huf & §*u8. part- 1' Philofopb pract. univerf.) i juramentum promit- forium pot'flimum refpicit animum praslhindi id, quod fe praeftiturum dicit promiflor.
S- 892.

De t/fjjeveratione Jurejurando & Voto* §• 90 z.
3*3
Jurato promittens juramento fuo confirmat , fie animum proflandi , quem habet , Quidnam ■mutaturum non ejfia , /<?# in profienti voluntate fervandi promiffum perfeverare velle . juramento Etenim probat, libi efte animum. hasc tibi prxftandi, quas promittit ( §.901 .) .promifforio Quoniam vero dicere nequit, fibi hunc animum efife, nifi velit in prasifenti vo- confirmetur, luncate perfeverare; juramento omnino probat , fe in hac voluntate tibi prae- ilandi, quas dicit, perfeverare velle. Enimvero hasc perfeverantia in propofito praeftandi id, quod promittitur, jam ineft ipfi promiflioni ( §. 366. ). Quamo- brem jurato promittens juramento fuo probat verum efle , quod in propofito pracftandi id , quod promittitur, perfeverare velit , coufequenter eodem id confirmat.
Nullum juramentum alium habere poteft finem vi definitionis (§ 8*2.) , quam ut is, cui juratur, certus reddatur de veritate di&orum , dequibus dubitatur (§-8*3.). Quamobrem quse vi verborum, quibus promittitur, adverfuspro. mifforem pro vero haberi pofiime (§.418.) > ea omnia juramento confirmantur, non plura, nec pauciora . Quamobrem cum promiffor habere debeat animum in propofito prjelbndi id , quod promittit , perfeverandi ($.366 ) , fine quo nulla concipi poteft promitfio i juramento pro- milloris jnomiflarius reddi debet certus , eum in propofito prxftandi id, quod promittit, pe»
feverafe velle. Invocat Deum teftena ; cui omi nia certa funt & qui falli nequit; cumque Deus teftimonium non adtu perhibeat , ad quod provocat jurans , eum invocat vindicem mendacii ac perfidia:, ne de veritate verborum, quibus juratur , dubitetur. Facilius autem juranti creditur , quod vera dicat , quia poena mendacii ac perfidia; exafperatur per poenam obfcurationis gloria: divinae fuper accedentem , fiquidem fal- fum dicat jurans (§.872,). Ha:c ex notione juramenti confequuntur : quae autem ex eadem deduci nequeunt, ea gratis finnuntur *
§•
Juramentum non novam producit obligationem aliquid praeftandi ei , cui juratur. An ju. Etenim juramento tantummodo te obligas ad dicendum verum (§.88j.). Et fi ramentum * jurato promittis, verum tantummodo efife probas juramento tuo , quod habeas producat ob- animum alteri proflandi, quod te prasftiturum dicis ( §.90*.), ac in hoc prae* ligationem flandi propofito perfeverare velis ( §.90*.). Quamobrem nifi di&a, quorum ve. prajlar.di. ritas juramento probatur, prasftationem quandam contineant , ad quam aliunde fis obligatus; ex juramento nulla nafei poteft obligatio alteri, cui juratur , quid praeftandi , confe.quenter juramentum nullam iftiufmodi obligationem producit,
Quodfi dicas , pofTe me jurare , quod Titio daturu s fim decem aureos , cumque negari non poffit , me eos ipfi dare debere , juramentum producere obligationem dandi Titio decem aureos. Enimvero quis non videt, verbis jurantis ineffe promiflionem ($.361.) , & ex promifilo- ne nafei dandi obligationem (§.363^, ad quam a <ieo juramentum mi confert, quod tantummodo producit obligationem moraliter verum loquendi, quandoiTitio te decem aureos daturum dicis C§.88*. ) , quamvis hoc etiam abfque juramento contra te habeatur pro vero (§ 428.): fit ita quod fubinde ex juramento, qua: ad pro. miffionem accedit, intelligatur verbis Titii per- feftam coutineri promiffionem.
§. 904.
Quoniam juramentum promiflorium Jnon novam producit obligationem ei, An jura.
) 1 iiic/tfnt* a I <nn «H 1 /\ 4 1 • fo /«/f //1 <mam ri n Jr tr so+Atai /1 h/ 4
c ui juratur, aliquid praeftandi (<$. 90;.) tum in obligatorium convertere nequit.
Vulgus equidem fibi perfuadet i eam efie juramenti vim, ut adum non obligatorium inob- ‘‘Satorium convertat, & ex falfa hac perfuafio-
; fi aBui non obligatorio fuperacced.it , mentum ex
aftu non obligatorio ef.
ne nafcftur abufus juramentorum: qui quo ma -ficiat obii* gisdeteftandus, eo firmius tenendum, vim iftam gatotium • juramento falfo tribui •

3H
<
Part 111. Cap. P.
§• 9 ° 5 -
Y Quoniam juramentum aftum non obligatorium in obligatorium convertere An promifi ne q U j t (905.); qui ante juramentum validus non efi , per juramentum validus fio non p a ' fi er j nequit confequenter nec promijfio , qu<e per (e valida non eft , per juramen - !-«!“- tum vaha fieri poteft.
ramentum
fi * Grotius lib.z. c. 13. ^14. ftatuit , juramento
Deo obligari jurantem ad praedandum , quod dicit» etiamfi non obligatus fit ei, cui juratur. Enimvero cum juramentum non aJiud involvat , quam quod Deus teftis efle debeat, jurantem vera dicere , 5 c poenam mendacii ac perfidiae juftus vindex exequi debeat , quam aftibus hiXce viriolis ftatuit, nifi is vejra loquatur eam-
que acerbiorem propter poenam obfcurationis gloriae fuae fuperaccede tem t § 872.)» non video, quomodo hinc infarr» poflit, hominem fe- fe obligare Deo ad proeliandum id, quod dicit, & in ipfum transferre jus hoc a fe exigendi (5. ly part. t. Jur.natur.') . Non juratur Dei caufa , fed hominis , qui de veritate di&oruin dubitat, nec nifi‘jurato credere vult.
y \ .. §• 9 °^*
Exempla Quoniam promiflio invalida per juramentum valida fieri nequit ( §. 905.); promi/fio. promiflio autem invalida eft, quas fit fub conditione turpi (§.494.), cui errer num jura» dat caufam (§• $69.)? quae vi vel metu extorta fuit (§.576.) , qua promittitur tarum, qu* fadium vires tuas tranfeendens (§.636.; etiamfi promijfioni fub conditione turpi funt nulla , fa&a , vtl cui error caufam dedit , aut qu<e metu extorta fuit *, immo qua faftum vires tuas tranfeendens promittitur , ea tamen invalida efi .
Quando itaque de p^omiflionis validitate aut prorfus feponendum , nec ejus ulla in hoc fc invalidiute judicium fieri debet , juramentum re.ndo habenda ratio eft.
§. 907.
Ex juramento promijfioni fuperaccedente certo colligitur , eam ejfe perfc&am. Et* Tromiffori enim qui jurato promittit, per Deum teftem ac vindicem mali probat, libi ef* Juramenti fe animum haec tibi praeftandi, quas dicit (§.901.)» & confirmat , fe in propo» ejjeftus. fito ea tibi praeftandi perfeveraturum (902.), confequenter fufficienter indicat, fe ad haec praedandum tibi velle efle obligatum , adeoque in te transfert jus id a fe exigendi, nifi fteterit promiflis ( §.239. part. 1. Vbil.praft. umv,) . Qua- mobrem cum fe tibi obligaverit ad dicendum verum ( §. 885. ) ,■ tu diftorutn veritatem pro certo retfte habes. Quoniam itaque perfetfa promiflio eft, quando alteri fufficienter declaras, te ipfi quid praeftare velle , ac in ipfum jus transfers a te exigendi , ut praeftet , nifi tua fponte prasftare velis (4.361.); ex juramento promiflioni fuperaccedente certo colligitur, eam efse perfe&am.
Juramentum adeo promUforium arcet exce- miflionem adimplere nolentes varias exceptiones ptiones, quae fieri poterant ab eo , qui promif- commentati funt , quibus fe ad pronnilum prae- fis ftare non vult , quando dubium videri po- ftandum non teneri promillario pcrfuadfire vo- terat, num peifrtfta fuerit promiflio. Et forfan luerunt. ^
juramenta promilforia ex eo orta , quod pro-
* t
§. po8.
Quod jura -
mentum ex- Juramentum arcet omnes tacitas exceptiones ac conditiones . Jurare enim debes, ceptione; /c vera efse quas dicis (§.852.) , ne de ditftorum veritate alter dubitare poflit conditiones (§.853. ),cui etiam ad hoc te ipfi obligas jurejurando (§.885.), Sc quidem tacitas ar- teipfum fub poena mendacii, perfidiae ac obfcurationis gloria divinae ( §.852- ceat» 872.880.). Quamobrem non alia mens tua efse colligitur , quam quae verbis
tuis

Ve irfffevevatione, Jurejurando & Voto. 515
tuis fignificatur, & quod iifdem fignificatur pro vero contra te habendum fine ulla exceptione ac conditione. Patet itaque juramentum arcexe omnes tacitas exceptiones ac conditiones.
Nimirum fi tibi non praecife ea Fuerit rnens, gnificari polfunt Quamobrem nec ultra id te quae verbis fignificatur , aliis adhuc verbis fi- alter fibi obligatum habere poteft , quam quod gnificari debebat , quaenam fupponenda fit con- verbis tuis praecifefignificatur i nec tu adverfus ditio , vel quaenam adjicienda exceptio : quod eam obligationem , quam verba tua aperte locum non facias , ubi di&orura veritatem alteri quuntur , quicquam excipere vales . Patet adeo probare 5c de ea eundem certum facere debes , ufus juramenti in promiflionibus & aliis a&ibus tuque ad hoc faciendum te ipfi obligas , nec obligationis , ecfi ab eo minime pendeat obk- alia admitti debent , quam qu*e verbis ifiis fi- gatio.
§. 909.
In juramentis non admittuntur refervationes mentales . Refervationes enim men- An in tales illicitae funt omnes, quando falfiloquium illicitum (i.238.) , confequen - ramento atL ter quando moraliter falfum loqui non licet (%.i $ 6 .). Eniravero juranti mo- mittantur raliter falfum loqui non licet (§.852. ). Ergo nec in juramentis admittuntur refcrvati»- refervationes mentales. nes nunt**
Offenditur etiam hoc modo . Juramento nofmetipfos obligamus ad verum al . les. teri dicendum, cui juramus (885.), confequenter ad animi noftri fenfa- figni- ficanda (§.150.). Sed refervationes mentales illicitas funt , quando ad animi nofiri fenfa alceri fignilicanda obligamur {$-237.) . Ergo etiam illicitas funt-,
•quando juramus, confequenter in juramentis non admittendas.
Quando ad animi noftri fenfa indicanda al- (§.136.). Quis ergo iifdem in juramentis conteri obligamur , refervationes mentales refpe&u cedet locum , quibus fub p<*na divina mendacii -ejus, ad quem fermo dirigitur, mendaciumfunt fides de vero dicendo adftringitur ($.851 881.)?
! pio.
Jurans verba jurantia fumere debet in eo fignificatu , quem iis tribuit is , cui Quomodo juratur . Etenim qui alteri jurat , ipfi veritatem di&orum probare debet per verba /«. Deum teftem ac vindicem mendacii (§.852.853.) . Quamobrem cum is, cui ****** /*• | juratur, verba jurantis non intelligat nifi in eo fignificatu , quem iis tribuit; mere debeat jurans quoque verba jurantia in eo fignificatu fumere debet , quem iis tribuit jurans-. is, cui juratur, feu, quod perinde efi, quomodo intelligi ea ab ipfo novit.
j Nimirum qui vult , ut jures te verum drce- mentum adeo foret mera illufio , fiquidem tibi I re , is certus elfe vult, eam efle animi tui fen- jurare liceret, tibi aliam eflefententiain animi»
1 tentiam , quam ex verbis tuis tibi efle colligit, quam alter putat , dum jurare debes , quod ea
Non igitur vult, ut tu jures, aliam eflefenten- fit, quam putat alter, tiatn tuam , quam ipfe animo concipit . Jura-
§. 91?.
Quoniam jurans verba jurantia fumere debet In eo fignificatu, quem iis tribuere novit alterum, cui jurat (§. 911. ); verba , quibus jurat , non detorquere debet contra manifeflum eorundem figni ficatum in alienum , ut falfum loquendo ex mente ejus , cui juratur , verum fe locutum probet cx mente fua.
Repugnat hoc e diametro pa&o de vero dicendo , quod juramentum continet (§.884.) .
Cum enim paftum omne conventio quaedam fit ($•788.} , qui vero inter fe conveniunt , in idem confentire debeant ( § 699.) > paftum de Vero dicendo requirit ut verba jurantia in eo-
Wolfii Jus Natura Tom, III .
dem a jurante & eo, cui juratur, fumantur fignificatu • Tum enim jurans confentire intelli- gitur , quando vult jurare , quod ea fit animi fui fententia, quam is, cui jurat, ipfi efle vult, aut putat.
Verba j't. fantia in a- lienum fen. fum detorquere num liceat juran. ti .
R r
§. 912.

Tars 111. Cap, V .
§. pia.
nm
- 1 : .
r ' 'i Mi
;$i6
Secundum Similiter quia jurans verba jurantia fumere debet in eo fignjficatu., quemTU- cuius men. dem tribuere novit alterum , cui jurat (§.910.), cum is , qui juramentum de- tem verba f e rt, (ibi jurari velit .(§. 892.); verba jurantis accipienda fecundum mentem deaurantis ac ferentis .
Ctpienda ,
juramento Atque adeo hinc etiam patet , jequivocatio- -juramento , ut verba alium (ortiantur fignifica: delato . nem nec verbalem , nec mentalem admitti in tum, qui fit a mente deferentis diverfus.
§. 913.
Juramen • Juramentum de re 'illicita faftum non obligat ad proflandum . Etenim fi id > tum de requod te a&urum dicis , illicitum eft, ad id non agendum obligaris ( §. 170./u. JUicita fa phil.prail. univ. ). Sed nemo fe ab obligatione fua liberare poteft ( §. 67 4,), Sium non Ergo nec juramento fe obligare poteft ad id ;prasft-andum, ad quod non agen* obligat .. -dum obligatur.
Juramentum adeo ex illicito non facere po- teft licitum . Sane fi hoc fieri poflec , quidvis tibi licitum foret, ut facere polles, quod lubet. Neque enim alia re opus foret , quam ut jurares te hoc agere velle, ac protinus liceret, quod antea non licebat agere. -Idemetiam eodem modo intelligitur de non fafto quocunque . Peccat qui male jurat > fed bis peccat r qui facit , quod male juratum. Stolida eft eorum religio ,
'qui fibi metuunt x poena divina per.fidia: J non vero metuunt a poena divina inobedientiae Sc fcelerum . Stolida quoque eft eorum de exifti- matione opinio , qui malunt elle inobedientes erga D$um ac fceleratiquam perfidi videri . Sed dc his difertius dicendum in Philofophia morali , ubi aftuum vitioforum turpitudo in* trinfeca graphice delineanda , ut quam iidem fint deteftandi tanto dilucidius conitet-.
I- 9 ' 4 -
Jutamen . Juramentum de re illicita illicitum eft . Quodfi enim id, de quo juratur , fue- tum de re* it illicitum , ad id omittendum obligans ( §. 170 .part. 1. Phil. praft. univ.)-, illicita qua. adeoque peccas, fi non omittis [%. 440. part, i.PhiL praB. univ. ) , confequenter le ftt . 'Cum velle peccare etiam peccatum fit ( §. 444. part. 1. Phil. prdB. univ.)\ ani.
mum quoque actum illicitum committendi habere non debes ( §. 440./?. 1. Pbil. prae?, univ ). Qnamobrem cum jurans de re illicita habeas animum atftum illicitum committendi (§-872.); de re illicita jurare non debes , adeoque juramentum de re illicita illicitum eft ( S.i-jo.part. 1.Phil.prall. univ.) .
Juras « injuriam tibi illatam «vindicaturum Jur. nat .'), de re illicita juras (§. 170. part.n. cupiditate vinditta» adduftus . Cum cupiditas Philof.praft. univ,) . Juramentum itaque illici* vindifta? lege naturali prohibeatur (§.948. p. 1, tum.
'S. 9*5«
i
Quale ,Qmne juramentum allui non obligatorio fuperaccedens illicitum eft .. Si enim ju. Jit )uramen* ramentum aftui non obligatorio fuperaccedir, eum in obligatorium convertere tum abiut nequit (§.904.), confequenter nullo fine praedatur ( §. 932. Ontol.) . -Quamobreffl
non oblha.
torio fuper. accedens .
cum temerarium-fit (§-277.), temere autem jurare non liceat (§.278.)i omne
juramentum a<ftui non .obligatorio fuperaccedens illicitum «eft .
Cum ab omnifaftotemerario fit abftinendumi inurio ne temeraria quidem verba proferre liceat (§-278 ) > multo minus Deum temerarie invocare licet tanquam teftem veritatis dirorum fle tanquam vindicem perfidia? : id quod facit jurans (§-872.), contra reverentiam Deo debitam ($-1182,1183. p. 1 Jur,nat ).
910-

De vfffeveratlonc , Jurejurando & Foto*.
§. 91^..
3 J7
Si vel tuiy vel alterius plurimum interejl , ut de ventate ditiorum tuorum is Jit Quando j«. certus , afieveranti tamen credere non vult ; juramentum licitum ejl . Etenim (i ramentum tui, vel alterius plurimum intereft, ut de veritate di£torum is fit certus, de Jit licitum i ea vero dubitat’,, aut id probandum eft per confcientiam, aut per Deum-teftem (§.853.), conlequenter vel afieverando (§.851.), vel jurando ($.852.) . Quoniam itaque afieveranti credere non vult per bypotb.. veritas didorum aliter probari nequit nifi jurejurando, confequenter temerarie non juratur, ut propterea a juramenta fit abftinendum ( §. 278.) . Enimvero cum jurans profiteatur , fe pro certo* habere,, quod Deus norit cogitationes fuas non minus , quam verba ore prolata, & mendacium ac perfidiam ,, immo obfcurationem gloria; fuse puniat (§.871.),, & fe poenam eam. mereri, nifi verum loquatur , ac fe eandem lubenter , prout debet (^*.xoji.part*i.Jur*nat.)^ fubire velle , fiquidem mendacii, perfidiae ac obfcurationis gloriae divina? fiat reus, juramentum ipfum nil continetquod pro certo habere ac ore profiteri illicitum fit v not. §.871.)«
Quoniam itaque, cum vel tu.i, vel alterius plurimum interfit , ut de veritate di diorum, tuorum hic fit certus per hypotb. ad animi tui fenfa alteri patefacienda obligaris,, alio autem modoNjuam jurejurando hoc fieri non poteft per dem « /
quin lege naturali tibi detur jus jurandi dubitandum non eft ( §. 159. part. u /
Vbil.pratl.univ.). Licitum adeo eft juramentum, fi vel tui , vel alterius plu- '
limum interiit, ut hic de veritate dictorum, tuorum fit certus,, afieveranti ta* men credere non vult*
Praefiaret utique tam fan<Sum hominibus ha.* beri (ervare fidem, ac juramentum, & tam de* teliabilem haberi violationem fidei datae , quam, juratae, ut juramentis, non ellet opus* Enunve* ro cum hi non fint hominum mores , ne Ciiri- lfianoruin quidem, quos fidem maxime decent,, cum nemo in lege natura* fervanda, qua:,fidem datam fervare praecipit (.§.76**), fallere autem ), ac mendacium 183.) Sc perfidiam prohibet (§ 774.), exactior elle debeat homine Chrllhano» juramentum pro praefentihominum conditione utique permittendum. Permilla lunt juramenta lege naturali ob perverfos hominum
imores; , minime autem praecepta • Quodfi tales, eifeut eorum mores, quales elledebebant, omne juramentum foret illicitum, cum ln temerariam invocationem Dei tanquam teiiis veritatis difto- rum 6c vindicis metulacu ac perfidiae verteretur , adeoque itylo lcnpjpra» m abulum nominis divim abiret ontra reverentum Deo debitam it81. 118^ part. i.Jur natur.) . Jura- ment igaur non pcrle legi natur£ conveniunt, qui, pe qua:fidemiimpiicner datam fervare praecipit, fallere prohibet (.§.701.) : fed ex hypo- theli fidei fallacis ob contemtum legis naturalis-
§. gif.
k.
Si tui , vel alterius parum interfit , ut de veritate ditiorum tuorum is fit certus , afieveranti autem credere nolit \ jurandum non ejl . Etenim fi tui , vel alterius pirum interfit, ut de veritate verborum tuorum is Iit certus , afieveranti ta* men credere nolit ; nec opus eft , ut eidem per Deum teftem ac vindicem mendacii ac perfidiae veritatem ditftorum probes, confequenter jures (§.852.). Quamobrem cum tibi perinde efte pofiit, immo debeat, utrum alter diftistuis hdem habere velit, nec ne j nulla quoque adeft ratio, cur ad fidem faciendam diftis tuis fis obligatus (§. 11%. part. /. Pbil. prati, univ. Pro a<ftu igitur temerario habendum eft juramentum, quo veritatemdidtorumadftruere vis ($. 277.) , confequenter ab eo abftinendum ( §• 278 ). Si fuT, vel alterius parum interfit, de veritate dieftorum is fit certus, afieveranti autem credere nolit i jurandum non eft.
QuawU non jurandum .
In cafu particulari data haud difficulter per- ipicitur, utrum tui, vel alterius multum interne , nec ne , ut aiftis tuis fides habeatur , ut Wcc ficile pateat , num jurare liceat , an non
ficeat, etiamfi rei, de qua jurandum , juramentum minime repugnet , prouti accidit in cafu rei illicira* , vel aftus non qbligatorii ($-914*
R r 2 §. 918.

jPars III. Cap. V* §. 918,
518
Alius cafus Si ajfe verant i creditur, juramentum illicitum efl . Etenim fi afieveranti credr- juramenti tur, per teflem confcientiam fatis probata eft dirorum veritas (§. 851.), adeo-
illiciti*. q Ue non opus eft probatione per Deum teftem (§.853.)» confequenter per juramentum (§. 852.)* Juramentum igitur cum fiat nullo fine , temerarium eft (§.276.), confequenter illicitum (§.27,8.)*
N
Juramenta non alio fine introdufta , neque cum nec tuta eflet afleveramium fides , ipfum alia fine deferuntur, quam quia afieveranti non peperit juramentum , quo majus vinculum ad creditur- Quodiifemper tuta efletafieverantium adftringendam aliorum fidem concipi minima fides, de juramento nemo vel per fomnium co- potuit, gitaret . Fides fallax peperit a/ftvcrationes , &
919.
Si juramentum prafletur de re in fe non illicita, fed majus bonum motate impe* An va* $ ente ^ non va i et . Etenim homo obligatur ad id, quod altero melius eft, eidem leat ) ura ' praeferendum ( §. \<jz.part. 1. Pbil. praft. univ.), & ad omnem faciendum facul- mentum de tatum no fl rarurn ufum, qui ad perficiendum animam & imperfettionem ab ea- V fed ‘ma us ^ cm arcen ^ urn requiritur (§. 173. part. i.Jur. nat. ). Quamobrem quod impedit bonum*™ bonu-m maius morale, id facere minime debemus , confequenter facere illici. rale imte tum e 5 (*** tjo.part. 1. Pbil.prati univ*). Perinde igitur eft, ac fi de re illici- ditnte P ta ^^t juramentum, fi praeftetur de re majus bonum morale impediente.
Quamobrem cum juramentum illicitum fit , quod praeftatur de re illicita (§. 914.»; illicitum quoque efife debet juramentum de re in fe quidem non illicita, bonum tamen majus morale impediente praiftitutn, adeoque non valet.
Nimiruma&us in fe non illicitus in. cafuemer- bertatem proficiendi in bono: quod utique fe- gente illicitus evadit, quando majus bonum rno- ret , admiffo juramento tanquam valido , quod rale impedit , veluti quando prohiberis virtu*- hric damnatur . Tale juramentum eft , quo quit tenv quandam intellettualem aut moralem ad fe obftringit, quod nolit inventum aliquod ge- majorem gradum evehere , aut de aliis praecia- neri humano-perutile nMnifeftare. rius mereri . Nemo fibi ipfi eripere poteft li-
§. 920.
An jura. Si is, cui de veritate di & orum tuorum conflare debet, juramentum tibi non dt- r»Mtumfuaf e . rt > vecexpreffe, nec tacite ; juramentum illicitum efl. Etenim fi is, cui de ve- fPont e prae- r ‘ tate diftorum tuorum conflare debet, juramentum tibi non defert , nec ex- ftitum jfaprefie, nec tacite; nec is verbis expreffis declarat, neque aliunde id colligi* licitum . tur , quod tibi nifi jurato credere nolit (§. 892.) • Quamobrem pratfumendurn potius eft, ipfum tibi afieveranti credere velle. Enimvero fi afieveranti credi* tur, juramentum illicitum eft (§.918.). Illicitum adeo etiam erit , fi is , cui de veritate di&orum tuorum conflare debet,, juramentum tibi non defert , nec exprefie , nec tacite.
§. 9* r.
Quando ju. , a fF e veranti credere non vult, nec exprejje dicit , fe ne juranti quidem fident ramentum habiturum ; juramentum tibi tacite defert. Etenim qui afieveranti credere non tacite defe_ y ^\* ,s negat te moraliter verum loqui, non obftante afieveratione tua , quod tatut , dubitans de veritate diftorum magis inclinet in partem negativam ( §. 410.
part.z.Tbeol. nat.) . Quamobrem probationem afieveratione meliorem exige*
r«

Ve dfffeverationt , Jurejurando & Voto. gip
re videtut. Enimvero praeter afleverationem non datur alius veritatem dirorum moralem probandi modus, nifi juramentum (§.853.)* Ergo fi exprefle non dicat, fe ne juranti quidem fidem habiturum juramentum tibi tacite defert.
§. 922.
Si aliunde conflare potefl de veritate eorum , qua dicis , logica , cujus gratia nofi ^ ver ; (at fe intersft , num moraliter verum loquaris \ jurandum non efl . Etenim cum tan-7• tummodo interfit nofle, quod moraliter verum loquaris, ut conftet de verita- if* un j e te logica eorum qux dicis, & hasc aliunde conflare poflit , non opus efl ut R are poffit’ per Deum teftem probes te moraliter verum loqui, cum ex eo, quod morali- juramenti * ter verum loquaris, non demum colligendum efl logice verum elfe , quod di- delatio illitis; neque enim verbis opus efl, ubi rerum teftimonia adfunt . Quoniam ita -cita. que per juramentum non probatur, nifi quod moraliter verum loquaris (§.852,); idem tibi deferri nullo fine cenfetur, adeoque pro temerario adtu habenda juramenti delatio (§.277.). Sed temerarie nihil agendum ( §. 278. ) . Ergo nec deferendum juramentum, fi aliunde conflare potefl de eorum, quae dicis, veritate logica, cujus gratia intereft nofle, num moraliter verum loquaris.
Aliud eft probare di&orum veritarein , aliud vero eft probare verum efle , quod dicis. Afle- veratio Sc juramentum non probant ni(i dnfto- rum_ veritatem ($. 8?i. 8ja.) , confequenter te moraliter verum loqui, non autem verum efle, quod dicis , fed hoc ex eo demum colligitur , quatenus veritas logica tibi perfpefta fupponi- tur . Quando igitur veritas logica probari po-
teft, non opus eft ut probetur moralis: proba; tio enim veritatis moralis furrogatur in locum probationis ventatis logica: , ubi hxc deficit . Deum adeo invocare teftem , quando opus non eft , reverentia: , quam ipfi debemus ($.1183. part. t-Jur. natur.) , parum convenit Cj. 1182. part- i.Jur /tat. ) . Patebit idem etiam per ea , qua: de perjurio mox demonftraturi fumus.
§• 9 * 3 -
Quoniam perinde eft, five juramentum alteri deferas, five jurare volentem An in eo. jurare patiaris ($.892.), juramentum vero alteri deferre non debes, fi aliunde dem cafu conflare potefl de veritate logica, eorum , quas dicis ($.922.) ; pati etiam nonfponteoblaj debes , ut juret alter fua [ponte ad jurandum fofe offerens , fi aliunde conflare potefl tum fit ac. de veritate logica ejus , quod dicit . cipiendum.
Nimirum quando juramenti delatio illicita , curras , quatenus declaras velle te ut juret al« fponte quoque oblati acceptatio illicita eft, cura ter, quando jurare non debet (§. z.) , adeoque juramentum illicitum ipfa acceptatione con- idem ipfi deferre ccnfendus es (§.891.).
Quando jurare non licet , delatio juramenti illicita efl . Quando enim jurare non . .
licet, lege naturali jurare prohibemur (§. \jo.part. 1. Phfi. praB. univ. ), confe- 1 "*
fluenter jurans legem natur* tranfgreditur ( §. 139. part . 1. Vhil. praft. univ .
Quodfi ergo juramentum ipfi defers, cum eum jurare velis ( §. 892. ) ; eum ^ 1 **
inducere vis ad legem natur* tranfgrediendam. Quamobrem cum nemo alte-* 4 ' fum inducere debeat, ut legem naturae tranfgrediatur ( §. 701. part. i*Jur. nat. ) ; juramentum quoque alteri deferre non debes, quando jurare non licet , confe- , r / fluenter juramenti delatio illicita eft, quando jurare non licet.
i 4 t - \

320
Pars. III. Ca£u
§. 92 J.
Quoniam perinde eft, (ive juramentum alteri deferas ,, five fponte oblatum* Qu 0 * 1 **acceptes (§.892.)» delatio autem juramenti illicita eft, quando* jurare non li-
f ponte obi a- cet (§,024.); juramenti j'ponte oblati acceptatio> illicita: efi, quando jurare non licet .. ti accepta -
Ex bifce duabus propodtionibias vi eorum », do ab' eo»,cujus di&orum veritas in dubium re» quae de illicito juramento demonftrata funt , vocatur fua fponte oblatum non fit acceptati, nullo negotio infertur, quando in cafuparticu- dum, ne inDeum fimus irreverentes. Aylo fcri- Jari juramentum non fit ctefcrendum. , 5 c quaiv- pturae. nomine, ejus abufuri..
§» 916..
Pejeratto& Pejerare dicitur, qui jurat fe; moraliter verum; loqui * dum moraliter fallunt perjurium loquitur: ut adeo Peferatio fit juramentum ejus,, qui fe moraliter verum loqui quid fit * Jurat, dum moraliter falfum loquitur . Idiomate patrio* dicimus- CinCn faffcfcn Gfrpb/ juramentum falfum. Sed perjurare dicitur,, qui, quod ex animi fui licet fententia juravit, id tamen non facit:, ut adeo perjurium fit volitio faciendi id,. quod te non fa&urum ex animi licet tui fententia: jurafti, &. conua. Idio* mate patrio dicimus eiuett 9fteinei;b.
Si quis jurat » aut animum habet moraliter verum loquendi, aut non habet , fed dum moraliter verum fe loqui fimulat v moraliter falfum loquitur • Eniinvero fieri poteft » ut jurans, moraliter verum loquatur , dum fe moraliter verum loqui, veluti hoc fe fatttirum , vel non fafturutn elfe jurat, non tamen faciat , quod fe- fadturum juravit , fed contrarium- ejus, faciat •
Haec duo itaque a fe invicem differunt moraliter verum loqui , quando juratur, Sc non facere , quod ex animi fententia feu moraliter verum loquens te fa&Urum efle jura di . Quam- obrem verbis quoque a fe invicem diflringuenda funt , ne aequivocatio in caufa fit , ut a fe invicem diftinguend* confundantur . Quoniam itaque Cicero offic- lib 3. c. 2p. diferte dicit , quod perjurare fit non falfum jurare, fed quod ex animi tui fententia jurans , id non facere > fignificatum quoque alium vocabulo perjurii tribuere noluimus* Enimyero ne juramentum falfum cura perjurio, confundatur, quod, tamen ab eo diftinguendunv efle ex iis , quae modo dixi- mus, conflat ; id pejsrationem. appellare libuit* Quoniam vero non minus- contingere poteft, ut pejerans, quam ut ex animi fui fententia jurans non faciat , quod juravit > ideo cum Cicerone perjurium ad jurantem ex animi fui fententia reftringere noluimus praefertim cum non modo difficilis fit probatio , num perjurus ex ani» mi fui fententia juraverit, verum etiam nullius inter homines utilitatis . Nobis duo funt vocabula ci*.v farfe^er <5pb/ & einfrfteinepfc.
Significatum vero eorundem efle eundem, quem iplis tribuimus , haud facile dubitabit , qui ad communem loquendi ufum attendit animum , modo dillinguere noverit ea , qua: per ineon- flantiam- loquendi fubtnde dicuntur , ab iis» qux ut plurimum dicuntur, juxta ea , quae alibi praecipiuntur C J. \ %q.Log. ).
i' 9 * 7 -
_ . . Pejerare non licet y feu omnis pejeratie illicita efi * Etenim qui jurat ad' dicen*
dum verum fefe alteri obligat (§• 88y.). Quamobrem cum mentiatur, qui mo* xIT/? 7 lCt * ra ^* ,ter fal^m loquitur, quando ad verum loquendum obligatur (§. 187. ), boc a * * autem facit pejerans ( 4 .926. *qui pejerat, mentitur . Enimvero mentiri non licet ( 5 .i 88 «), fed omne mendacium fua natura illicitum (§. 183.). Ergo etiam pejerare non licet, feu omnis pejeratis illicita eft»
Mentitur pejerans non modo r quod dicat fe moraliter verum loqui r dum fe moraliter falfum loqui fibr confcius eft * verum etiam quod alfeveret Deum efle teftem ventatis diftorum fuorum, confequenter ipfi cognitum ac perfpe-
ftiun' efle, quod moraliter verum loquatur , f«* verba cum cogitationibus fuis conveniant (§.8?»•/■ Ut vero intimius perfpiciatur turpitudo hujus mendacii » fequentem addere lubet propolitio* nem.
5. 928«

321
I
De tAJfeverattone i Jurejurando & Voto,
§. 9 * 8 .
Pejeratio eft mendacium omnium maximum . Etenim qui jurat , Deum teftem p e - e Invocat veritatis di&orum & vindicem mendacii , fiquidem moraliter falfum t io 'quale loquatur (§.852.), immo obfcurationis gloriae fuae (<».872.), & fe obligat ady?, wtndL dicendum verum .(§.885.). Quando vero pejerat, moraliter falfum loquitur tium, (§.926.), confequenter falfum eft, quod verum dicat, quod a Deo fe puniri velit, fi moraliter falfum loquatur, quod Deo cognitum & perfpedhim fit , fe verum ^moraliter loqui, quod denique fibi non fit animus obfcurandi gloriam divinam , feu ftylo fcripturas nomine ejus abutendi . Enimvero fi quis menti, tur, aut nude mentitur , nulla addita afteveratione, aut afleveranter , aut de* nique jurato mentitur. Quoniam -itaque magis mendax concipi nequit , quam qui jurato mentitur per ea, quae demonftrata funt, quoniam fcilicet qui nude' mentitur liberum alteri relinquit, num fibi credere velit, an nolit; quiaffeve- ranter mentitur, per confcientiatn teftem veritatem dittorum probare vult ( §,
8jr»), pejeratio omnino mendacium omnium maximum eft.
m Patet er deinonftratione propofitionispratfen- ticularium diverfafunt , 'expendenda potius in fis , in pej.»ratione nulriplex contineri menda» Phtlofophia morali , quam hic enumeranda . cium, nec a propofito mentiendi pcena divina Quamobrem cum apud omnesgentes mendacium deterreri pofle pejerantem, immo eundem nulle maxime deteftabile fuerit > non mirum quod gloriam Dei obfcurare, quam verum dicere, ut tantopere abominati fuerint pejerationem. taceamus alia , quae pro diyerfitate cafuum par-
§. 929.
Pejeratio itaque definiri poteft per mendacium juratum. Paratio
quid fit .
Mentitur nimirum jurans (§.92.8*) & juramento confirmare audet -mendacium • ut tanto fecurius mentiatur»
950.
Si pejerantem pcenitet pejeraffie & quod f e fatiurum juravit facit ; perjurus non Quando pe. eft. Etenim fi pejerantem pcenitet fe pejerafife & quod fe fafturum juravit, fa~ jerans non cit; is animum, quem jurans habuit , mutavit , ut adeo perinde fit refpexftu fiat perjw» ejus, cui juravit, ac fi non pejerafter, fed potius ex animi fui fententia juraf-w» fet. Quoniam itaque perjurus non eft, qui facit, quod ex animi fui fententia alteri juravit fe faifturum, immo qui etiam contra animi fui fententiam, quas juranti erat, hoc facit 926.); perjurus non eft is, quem pcenitet pejerafte,
•& qui quod fe fafturum juravit, facit.
Perjurium cognofcitur exeo, quod quis non jeratione conftare poffit, ubi fit, quod juratum facit, quod fe fattuium juravit , cum jurafle , eft . In perjurio igitur non attenditur pejera- flon pejetalle quilibet prsefuomur * nec de pe? itio* '
931.
Juramentum fervare dicitur, qui facit, quod fe fa&urum jurat, feu qui pro- Jutamen, miflum juratum fervat (§.430.). Quodfi jures te moraliter verum dicere vectum ferva. le, verum dicendum eft (§-885.); fi jures te hoc fa&urum faciendum eft {S» re quid fit. 45i.). J ur ament a igitur fervanda funt.
Obligatio fervandi juramenti nafcitur er pa- juramento confirmes, quatenui_ nimirum obliga? inot. §. 885.) , ft te-obligafti ad dicendum tio refpicit perfonam ejus, cui juratur. verum j ex promiffione autem , fi proraiflionem
§•

Quinam Qui perjurus efi , juramentum non fervat , 6* contra qui juramentum non fervat juvamen- perjurus efi . Etenim qui perjurus eft , non facit , quod fe fa&urum juravit tum non ( §. 926.) . Quamobrem cum juramentum non fervet , qui non facit , quod fe fervet. fafturum juravit (§.931* ); qui perjurus eft, juramentum nonfervat. Quod erat
unum.
Ex adverfo qui juramentum non fervat , is non facit , quod fe fa&urum juravit (§.931.) . Sed qui non facit , quod fe fa<fturum juravit , perjurus eft (§.91$.). Ergo qui juramentum non fervat, perjurus eft. Quod erat alterum,
Pdr fe patet ; fermonem hic efle de juramento licito i quale feraper intelligitur , nili con- trarium exprelfe dicatur*
%■ 933■
Perjurium Omne perjurium illicitum eft. Etenim juramenta funt fervanda (§-931.), con» illicitum, fequenter ea non fervare lege naturali prohibitum (§.722. part. 1. Jur.nat) , adeoque illicitum eft (§.170. part. 1. Phil.pracl.univ.). Quamobrem cum perjurus juramentum non fervet (5* 932.); perjurium omne illicitum eft.
Illicita etiam eft pejeratio (f. 917.) ■ Quodft jus eft, quam fi abfque pejerationefias perjurus; ergo perjurium huic accedat ; id peccatum ma- magis enim peccat, qui bis peccat.
§. 934 *
Fides jura. Jurans adflringit fidem fuam ei , cui jurato promittit de eo , quod preefiandum . mento /w/.Etenim jurato promittens juramento luo confirmat , fe in prsefenti voluntate flritta» fervandi promiftum perfeverare velle (§.902.) , confequenter cum ad verum dicendum fefe obliget juramento (§.885.) , fe certo fa&urum , feu praeftitu- rum, quod fe fafturum feu pra?ftiturum dicit , adeoque ad fidem fervandam fe obligat (§. 759. ). Jurans igitur fidem fuam ei adftringit , cui jurato promittit de eo, quod praeftandum ( §. cit,).
Hinc fides jurata dicitur, quat juramento fuit confirmata.
93 $■
p • - Perjurium efi perfidia omnium maxima . Jurans fidem fuam ei adftringit , cui umta^t ^ Urato promittit ( 5 * 934 ») * Quamobrem fi contrarium ejus facit , quod fe faftu* Verfidia. rum promifit , confequenter etiam fi non facit , quod fe fatfturum promifit i ^ * perfidus eft (§.996.)» adeoque perjurium perfidia eft. Quod erat unum.
Enimvero jurans fidem fuam adftringit Deum teftem ac vindicem perfidi* invocando (§.852.), quam tanto magis punire debere agnofcit, quod conjunfta fit perfidia cum obfcuratione gloria; divinae (§.872.) . Quamobrem cum fidem non magis alteri quam hoc pafto adftringere valeamus ; perfidia quoque major concipi nequit (§.766.). Perjurium itaque perfidia omnium maxima eft. Quod erat alterum .
Perfidiam pro re maxime deteftanda habuerunt gentes omnes , quantum ex Hiftoricorum monumentis conftat ; Unde non mirum , quod tantopere abominati fuerint perjurium , perfidiam longe maximam . Sane qui fidem juratam
fallit i multo magis fallet fidem non juratam * Qui perfidiam juratam non deteftatur , multo minus dedecori fibi ducet perfidiam non jur»: tam - Nemini adeo tuta haberi poteft fides, qui perfidia: juratas reus eft*

De vfffeveratiom , Jurejurandv Vote* S. 91 *<
Quoniam perjurium eft perfidia omnium maxima (§.93;.) , perfidia ver 0 plurum omnis illicita (§.744.) ; perjurium quoque omne illicitum eft. illicitum
Idem iam aliter ofiendimus (§.933*) : ex clarius, cur a perjurio nobis omni Audio cave- prsfenti tamen demonfiratione liquet multo re debeamus.
*• 937-
Perjuriuta definiri etiam poteft , quod fit perfidia jurata , vel quod fit viola- p er : u ni tio fidei juratas.
Pejeratio mendacium juratum efi (§.91^.") ; teA homo, cujus minor fit fides, immo nullius quod omnium mendaciorum maximum (§-918 )» fidei homo merito dicendus, quamdiu fidem da- perjurium perfidia jurata , qua: omnium maxi- tam fervando non aliis aftibus iteratis , nec in- ma perfidia efi.(.§-935.) • Quodfi ergo perju- terruptis probavit , ut de mutatis pravis mori- rium committitur a pejerante, non concipi po- bus certi ac fecuri effe poAImus.
§• 93 8 *
Nemini juramentum deferre licet , qui de pejeratione vel de perjurio fufpeBus An jura* efl . Etenim fi alter tibi fufpe&us eft de pejeratione , non improbabile tibi vi mentum de* detur fore, ut moraliter falfum loquatur , dum fe verum dicere jurat ( §.92 6 .) , ferre liceat & quando de perjurio fufpeftus eft , non improbabile videtur fore , ut non fa. ei , qui dt ciat , quod fe fadturum jurat , etiamfi ex animi fui fententia juret (§. vit.) i pejer t .ticne adeoque moraliter verum loquatur, dum jurat. Quamobrem nec credere potes, vel de peu 'vera efle , qua: dicit , & ipfum fatfturum , quod fe fa&urum jurat , eonfequen. jurio fu/pe - ter dum ipfum jurare vis , adeoque juramentum eidem defers (§.892.) , a<ftu l • "
hic temerario aequiparandus (§. 277.), aut faltem valde metuendum, ne fit temerarius , confequenter cunr aftus omnis temerarius illicitus fit (§.278.) , nec confcientia dubia quicquam agendum (§. 260.), n'emini juramentum deferre licet, qui de pejeratione, vel de perjurio lulpe&us eft.
Oftendi etiam poteft hoc modo . Quoniam tam pejeratio (§.927. ) , quam perjurium lege naturali prohibetur (§.936.); qui pejerat , vel perjurus fit legem naturae tranfgreditur (.§. i^.part. i.Phil.prafl.univ.) . Nemo alterum inducere debet, ut legem natura: tranfgrediatur ( §. 701. part. 1. ]ur. nat. ), adeoque impedire etiam debes, fi potes, ne tranfgrediatur . Quamobrem ut juret, quem de pejeratione aut perjurio fufpeftum habes, velle non debes. Enimve- ro qui alteri juramentum defert, vult ut is juret (§.892.). Juramentum igitur deferre ei, qui de pejeratione, vel de perjurio fufpeftus eft, non licet.
Agitur hic de morafitate aftus , quo de peje- jeretur , aut ad juramentum admittatur ,' qui ratione, vel perjurio fufpe&o defertur juramen- perjurus fit , alio loco utique attendendae , ubi tum . Qua de caufa nullam hic attentionem me- ipe&andum, quid interfit juratura efie. rentur rationes eorum, quorum intereft ne pe-
§• 939*
Juramentum vocabulis [criptis exprejfum validum eft . Vocabula feripta idem An jura* fignificant, quod ore prolata, quod nemini ignotum. Unum adeo idemqueeft, mentum five verba jurantia ore proferantur, five feribantur. Quamobrem fi eadem ani .feriptum mo inrarwji frrihantur. adeoaue mramentum vocabulis feriptis exprimitur; eo •valeat*
dem modo valet, ac li/VTva voce tuiilet praeititum Wolfti Jus Na turee Tom . ///- /^S
§• 940.

V/ts 111. Cap. V.
§■ ? 4 °-
3*4
An abfens Quoniam juramentum vocabulis fcriptis expreflum validum eft ($>939.), abfenti /w-abfens vero abfenti fcribere poteft, ideo patet, pojfe abfentem abfenti juramen - fdtt? pojfit . in Uteris deferre & jurare .
Nulla fane ratio eft , cur juramentum feri- moribus folemnicates qusedam accedant, ea*dem ptum non ejufdem valoris efle debeat cum eo , non funt juris naturalis , nec ad ejus valorem quod viva voce profertur : neque enim effica- quicquam conferunt, quamvis fuam m jurando ■eia ejus nullo modo dependet a fignis , quibus habeant utilitatem . Sed de his dicere non eft animi tui fententiam alteri fignificas . Quodfi hujus loci-
$• 941.
In animam tn animam alterius jurare dicitur, -qui nomine & mandato abfentis jurat.
alterius ju.
rare quid Ex.gr. Titius abfens jurare debet Maevio . Is ret. Dicitur Sempronius jurare in animam Ti- fit • mandat Sempronio , ut nomine fuo idem ju- tii.
§• 94 *-
Juramentum in animam alterius proflitum validum ejl . Etenim unum idem- An jura' ^ ue f lve an j m j tu j f en tentiatn quocunque in cafu alteri fignifices per lite* m e ” rum ™ TiSj f 1VQ v j va voce alterius, qm uc hoc faciat voluifti. Quamobrem cum jura- animam a - mentum p er JJteras lignificatum validum fit ( §. 939- j ,* validum quoque efle debet juramentum , quod viva voce alterius prasftas , cui hoc demandafti. Enim- vatidum vcro nomine & mandato alterius jurat, in animam alterius jurat (§. 941,). va 1 * Ergo juramentum in animam alterius prseftitum validum eft.
Quar de jaramento feripto annotavimus {not. tum tantummodo in (e fpa&amus nullo refpedii §-940 ) , de eo -tiam tenenda , quod in ani- habito ad flatum civilem , de quo fuo demum m&m alterius praedatur • Ceterum lue juramen- loco dicetur •
§• 943 -
An pe’ ra* Q u * a bf ent * P er iteras jurat , aut alium in animam fuam jurare vult , non ta ■ tio & per men habet animum jurandi , pejerat , O* qui non facit, quod hoc modo fefaSlurutn jHrium^lo»j urato promittit , perjurus eft.. Etenim juramentum validum eft, five per literas cum habeat juretur >( §• 939 - )> five ,n animam abfentis ab alio prcftetur (§.942.) . Quodfi injuramen-z rgo is, qui per literas jurat, aut in animam fuam jurari vult , non habeat tojtripio exanimum jurandi, moraiiter falfum eft hanc efle animi fui fententiam , quam in animam verbis fcriptis, aut viva alterius voce fignificat. Et li non facit , quod faftu* alteriusprg- rum fefe five in literis, five per alium jurato fignificavit , utique non facit, Jlito . quod fe fa&urum jurato promifit. Enimvero fi jurans moraiiter falfum loquitur, pejerat, & fi contrarium ejus facit, vel id non facit , quod fe fa&urum juraverat, perjurus eft (§.926.). Quamobrem pejerat, qui abfenti per literas jurat., aut alium in animam fuam jurare vult, non tamen habet animum ju* randi, & j>erjurus eft, qui non facit, quod hoc modo fe faffurum jurat.
' l
Naturaliter nulla differentia eft inter juramentum feriptum & in animam alterius prarfti- tum 8c inter juramentum ipfa jurantis viva voce enuncifttuiu . Quocunque igitur modo prodetur juramentum , «dem femper religione proflandum • Quemadmodum jaramenti fempet eadem eft efficacia, ita quoque pejeratur & per- jurium committitur eodem modo- • Non negaverim

De vdjfeveratione , Jurejurande & Voto*
veritis multos aliter opinari poife » ut malint quam in pofteriori» fed erronea non refte fen- per iitera» , aut per alium jurare , quam jura- tientiumopinio nullum veritati prxjudicium af- mentum voce propria praelia re , ac facilius in fert, quamvix in praxi ejus habenda lit ratio, cafu priori ad pejerandum & perjurium duci *
$• 944 *
Obtefiatio eft a<ftus, quo quis alterum per Deum teftem veritatis diriorum & Obtefiatio vindicem mendacii ac perfidiae , aut fatftt cujufdam illiciti,, vel per rem aliam quid fit. Ipfi charilli^mam, vel cujus maxime rationem habere debet, obfecrat , ut ve. rum dicat, vel ut quid faciat, aut non faciat. Obteflans igitur intendit alterum permovere ad verum dicendum , vel quid faciendum , aut non faciendum , quatenus fcilicet in memoriam revocat motiva volitionis vel nolitionis ( §. 890. Pfycb. empir .), ad aftum volitionis , vel nolitionis neceflaria ( §. 889. Vfych.tmpir.) «
Patrio fermone dicimus: eincn frefc£roeren.
Nimirum fi per Deum teftem ac vindicem at- quid faciat; is eidem repracfentat labem , quam terum obteftaniur, eumcogitare jubemus, Deum famae fuar lit adfperfurus mendacio aut perfidia, nolfe omnes hominum cogitationes ac certo pu- aut fa&o alio illicito , 5c triftitiam parentibus nire mendacium ac perfidiam, & faiftum quod- contrahendam, vel labem fani*ipforum adfper- vis illicitum , & hortamur , ne poenam divi- „gendam perfidia aut fafto quodam fcelefto. Eo- •nam incurrat . Ica Archifacerdos obteftabatur dem modo facile interpretari datur obteftatio- Chriftum ut diceret , num fit filius Dei, Mat- num formulas quafcunque alias , modo ad in- thaei XXVI. 13 - Similiter fi quis alterum obte- tentionem obceitantis animum advertas 5c cir- ftatur per famam fuam, aut per parentes fuos, cumftantias cafus pratfentis , in quo obceftatici ut yerum dicat , vel promiflum fervet, aut ne fit.
§• 045 *
Quoniam obtefians alterum permovere etiam intendit, ne quid faciat (§.944. ); T urat((fum tum , qui jurare debet , obteftari pojjumus ne pejeret , vel ubi juramentum promif. „ um 0 y te , forium pr<efiitit, ne fiat perjurus , quando pejerationis , vel perjurii fufpicio adefi . fl lIY i pojfir
mus .
Nili enim metuendum fit, ne juraturus pejeret, aut, qui jurato promifir, perjurus fiat, ob- teftatione opus non eit •
Quando tui plurimum interefi » ut alter verum dicat qui ad verum dicendum tibi Obtefiatio obligatur t aut ut faciat , qu<e promittit i obtefiatio licita e(l . Etenim quando tui Q uan ' 0 *' plurimum interefi, ut alter verum dicat, & hic ad verum dicendum tibi obli- c//4 * getur,- tibi etiam jus eft alterum ad verum dicendum compellendi ( %.i$,part, ltjur. nat. ), confequenter licitum eft eum permovere ad verum dicendum, nec temere hoc facis (§.277.), ut propterea ab hoc propofito fit abftinendum (§•278.). Quoniam itaque obteftatione non aliud intenditur, quam ut alter ad verum dicendum permoveatur , nec utaris nifi motivis , quibus alter animum fuum a mendacio avertere debet ( ^.944. & not. §. 87 r.) , quando tui plurimum interefi, ut ad verum dicendum tibi obligatus verum dicat , obtefiatio licita eft. Quod erat unum .
Similiter fi tui plurimum interefi, ut quae alter promittit faciat , & ut fis fecurus, quod fadlurus fit, cum is ad promi fla fervanda tibi obligetur ( $.363.
431.); eodem, quo ante modo patet, tibi e fle jus eum obteftandi , ut faciat, quas fe fa&urum promittit, confequenter in hoc etiam cafu obteftationem licitam efle. Quod erat alterum .
Nimirum obteftatio temeraria non eft, qnan- fit illicitum , nulla fane raro eft , cur in hy- do necellaria, cumque in fe nilcontineat, quod pothefi propofitionis pradentis minime licita ef-
S( i fe

\
g 2 6 Pars 11 f Cap . P*.
fe debeat, aur,. fi per Deum teftein ac vindicem linitio obfcurationis gloria: divina huic a&uj fiat, cur ad abufum nominis divini , feu obfcu- parum conveniat (§.1153- part- i.Jur t nat t ) . Rationem glori® divin® referri debeat, ciuude-
* *' 947 \
Quando altorum exhortari debes ne quid faciat , aut ut faciat , qui prodit ani - Idem jbono mum Ulud faciendi y hoc non faciendi ; obteftatio licita . Etenim qui alterum ex* sxpendaur. ] 10 r tari debet, ne quid faciat, aut ut faciat, ipfi fignificare debet, feriam fibi & conflantem effe noluntatem, ne hoc faciat, ad quod non faciendum obligatur, aujt feriem & conflantem voluntatem, ut hoc faciat ,. ad quod faciendum obligatur & adhortationi ac dehortationi jungere motiva , quibus alter ad faciendum , quod facere debet , & non faciendum, quod facere non debet , de* terminatur (0.125.1 z$. part.z. PbiLpraft. univ.). Quamobrem cum obteflans alterum intendat permovere ad faciendum, quod facere debet, vel non faciendum ,. quod facere non debet , fiquidem habeat animum non faciendi , quod debebat facere , vel faciendi , quod facere non debebat (§.944.) obteftatio omnino licita eft , quando alterum exhortari debemus , ne quid faciat, aut ut faciat, quando illud non faciendi ,, hoc faciendi animum prodit .
Cum ex ipfa definitione intelligatur , obte- ne, difpiciendum tantummodo eft, num fit ne* ftationem nil continere , quod in fe fpe&atum ceflaria : neque enim illicita efle poteft , nili illicitum fit, neque etiam illicita dici poffit in quando temeraria (§.178..! , temeraria autenv tentio obteftantis in fe fpeftata (§.944.), fi non eft, quando neceflaria,
* judicare velis , utrum obtellatio licita fit , nec
S* 948.
Conteflatio AfTeveratio per Deum teftem aut rem aliam nobis chariffimam , vel magni quid jtt. mom enti dicitur Conteflatio ..
Accedit ea propius ad juramentum,, in quod egerimus in fuperioribus- (§.. 891,894.) 4 non etiam abit, fi vim juramenti eidem tribuere ve- opus eft, ut de conteflatione plura addamus, iimus» Sed cum de his alleverandi formulis jam
§• 949 ;
Quando Quod jurato promi fimus proflandum non eft alteri , fi is hoc fibi proflari noluerit . proflandum Etenim fi is , cui quid jurato promifimus idem fibi praeftari non vult , ju$ mn fit,quod um remittit { §. 95.), quod facere utique poteft (§.117.) , confequenter tu jurato pro- ab obligatione tua liberaris (§. 97.). Quoniam itaque necefiTe non eft, ut ei m/Jfum . prasfles, quod ad certiorandam fidem tuam jurato promiferas ( 5.852.) ; fi alter, cui jurato quid promififti , id fibi proflari non vult , prseftandum ho<r ipfi non eft.
^Jurafti alterius gratia, cui promiflio fafta eft,. re paflfus eft , ademit fibi libertatem ius ex ju^ ut tanto fecurior eft et de fide data non fallen- rata promiftione qu®fitum remittendi , nec tibi da • Quodfi ergo is noluerit , te prxftare id , impofuit neceftitatem in remiftionem Juris lui quod iibi pronnfium eft. > juramenti non ea eft non confentiendi • Horum enim nihil in ipft* vis, ut ip^o invito prxftes, quod ipfi prsftan- Juramento continetur , cui tacitas conditione* dum eraw neque enim ideo , quod te fibi jura- adjicere non licetAI.908. )•
Quando §* 95 ®*
perjurus
nonflt, qui Quoniam alteri praedandum non eft, quod jurato promifTum , fi is hoc fibi jurato pro praedari non vult (§.949.), perjurus autem is demum eft , qui volenti non mijjum non v raeftat, quod ipfi fe profliturum proraifit (.§.926.); fi quod jurato alteri promi - proflat. ftfti non proftas , quia id fibi proflari non vult , perjurus non er^
V

Nimirum quando juras tc alteri quid profliturum, non juras, te id pratftare velle, etiam- fi alter noluerit , ut praeftes . Quamobrem ubi is debitum remittit , hoc acceptando nil facis , quod efl contra juramentum , nec diei poreft , te id fervare nolle (§.931.) : neque enim hoc aliud continet , quam quod animum prxflandi promiflum, qui tibi efl, mutare nolis (§.961.)!. Hunc autem animum non mutas, dumremilfio- nem debiti acceptas} fed mutat alter animum a te debiti folutionem exigendi , cuius gratia fidem tuam ipfi adftrinxifti i§ 934.) . Facit autem hoc alter Jure fuo (^.117*) , adeoque licite C §. 170. part 1. Phil.prati, univ .). Quam-
3 2 7
obrem quoad te perinde efl, ac fi fervando ju? ramentum prasftitifles., quod proflandum erat » confequenter fidem Juratam minime fefelhfti , nec ulla ratio efl , cur periurii fufpitio Ln te cadat* Quodfi quis excipiat , te Deo obligatum efle ad proflandum , quod erat promiflum , ab hac autem obligatione teitberare non polfe eum, cui iuratum efl 3 fupra Jam notatum elt ( net . §.90?.), fallieos, qut fibi perfuadent Juramen^ ro adflringi fidem noflram Deo lplique nos ol>: ligari ad promiflionem Juratam adimplendam • Unde fua fponte cadit obJeftio , quo aliquam veritatis fpeciem habere videbatur-
Ve %/fffeveratione, Jurejurando & Voto
§. 95i.
Vromijfo conditionata non efl fervanda propter juramentum accedens conditione An promif. non exiflente , [eu juramentum conditionatam non mutat in puram. Deliciente enim //0 condi conditione promiffio conditionata evanefcit (§.534.), cotifequenter ex ea nulla tionata per oritur obligatio prseftandi id, quod promiflum , totaque adeo pro adtu non obii- juramen- gatorio habenda (§. 121. part. r. Pbil.praff. univ.). (Quando itaque obligatio ad verta- promiffionem conditionatam accedit, cujus conditio deficit; adfui non obliga - tur in potorio fuperaccellit. Enimvero fi juramentum adfui non obligacorio fuperacce .* am • dit, eum in obligatorium convertere nequit ( 904. ) . Promiflionem itaque
conditionatam, cujus deficit conditio, obligatoriam efficere nequit, confequenter conditionata promiffio conditione non exiflente propter juramentum accedens fervanda non efl.
Quodfi promiffio conditionata conditione non exiflente fervanda eflet, in puram vertenda foret (§.462. ) . Quoniam itaque deficiente conditione propter juramentum fervanda non efl promillio conditionata per demonfirata ; nec eam juramentum in puram convertit.
Nimirum fi conditionate Jurato quid promit- conditio exiftit, non vero in altero , quo noti tis , non juras nili te hoc profliturum condi- exiflic • Quamobrem li conditio non exiflat „ tione exiflente , aft non profliturum , condi- non proflando ii , quod fub conditione fuerat tione non exiflente. Juramento adeo adflringi- promiflum, nihil fit contra Juramentum, tur fides (§.$&!•) , nonrtili in eo cafu , quo
Qui fub conditione p&teflativa ex parte fui jurato promittit , fidem fuam adflrtn• git de conditione adimplenda. Etenim fi fub conditione poteftativa promittitur , Effeflxs ju-* promiflor eam protrahere non debet eo fine, ne quod promiflum praeftare te- ramenti in neatur (<5.522.). Quoniam itaque jurato promittens fidem fuam alteri adffrin oroinijfione git (§-934.); ii conditio poteftativa adiit ex parce fui , fidem quoque fuam-/. coyie * l ~ adftringit de non protrahenda aditfipletione conditionis poteflativae ( * 758. ). t !f ne P a!e * Patet itaque eum, qui fub conditione poteftativa ex parte fui quid promittit y J tatlva * fidem fuam de adimplenda promifflone adftringere .
Nimirum iuramento adflringi tur fides de eo onrni, ad quod vi promflionis obligans, quemadmodum lpfa definitio juramenti loquitur vs-Sji.) . Quamobrem fub condi.tione poteftativa ex parte cui Jurans omnino Juras » te adimpletionem conditionis minime pro-rracturum , quin potius eam adimplendi habere animum . Abfonum enim foret alterum perfuadere veritatis didfcorum, 5 c nonnaoere animum conditionem adimplendi, fub qua promittitur.
$• SS 3 -
t
1 *

Pan III. Cap. V. f 911 '
32.8
An condi* Quoniam perfidus eft, qui facere non vult, quod \U faturum juravit ($.926}* ditionem qui autem fub conditione poteftativa ex parte fui jurato promittit, fidem fuatn poteftuti* de adimplenda conditione adftringit ( §.9,52.), confequenter jurat, feeamadim. vam non plere velle ($. 758.) ; fi conditionem adimplere negligit , vel ejus adimpletionem adimplens ftudio protrahit , qui fub. conditione poteftativa en parte fui promi fit >. utique ptn fit perjurus* jurus eft *
Fidem Juratam violat promiflor , qui conditionem poteftativam ex parte fut adimplere ne- gligic , vel ejus adimpletionem ftudio prorfus protrahit ) , & quidem in cafu priori
culpa fua (b 7 S% pars. i. Phil. praSt. umv.) , in polteriori dolo (£70?. p. i .. Ph,lof.praft univ V Quacnobn.ni cum viofitiofidei hirae* perturium fit )» nulftUOJ eft dubium , quin neglegas adimpletionis conditionis poteftativa? , fub qua promillum e it ,, iit peihumm culpofum y .
eius autem protra&io ftudio fafta perjurium do* Jofu.m * Quemadmodum, faftun* dolofum omne pravius eftfatfo culpofoj, ita, quoque perjurium dolofum, multo peius elt culpofo Quamobrctn ubi quis fuerit perjurus , probe dilpiciendum eft , utrunv dolofum a» culpofum fit perjurium , cumque culpa. (§7*9. pars. i. Phtl.pra£U univ. ) multos admittat gradus , horum quoque in aeftimaado perjurio habenda ratio eft.
§• ?S 4 -
Juramentum promi forium genera fe eft , quanfto in genere quid* promittitur*
J ura ™ en j/fpeciale vero, quando certus quidam a&us. in fpecie promittitur.
promi fjor 11 *■
inf 10 / Ex,grat - Si i ura * te ofi i ci uin tuum diligenter ciale , fi praedetur de aftu quodam in fpecie j, generate U* ob ire ve Ue i juramentum promifiorium generala etli non lingulari , veluti fi jures te fine per-
Jpeciale. e it : diligentia enim ilia, multos fub fe compre- nulla fuperioris nunquam iter ingreflurum. Noa
hend t aftus , quos fingulos diftinfte t bi non implicat , ut idem juramentum fit fimul & gere prae (en ras , dum juras, Enimvero fi juras , te nerale , 8 c fpeciale , quatenus plures continet
proximis nundimsTitio; daturum decem aureos»; pronufliones , quarum aliis, in genere , aliis itv
juramentum fpeciale eft *. Erit idem adhuc fpe- fpecie quid promittitur*.
§• 95 J*
Oitale fit Q- uonIam perjurus eft,, qui non facit, quod fe fafturum juravit ( §. 92$.)» perjurium' non loIum vero noa facit > quod fe fatfturum juravit, qui adum quendam cer- pro Htverfi- tum m . f P ec,e promific, verum etiam qui in genere quid promittit,. confequen- tate illa L. ter < 3 U1 j urat n entu m etiam generale, non vera tantummodo fpeciale violat (§* ramento / Perjurium non modo eft violatio juramenti promifforii fpecialis , verum etiam
tum. generalis . Quoniam tamen juramentum generale praedans de fingulis a&ibusad genus iftud referendis non. cogitat, dum jurat , ut oblata agendi occafio juramentum in memoriam revocet, vel revocare poftic, quemadmodum in fpeciali juramento (. §. 228- Pfych.empir. ) y ac facilius is fibi perfuadeacquaft ad aduna quendam fpecialem fub generali contento ob circumftantias prasfertim in cafu emergente obvias non adftrinxerit fidem fuam*, violatio juramenti fpecialis, per* jurium majus eft , quam generalis*
Videmus in dies generalia juramenta promtf- foria facile violari , quafi eorum violatio pro perjurio minime fit habenda, 3 c multitudo errantium error: huic patrocinium parere videtur • Quamobrem velim ea , qua? hic demon- llrantur , probe perpendi, ut major fitjuramen- ta generalia fervandi religio , quam vulgo eQc
folet, quemadmodum efle debet , nec juramenta ifliufmodi generalia tandem in a&um vanuni abeant , cujus nulla eft utilitas - Ceterum ha:c differentia quoque probe attendenda venit , n e perjurii infamia eadem notes violatores iur*' menti generalis , qua merito notantur vioht°* res fpecialis*

De jfffeveratione) Jurejurando V-oto. 95 $.
1*9
Si quis petit remijfionem ejus , quod jurato promi fit ; /;/ perjurus non Quj An petere jurato quid promittit juramento equidem fuo confirmat, fe animum praellandi, nmijfienem quem habet, non mutaturum ($.9 02.); quoniam tamen alteri praeftandum non promifit ju. eft, quod jurato promiftum, fi is hoc fibi praeftari -nolit (§.949. ); confequen- 1 '^'/^ p*t~ ter fi prseftationem remittit ,(§• ?/•')» -non ideo promififle cenfendus eft , quod /«*■«««• remifiionem petere nolit, in arbitrio omnino promiflarii relinquens, utrum remittere velit, nec ne, dum eam petit. Quamobrem fi petit Temifiionem , nil facit, quod fe non fatturum promifit Quoniam itaque tum demum perjurus dicendus eft, quando quid facit, quod fe non fadlurum jurato promifit (§.926.); qui petit temillionem ejus, quod jurato promifit, is perjurus non eft.
Quod petens remifiionem non mutet animum tente modo diximus , ve! in ea funr opinione, prarftandi , quod fe praeftiruruin jurato promi- quftfi jurans Deo fefe obliget ad diftis fidem fit, vel exinde apparet, quod eundem non de- addendam , a qua obligatione is , cui juratum ponat , fi denegetur renuflio petenti. Immo fi efi, eum liberare nequeat, quod dubium pofie- animum praeftandi, quod fe praefiiturum jurato rius jam ante removimus irtot §.<??o. )- Quam* promifit, deponeret, remifiionem minime pe- vis in juramentis admittenda non fint tacitje teret - Novi equidem hanc petitionem a nort- exceptione* St conditiones (§.908*) > nec ta- nullis ad perjurium referri : attamen hi non men ex adverfo verba quoque jurantium exten- perpendere videntur ea , quae de animo prar- di debent ultra ea, qux iifdem fignificantur. flandi, quod promifium efi, non mutato a pe-
§• 9IA
Si poena promifftoni adje&a facile exigi pojfit , jutamento protnifiionem poenalem An promifi. confirmare non licet \ licet autem in xafiu oppofito , Quodfi ertinf poena pro mi Ilion i fionem poe. adjicitur, promiffor declarat fe hoc daturum, vel fatfturum, nifi fteterit pro -natem jura. mifto ( 606. ) ,* confequenter cum juramento confirmetur ditftorum veritas ( rnentocon- 852.), quando juramentum ad promiftionem poenalem accedit,-cum eodem de- firmare li. clares te animum praeftandi, quem nunc habes, rion rhutaturum (§.902.), ju - ceat % famento quoque non aliud confirmas, quam te, quod poenas nomine promifium, pratftiturtim, fiquidertl proiriiflb rion fteteris. Quodfi ergo potfna promifliorti ad- jefta facile exigi poflit, jurartlentum pro a<ftu temerario habendum ( §. ^7;.), adeoque illicitum eft (§.278.), confequenter promiftionem poenalem hoc in ca* fu juramento confirmare non licet. Quod erat unum.
Enimvero qui promiftionem poenalem acceptat, ei perinde eft , utrum promittens flet promifto, an quod poenae nomine promiftum pratftet ( §.606. 2.), confequenter cum juramento adftringatur fides promiftoris ( 9(54. ) , non minus ejus fidem adftringere licet de eo, quod poenae nomine promiftum , prae- ftando,quam de praeftando eo, quod aliter promifium, nifi temerarie hoc fiat»
Quoniam itaque temerarie hoc non fit , -fi poenam facile eligere rion datur, quin hoc in cafu promiftionem poenalem juramento confirmare liceat, dubitandum non eft-
Cumpromifiof promiflarioperfeftefefe Obliget ($.363.), femper ipfi competit jus exigendi id, quod promifit : immo ipfa promiflione hoc jus in ipfum transfertur { § 361.), unde oritur ilia obligatio vi dertfdnlVrstiOrtis fuperioris' (§-q63.X. Ha»c vero minime obftat,’quo minus fidem pro* niittentis juramento adftringas, ut de fervanda
fide fis cettus (§»pi6*> . Quamvis ergo tibi etiam competat jus exigendi poenam , nifi pro- nuflo fteterit promiffor > id tamen minime ob- ftare poteft , quo minus fidem promittentis quoad jprSeftatioheffl ejus , quod' poenae nomine promtmitfi, adfttingas, ut de e* fijfectwu*. itbt alias difficile fuerit eam exigere*

330 * Pars 111 . Cap. V*
§•
An falfilo. F alfiloquium licitum juramento confirmare non licet . Qui enim jurat jureju* quium lici rando fe obligat alteri ad dicendum verum (§.885.)» & fidem fuam ei adftrin- tum jura- git de diftorum veritate (§.881.). Quamobrem cum ad dicendum verum fe mento con- alteri obligare & fidem fuam ei adftringere de veritatediftorum, atque mora. firmare 7/. liter falfum loqui fibi mutuo repugnent; falfiloquium licitum juramento con* ceat. firmare non licet.
Si falfiloquium licitum eft, jus tibi eft mora- loquendum , confequenter tibi ipfi imponere liter falfum loquendi (§. \70.part. 1. Phil.pralt. necelfitatem moraliter falfum non loquendi ttniv.). Quodfi vero hoc jure uti volueris, al- (§. 118. p- i.Phil.pralt-ttniv.). Quam luec fint ten te obligare non potes ad moraliter verum abfurda nemo non intclfigit.
§• 959 •
An ijliuj. Qui falfiloquium licitum juramento confirmat, pejerat. Jurat enim fe moraliter modi fura nt rum loqui, dum falfum loquitur. Sed qui moraliter falfum loquitur , dum mentum /fr fe moraliter verum loqui jurat, pejerat (§. $z6) • Ergo qui falfiloquium lici- pejeratu, tum juramento confirmat, pejerat.
Quoniam omnis pejeratioillicita eft C$.<>£7O» va , permiffiva cedit prohibitiva: (§.aii Ip.u hinc etiam patere poterat, falfiloquio licito ju- Phtl. praft.univ.), adeoque fatisfaciendum proi ramentum addere non licere. Sane quando pe- hibitivse ($. 208. part. i* Philojoph praei- univ.). jeratio colliditur cum falfiloquio licito , lex Quamobrem non pejerandum, ut moraliter fal. prohibitiva colliditur cum lege permiffiva {§-163. fum loqui poffis , fed a falfiloquio alias licito i6|'170* part -1 Phtlof.praQ.univerf.) . Enim- abftinendum, fi abfque juramento falfiloquio lo«i vero fi lex prohibitiva colliditur cum permiffi* cus non conceditur.
§. 960.
Votum eft pollicitatio Deo fafta. Unde vovere dicimur id , quod Deo 'polii* Votum quid cemur- Quoniam itaque pollicitando declaramus , (nos velle quidpiam alteri fit* prseftare ac in hoc propofito perfeverare (§.367.); qui votum facit , Deo declarat, fibi ejfe animum aliquid faciendi, vel non faciendi, & fe in boc propofito per* feveraturum.
Ex. grat. Quando atgrotus declarat , fi Deus pollicemur perpetuam caftitatem , paupertatem ipfum fanicati reftituertt, fe velle quotannis in- & ftriftam erga fuperiores obedientiam. Votutu ter pauperes certo die decem aureos diftribue* faciebat Caroltts VI. Imperator Romanus, cum re, votum facit. Similiter votum facit, qui de- peftis Vienna: graflaretur , fe D.Carolo Borro - clarat, fe certo die anni jejunare & diem inte- nuo templum extru&urum , fi ex pefie falvus gruni precibus ac meditationibus facris tranfige- evafiilet. xc velle . Votum faciunt monachi , dum Deo
§. 961.
Votum fer- Votum fervare , vei adimplere dicitur, qui ca facit, vel non facit, quas fe fa- vare vel &urum, vel non fatturum, aut dat , quae fe daturum vovit. adimplere
quid fit . Ita Cardus VI. Imperator votum fervabat , vus evaferat , D.Carolo Bmornto templum exi vel adimplebat, dumpefte extinfo, ex qua fal- truebat.

De ifjfeverattone Jurejurando & Voto* '
§. 962.
Qui votum facit Deo dat fidem de voto fer v an do . Etenim qui votum facit > Fides Deo Deo declarat fibi effe animum aliquid faciendi, vel non faciendi , & fe in hoc data a vo- propofito perfeveraturum (§. 960.), adeoque affirmat, fe praeftiturum quod di-vente* cit. Enimvero qui hoc affirmat, fidem dat ($.758.) . Ergo qui votum facit Deo dat fidem. Servat autem fidem, qui ea facit, quas; fe fatfurum , vel non facit, quae fe non fa&urum, aut etiam dat, quae fe daturum dicit (§.961. ), Quamobrem cum fides detur de eo, quod nos proflituros dicimus ( §. 758.; j qui votum Deo facit , fidem fuam dat de voto adimplendo feu fervando.
Dare Deo fidem res ardua eft : non minore igitur religione vovendum, quam juramentum. Immo votum proxime accedit ad jurandum . Declaramus enim Deo , nos quid facere velle & in hoc propolito fore conflantes, quem om- nifcium ede novimus , ut adeo ipfi per fe conflet de veritate didorum , nec. alio tefte prae» ter fe habeat opus . Nonne igitur perinde eil , ac fi ipfum teftem veritatis didorum invocaremus ? Damus Deo fidem , & hoc ipfo declara* mu s conftantiam voluntatis (§«7*7 ). Quamobrem xum Deus non modo intinaa .animi noilri
perferutetur verum etiam futura praevideat i nonne hoc perinde eft , ac fi ad ipfius teftimo- niurn de fide data a nobis non fallenda provocaremus ? Novimus quoque Deum punire tam mendacium, quam fidei fallaciam. Quando igitur Deum certum ac fecurum effe volumus de veritate didorum & conflantia animi : nonne hoc perinde eft ac fi ipfum tanquam vindicem mendacii ac fidei fallacis invocaremus ? Patet adeo voto tacite inefle , qax juramento infunc (§. 8fi.) , confequenter id quam proxime ad juramentum accedere*
$• 9 6 3 ■
Votum fieri debet animo maxime deliberato . Etenim homo nil quicquam agere Animus de. debet abfque animo deliberato (§.590.). Quare nec votum facere debet abfque liberatus ad animo deliberato. Eft autem ipfi -negotium, dum votum facit, cum Deoomni- votum re- fcio ( <§. loz.part. i.Tbeol. nat .), & futurorum omnium praefeio ( jx8. part. r. quifitus*. Tbeol.nat.), ac vindice malarum a&ionum feu earum, qua; legi naturar adver*' fantur (§.1080. 1081 .part. i.Tbeol* nat .). Quamobrem votum fieri debet animo maxime deliberato (§.387. ).
Quo majus arduum Fuerit negotium , eo magis effe debet animus deliberatus , quod nemo non concedere tenetur , qui quid (it animus deliberatus novit (§.387.) • Ofttndimus autem («a/,$.96a.), rem maxime arduam effe votum. Quamobrem hinc ftatim intelligitur requiri ad
votum animum maxime deliberatum i non modo ne quid temere voveamus , verum etiam ne vota non fervando pofthac fidem ipfi Deo da» tam (§*.p6z. ) fallamus • Quamvis enim votum concipiatur fibinde in utilitatem hominum , mox tamen videbimus, quod primario refpiciatDeum,
§. 964.
Vovens fe Deo obligat ad votum fervandum „ Etenim pollicitator fe interne obii* y oven gat ad pollicitationem fervandam ( $. 776. ) , ei fcilicet , cui quid pollicetur . c '™
Quamobrem cum votum fit pollicitatio Deo ia&a ( §.^960. )vovens fe Deo ° obligat ad votum fervandum-.
_ Quodfi dicas hominem ad nihil fefe Deo obligare polle , cum jam ad omne opus bonum , fluod in ipfius honorem facere poteft , jam fit obligatus, adeoque facere non poffit, mfi quod eidem jana debet . Cellare refpedu Dei eam rationem , qua pollicitationem a temeritate abfol- Vimus C no*, § 776-)• -Tenendum iraque , quamvis homo obligatus fit ad omnia officia erga Wolfii Jus Matura Tom . 111 •
Dcumpraeftanda, qua; ab ipfo prarftari poliunt* lioc tamen -non obliante adum quendam eligi polle ad reflandum piomtitudinem fatisfaciendi officiis erga Deum in genere & officio cuidam in fpecie , in exemplum inprimis aliorum hominum: id quod ut redius intelligatur , exem» pio voti Carolt VI. Imperatoris modo allad
) dida iliuftrare lubvt . Vovebat
T t Impe-

' 4 '
^ i 77 /.
Imperator, fi Deus ipfum in pefie falvum fer- varet , fe D.Carolo Borrom&o templum extru* durum , ut gratum fcilicet animum pro beneficio divino declararet , Obligabatur Imperator ad gratitudinem erga Deum (.§.1214. part. i. Jur, nat. ), confequenter lpfius erat ftudere, ut ob malum depulfum promta officiorum praedatione eidem placere Auderet (§. 1213. part. i. Jur. nat.) . Immo obligabatur aliis prxfertim tanquam fuperior fubditis fuis exemplum grati- tudinis hujus erga Deum praeber.e C§. 93o- ?•;. Jur. nat.) i inprimis cum eorum magna vis fit in animis hominum ad bene & rede agendum , prouti fufe offendimus C §. 260. &feqq. part- 1. Phil.praB. univerfi ) & vis maxima exempli fu- perioris in animis fubditorum , quemadmodum fuo loco offendemus. Quando igitur Imperator animum gratum erga D.um teffaturus in utilitatem aliorum hominum templum extruebat ; non faciebat, nifi quod abfque voto fieri poterat ac debebat . Enimyero non opus er3t , ut
Cap. V.
pr^cife templi extru&ione gratitudinem fuafn pro depulfa pefie tefiaretur non minus benefi- cii divini , quam gratitudinis luae pro eo prx. ftito memoriam in exemplum aliorum confer- vaturus. Quamobrem cum vovens hunc modum confervandibeneficii divini memoriam & teftm- di promtitudinem fatisfaciendi gratitudini Deo debita* eligeret > ad beneficii divini memoriam hoc modo confervandum , & promtitudinem gratitudinem fuam erga Deum pro eo pra?fiito teftandum Deo fefe obligare poterat. Puto igitur abunde jam conftare , hominem voto fefe obligare pofle ad quidpiam faciendum. Nec difficulter intelligitur, quod eodem modo fe obligare poffit ad non faciendum . Quodfi eodem modo vota alia diftindte quis explicare voluerit, nullus dubito fore, ut & votum animo bene concipiat , & quidnam eidem infit penitus perfpiciat, & omne dubium de obligatione, qiu Deo ex yoto tenemur, protinus evanefcau
§• 9S5.
Perfidia in Quoniam vovens fe Deo obligat ad votum fervandum (§.964.), adeoque fi* voti viola.dpm, quam dat (§.962.), eidem etiam adftringit (§-758.) , qui vero contra- tione ad - rium ejus facit, adeoque etiam qui non facit, ad quod faciendum fidem fuam mtjfa . adftrinxit, perfidus eft (§.7 66 .); fi quis votum , quod fecit , non fervat * erga Deum perfidus eft .
Hinc intelligitur intrinfeca turpitudo violationis votorum.
§. 966.
Vota num Quoniam perfidia omnis illicita eft ( §. 774. ) , perfidia erga Deum illicita fervanda ..quoque efie debet, confequenter cum perfidus erga Deum fit, qui votum, quod fecit, non fervat ($.965-)) vota omnino funt fervanda ,
Tacite intelligitur, perinde ac in juramento, Phil.praEl.univ) , pcecat quod vovens id fecit promiflionibus & fide data hic fupponi , nihil ($ 440. part. 1. Phil.pra&.univerf.), Enimvero elfe m voto vitiofi , ob quod illicitum declara- peccandum denuo non eft, ne non peccafie viri poffit. Quodfi enim yotum fuerit illicitum , dearis. Ecquidenim abfurdius eft, quam pecca» cum iltmfmodi votum fieri non debeat (§M7 o*jm. to peccati labem abftergere velle?
§• 967 -
A auis a Similiter quoniam vota funt fervanda (§.9 66 .) adeoque vovens fe Deo obii- voto^feip £ at a£ * votUTn fervandum (§.962.), ab obligatione autem fua nemo feipfum li* tum abfol. ber3re poteft ( $. 674-); nec qui votum fecit ab obligatione id adimplendi feipfum
Si quis feipfum ab obligatione votum adimplendi liberare poflet , nulla foret neceflitas adimplendi , confequenter obligatio foret nulla (§• 118. p. i* PhtlpraH.itniv.) : quod omnino abfurdum - Immo fi tibi jus eflet te ab obligatione voti liberandi , in tua libertate relitftum ef- fec, utrum votum adimplere velles, necne, Vo- vens adeo pro fuo arbitrio votum omne irritum
facerepoflet, ut adeo aftus evaderet temerarius,' a quo abftinendum ( 0 .278.). Nemo itaque a voto feipfum abfoivere poteft. Quamobrem denuo patet , quam fit neceftarium , ut vota fiant animo deliberato , ne voventes faftorum pceni- teat : id quod tanto magis opu s eft , cum vota adimpleri non debeant animo trifti, ut ea non adimplere malles, fed hilari.
\ 5 . 968.

De idffeveratione , Jurejurando & Voto* 33^ *i
§. 968.
Veta fieri debent animo teflandi pvomtitudinem fatisfaciendi officiis erga Deum Finit vota - vel in genere , v*/ cuidam in fpecie . Vota enim fiunt Deo ( §. 960. ) , adeoque <
neceffe eft ut intuitu Dei facere velis, quod voves te farturum . Quod vero intuitu Dei facere debes, officium erga Deum eft ( §* 22 6. part. 1. Vbil, pratt* univ.) , confequenter cum ad id jam naturaliter fis obligatus ( §. zz$. part. 1.
Phil. praff.univ.), ad id prseftandum non demum te ipfe obliges necefife eft,
confequenter Deo te ohligare non potes nili ad teftandum promtitudinem fatisfaciendi officiis erga ipfum in genere, vel cuidam in fpecie . Quoniam itaque votum faciens fe obligat Deo ad idem fervandum (§.964.) , confequenter ad faciendum, vel non faciendum, quod fe farturum, vel non farturum vovet ($.960.) ; vota fieri debent animo teftandi promtitudinem fatisfaciendi officiis erga Deum vel in genere , vel cuidam in fpecie* ^
Propofitio praefens maximae utilitatis eft iu utilitatem propofitionis praefentis facile perfpi- doftrina votorum: vi hujus enim non modo de- ciet, ad quam llluftrandam cum exemplum iftud finiendum , quid vovere licitum fit , quid non abunde fufficiat , non opus eft ut de aliis cogi- liceat , verum, etiam ea facem praefert , ut vo- temus, quamvis nullum detur votum legitimum, tum omne legitimum intimius perfpiciamus. Qui quod fimili modo explicatum eidem illuftrandae 3 ttenta mente recolit ea, quae modo (00;,$.964.) non inferviat. de voto Caroli VI* Imperatoris inculcavimus i
§. 969.
Quoniam vota fieri debent animo teftandi promtitudinem fatisfaciendi of- Materia ficiis erga Deum vel in genere, vel cuidam in fpecie ($.968,); vota fieri de-votorum. bent de iftiufmodi aftibus , quibus promtitudo fatisfaciendi officiis erga Deum vel in genere , vel cuidam in fpecie declaratur , aut cultus divinus tam externus , quam internus promovetur , quippe qui uterque ad officia erga Deum fpertat ( §. 1231. part. i.Jur.nat.).
Ita vovemus artus , quibus memoria beneficio- quibus res ad cultum divinum deftinamur* Quod- rum divinorum nobis praeftitorum confervatur, fi officia omnia erga Deum perluftrare animo & quibus pro beneficiis ab ipfo in nos collatis attento libuerit , facile conftabit , quales artus debitas gratias agendi animum fignificamus, qui- vovere detur • bus ad cultum divinum efficimur aptiores , Sc
§* 97 °*
Quoniam vota fieri debent de iftiufmodi artibus , quibus promtitudo fatis- Quomodo faciendi officiis erga Deum vel in genere , vel cuidam in fpecie declaratur ,voveamus aut cultus divinus tam externus, quam internus promovetur ($.969.) ; fi Deo a J ,ts V rte ' vovemus nos hominibus quidpiam daturos , vel fafturos , id tamen fieri non debet •
n ifi refpeflu habito ad officium aliquod erga Deum «
Ita vovemus certam nummorum fummam di- ftribuere inter pauperes, fi a morbo reftituamur, animo teftandi gratitudinem erga Deum , quod ejus beneficio fanitatem recuperaverimus . Nifi aliis praedanda voventes ad officia erga Deum finml refpiceremus , non Deo , fed hominibus Quid polliceremur , adeoque iftiufmodi pollicitatio hominibus farta votum dici non poterat (§•960.) , quemadmodum promiftio de aliquo Praedando Titio non tibi fic, quando praedatio* Aera iftun non tibi , fed Titio ipfi immediate
promitto* Quando autem Deo quid pollicemur, necelfe eft , ut id , quod pollicemur , ipfum Deum refpiciatj alias enim tertio promiftio fieri poterat fine his ambagibus &, ubi fidem tuam fortius adftringere volueras, velafleverando per Deum teftem , vel jurejurando . Motivum aliquod die debet, cur Deo quid pollicearis, quod hominibus promittere poteras . Hoc autem de* fumendum eft ab officio aliquo! erga Deum , quemadmodum loquitur exemplum, quoimoda dedimus.
T t z §. 97 u

334
Pars III. Cap • V*
i- 971 -
n
1
Votum con. Votum oonditionatum eft , quod fub certa conditione praefiatur. Putum autem *intonatum <jft votum , quod pra:ftatur abfque conditione certa.
& purum ..
Ita votum Caroli VI*^Imperatoris , de quo fi(Tfet . Similiter votum conditionatum eft , (i j*m aliquoties di&um eft , erat votum conditio* io. aureos inter pauperes diliribuendos voves si natum : fub hae enim pii’ftaba r ur conditione , grotans , iiqukiem Ia,mati fueris reftituttis : fi Deus ipfum falvum in peile , qua: Viennae aft ubi eofdem vov s , ubi faoitati reftims fuW gradabatur , fervarer . Fuiflec autem purum , li fti. propterea quod reftitutusfueris, votum giU lioc votum prjeftitiftet, ubi falvus ex pefte eva- nim eft..
$• 91 7 -
Quando Ad votum conditionatum adimplendum non tenemur , conditione non exiftente . votum eon Etenim fi te hoc fa£lurum voves-fub hac conditione, illud tibi' faciendi ani. ditionatum mus non eft nifi exiftente conditione; minime autem , conditione non exiften* mn fit W-te-.. Cum, igitur hoc voto te obliges Deo ad votum fervandum (§.964.)'; te implendum, non obligas ad Iroc faciendlim, quod voves, nifi exiftente conditione . Quodfi ergo conditio non exiftat, ad; vocum adimplendum non teneris*
Convenit votum qua conditionatum cum pro* tur, ut adeo fuperfluum exiftimemus plura eam miftione conditionata • Quamobrem qux depro- in. remdicere. Quemadmodum juramentum pro* miilione conditionata prolixe admodum demon- in»(fionem conduionatam non mutat in puram; lirata funt in capite praecedente, ea abfque dif- ( §.p?i.) j ita nec pollicitatio conditionata > ficultate ad vota quoque conditionata applican* propterea- quod Deo fit;,. in puram abit *
$• 973 . ^
An-votum Votum de re illicita illicitum eft ■, ac invalidum. Etenim'fi id' , qiiocT voves, de re / 7 //r/- iDicicum eft, ad id omittendum lege naturali obligaris ( §. 970. part. 1. Phih ta fit itci.P fa ft'Univ.). Quamobrem cum etiam Deus hominem obliget ad legem naturas tum & va. fervandam ( §. zj 6 part. 1. Pb.il. pnraft univ.)'>, te etiam obligat ad id , quod vo* Udum. ves, omittendum . Quamobrem cum voto te obliges ad votum fervandum (§t 964.)-, confequenter ad faciendum id, quod voves ($.967.); nihil quoque vovere potes, quod illicitum eft, confequenter votura de re illicita illicitum eft* Quod erat unum.
Quoniam quod voves illicitum eft, lege naturali, adeoque & voluntate di» vina (§. 277. part. i.Pbil.praff univ.), obligaris ad id, quod voves, non faciendum (§. \-jo.part- x.Thil.praft. univ.). Quamobrem cum obligatio, quae a lege- naturae venit,, immutabilis fit (§. x^z.part. j. Phil.praB.univ.) ; tu eandem-va» to tuo mutare nequis . Votum adeo tuum .adimplendum non eft ( §. 961. )» adeoque invalidum. Quod erat alterum.
Te obligare non potes voluntate tua ad id non bet loco propriar voluntatis (§. 971* part. I. faciendum , ad quod te Deus obligat , adeoque Thtol.nat*),. /~ a tc ficn vult-; Dei enim voluntas ubi dfe de-
$• P74,
An votum Votum de re' impojfibili vires tuas tranfcendente , vel qua in poteftate tua non deretmfof eft , invalidum eft * Patet eodem modo, quo idem oftendimus de promiflionibus ftbiii fit ( §. 6 1 3. &[eqq. ) . validum •
Parum enim differt votum a promiffione , fi repugnat, ut promitti poflit, idem quoque per fi reui fpe&es , quam voves . Quod per fc re- fe repugnat yoto: neque enim quia- votum Dea
pr«

Di t/fffeveratione , Jurejurando & Voto .
pfjelbtur, quod * te fieri phyfice nequit, red* innumeri definiuntur eafus particuhres voto 3 ditur vel in fe , vel tibi poffibile . Ex.gr* Si rum invalidorum, cum aftuum illicitorum, fen votum facis de extruendo templo , tibi autem lege naturali prohibitorum magnus fit numerus, non funt tanta? opes, ut templo excitando (u£« , nec minor eorum , qui vel vires tuas tranlcen- ficiaat; votum omnino invalidum elU etfi pec- dunt, vel in potcftatetua non fune, nec ineam ces , quod votum feceris , quod a te adimpleri venire poflunc . Quamobrem magna circumfpe- minime polle noveras , aut nolle faltem pote- dtione opus tft , ne vota faciamus , qua? a no- ms • Ex propoficione prsfente & praecedente bis adimpleri minime poliunt,
$• 97 5 *
Ad id, quod ex voto atteri debetur , jus perfe&um is non habet • Etenim vo. An jus per» vens te alteri quid praeftiturum, Deo polliceris quod eidem id prarftare \eYis et
(§.960.), adeoque non i pii hoc promittis > ut ab illo idem acceptari velis. competat ad Quamobrem cum alteri te obligare nequeas nili promittendo ( 593. ) ; nec *d,q»ode?e
alter jus perfe&um a te confequi poffit nili acceptando (^. $6y.) ; evidens eft > voto id id, quod ex voto ipli debetur, eundem jus perfeftum non habere. 1M '
%. P7 6 .
Quoniam qui jus perfe&um non habet alterum compellere nequit ad quid fi- Anadva» 6i prarftandum ( §. 235. part. 1. Phih praSl. univ.) , ad id vero , quod debetur ex tum adim - voto, jus perfectum tibi non eft ( *■ 97 j.)i nec a d id, quod tibi ex voto debetur , plenaum at» proflandum alterum compellere potes . terum cogere pcjfit is ,
Ejus adeo , qui votum facit , arbitrio refin- implendo peccetur » aliud num tibi jus fit ad cui quid ex quendum eft, utrum idem adimplere velit, nec vocum adimplendum alterum cogere. Ha:c qui- eo debet ux » ne. Etii enim graviter peccet, nili adimpleat i 'dem naturaliter obtinent : non tamen ideo ne* non lumen ideo tibi jus eum ad adimplendum ga ur , lege civili aliter dtfponi polle , prouti promilTum compellendi competit , ne peccet . luo loco coalUbit.
Alia nimirum qu*ftio eft , an votum non ad-
$« 977 -
Si quod ex voto tibi debetur , is qui vovit tibi prdeflare vult , tu vero idem acceptare nolis ; votum pro adimpleto habetur. Etenim quando Deo te obligas ad votum fervandum (§.964.), te obligas, quod alteri praedare velis , quas ipfi polliceris (§.961.), non vero quod efficere velis, ut abipfoacceptetur v5-974-) • Quamobrem fi tu praedare vis, quod ex voto alteri debes , is autem id acceptare noluerit; quin votum a te fir adimpletum dubitari nequit.
Minime autem hinc fequitur , quod aliis idem facis potius quod fine voto facere poteras. Utrum prseltare debeas , velati paup rlbus dare , quod pie factas, nec ne, ii feceris, in genere dici ne- dandum erat, fi alter, cui d betur , id accepta* tfuit. Pendet enim defini tuo acircumiUiniis par* te nolit : neque enim hoc in voto continatur • ticufiribaS'.
Quod fi vero hoc facias, non vi voti facis , fed
An a voto liberemur,fi alter , quod ex voto ipfi debetur , id acceptare nolit .
$• 978.
Quod e x voto debetur , licite promittitur . Etenitrt quod ex voto debetur, ad An ex voto id tibi jus perfedhim non eti ($.975.), ex promiffione autem acceptata idem debitum confequi potes (.§-$64.365.). Protnilfio igitur voto accedens temeraria non eft 1 §- Z 77 *), ut ideo accedere nequeat (§. 27$.). Quamobrem cum tibi animus • fit fervandi votum ( .962 758. ), adeoque praeftandi id, quod ex vocodebeti (5.961.); ni 1 obftar, quo minus etiam ei , cui debetur, ad hoc prasftahdum obliges, confequcnter idem promittas (§.393«)-
cur
te
T* n-2

0
'V-,
3 3 6
Tanto minus dubitari poteft i a te petierit, ut hoc facias*
Pars III. Cap. V .
licitam efle promilfianem ejus quod <x voto debetur
§• 979 >
A alter
tur
Quanda Si in acceptationem ejus , jaix voto tuo confequi potefl , confentis ; hoc
promuta • ipfipromittis. Quando enim acceptat, quod ipfi te prseftiturum vovifli , fuffi- cienter declarat, fe velle, ut hoc ipfi prajftes (§. x.). Quamobrem fi in hanc acceptationem confentis, eandem quoque tibi efle voluntatem declaras (§. 6 $ 8 . part. i.Pbil.praB.univ .), cumque vi voti Deo jam fis obligatus ad hoc faciendum (§.964* 963.)', hoc tuo confenfu declarare intelligeris , te non modo habere animum in propofito hoc perfeverandi , verum etiam in eum transferre jus id a te exigendi. Quamobrem cum hac declaratione voluntatis fiat promifi fio (§.361.); fi in acceptationem ej.us, quod quis ex voto tuo confequi poteft » confentis» hoc ipfi promittis
v i ■ ’!
Sane fi nolles alteri te perfere obligare ad id ,. ad quod ex voto jus perfeftam non habet (§-97f.) , in acceptionem caafentire non poteras; fed refpondere debebas, ea non efle opus, cum fufficiac te Deo teneri ad votum adimplendum 2c fidem Deo. datam tibi fanfriorem elle fide hominibus data. Nifi enim ha;c fuerit ratio,, quaetea promittendo retrahere pollit: affeveran-
ter promittere non dubitabis , quod Deo pollicitus eft . Si haeres fidem de eo adftringere homini , de quo fidem adftrinxifti Deo : animuiu fervandi votum non haberes . Acceptatio igitur fine animo promittendi non intelligitur , neque etiam acceptatio alio fine fit , quam ut acceptanti obligeris ad id pratftandum , quod ex. voto debes (. 4- 381.),.
?8o..
An votum Votum foli Deo cognitum adimplendum . Etenim voto te obligas Deo ad idem JoU Deo co* fervandum (§.964.), adeoque opus non eft, ut hominibus innotefeat , fi vali- gnitum jltd um efle debet. Quamobrem cum vota fint fervanda ( §. 9 66.) 9 fervari adhuc adimplen- debent, etiamfi nulli hominum, fed Deo foli cognita fint..
dum . /
Sane nemo hominum , etiamfi ex voto tua quid confequi debet , te compellere potell: ad votum fervandum (}.976.^ . Servandum igitur eft intuitu Dei folius - Perinde igitur eft , five hominibus conftet de voto tuo , five hoc foli Deo fit cognitum , nec per hoc , quod nemini hominum cognitum fit mutatur yoti fervandi
obligatio, quae ab hoqiinunT notitia nullo moda dependet , quemadmodum ex demonftratione manifeftum eft ($.964.). Qui hominum faltem gratia votum fervare vellet , is homines magis vereretur ,. quam Deum : id quod officio erga Deum e diametro, repugnat (§. 11S1.839. part. 1- Jxr.H*tur ,).
§. 981,
An
votum VoUtm de re aliena non Dalet . Etenim de re aliena nema pro arbitrio fu® de re aliena difponere poteft ( §. 147. part. 2. Jur. nat.) , fed ea Domino reftituenda (§.467* fit heitum. Part. 2. jur. nat.) , adeoque illud facere, hoc non facere non licet ( §. ijo.p.u Pbil.praft.univ.) . Votum adeo, quod de re aliena fit, de re illicita fit. Enim, vero votum de re illicita faftum invalidum eft ($.973.) • Ergo etiam votum de re aliena fadtum non valet.
Qftenditur etiam hoc modo. Ponamus votum de re aliena fattum validum efle- Voto igitur tuo domino dominium praster voluntatem fuam auferre potes: quod cum fit abfurdum (§-338 • part. z.Jur. nat.) y nec valere poteft votum de re aliena faiftum.
Si ea eflet votorum vis, Ut domini jus, quod re, nec rem Domina reftituere , fed alii in re fua habet , extingui per ea poflet > quili- vellet, eam dare poffet, modo fe ad hocfacien- bet licite alteri invito five clam, five vi aufer- dum voto obligaret.
C A-
I

. & m m £r rrryt .. '. «7»j^ -W1
CAPUT VI.
337
De modo alteri conflituendi jus quoddam in re fua,
§. p8z.
D Ominus alteri in ve fua jus quodcunque conflituere pctefl . Etenim dominus Quinam de re fua & omni ejus utilitate pro arbitrio Tuo difponere poteft (§. 118. jusalteri m \\S.part. zjjur. nat») . Quamobrem a voluntate ipfius unice pendet, re aliqua utrum alicui jus quoddam in re fua conflituere velit nec ne . Quodfi conflituere ergo velit, hoc facere poteft. Patet itaque dominum alteri in re fua jus quo d-pojfit. cunque conflituere polle.
Ex.gr. Tibi p»rmiiTutn non eft ire per Fun - aquam ex puteo meo, jus tibi conftituo in fundum meum ad. tuum , vel haurire aquas ex pu- do & puteo meo . Ego vi 'dominii mei ab hoc teo meo Quodfi vero in te transfero jus per aftu te excludo > fi vero mihi luber te non ex- fundum meum ad tuum eundi . vel hauriendi eludere, vi ejufdem dominii hoc facere polium.
s. 983.
Tfemo prater dominum alteri jus quoddam in re aliqua conflituere poteft . Etenim Qj*i m * fi dominus non es, res aliena eft , in qua jus alteri confticuendum ( '
part. z.]ur. nat. ) . Sed de rei alienas fubftantia, ufu & frinftu pro arbitrio fuo nemo difponere poteft (§. 147 .part. z.Juu nat.) . Ergo nec a voluntate tua pendet, utrum alteri in ea re jus quoddam conflituere velis , nec ne , confe- quenter tu in ea nemini jus conflituere potes. Patet adeo, quod nemo praeter dominum alteri jus quoddam in re aliqua conflituere poflit.
Ex.gr. Ego in 'te transferre nequeo jus hauriendi aquam ex puteo in fundo vicino , qui meus non eft. Equidem fubinde contingere poteft, ut mihi liceat ufus rei alicujus mihi a domino concedi te facere participem , veluti fi •aedes conduxi & ex puteo, qui in area fubdiali
eft , te patior , haurire aquam in ufum tuum » non tamen dum hoc facio jus quoddam tibi in puteo ifto conftituo • Aliud enim eft jus quoddam in re alteri conflituere j aliud eft ulus rei nobis concefli alterum-domino non contradicente facere participem •
§, 984.
A domini unice voluntate pendet , quomodo feu qua lege jus in re fua alteri conflituere velit , & num velit . Offenditur eodem prorlus modo, quo fupra offendimus a domini voluntate unice pendere > utrum jus quoddam in alium trans ferre velit, nec ne (§.12.) & quomodo transferre velit (§. xi. )•
Relegenda hic etiam funt , quae fuperius de translatione juris cujufcunque in alium annotata funt inot.%' 11.12.). Sed demus exemplum. Si tibi conftituo jus in puteo meo , ut pro arbitrio tuo aquam inde haurire poliis i a mea voluntate dependet , utrum hoc jus tantummodo tibi competere debeat, an cuilibet futuro fundi tui poftelforii an tibi hoc jus dare velim gratis, an fub conditione viciffira aliquid proflandi, num jus hoc efle debeat perpetuum , an tibi vel poflefloribus futuris competere debeat ad certum tempus j num haurire poliis aquam , quantum libuerit , an faltem ad certum quen- dam ufum, veluti ad irrigandum hortum tuum; aut ad coquendum cerevifiami num hoc faciendum fit quaJibet diei hora , & ita porro. Relegenda hic funt, quo fupra oftendimus l§. 14* ' &feqq •).
Modur conflituendi jus altert in re quadam unde definiatur .
5. 985.

33 *
Pdrs 111 . Cap. VI.
%• ?8S-
\
Quantum Quoniam a domini unice voluntate pendet, qua lege jus in re fuatibi confli- juris in re tuere velit (§.90 6 .) ; non plus juris in re alterius acquirere potes , quam dominus aliena hac tibi in ea confiituere voluit * conflit ut io-
ne acquira• £ x . gr. Si jus tibi competit hauriendi aquam militer fi tibi competit jus hauriendi aquam ex tut • cx puteo meo ad irrigandum hortum, non potes puteo meo certa diei hora i non licet tibi eam
haurire aquam in alios ufus • Quodli feceris haurire alia quacunque hora nes ego pati tfl-' fine confenfu meo , jure tuo abuteris mihique neor , ju alia fiauriav iqjuriam facis , qui hoc pati noh debebam , Si-
§. p$6.
An tromifl promijflone nondum acquiritur jus in re alterius . Etenim promilliotie tan-
ftone aequi tummodo acquiritur jus ad rem (§.784.) , confequenter etiam nonnifi jus ad ratur ius ')ns in re aliena conftituendum, tanquam ad rem incorporalem (§.498. part.u in re mite Jur.nat.) y adeoque nondum jus ipfum in re alterius. Quamobrem alio adhuc rius. a&u opus eft, ut idem acquiras . Sola igitur promiffione nondum acquiritur jus in re alterius*
Ex.gr* promitto tibi jus hauriendi aquam ex puteo meo ad irrigandum hortum tuum , & tu hoc acceptas. Acceptatione tua acquiris vi pro* imftionis a mefadte jus ad jus hauriendi aquam, tanquam rem incorporalem i nondum vero .id tibi competit aftu . Confentanea hxc videntur menti J&orum Romanorum 1 26.§.i. fF.de V.O. non tamen praefens propofitio idem infinuat , quod ipfis vifumeft. Etenim nos promiflionem futnimu s pro declaratione voluntatis de futuro
(0.56rO , non vero de' praefenti , quemadmo^ dum in Jure Romano accipitur pro qualibet conventione , quando de promifiione fervitutis lermo eft . Quemadmodum enim communiter ad dominii aftualem translationem requrfiverunt traditionem rerum corporalium, qua acquiritur polfeflio ($.zj. )> ita nec rerum incorporalium, quales funt fervitutes, proprietatem tranfire ia alterum voluerunt abfque quali traditione, qut eorundem acquiritur quali pqfleffio.
§. 987*
Quomodo Naturaliter jus in re aliena flatim acquiris , quamprimum dominus fufficienter jus in re na* declarat , tibi jus hoc competere debere & tu hoc acceptas . Etenim foJa domini turaliter voluntate fufficienter declarata transfertur jus quoddam proprium in accipien- cenflitua • tem ( 13.). Quamobrem quamprimum dominus declarat fufficienter, tibi hoc tur • jus competere debere & tu hoc acceptas; tibi quoque idem ftatim competit, adeoque naturaliter idem acquiris, voluntate domini, quam fufficienter declaravit, a te acceptata,
Ex gr. Si ego dico, tibi colftpetere debere jus> tibi ftatim competit jus in iftum ufum ex cU hauriendiaquum ex cilterna mea ad irrigandum fterna mea aquam hauriendi , nec ad idem ai> hortum tuum , & tu hoc acceptas > naturaliter quirendum alio opus eft a&u.
§• 988.
Idem porro Naturaliter jus in ve aliena conflituitur pa 8 o . Etenim naturaliter jus in re expenditur . aliena ftatim acquiris, adeoque a domino tibi in ea confticuitur, quamprimum is fufficienter declarat, tibi jus hoc competere debere & tu hoc acceptas (§« 987.), confequenter viciflim declares'te velle, ut hoc jus tibi competa t.{ §. a* )• Quoniam adeo idem decernitis '($.497 .part. 1. T 'heol. nat. ) , qui autem idem una decernunt, inter fe conveniunt § 698.); adus, quo jus in re aliena confluimur, conventio eft. Enimvero dum dominus declarat, tibi hoc jus competere debere; voluntatem fuam quoque declarat de futuro, quod nimirum in
\

De modo alteri conjlituendi jus in ve fua .' 339'
hac voluntate fit perfeveraturus & padurus, ut hoc jure utaris, & In te transfert jus idem a fe exigendi . Conventio igitur veflra promiflionem continet (§. $61.). Quamobrem cum conventio promilfionem continens paftum fic (§• 788.), ideo patet, naturaliter jus in re aliena conditui patto.
X \
Quando Jfti Romani negant i promiflione fervitutem couftitui j negant quoque eam conditui per conventionem inter vivos , feu pafto quodam , aut contractu , fle pactum tantummodo operari volunt jus ad rem, quod promiffio- ni tribuimus ($.986 ) • Ceterum quando jus in re pafto quodam conftituitur, non tam ab aftu promittendi , qui conventioni ineft, acquifi-
tio juris iftius dependet , quam ab a&u , quo declaratur voluntas aftualis translationis hujus juris in te , ab aftu autem promittendi pendet obligatio transferendi quoque pofleffionem eam- que non turbandi • Plenior hifce lux affulget per contraftus , quibus transfertur aftu dominium rerum corporalium & una contrahuntur obligationes ad attus futuros.
§. 9 % 9 .
/
Jus affirmativum ed , quo facere quid poffiimus: Jus vero negativum eft, quo Jus affirma- aon pati tenemur, ut alter quid faciat. tivum &
negativum
Hx gr. Jus affirmativum eft , quo aquam ex natura homini cuilibet competens (§.918. p. i,^ U ^ *
puteo meo haurire potes ad irrigandum hortum Jur.nat-) , cum confiftat in non patiendo , ut tuum: aft jus negativum eft , quo pati non de- quis ipfum lxdat (§.917- part-i Jur.nat .), jus bes , ut vicinus quicquam faciat , quo lumina negativum eft* •
atdium tuarum obfcurantur • Ita etiam feeuritas
§. 990.
Patientia faSli alieni confidit in non relidentia contra fa&um alienum , quas Patientia quomodocunque fieri poterat, five verbis, five fa&is. f* 8 i alitni
^ quid fit .
Ex.gr. Si pati teneor-, ut tu aquam haurias facias , nec ullo alio modo facienti refifte* ex puteo meo , ego nec prohibere poflum , ne re,
§. 991.
4
Quando jus affirmativum conflituitur in re alterius , dominus pati tenetur , ut quid Obligatio facias t quod facere alias non poteras . Etenim quando jus affirmativum tibi con jure affir - dittiit dominus in re fua, concedere tibi debet ut quid facere poffis, quod fa* mattvoinre cere antea non poteras (§. 989. b. 6* §. rzo.part. i.Jur. nat.) . Quamobrem cum f ua confli. hoc facis, prohibere nequit, ne facias, nec ulto alio modo facienti refidere po -tuto contra* ttd. Enimvero quando nullo modo, neque verbis , neque fattis tibi refidere^* poted, ne facias, pati tenetur ut facias (§.990.) . Quando igitur tibi confti- tuit jus affirmativum in re fua , pati tenetur , ut facias , quod facere antea non poteras.
Er.grat. Dominus putei pati non tenetur ut aquam haurias ex puteo fuo in ufum tuum (S.12.0. P*rt. i.Jnr.nat.') . Enimvero fi tibi conftituit jus hauriendi aquam ex puteo fuo , in eodem jus affirmativum tibi conftituitur (§.989.) , fle ipfe pati tenetur , ut , quotielcunque e re tua fuerit aquam ex puteo ejus haurire, hoc facias. Quamobrem dum jus affirmativum tibi conftituit in re fua, ipfe obligatur ad patiendum, ut facias, quod facere alias non poteras. Jus tuum concipi nequit fine hac patientia domini., Quan-
Wolfii Jus Natur* Tot »♦ ///•
do igitur tibi concedit juJ, fe ipfum obligat ad patiendum . Iinnio quia fe ad patiendum oblidat , ex hac ipfi obligatione jus tuum nafeitur )§*aj. part. 1-Jur.nat.) : nili enim ad patien-' dum, ut facias, fefe obligaret , nec jus faciendi tibi competere poffer. Atque adeo apparet con- ftitutionem juris in re fua differre a translatione juris fui in alium , quippe quod ex transferente in alterum migrat , non vero mediante aliqua obligatione denium producitur»
V u
\
§,992.

340
Pars III , Cap • VI,
§. ?J>2.
... . Quando jus negativum conftituitur in re alterius •, dominus intermittere tenetur ,
Obligatio facere alias poterat. Quando enim dominus tibi conftituic jus in re fua ne. ex jure ne- g at j vum< tu pati non teneris, ut faciat, quod alias facere poterat (§. 989.^. & gauvo in re ^ ^, part, z*Jur .nat .). Quamobrem fi hoc facere velit, tu hoc prohibere , aut ■* u * ’ alio quocunque modo eidem refifiere potes , ne faciat (§. 990. ). Enimvero quando prohibere, aut alio quocunque modo eidem refifiere potes , ne faciat; ipfe intermittere tenetur , quod alias facere poterat . Quando igitur tibi conftituit jus negativum in re fua, intermittere tenetur, quod alias facere poterat.
Ex.gr. Quando dominus tibi conftituit jus in fundo fuo , na luminibus tuis quomodocunque officiatur, jus hoc negativumeft, cum pati non tenearis, ut quid faciat in fundo fuo , quo luminibus tuis officiatur (§.089.). Obligatur itaque ad intermittendum omne fattum , quo luminibus tuis officitur. Jus igitur negativum tibi in re fua confticuendo contrahit obligationem intermittendi , quod alias in fundo fuo facere poterat jure dominii • Jus tuum concipi nequit line intermillione fafti jure dominii alias liciti. Quando igitur dominus tibi concedit jus, feipfum obligat ad non faciendum , quod alias facere potuillet. Immo quia ad hoc intermittendum fe obligat, ex hac ipfa obligatione jus tuum refultac C§.z;. part.i. Jur. natur.).
993 -
Ouomedo Qiiando facis, quod vi juris in re aliena conftituti facere potes , & dominus hoc fioffeflio iu.fi sri P at ' tur j poffejfionem juris affirmativi in re aliena acquiris , Etenim quando ris ajfirm.il dominus patitur, te facere, quod vi juris in re fua conftituti facere potes, jus tivi in re hoc tibi tradit (§.39*)» & dum tu hoc facis , patiente domino , idem appre- aliena ac- hendis (§.64,). Enimvero traditione transfertur (§. 2$. ), & apprehenfione acqui- qvuratut, r,t '- r pofieffio rei incorporalis , feu juris (§. 5z.)• Quamobrem cum jus hoc affirmativum fit, quo facere quid potes (§.989.) ; pofiTeflionem juris affirmativi in re aliena acquiris , quando facis, quod vi juris in re aliena conftituti facere potes, & dominus hoc fieri patitur.
Ita acquiris poflelTionem jurishauriendiaquam hoc a te fieri patior. Primo adeo a&u, quojus ex puteo meo, quando aquam hauris aftu tkego tuum exerces, polfelfionem acquiris. ~
§. 994.
Quomodo Quando dominus intermittit , quod vi juris in re fua tibi conftituti ut faciat tu fofrjTv> i* pati non debes , tu vero , fi facere vellet non patereris ut faciat ; poffejfionem juris rjs negtnvi negativi in re aliena acquiris. Etenim quando dominus intermittit, quod vi ju- in re uhenj x\s in re fua tibi conftituti ut faciat tu pati non debes, tu vero, fi facere vel* , let non patereris ut faciat; tu jus tuum exercere , ipfe vero pati cenfendus,
ut exerceas (§.99*.). Enimvero fi dominus te jus tuum exercere patitur, idem tilv tradit (^.39.) , Sc dum tu patiente domino idem exerces, idem apprehende (^.64.). Quoniam itaque traditione transfertur (§.23.)» & apprehenfione acquiritur pofieffio (§.32.); jus autem negativum eft , quo pati non teneris, ut alter faciat, quod alias facere poterat (§.989-); quando dominus intermittit , qnod vi juris in re fua tibi conftituti ut faciat tu pati non debes , tu vero, fi facere vellet, non patereris, ut faciat, pofieffionem juris negativi in re aliena acquiris.
fix.gr. Si ego ni! quicquam in fundo meo facere teneor , quo lunnmbus tuis officiatur , nec • a hoc pati teneris . Quando omne iftiufqiodi
faftiun intermitto , tu vero , fi quid tale facere vellem , non patereris , ut facerem , juris negai tivi in fundo meo acquiris poflefiionem.
§• 991 '

De modo alteri confli tuendi jus in re fua .
§. 995.
341
Quamprimum dominus intermittit , quod alias facere poterat , dum tu pati non Quando debes , ut faciat ; exercitium juris negativi liberum incipit. Etenim cum jus ne- exercitium gativum confiftat in non patiendo, ne dominus faciat , quod alias vi dominii liberum /«• facere poterat (§.989.); jure hoc in re aliena conftituto, dominus intermitte- ris negativi re tenetur, quod facere alias poteft. Quamprimum dominus intermittit , quod incipiat . alias facere poterat, dum tu pati non debes, ut faciat; ideo intermittere hoc cenfendus eft, quia tu pati non debes , ut faciat. Quoniam itaque exercitium juris confiftit in a&ibus vi juris ei licitis , cui idem competit ( §. 653. part , z.
Jur.nat .), adeoque exercitium juris negativi confiftit in intermiftione aftuum alias licitorum, quibus refiftere licet alteri; liberum juris negativi exercitium incipere debet, quamprimum dominus intermittit, quod alias facere poterat, dum tu pati non debes ut faciat.
L
Ita exercitium juris mei rtegativi infundotuo fed qui a jure meo dependet , atque adeo ad conftituti ftatim incipit , quamprimum tu nil exercitium juris mei referendus ex parte mei , facis , quod laminibus meis officere poterat , quemadmodum ad obligationem tuam ex parte cum ego prohibere polfem, ne faceres , aut alio tui (§.991-) . Incermifiionis dependentia a ju* modo refifterefaduro • Tumenim intermiflio non re tuo eam efficit adum exercitu juris tui. amplius eft adus , qui a libera tua voluntate ,
§. 99 6 .
Tojfejfto juris negativi in re aliena cum ipfo jure ftatim acquiritur . Etenim quam- Quando primum jus negativum in re aliena acquiris, tu pati non debes, ut alter faciat ^acquiratur quod alias jure dominii facere poterat (§. 989-), & dominus intermittere tene -pojfejfio f :t ; tur, quod facere alias poterat (§-99*.). Quoniam igitur tum hoc facere inter- ris negativi mittit, dum jus in re iplius negativum acquiris, quamprimum vero intermit-'» re alis- tit, quod alias facere poterat, dum tu pati non debes, ut faciat , exercitium*** juris tui incipit ($.995.); juris negativi in re aliena exercitium ftatim incipit, quando jus iftud acquiritur. Quamobrem cum jura nobis competentia ufu pof- fideantur ( §• m-part. z.Jur. nat.) , jure autem tuo uteris, dum id exerces ( §.
654* part. 2. Jur.nat.) , pofTeffio juris negativi in re aliena cum ipfo jure ftatim acquiritur.
Vidimus jam fuperius (§.z?.), dominium 5c poffeftionem fimul transferri polfe : non igitur mirum videri poteft, quod etiam jus negativum & ejus poflelfio (imul acquiratur . Enimvero quemadmodum ibidem oftendimus , translationem dominii & traditionem non fieri uno eo- denique adu , fed.duplicem adum concurrere , quando dominium & polfeffio fimul acquiruntur > ita etiam hic non uno eodemque adu acquiritur jus negativum Sc ejus polfefiio , fed polfefiio cum jure una acquiritur , quia adus ,
quo^ acquiritur jus , & alter , qao acquiritur polfefiio , concurrunt . Etenim jus ipfum negativum in re aliena pado acquiritur i. §.988.) > polfefiio autem intermiftione ejus, quod alias vi dominii fieri poterat , dependenter a jure tuo non patiendi , ut fiat , fada : qu<e intermillio cum incipiat conventione perfeda , adus , quo acquiritur polfefiio , cum adu , quo acquiritur jus^v concurrit , aut hunc fine ulla interruptione excipit.
997 •
Quando inter aequi -
Si jus in re fua tibi conftituit dominus affirmativum , inter acquifitionem juris & fitionem iu. ejus poffejftonis mora intercedere poteft . Etenim jus acquiritur pafto ( §. 988 . ) , pof J r - ls & p 0 j. fellio autem , quando domino patiente facis , quod vi ejufdem facere potes p e jji on ; s e ]us ( §..993.). Jus acquifitum tibi invito auferre iterum nequit dominus { §. 336. „dor a inter, part.z.Jur. nat.) confequenter ejus exercitium tamdiu differre, adeoque ab aftu cec j efe p 0 j ^ vi juris iftius licito abftinere poteft (§.653 .part.z. Jur.nat.) , quamdiu vifumyfr.
V v 2 fue.

P ars HI- C a p> VI.
fuerit. Quoniam itaque dilatio hsec mora eft ( §. 638. ) ; fi jus in re fua tibi conftituit dominus affirmativum, inter acquifuionem juris & acquifitionem pof* feffionis ejus mora intercedere poteft.
Nimirum ab arbitrio acquirentis unice pen- metuendum damnum eft . Quando acquirens in det , quandonam pofleflionem acquirere velit : mora eft pofleffionem apprehendendi, quam ap- ejus enim folius, non vero concedencisintereft, prehendere poterat , utilitate quadam caret, ut eandem acquirat. Nihil ex mora concedenti quam habere poterat.
99 8 ■
Quando pojfejjio juris in re a liena confli, tuti inci. piat,
Poffejfto juris in re aliena conftituti incipit cum primo a&u pojfejforio . Jura enim nobis competentia poffidentur ufu & facultate phylica utendi (§.744 .part.i. Jur.nat.). Quamobrem fi jus fuerit affirmativum, quo quid facere potes ( §. 989,), aftus quilibet vi ejufdem juris editus a&us polTefTorius eft: & , ubi jus fuerit negativum, quo aliquid non pati teneris, ut alter quid faciat ( §. 989. j, quando alter facere intermittit, quod alias vi dominii facere poterat ; quia tu hoc pati non debes, cum intermillio fpetftetur tanquam a jure tuo dependens, adeoque a tacita tua prohibitione proficifcens , haec ipfa quoque tacita prohibitio a<ftus poftefTorius eft. Enimvero pofteflio juris affirmativi acquiritur, adeo* que incipit, quando domino patiente facis, quod vi juris tibi in re ipfius con* cefli facere potes (§«993.), pofteflio autem juris negativi, quando dominus intermittit, quod alias facere poterat, dum tu pati non debes, ut faciat (§. 955.); pofteffio juris in re aliena conftituti incipit cum primo a<ftu pofteftorio.
Ante primum adeo aftum pofleflorium dici dem refiftit > fed is potius impedit acquilitio* nequit pofteflio turbari , quando concedens ei- nem poffeflionis.
§■ 999•
Si jus in re aliena tibi conftituendum promittitur fub certa conditione , & domi • conditionem nUS antec l uam ea ex Wit, te facere patitur , quod vi juris iftius facere poteras ; hoc exiRentem aBu pojfeftio iftius juris non acquiritur. Antequam enim conditio exiftit, tibi jus juris in re* in fe a ^ ena .> ft u °d fub certa conditione tibi conftituendum promittitur , com- aliena con- P. etere . nequit ( §. 467. ). Quamobrem fi dominus patitur ut facias, quod vi ju. ditionati r,s hujus facere poteras, non vi juris hujus hoc facis, fed quia dominus hunc poffejflo *c.. a< ^ um tibi fine jure tuo concedit. Enimvero pofteffio juris in re alieaatumde* quiripojjit. mum acquiritur, fi vi juris ejufdem facis, domino patiente, quod vi ejufdem facere poteras (§.993.). Ergo fi jus in re aliena tibi conftituendum fub certa conditione promittitur, & dominus, antequam exiftit, te facere patitur, quod vi juris iftius facere poteras •, hoc aiftu pofteflio iftius juris non acquiritur .
Antequam tibi jus in re aliena competit, nec feflio incipiat cum primoaftu poffeffbrio (§,998.)» aftus polfefforius locum habere poteft • Quicquid nec cum a<ftu ante condrtionem exiftentem pof^ adeo fit ante conditionem exiftentem, pro a<ftu feflio incipere poteft , fi jus conftituendum tibi pofleflorio haberi nequit,/Quamobrem cum pof- fuerit promilTum fub certa conditione*
§. IOOO*
^ em n •Si jus in re aliena conflituendum promittitur in diem & dominus , antequam dies diem con- ven * f » te f acere patitur , quod vi juris iftius facere poteras \ hoc a 8 u poflfejflo iftius flituatuf, ' j ur ! s . mn ^ um acquiritur. Quoniam enim quod in diem promittitur , non ante J ' exigi poteft, quam dies venerit (§.501.), jure quoque in re aliena conceffo mi non potes, antequam dies venerit, confequenter fi domino patiente quid
facis j

/
/A
De modo alteri conJlht\endi jus in re fua . 343
facis, quod vi juris illius facere potes ante diem, a<ftus hic nondum fit vi juris tibi concefli . Hinc porro patet ut in demonftratione propofitionis prsece* dentis, aftu hoc poiTeffionem juris iftius nondum acquiri.
Quodfi iftiufmodi aftu ante conditionem exi- ftentem , vel ante diem pofleflio acquiri poterat , conditionata & in diem fatta conventio converteretur in puram: id quod ex illo inferri nequit, propterea quod conftitucns tibiaftuin iftum ex officio humanitatis concedere poteft & concefliffe prajfutnitur, nifi animum a fe mutatum efl'e declaret , quod fcilicet velit conditione licet non exiftente, vel antequam venerit dies, jus tibi competere debere* Quunobrem hic aftus minime obitat , quo minus dominus prohibere poflit j ne eundem repecas , ubi repetere volueris.
IOOI.
Si jus negativum in re aliena confli tuendum fuerit promijjum fub certa conditio- * r r j ne , <£j* concedens , antequam exiftat conditio , facere velit, quod juri tuo nullum re- J re e x^ tro linquit locum; tu prohibere potes , ne faciat, Etenim fi jus negativum in re ali ^
•na conftituendum fuerit promiflum fub certa conditione ; ex ifta promiftione r ; s ‘ in Ja. habes fpem jus tibi conftitutum iri (§.471.), fuO tempore jus excitaturam, fi - liena condii quidem conditio in fe certa fit (§.475.). Quamobrem cum ifta fpes tibi invito tionata na* •adimi nequeat (§.477.) ^ concedens obligatus eft ad non faciendum quicquam , fans. quod extante conditione juri ifto nullum relinqueret locum. Quodfi ergo tale quid facere voluerit, tu prohibere potes, ne faciat (§. %% 6 .p 1. Tbil.praft. univ, )„
Ex.gr. Sub conditione certa conventum eft , Titium luminibus tuis officere non velle- Quodfi ergo xdes fuas altius tollere velit , ut luminibus tuis officiatur, antequam conditio exiftat ; tu hoc pati non debes, cum exiftente conditione juri tuo tunc non efiVt locus • Quemadmodum tibi expeiftandumeft, donec conftet, utram conditio extet , nec ne , ut certus fis tibi jus competere, ita quoque con-cedenti expe&andum eft , donec conftet , conditionem non extare , antequam facere poflit, quod juri tibi promilfo contrariatur (. $. 478. )• Ad hanc expeditionem fe obligavit, dum conditionate pronnfic , adeo- que juris fui 11 funi fufpsndic in eventum futurum, ut adeo non ante eodem uti poflit , quam fi conditio non extiterit . Medio igitur tempore perinde eft., ac fi jus negativum in re aliena
tibi jam adu competeret • Unde in hac juris conftitutione conventum efle videtur , quod jus negativum tibi ftatim competere debeat , fed finiendum, quamprimum certum fit conditionem ■non extare : neque enim aliter conceflio juris negativi in re aliena fub certa conditione con* cipi poteft. Sane nifi ita interpreteris conftitu- tionem juris negativi in re aliena , nihil adum videtur , quando de jure negativo in re aliena conitituendo convenitur fub certa conditione . Per fe patet , cum jus in re aliena conftituatur psdo (§.988.) , quod promiflionem continet (0.788.); ad hanc juris conftitutionem ea applicanda efle, qua: de promiftione conditionata & in diem fr.da , itnmo etiam alia , qua: de pro- miffione demonftravimus, ut adeo non opus fit prolixius ea inculcari.
§. 1002.
Quodfi in bypothefi propofitionis procedentis non prohibes , ne concedens faciat , Quando quod juri in re fua negativo conflituendo nullum relinquit locum ; jus ifiud a te re- : us negati, jpudiatum putatur . Prohiberi enim poteras, ne faceret ( §. 1001.), itnmo prohi-^ w condi- bere debebas, fiquidem conditione exiftente id habere velles. Quoniam itaque tionatum in hoc non facis, ex non fatfto tuo colligitur , te id habere nolle. Quamobrem re a ii e na re. cum jus delatum repudietur, quod tibi delatum te habere nolle fignificas (§. pudiaripr<e- in.), tibi autem jus , quod fub conditione promittitur , fub eadem defertur fumatur „ 110.361.); fi in hypothefi propofitionis praecedentis non prohibes , ne concedens faciat, quod juri in re fua negativo conflituendo nullum relinquit locum; id a te repudiatum cenfetur-
Si jus tuum conditiouatum cor.fervare , nec Ipem ejus oblinendi , r qu* tibi adimi nequit abjicere yelles, voluntatem «anar de-.
clarare debebas j id quod fit prohibendo , ne' 'fiat, quod juri acquirendo nullum relinquit locum. Quando vero uces 1 dum voluntatem ti&rn
ligni-

344 P ars Ht- C a p‘ ^r.
fignificare debes , in faftum alterius tacite con- hoc autem confenfu aliud colligi nequit , quam fenus C§,gs8- part. i. Philof. praft. umv.') : ex te jus conditiotutum tibi delatum repudiare»
§. 1005.
FffeBus jutis in re fua ulter i con . jit t ut i %
Si niteri in re tua jus quoddam confli tuis , dominium tuum imminuitur . Quodfi enim jus conftituitur affirmativum, tibi facere conceditur , quod alias facere non poteras ($ 989.). Antequam hoc jus tibi conftitueretur , dominus te eodem excludere poterat ( §. uo.part. 2. Jur. nat.) , adeoque permittere non de. bebat, ut hoc faceres y jure autem conftituto cum permittere teneatur per de * monflrata , dominium ejus hac juris in re fua conftitutione omnino diminutum .
Quodfi jus conftituatur negativum, tu non pati teneris , ut concedens quid faciat, quod jure dominii alias facere poterat (§.989.) , adeoque de ufu rei fuae non amplius difponere hac in parte poteft pro arbitrio fuo » Quoniam ita* que dominium plenum etiam concinet jus de omni ufu rei luas pro arbitrio fuo difponendi nulla ex parte diminutum ( §. 137 part. 2. Jur. nat.) ; ideo patet juris negativi in re fua conftitutione dominium tuum diminai.
Facile patet non qualibet juris in refu3 conftitutione dominium asque imminui , non modo quod plus juris dominio detrahatur una confti- tutione , quarrr alia » verum etiam quod unum permittere alteri moleftius accidat, quam aliud» & una utilitas , qua co»ceden9 carere tenetur , alia major fit. Inde eft, quod jus alteri concedendum zftimationem recipiat , adeoque jufttf ejus aliquod pretium conftitui poffic, prOuttfuo Joco clarius patebit , quando de pretio rerum tam corporalium , quam incorporalium afturi fumus. In re per fe manifefta non opus efle ju- dicamus» ut diftis fidem faciamus exemplis.
1004.
Quale jus £* promiJflone juris in re aliena tibi confli tuendi nafeitur tibi jus alterum cem. najcatur expellendi , ut conflituat, Etenim ex promiffione tibi competit jus ad id, quod premiffione promiflum eft, perfectum (§- 564.), adeoque promiftorem compellere potes ut juris confli- praeftet, quod fe tibi prseftiturum promific ( §. z$ 6 .part- 1. Vbil, praS. univ tuendi in re Quodfi ergo promifit, fe tibi jus quoddam in re fua conftituturum efle; ad id fda, conftituendum eum compellere potes, confequenter patet, ex promiffione juris in re alterius tibi conftituendi nafei jus alterum compellendi r ut conffituatr
Equidem fieri poteft, & forfan plerumque fieri folet, ut promiffio non praecedat conventionem de jure in re aliena conftitUenio , fed eidem infit , ut adeo Jjs ftatinr conftituatur fine ulla mora i non tamen impoffibile eft, ut prar- cedat 3 c inter eam ae conventionem , qua con- ftiruitur (5.988 ) , mora quzdam intercedat ($. 638. y f veluti cum concadea» adhuc delib*
rare velit , quanam' fub lege jus iftud in re fua tibi conftituere velit - Atque in hoc cafu accidere poteft , ne jus conftituatur , fi in eam legem etfi non iniquam confentire nolis- Et hoc modo maxime patet, promiflionem nudam juris conftituendi ab ipfo pafto , quo confticuitur » differre»
§. IQOf.
Ex paBo Ex pafto de jure in re aliena tibi conceffo nafeitur jus concedentem ad tradendejure in re dam poffejftonem compellendi » Etenim ex pa&o dominium illius juris acquiris alienaquod- (§. 988« 6* §. 216. part. z»Jur. nat. ), confequenter etiam jus poflidendi ( §• 157 * nam jasjia* part. 3 * Jurinat* ). Quoniam itaque jus iftud nulli tibi ufui eft , nifi idem pof- Jcatur . fideas (§. 747- part. z. Jur- nat.) \ qui tibi jus in re fua conftituit , fe etiam tibi obligat ad tradendam pofteffionem. Quamobrem ex patfto de jure in re aliena tibi conceflo nafeitur jus concedentem ad tradendam pofleffionemcompellendi •
Nimirum jugante defendere non potes 1 nifi quando poffiics > quo illud acquiri;, tibi competere nequit*
adeoqaie aliud jus ex pafto *
$• 100$.

345
Ve modo alteri CQnJlhttendi jus in re fua»
: §. loo 6 ,
Quoniam ex pa&o de jure in re aliena tibi concelTo nafcitur jus conceden- ldemube- tem ad tradendam poffeflionem compellendi (§.1005.), polfeffio autem aequi- rius sxpli- ritur, fi domino patiente facis, quod vi juris in re ipfius facere potes ( §. ^93. ), oatur. aut quando jus fuerit negativum, fi dominus facere intermittit , quoa vi juris illius ut faciat pati non debes (§. 994») } jtts tibi competit concedentem cogendi , ut te facere patiatur , quod vi ejufde m facere potes , aut ut intermittat , quod tu pati non debes ut faciat , prout i jus in re aliena tibi competit vel affirmativum , vel negativum,
Quoniam polfeffio incipit cuna primo a£tu polleflorio (§.998*)> jus compellendi concedentem ad pofleflionem juris conftituti tradendum tendit ad obtinendum primum aftum poffeflo- rium . Quia vero polkffio juris negativi cum ipfo ftatim jure acquiritur C 5,996. > jus compellendi concedentem ad tradendam poffeflio« x nem fere inutile videtur , nili huc referre velis, quod concedens ftjtim a pafto inito duftus poenitentia facere velit , quod intermittere debet ,
% 1007.
Cum jure in re alterius acquiritur etiam jus idem defendendi , Quoniam enim res etiam incorporales dominio fubjici poffunt ( §. z16. part. z.Jur. nat .); quando us in re aliena acquiris , hoc dominio tuo fubjicitur . Quamobrem cum domino competat jus rem fuam defendendi ( §. 6$i. part.zTjur. nat. ); cum jure jn re alterius etiam acquiritur jus defendendi jus in re aliena conftitutum.
Jut defert , dendi jus ftbi i» re a - iiena confli, tutum quo . modo acquiratur .
Nifi tibi competeret jus defendendi jus in re tamen fieri non debere abunde conftat (§, $36»
Aliena tibi conftitutam > concedens tibi ipfum p.i.Jttr adimere pollet, quandocunque ipfi luberet.r q,uod
ICp8»
Quoniam jus defendendi rem f»am non eft nifi jus defendendi pofleflionem, ne eadem excidas ( §. 7 10.part,z.Jur. nat. ) , cum jure autem in re alterius acquiritur etiam jus idem defendendi (§.1007.); cum jure in re alterius aequi, P 0 Jj e J) l0 J efn ritur etiam jus defendendi pojfejftonem . Quia vero polfellio defendi nequit, ante* x l t40 . ni ° e * oaCa quam eam habes; jus quoque in re aliena tibi competens defendere nequis 3 ante-1 M quam pojfejjionem acquiftveris ,
In rebus corporalibus id fatis manifeftum eft: fubtilitates 1 fi enim jure tuo uti volueris , ne ; aft ubi qux de iifdem demonftrata funt , ea ad cefle etiam eft ut ijein penitus perfpicias , ne *
incorporales transferre volueris , acumine haud ignores , quid agendum lit & quomodo refte raro opus eft, ut, quje coincidere videntur, ea agatur.
A fe invicem diftioguas. Non tamen inanes funt
1009. ^
Naturaliter tibi competit jus belli affoerfus eum , qui pus in ve fua promiffum conflituere non vult , aut juris conftituti tradere pojfejftonem renuit , vel etiam jus a p fenana% ifiud tibi eripere , feu poffejfone ejus te dejicere conatur . Competit enim tibi /MWJ jus cogendi eum, qui tibi jus in re fua conftituendum promilit, ad idem con- ftituendum (§.1004.), & u bi conftitutum , ad ejus polfelfionem tradendam (§1005.). Sed jus ifiud cogendi jus belli efi ( §.6$j. part. z Jur. nat. ) . Ergo tibi competit jus belli adverfus eum, qui jus in re fua promiifum conftituere hon vult, vel conftituti pofleflionem tradere renuit. Quod erat unum.
Simi-

S** i'
•■**'*-"
346 ' Prfrx 11 L Cap. VL
Similiter competit jus defendendi jus tuum, quod in re alterius habes, Sc ejus poffeffionem (§.1007.1008.) . Enimvero defendendo jus tuum vel ejus pofleffionem ei refiftis, ne tibi id eripiat, ve! poffeffione ejus te dejiciat (§. 690. part. z.Jur. nat.) , confequenter vi jus tuum perfequeris adverfus eum, qui tibi id eripere, vel de ejus poftefiione te dejicere vult . Quoniam itaque jus belli eft , quo vi perfequeris jus tuum adverfus eum, qui tibi id tribuere non vult (§. 1103. part. i.Jur.nat.) , confequenter qui te eodem privare , aut de ejus poffeffione te dejicere conatur (§. $21.part. i.Jur.nat. ) ,* naturaliter tibi competit jus belli adverfus eum, qui jus in re fua promiflum conflituere non vult, aut juris conftituti tradere pofleffionem renuit, vel etiam jus iflud tibi eripere, feu de poffeffione ejus te dejicere conatur.
Videmus adeo , qujenatn belli caufa ex jure provenire poffit : id quod hic notafl^fad teras in re alterius vel conftituendo , vel conflituto pore ac loco proderit.
§. 1010.
An poffeffor Si jus in re conflituitur a pCffejfore non domino ; boc 'jus tamdiu durat , donec rei aliena dominus rem fuam vindicaverit . Etenim poffeffor rem detinet tanquam fuam, in ea jus five quod putet rem effe fuam, five quod eam ab aliis pro fua haberi velit atteri con. ( §. 150 . part. 2. Jur. nat.) > confequenter de ea, quamdiu eandem poffidet , inftar Jluuere poj- domini difponit. Quamdiu adeo verus dominus rem fuam non v/ndicat, adeo- que dominium fuum non probavit (§.5 47. part. z.Jur. natJ) \ quicquid facit, a domino fatfium putatur. Quamobrem cum dominus jus alteri in re fua conflituere poffit (§.982.), fi cui jus quoddam in re, cuam poffidet, conflituit , id a Domino conftitutum putatur, confequenter is, cui conflituitur, eodem quoque uti poteft, ac fi ab ipfo domino ip/i fuiflet conftitutum . Enimvero cum nemo praeter dominum alteri jus quoddam in re aliqua conflituere poffit (§. 983.); jus quoque iftud fubfiftere nequit, quamprimum conflat, quinam fit ve- rus dominus. Quamobrem cum dominus dominium fuum probavit , dum rem fuam vindicavit (§. $4$. part. 2. Jur.nat.)\ jus quoque a polTeffore non domino in re conftitutum diutius durare nequit, quam donec dominus rem fuam vindicaverit .
Jus, quod apoffeflore non domino in re con- hsbetur pro domino . Suflinetur adeo opinione ftituitur, accurate loquendo jus nonefl 15.983.), falfa domini conftituentis , qua fublata per rei fed effe tantummodo putatur , quia conftituens vindicationem tollitur quoque jus putativum*
§. IOII.
Jus in a'a * n rc a domino conftitutum fubftftit , etiamji res alienetur , nifi aliter fuerit
domino con. conventum. Jus enim in re tibi conftitutum , tibi in rem ipfain competit (§ 778.), flitutum an adeoque non dependet a perfona conftituentis. Quamobrem cum dominus tibi rei «Are»*-invito idem adimere non poffit (§. 2,^6.part. z.Jur. nat.); nec dominus, et fii jus tione extin- alienandi habeat ( §. 66 $.part. z.Jur. nat .), eam alienare poteft nifi falvo jure *tuatur . tuo. Etfi itaque res alienetur, jus tamen in ea a domino conftitutum fubftftit* J Quod erat unum .
Enimvero a domini voluntate unice pendet, qua lege jus in re fua tibi con- llituere velit (§.984.). Quamobrem non repugnat ut conveniatur, jus in re fua x* tamdiu durare debere, quamdiu dominium ejus fubftftit , confequenter donec
rem alienaverit (§. 662.part. 2. Jur.nat.) . Quoniam itaque non plus juris in re alterius acquirere potes, quam dominus tibi in ea conllituere voluit (§.985.); fi ita fuerit conventum, nec jus acquiris in re ipfius diutius duraturum , quam donec fuerit alienatum .Jus igitur a domino in re conftitutum non fubftftit, quando ea alienatur, fi ita fuerit conventum. Quod erat alterum*
.Si

Ve mode alteri conjlituendi jus In re fua . 5^
Si in pa&d quo conftituitur jus in re alte- caique rei polTeflbri . Sane quomodo dominium rius , nulla fiat mentio durationis,, nec expref- falvum manet ei , cui competit , quomodocun- fe, nec tacite, jus perpetuum intelligitur, quod que pofleffio ab uno in alterum transfertur j ita adeo in rem perpetuo competit , nec ab eo fe- etiam jus in re falvum manet ei , cum in re pararipoteli:. Quamobrem nec ea res aliter alie- aliena id conftitutum , quomodocunque dominari poteft , quam hoc jure affefta . Cui igitur nium 5 c pofleffio ejus ab uno in alterum trana- hoc jus competit, eum eodem uti patiendum eft fertur •
§. 1012 ,
Qui jus quoddam alteri in re fua conftituit > is partem ,vel particulam quandam Ouid in dominii fui alienat . Etenim quando jus affirmativum tibi conftituit in re fua y conftTtutio. pati tenetur, ut quid facias, quod facere alias non poteras ( §. 991.), confequen- ne juris in ter tibi interdicere nequit a&u vi dominii licito ( $.990. ) . Quamobrem cum re fua alit- hoc jus domino ante competeret ( §. 12 i.part. 2. Jur. nat, ) , tu vero jam facere netur . poffis, quod nonnifi dominus jure facere poterat per demonflrata ; partem , vel particulam quandam dominii in te tranftulit, confequenter eam alienavit (§.
66 t.part. 2. Jur. nat .).
Similiter quando dominus jus negativum tibi conftituit in re fua, tu pati non teneris, ut is quid faciat, quod alias facere poterat (§. 989. ), feu is intermittere tenetur, quod facere alias poterat (§.992.). Quamobrem jus quoddam in dominio contentum fibi ademit & tuae voluntati fubjecit, ut tu jam de eo di- fponere poffis pro tuo arbitrio. Partem adeo, vel particulam quandam fdominii revera in te tranftulit, confequenter eam alienavit (§. 66 z.part, 2 Jur. nat.).
Particulam ; rei partem dominii quam domi- ( 0 .1003.) ; confequenter nec nifi imminutu» nus alienavit , dum tibi jus quoddam in re fua in alium transferre potes , quia nemo in alte- conftituit, non poteft denuo alienare, dumrem rum transferre poteft, nifi quod habet* Quam- alienat i ied dum hoc facit , in alterum trans* obrem hinc quoque patet , cur jus tuum in re fert dominium ea particula , vel parte dirninu- alterius tibi conftitutum falvum manere debeat* tum, Quaudo jus quoddam in re tua alteri con- etiamfi res alienetur. ixiuiifti , dominium non habes nifi imminutum
1013.
Qui jus quoddam in re fua tibi conftituit , id pro arbitrio fuo reftringere ac limi - Quale jus tare poteft. Etenim a domini unice voluntate pendet , qua lege jus in re fua conftituatur tibi conftituere velit (§.984.). Quamobrem dubium non eft, quin id pro arbi* /„ re alte- trio fuo reftringere ac limitare poffit. r ; WJ .
Hanc propofitionem ideo addere lubet , ut opus eft multa dici, praefertim cum certa, quae appareat ratio , cur de diverfitate juris in re inde pendent, vel ex iis intelligantur, quae de aliena conftituti hic non agatur • Quae enim ab promiffionibus prolixe admodum demonftrata arbitrio humano pendent unice , de his non funt, vel alio loco commodius tradantur»
1014.
Quoniam qui jus quoddam in re fua tibi conftituit, id pro arbitrio fuo r e* Vade 'id/** ftringere ac limitare poteft (§.1013.) , jus autem illud conftituitur patto (%%notefcat\ 988.); ex paBoy quo jus conftitutum , intelligitur qua lege fuerit conftitutum , con * fequenter quomodo fuerit reftriffum, vel limitatum .
Pafta non continent nifi mutuas promiffiones & earundem aeceptationes . Quamob-
xem cum de promiffionibus prolixe admodum egerimus, quae de iis demonftrata funt , ad pa« quibus jura in re aliena conftituuntur , fa- Wolfti Jus Natura Tom. lll .
cile transferantur. Quoniam vere, de variis lm» •jus juris fpeciebus fuo loco ex inltltuto «gea* dum, fi qua in genere adhuc notanda fiat, ibi» dem a nobis non praetermittentur«
X X
C A-

34 *
CAPUT VII. t
De dereliSione prafumta , ufucapione & prafcriptione. §• 1015.
Quomodo l tu rem alterius poffides & is eam derelinquit , fiatim tua fit . Quando enim rem ahe- quis rem fuam derelinquit ^ftatim ejus dominus effe delinit ( $ 250. part.i.
nam pojjim Jur.nat .), confequenter ea ipfius amplius non eft. Quodfi ergo tu eandem
dens eam poilides, eam detines tanquam tuam (§. i$o.p<trt. 2. jur. nat. ) , adeoque ratio acquirat, nulla eft, quae obftet, quo minus tua effe poffit. Tua igitur eft . Quamobrem. fi tu rem alterius poflides & is eam derelinquit, ftatim tua fit.
Oftenditur etiam hoc modo. Rei derelirftae dominium acquiritur occupando (§.2$2.part.2. Jur.nat.). Enimvero qui rem poflidet, eamdetinet tanquam fuam (§. 150.part. 2.Jur.nat.) > adeoque non modo eandem redegit in eum ftatum , quo de ea pro arbitrio fua N difponere , confequenter quo fua effe poffit ( §. 118. jz^.part. 2. Jur. nat .), fed etiam ipfo fa&o declarat, quod fuam effe velit, confequenter eam occupavit (§. 174. part. 2. Jur.nat. ). Quamobrem qui rem alterius poflidet, ejus dominium acquirit, fi dominus eandem derelinquit . Patet itaque, fi tu rem alterius poffides & is eam derelinquit , eam ftatim fieri tuam ( §• in.patuzsj.ur. nat.
Immo oftendi etiam poteft hoc modo. Poffeffor rei alienas rem fuam domino reftituere tenetur (§. 471.part. 2.Jur.nat.) . Enimvero qui rem derelinquit, is eam non amplius fuam effe vult (§. 2^9.part. 2. ]ur. nat.) , confequenter hoc ipfo declarat, nolle fe ut ea fibi a poffeffore reftituatur. Quoniam i T aque refti- tutionem eidem remittis ($.95.), poffeffor eam retinere poteft tanquam fuam. Quamobrem cum nuda domini voluntate dominium transferatur in accipientem (§.13.); dominium rei dereliftas transfertur in ejus poffefforem . Quodfi ergo tu rem alterius poffides & is eam derelinquit , t ftatim tua fit ( S, 124. part. 2. Jur . nat *).
Si quis rem fuam derelinquit, dominium fuum in ea retinere non vult , nec etiam vult trans* ferre in perfonam certam , parum quippe folli- citus , quinam eam fuam facere velit (&. 249, part. 2 Jur. nat.) , Quamobrem liberum unicui* que facit , ut eam occupet qui velit , quemadmodum facit qui miiTilia jaftat , nec vult , ut is, in cujus poteftatem venerit, eandem fibi re- ftituat • Dcreliftio igitur continet tam tacitam collationem dominii in perfonam incertam , fi qua eam occupare velit, quam remilfionem tacitam reftitutionis, fi eam occupaverit. Confen- tit adeo non minus in occupationem , fi ea adhuc a nemine occupata , dum eam derelinquit , quam in retentionem, fi ea jam in alicujus fuerit poteftate - Immo quemadmodum acceptatio pra;cedere poteft translationem dominii & pro-; miffionis , qua: ordinarie eandem feqaitur » ita quoque occupatio praecedere poteft confenfum edi ordinarie hic praerequiratur • Ceterum pro^ politio praefens vera eft , live quis bona , fiv® inala fide polfideat, neque enim fides hic atten* ditur, qua quis poflidet, quemadmodum ex de^ monftrationibus liquet . Haec tamen differentia intercedit, quod acquifitio polfefllonis bonae fi* dei peccato careat , led acquifitio pofleflionis malae fidei fit peccato obnoxia , quamvis in utroque cafu ipfius dominii acquifitio non ad-
veifetur jultiti*.
10 l 6 .
^ es der elici a ab es , qui eandem dereliquit , adversus poffejfbrem vindicari ne* r j 1 *f, V rr t '*I ult * Etenim. qui rem derelinquit , ftatim ejus dominus effe definit (§. 2J0. tcanpojjxt.pgrt- J xf, na f, ), # Enimvero jus rem fuam vindicandi adverfus quemlibet ppf- fefforem domino competit (8. <7^. part. 2. jur. nat.) • Quamobrefcn. qui dereliquit, rem eam adverfus poffefforem vindicare nequit.

.De derelt Bione prtcfumta , ufucapione &c.
349
Vindicatio rei 'ex dominio oritur , & ab eo feparari nequit , quemadmodum ex .demonftra- tione juris-fem fuam vindicandi domino competentis manifeftum eft (§*S54- p. z.Jur.nat) & ex jpfa ejus definitione liquet, cu.n nonvin dicetur mfi res fua ($ 543. part.zjur natur .), ut ideo dominium iuum probare teneatur , qui rem vindicare voluerit i. 5 . 445 - p z.Jur.nat. . Tianiic igitur hocjas una com dominio m eum,
qui efficitur rei dominus , nec rei vindicatio retineri , dominium transferri poteft . Qui dominium acquirit , jus rem vindicandi acquirit , quod tamdiu manet fuurn , quamdiu res fua manferit. PJec quicquam refert, quod te poeni- teatdereli&ionis: poenitentia enim tuum iterum facere nequit, quod tuum elfe defiit, nec alteri auferre poteft dominium, quod acquifiyit, cun» fa&um infectum reddere non poffit •
IOI7.
Rei, cujus dereliBio prttfutHitur, dominium occupando acquiritur . Quamprimum Num •* de. enim res a domino derelicta praefumi poteft , pro re nullius habenda (%. z 6 ^.reh 6 iione part. z.Jur. nat.) . Quamobrem cum occupando acquiratur dominium rerum ,pr*fumt-t qua? nullius funt (§. 174. 178. part. z.Jur- nat.) ,* rei , cujus derelidio ptx(umi- dominium tur, dominium occupando acquiritur. acquiri
fit .
Oltendimus rei derelida: dominium occupando acquiri , ex eo , quod fint nullius (§.252. part.zjur.natur). Quamobrem cum in negotiis humanis admittendum lic , ut res quarum
dereli&io prafumitur, habeantur pro rebus nullius (5.265. part. z.Jur. natur.) ; admittendum quoque eft, ut earum dominium occupando acquiratur.
§■• 1018.
Quod in cafu dubio , quando certitudo haberi nequit , pr te fumi tur , id in negotiis pjtcefumtio» humanis contra eum pro vero habetur , contra quem fit prafumtio . Quando enim n is in nepo. certitudo haberi nequit, & tamen aliquid ftatuendum, in probabilibus acquie- tiis humaS icendum ( §- 574 . 578 . Log. ). Quamobrem cum praelumatur , quod in cafu fin -nisnecejfi- gulari dubium probabiliter colligitur (§.244. part. z.Jur. nat.) ; quando in cafur^;. dubio certicudo haberi nequit, in eo acquiefcendum eft in negotiis humanis, quod recte prafumitur. Quoniam itaque quod pra?fumitur fumitur tanquam verum contra eum, adverfus quem fit prafumtio (§. 247. part. z.Jur. nat.) ; quod in cafu dubio , quando certicudo haberi nequit, prafumitur, id in negotiis hu» manis contra eum pro vero habetur, contra quem fit prafumtio.
Nemo negare poteft , propofitionem prafen- tem tanquam principium 111 Jure naturae elfe admittendam , mfi omne jus externum , quod viget inter homines , ex Jure natura: eliminare & pro mere civili habere velit- Sane hoc principio nititur validitas omnium padorum & contractuum , inprimis quali contractuum , nititur etiam multarum rerum acquifitio originaria . Qbi adeo negare non aufit , ea elk juris naturalis i huic etiam principio in Jure natura: locum concedere tenetur & juris naturalis ea elfe agnofeere debet , quae firmiter ex eodem concluduntur . Aft ne quid dubii fuperelle polfit , paulo uberius ea, quae modo diximus, declaranda funt. Oftendimus fupra ( <-417 ), quod quis lu&cienter indicavit , quando ad'verum dicendum obligatur, id adverfus eum pro vero haberi. ac inde intulimus, quod promiflor fufftcien- ter indicat , id contra lpfum pro vero haberi C§-4i8.) . Ecquis adeo hebes eft , ut non videat , hic pro vero habert contra loquentem , quod' praefinimur, ubi certitudo haberi nequit? Ktertim quand-o quis ad verum dicendum obli- |Jtus eft, non mmus fieri poteft , ut mentiatur
(5.187.) , quarum ut verum moraliter loquatur (5 ISO ) . Utrum horum obtineat , certo conihre nequit- Qaodli enim dicas , veritatem diftorum alleverando , vel juramento probari poffe <.§,851. & fiqq‘)i nonne denuo fieri po, teft, ut alleveratio lit falfa (§.851). & ut pejeretur (5.926-)? Quando igitur contra aiferen- tem pro vero habetur quod futficienter' indicat, nonne prafumitur, quando in cafu dubiocertitu- do haberi nequit, ingratiam certitudinis negotiorum humanorum , eum verum moraliter loqui, quando ad moraliterverum loquendum obligatur ? Et nonne fimiliter prafumitur alfeverantis dufta elfe vera , nec jurantem pejerare ? Cum nemo alteri fefe perfetfte obligare polfit nonnifi promittendo contra promillorem vero pro vero habetur, quod fufficienter indicat ($. 428. )j nonne hoc modolabefaiftabituromnisobligatio naturalis, qua: ab hominibus contrahitur ? Qua: neceffitas imperat, at ea fiant, quae vi juris naturalis fieri vel debent, vel fieri poflunt i ea omnino juris naturalis e/Te firmiter tenendum . £x jure igitur naturali proferibi nequit prafumtio veritatis in eo cafu , quo quis ad verutu dicendum X x 2 obii-

Pars III. Ca(p. VII.
obligatur , ut jura hominum fiant certa , quia opponis in poenam mendacii efle ftatutum , ut contra aflerent.em pro vero habeatur, quod £ut— ficiencer indicat , quando ad verum dicendum obligatur 5 c Innc infers inventum elfe civile , modum fcfe obligandi promittendo, adeoque obligationem contrahendi per pa&a feu contra- ftus • Quodlv damnum mendacis, quod ex mendacio emergit , habendum pro poena , cum hoc ipfi re< 5 te imputetur ($.128 p.i.Phil.pracl.ttniv .), annon perinde pro poena naturali haberi poteft <§.306.^27. p. \.pbil.pra£i.u*iv,) , imtno debet, ac pro civili, utpotc cui locus eit in omni aftione legi natura; contraria C5.30?- part. 1.
JPhtl, prati- univ, ) ? Et quando dicimus , mendacem fibi imputare debere , quod damnum incurrat, quando mentitus, dum verum loqui tenebatur , nonne hoc lpfo damnum iftud pro poena mendacii naturalis declaramus? Probe haec perpendi velim , ne veritas eorum , qua: mox offendentur , fufpe&a videatur ob rationes ab iis afferri folitas, qui contrarium afferunt • Sed difertius quoque doceri convenit, quod in modo acquirendi originario principio huic fit locus • Quando avis ex cuftodia tua avolat , quae ab aliis ejus fpeciei difcerni nequit, & avis quaedam ejus fpeciei capitur i dubium omnino elt , utrum ea nt avia tua , nec ne , neque fieri pote It , ut certo definiatur , utrum horum vefurh fit . Nonne igitur profumtioni locus conceditur , dum ea pro re a te derelicta habetur (§. 26S. part.z Jur. natur-) , & ideo contra te pro vero habetur , te dominium in ea animo non retinmlle, quamvis idem retinere malle videaris (§.245. pzrt.t-Jur nat.) . An vero dicendum erit , pro vero contra ce aon haberi , te dominium in ave, qua: avolavit, retinuiffe , ideo dominium tribui occupanti in poenam ne- gligentix , quod fcilicet avem tuam non dili. gentius cuftodiveris, & hinc porro inferendum, inventum efle civile , quod occupatione aequi- ratur dominium ejus etiam avis , qua: ex cavea tua evolavit? Jure naturali igitur, quando avis, tibi ne quidem difccrnibilis , ex cavea tua avolavit , imponenda erat necefiitas vel avis ejus fpeciei capta: dominium in dubio relinquendi , quod (ane idem foret , ac toto aliquo tempore ab avibus ejus fpeciei capiendi prorfus abftinen-r di, vel tccum tranfigendi , ne invitus in dubio dominium avis tua: amitteres. Ecquis vero erit,, qui hoc aflerere aufit ? Sublata itaque praffum- tione , omnis propemodum tolletur in jure externo certitudo, quod tamen certum effe maxime intereft generis humani - Clarius h«ec patebunt in applicatione juris naturalis ad gentes..
1019.
Dere-littio Quoniam in cafu dubio, quando certitudo haberi nequit, id pro verer habe; rei quando tur , quod praefumitur, contra eum, contra quem iit prcefumtio; fi conflare cer m adverfus to nequit , quando intererat ut conflaret , num dominus rem fuam dereliquerit dominum dtreliflio tamen prafumitur , quod eam dereliqueris contra ipfum pro vero habetur*
pro vero habeatur,
Certitudo dominiorum , de qua conflare debet, haud raro exigit, ut confiet, utrum dominus 1 fi forfan non dominus rem poffideat, eam dereliquerit , nec ne . Quando igitur certo de eo conflare nequit , quod profumitur adverfus ipfum pro vero habetur , nimirum quod rem dereliquerit- Hette omnino hoc fieri, patet per
ea , qua: ad propofitionem procedentem anno- tuvimus. Prcbe autem notandum eft , non idea pro vero haberi , quod dominus rem fuam dereliquerit , quia ignoratur , num dereliquerit » fed rationes probabiles adefle debere , ex quibus dereli&io profumttur , quando impoffibile eft „ ut de yera domini voluntate certi quid conflet,,
§. 1020 ,
Dominii ex ^i quis rem fuam dereliqui ff e profumitur , quando conflare debet , num eam dfr prafumta fsliquerit , qui eam pojftdet , dominus ejus fit \ feu res , quam dominus dereliquiffe derelihiione profumitur , fit poffejforis . Etenim fi derelittio pradumicur , quando certo con- rei acquifi.fatz nequit, utrum dominus rem fuam dereliquerit, nec ne , conflare tamen 1/0. debebat; contra eum pro vero habetur, quod dereliquerit (§.1019-). Enimve-
ro fi dominus rem fuam derelinquit, qui eam poflidet, ftatim fit ejufdem dominus (§.1015.). Ergo etiam qui rem poflidet , dominus ejus fieri debet, fi qui erat dominus eandem dereliquiffe praefumitur, quando conflare debet, num eam dereliquerit.
Volo tibi vendere agrum , quem poffideo . Interell tui, ut confiet , utrum ego fim dominus, nec ne, confequenter num a domino pof- ieffionem narius. Quoniam hoc probatu impof- fpile , re<fte tam*n profumitur , fi yel maxime
a non domino pofleffionem fuerim na&us dominum tamen eandem dereliquiffe i me ex derelictione hac prxfumta dominium acquifiviffe dicendum . Te igitur rem a domino emere certus elfe potes* Quodfiadco ad hunc cafuin animum *,
prout
(

De derelithone prafumta , ufucapione &c. 351
prout fieri debet \ attendas i haud difficulter tur , quam ut in promiffione valeat praefumta perfpicies non minorem adefle neceffitatem , ut veritas diftorum * fine qua valide promitti nil prxfuana voluntas ia derelictione rei admitta- poterat •
§. 1021.
m
Dominii acquifitio ex dereli&ione rei prasfumta dicitur Ufucapio. - Ufucapio
Modeftinus I.3. ff- de ufurp. 8 c ufucap. ufuca- pionem definit per adje&ionem , feu ut Ulpianus legit , adeptionem dominii per continuationem pofleffionis temporis lege definiti. Enim- vero ha:c definitio non contrariatur ei , quam juxta mentem Gratii de J B- & P- lib. z. c.4. dedimus , modo notes . Modeftimtm exprimere modum praefumtionis , & ab illa fepares, quod civile eli . Nimirum ex lege duodecim tabularum dereli&io praefumi debet ex continuatione pofleffionis per certum tempus , quod quantum efle debeat eadem lege definitur , atque continuatio pofleffionis temporis lege definiti civile quid eft . Et quatenus dereliftio praefumenda eft ex pofleffione per tantum praacife tempus continuata , quantum lege civili prxfcribitur > ufucapio modus acquirendi civilis eft . Hoc autem minime obftat , quin dominii acquifitio ex dereliftione rei prafumta, demto eo. quod additum eft lege civili, fit modus naturalis acquirendi dominium , quemadmodum in anterioribus adftruximus. Novi equidem non deeflehaud paucos , qui afleveranter affirmant tam certum efle, ufucapionem non efle juris naturalis, quam quod eft certiffimum, fed hi funt, qui animum ad definitionem Modeftini attendentes omnem aciem in tempus unice convertunt , per quod continuari debet pofleflio , ut dominium a pof- felfore acquiratur, ac hinc inferunt, quafi tem-
$. 1022.
Quoniam res etiam Incorporales dominio fubjici poflunt ( §. ii 6 . part. i.Jur. ObjeBum nat .), ufucapione autem rerum dominium acquiri potell (§. 1021.) ; non miniu t *f MCa l >,<m i*• rerum incorporalium , quam corporalium dominium ufucapione acquiri poteft , feu non minus res corporales , quam incorporales ufucapiuntur . Cum res corporales vel mobiles fint, vel immobiles ( §. 148.149. part, 2. J«r. nat. ) ; res tam mobiles , quam immobiles ufucapiuntur,
Non igitur hic attenditur differentia, quae in Jure Romano fiye antiquo» five novo traditur* quippe quae mere civilis eft.
pori ea tribuenda fit vis, fiquidem ufucapio jua ris naturalis efle debeat, ut pofleffionem efficiat validam ad dominium acquirendum • Sola pof^ feffione non acquiri dominium nemo eft , qui non ultro concedat , modo non ignoret, quid fit pofleflio, quid dominium , 5 c quaenam inter utrumque differentia intercedat . Nemo etiam eft , qui non seque largiatur , tempus nullum producere pofle effeftum juris , confequenter fi pofleflio per fe dominium conferre nequit, nec eam vim a tempore accipere pofle. Quamobrem omnino a ratione alienum eft, cam vim tempori tribuere • Sed nemo quoque fanus hoc fta- tuet. Quaeftio enim de eo eft, an rationi, con- fequenter juri naturali (§-259. p- i* Phtl.prafi. univ. ) , confentaneum fit, dereli&ionem praj- fumi , 3 c nura dereli&ioni praefumtae id tribui poffit!,' quod effificit derelictio , quando certa eft -I Alia deinde quaeftio eft , quid de modo praefumendi dereii&ionem ftatuenJum fit in jure civili , ne is litibus inextricabilibus implice- tur. In lege duodecim Tabularum ufucapio vaN de reftrifta erat tum quoad obje&um , tum quoad fubjeftum , tum etiam quoad modum ufu-< capiendi . Eaimvero cum haec fint mere civilia, de iis dicere non eft hujus loci. Neque no- ftrum eft dicere de mutationibus, quas ufucapio fubiit in Jure Romano.
§. 1023.
Quoniam naturaliter res, quas derelifta praefumitur, fit poffeflforis( 5 . 1020.), An ufuca* res autem ufucapitur , cujus dominium ex dereliftione prasfumta acquiritur^ f tt (§.i02i.); ufucapio eft modus acquirendi naturalis . dus aequi.
rendi natu -
Cur in Jure Romano dicatur modus acquirendi civilis ex iis patet , quae ad definitionem talis « Hfuc&pionis annotavimus Knot §. 1621.).
§. 1024.

Pars III. €ap. VII
§. 10I4.
352 *
Vrafcriptio eft amiffio juris proprii ex confenfu przefumto-
p /• • • Ita prafcriptionem definimus y ut ea fit jari IF 10 naturali confentanea, nec a fignificatu, quem a* quia Jit . pruna origine in Jure Romano habuit , abhorreat • Quoniam enim in lege duodecim tabularum ufucapio valde reftrifta erat , prattori au-' teni, cum in liberrima Rep. poteilas legislato- ria eflet penes populum , in lege nil quicquam mutare licebat , ipfius tamen erat pra:fcribere aftionem in foro litigaturis > ideo prxtor er aequitate jus agendi , veluti vindicandi rem luam , adimebat domino , cui lex pfcr ufucapio» nem in aliis cafibus adimebat ipfum dominium . Agere adeo volentem- polfelfor vi prarferiptionis rep-Jiebat, quaeadeo pariebat exceptionem , atque hoc modo isfecurus erat de pofieffione, etfi non haberet dominium , quod parit rei vindicationem C §. 544 pan-z.Jur> natur.} , confe- quenter fi res venilfet in alterius poteftatem , eaui vindicare non pollet • Ufucapio itaque tribuebat dominium i praefcnptio aufereoat alteri jus agendi advei fus poHeftbrtW". Quamobrem a fignificatu , quem vocabulum a prima origine
in Jure Ronfiarro habuit, minime abhorref, quod ' pratferiptionem definiamus per amiffionem ju- ris Enimvero ficutidominium ufucapiendo ac-' quiritur naturaliter ex dereliftione praifumta f§. 101 1-) , quae confenfum prajfumtum continet , quemadmodum mox clarius patebit > it* etiam praeferiptio naturaliter ex confenfu prae- fumto defeendit- Immo quando lex pofitivadeclarat, quanto tempore polleffor rem ufucapere vel prafferibere debeat ; ipfa dereliftionem, vel confenlum praefunnt. Poftquam imperium a Romanis translatum fuerat in Imperatores, ut jam hi leges ferre pollent > Jufiinianus prxfcriptio- nem longi temporis , quae dicebatur , ufucapio- ni aequiparabat . Atque ea de caufa factum eft , uc vocabula ufucapio & praeferiptio promifeue ufurpentur ■ Sed cum in fyitemate Juris naturae, in quo ea, quae Juris naturae funt, demon» ltrari debent , non admittatur promifeue illorum vocabulorum ufus > nos vocabulis iltis non utemur nili iri eo fignificatu , quem in definitionibus ipfis tribuimus.
§. 1025.
Confenfus Qui derelinquit , in acquifitionem dominii ab alio tacite confentit . Qui enim rem fuam rem fuam dereliriquit , eam non amplius fuam eflfe vult, parum follicitus , qui- derelin nam eandem fuam facere velit (§.24.9.part. z.Jur. nat.) . Quamobrem cum rei queatis in derelittse dominium occupando acquiratur {%.z$z. part.z.]ur. nat. ) & pofleflTor dominii ac. ejus ltatim liat ejufdem dominus, quamprimum derelinquitur ( §. 1015. ); qui quifitionem rem derelinquit, hoc ipfo fafto declarat, fe velle, ut is fit dominus, qui eam ab alio, occupaverit, vel jam pollidet. Quamobrem qui rem derelinquit, in acquilitio- nem dominii ab alio tacite confentit ( §. 660.part. 2. Pbil. pra&. univ.).
Si qui rem derelinquit, nollet aliunv ejtisdo- eam vindicare ac poltea deftruere deberet , fi- minium acquirere polle, eam deitruere deberet, quidtftriea in alterius efietpotellate , cenfequen- fiquidem eandem in poteflate fua haberer , vel tei" eam derelinquere non polfet.
IO 16 .
Quoniam qui rem derelinquit, in acquifitionem dominii ab alio confentit Quando do* ( §, I02 ^ q U ( rsm derelinquere preefumitur , in acquifitionem dominii ab aliocon•
mimum ac.j t ntire proefumitur , confequenter qui dominium acquirit ex dereli&ione proefumta , quu at ur j s jdem acquirit prafumto ejus , qui dominus erat , confenfu.
mini prx~ Atque adeo paret , acquifitionem dominii ex fumto . dereliftione prsefumta non repugnare principio juris naturalis , quod nemini invito dominium auferri polfit (§. 338. part. z.Jur nat.} Qui enim er dereliftione praefumta dominium acquirit, non habet animum invito auferendi dominium , fed pro vero habet , 3c refte habet (§•1019.), quod in acquUvtionemdominii con- fentiat, & voluntate iplius efficiatur dominus , tum ubi dereliftio refte prsefuirntur , in acqui- ficionem douiinii ab alio conlentire deoeat •
Quamobrem mihi non probatur, quando dicitur aequitati in genere feripeae rigorem in fpecie feriptum praeferendum efle , ac proinde etiam aequitati illi , qua: vult neminem cum alterius damno locupletari , ac nemini dominium fuum auferri invito debere , praeferendum cfle rigorem juris praefcnbendi • Magis placet , quod cum veritate magis confentit, quando dici-tur , quod domini qua fi permilfu 5 c yoluntate compleri intelligatur ufucapio-

£)c derellBione prtefttmpta * ufucapione &c.
3S3
§. 1027.
Ufucapio fit preefumto domini confenfu . Etenim dominium ufucapiendo aequi- Num domi» r/tur ex derelidione prasfumta (§.102.1.)* Sed qui dominium ex derelictione nus inu/u> prsfumta acquirit, is idem acquirit praefumto ejus , qui dominus erat, con- capionem fenfu (§.102 5 .). Quamobrem patet ufucapionem iieri praefumto domini confenfu .tonfentiat.
In ufucspione itaque non fupponitur, domi- quamvis determinationes civiles ufucapionis vi- nium abfque domini confenfu tranfire debere deantur domino invito auferre dominium Sc id in alium , qua fi i pii invito iit adimendum & adjicere pofleflori > patebit tamen fuo loco in ademtum alteri adjiciendum : id quod utique flatu civili , quem folum refpicit ufucapio civi- juri naturali repugnaret (§.338.?. z.Jur.nat -), lis , id fieri pofle ipfo jure naturali non repu* & ufucapionem efficeret eidem contrariam . Ht gnante.
§. 1028.
Qui rem dcreliquiffe pr<e[umitur , jus quoque eam vindicandi amifijfe praefumitur . Amiffio Qui enim rem derelinquit, is eam vindicare nequit adverfus ejus poffefforem pr^famta (§. rci 6 . ), confequenter jus eam vindicandi amittit. Quamobrem qui rem de. vindicatio. reliquiffe praefumitur, jus quoque eam vindicandi amifliffe praefumitur.
nts ret.
Cum rem derelinquens eani nojlj: amplius ef* fe fuam ( §.2451. pari. 2. Jttr.nat.) > refervatio juris vindicandi rem fuam cum voluntate derelinquentis pugnat C§.f43. part.z.Jur. nat.) . Quoniam igitur nemo contradictoria velle prae- fumitur, nec pradiirai poteft, te rem tuam dc- reliquifle, jus tamen eam vindicandi tibi refer- vafle. Quodfi dicas » pofle quem rem fuam derelinquere ea lege, ne fiat alterius, fed ut maneat nullius, cum deminus de re fua pro arbitrio difponere poffit C §. 1 i 8. part. z Jur. nae. )i cum libi adhuc refervet aliquod ius de re illa difponendi, nimirum prohibendi, ne quis eam
faciat fuam dominium in ea adhuc revera retinet (•§-«>) , confequenter eam adhuc fuam ef* fe vult: vulcenim adhuc rei proprietatem competere , cum nemo eandem fe invito fuam facere debeat (§.663. 131. part.2, Jur, nat.) , 8c cum pati nolit , alium eadem uti frui , de ufu etiam & fruftu rei difponendi jus fibi refervat, confequenter jus utendi ac fruendi (§. 13?* p. 2. Jur.nat.) . Refervat igitur fibi d-ominium plenum (§«137. part. 2 Jur.natur. ) . Ecquis vero dicet, fe rem derelinquere, fed dominium plenum fibi refervare, nili quiabfonum dicere velit f§.24p. 2fo. p z-Jur.nat.)+
§. IO23.
Qui rem derelinquero prcefumitur , in amijfionem juris eam vindicandi confentire prafumitur . Qui enim rem derelinquit, eam adverfus poffefforem vindicare nequit (§. ioi 5 .; , confequenter dum eam derelinquit , ipfo faCto declarat , fe eam vindicare nojle, adeoque. in amilfionem juris vindicandi tacite confentit (§. 55 o. part. j. Phil. praB. univ.) . Quamobrem quando rem derelinquere praefumitur, in amiiTionem juris eam vindicandi confentire praefumitur.
Quando Confenfu irt amijfionem vindicatio • nis rei pr*. fumatur.
Illuftrant propofitionem praefentem, quas ad procedentem modo annotavimus (not.%. 1028-).
§. 1050.
Quando res ufucapitur , jus eam vindicandi domino praferibitur. Etenim quan- Quando do res ufucapitur, dominium ejus acquiritur , quia dominus eam dereliquiffe vindicatio . praefumitur (§. 1021.). Enimvero qui rem derelinquere praefumitur , in amif- r<? ' praferi. iionem juris eam vindicandi confentire praefumitur ( §. 1029. ) , confequenter batur. quoniam cum dominio amittitur jus eam vindicandi ( §. 1016. ) , quando res ufucapitur, dominus in amiffionem juris eam vindicandi confentire praefumj- t-ui- Cum itaque jus vindicandi rem domino praeferibatur , quando idem con*
fen-

554 p * rs IU- Ca P- vn -
fenfu prasfumto amittit (§. 1024.); quando res ufucapitur, jus eam vindicandi domino praefcribitur.
Prxfcriptio igitur vindicationis rei ineft ufu- buit juS eam vindicandi , ubi ea in alterius pt>- capioni j ita ut qui rem ufucapic , jus quoque teftatem quornodocunque veneric (§. f44. p. 1. eam vindicandi domino praeteribat , Sc ufuca- Jttr.nat.} j praefcriptio autem adimit domino pio rei ac praefcriptio juris eam vindicandi fiant anteriori jus eam vindicandi , Atque adeo ufu* iimul uno eodemque^ a<ftu . Atque ita intelligi- capio dominium tuum reddit certum j praefcri* tur , quomodo differant ufucapio & praefcri- pcio autem fecuritatem praedat pofleffioai• ptio . Nimirum ufucapio cum dominio tibi tri-
§. 105 r.
InufucApio - In ufucapione dominium domino praefcribitur. Etenim in ufucapione dominium ne »«Di^. ac ^ u ' ir * s confenfu domini prasfumto (S. 1027.), adeoque is idem amittit con- minium prasfumto. Quoniam itaque jus proprium ei praefcribitur , qui confenfu
prafcriba. P rae ^ mt o idem amittit (§. 1024.); dominium autem jus proprium eft ( §. 11&. tur . * part.z.Jur.nat.) ; in ufucapione dominium domino praefcribitur.
Hanc propofitionem ideo addere lubet ; ut appareat, quo fenfu res praefcribidicantur - Nimirum quando praefcribi dicuntur , dominum refpicimus , qui eam derelinquendo dominium amittit : aft quando ufucapi dicuntur , refpicimus eum, qui dominiumreT dereliftx acquirit. Aliud autem cum fit dominium rei dereli&ione amittere , aliud vero rei. dereliftae dominium acquirere > praefcripcio rei ab ufucapione ejuf- dem hoc etiam fenfu adhuc differt , nec idem prorfus dicit, quirem ufucapi Sc qui eam praefcribi dicit. Ceterum hinc quoque patere poterat , in ufucapione jus vindicandi praefcribi > quia jus vindicandi dominio ita cohaeret , ut hoc fine illo praefcribi nequeat , etfi illud fine
hoc praefcribi poflxt . Pofterius fecit praetor I prius Ju/lini*»tts , dum praefcriptionem longi temporis ufucapioni aequiparavit - Proprie ta- nien loquendo praefcriptione dominii r«s no» ufucapitur , quamvis ufucapione praefcribatuc dominium- Etenim quando dominium praefcribitur, dominus ob confenfum praefumtum idem amittit* Sed propterea quod ego dominium amit-J to , tu nondum idem acquiris , confequenten ufucapis ($.ioxi.) • Quando vero tu rem ufa*l capis, ego neceflario dominium amitto , retinere minime pofliim. Ufucapio itaque fimul a&u* eft, quo dominium 8c tibi acquiritur > & mihi praefcribitur-
§. 1052.
Prxfumtio Prafumtio abfoluta eft, qua quod praefumitur pro vero haberi lex praecipit. abfoluta & Qonditionalis vero eft praefumtio, qua quod praefumitur, tamdiu pro vero ha- cendiiiona. bendum, donec contrarium probetur. Praefumtio. abfoluta coincidit cum ea, lis. quae ab Interpretibus Juris vocatur Prafumtio juris & de Jure \ conditionalis vero cum ea, quas Prafumtio Juris ab iifdem appellatur. Addunt illi tertiam pras- fumtionis fpeciem , quam Prsefumtionem hominis vocant, quae fit ab homine, veluti a judice, ubi lex tale quid prasfumi non ftatuit . In Jure naturas praefumtio juris & praefumtio hominis non differunt : neque enim in eodem ad. mittuntur prasfurntiones, nifi quas hoc jure probantur . Probantur autem om* nes, quas rationi confentaneae.
Praefumtio ab Interpretibus Juri* Romani dividi folet in prsefumtione Juris & de Jure , praefumtionem juris & praefumtionem hominis. Bayerus in fuis Pofitionibus Juris praefumtionem juris & praefumtionem hominis non differre ftatuit. Enimvero nulla differentia eft, quemadmodum diximus , in Jure naturae , ut adeo hic fuperffuum , nec ullius utilitatis foret di- ftin&io inter praefumtionem juris Sc praefumtionem hominis: fed injure civili omnino admittenda eft differentia . Noftrum tamen non eft difputare d« eo , quod in Jure natur* nulUra
habet utilitatem. Ipfs autem lege naturali con ; ftituta eft differentia, quae inter praefumtionem juris & de jure atque inter praefumtionem juris intercedit, nimirum ut praefumtio.eidem probata vel excludat probationem contrarii, vel eandem admittat , confequenter ut quod prae* fumitur vel abfolute pro vero habeatur, vel pro vero habeatur tamdiu , donec contrarium probetur , adeoque non habeatur pro vero , nifi fub hac conditione , nifi contrarium probetur • Praefumtio itaque in Jure naturali commodim- uae dividitor inai?(olutam & condicionalem* E*
divi-

De develiBione prafumtaufuc apiane &c.
divifione ufus eft Uubtrus in Pr«I J. C. ad ti- ea penitus intelligi non poflit . Prssfamtionuni tui 3. lib- 2i. ff. 5.18. Quamobrem multo minus theoria generalis ad Logicam probabilium fpe- reprehendi poterit , quod nos in Jure naturae dat, qualem nos animo concepimus . Quamob- miflfa communi praflumcionum divifione eandem rem fi ea non adhuc eflet in defideratis , mul- ampledamur. Ceterum ex iis, quae fequuntur , to evidentius demonftrari Sc demonftrationibus conftabit , Juri naturae convenire hanc divifio- ad prima principia reduci poterant., qux a prae- nem praefumtionis, & eaminprimis maximi mo* fumtionibus in Jure naturae pendent, menti efle in praefenti dodrina , ita ut abfque
§. 10^,5.
Quilibet poffeffor prafumitur dominus rei , ni fi proflent rationes probabiles in con-^* ex f oi * trarium. Nemo negare poteft, pofleflores rerum efle plerumque dominos ea vun-P 0 ^ 10 ” e dem, rarius autem contingere, ut domini non fin t. Enimvero quod plerumque oriatu ?P r ‘t- lit, id praefumitur^non quod rarius, ubi nullse rationes peculiares proflant ■**
cur fcilicet contrarium potius prsefumi debeat (§. z^^part.z, Jur,nat.) . Qua- W * ;/ '* mobrem quilibet pofleflor prasfumitur dominus rei , nifi proflent rationes probabiles in contrarium.
‘Praefumtio haec admittenda eft in Jure naturali. Etenim jus naturae prohibet, ne rem vindicare volenti reddatur res antequam dominium fuum probaverit (§». 546- part-Z' Jur. natur.) • Quamobrem fi tu rem pofiiies, permittere quoque debes, ut tamdiu habearis pro domino, donec probatum fuerit , rem , quam pofiides, efle alienam , nifi ex probabilibus rationibus colligi poflit , rem , quam polfides , tuam non elfe , confequenter fi proftent rationes in contrarium. Praefumtio enim dominii cum ex ratione generali procedat, quemadmodum ipfa demonftratio loquitur, cedit praefumtioni non dominii, qua: rationibus fpecialibus nititur.; id quod ex Logica probabilium unquam verum fumimus, in qua nimirum agendum eft de collifione praefumtio- num ac inde oriundarum exceptionum . Ceterum hic nobis fuificit notafle , pro vero haberi non polle id, quod probabiliter verum non ef-
le coli gttur ; Ex. gr. Titius tibi vendere vult gemmam pretiofam viliflimo pretio. Hinc prae- funrcur eam vel invenifle , vel clam alteri fur- ripuifle, confequenter eum dominum non eflfe • Quamvis ergo depoflefllone ejus nullum fuper- fit dubium , non tamen ex ea prsefurai poteft dominium. .Enimvero ubi nullae prodant rationes probabiles in contrarium, ex diflis liquee , vi juris naturae praefumendum efle dominium , fed quod praefumitur, cum pro vero habendum non fit , nifi quamdiu contrarium non probaturi hinc patet, praefumtionem praefentem non efie juris 8c de jure, feuabfolutam, fed tantummodo juris , {eu condicionalem (§• ioja. ). Quodfi ergo quis fuerit , qui dominium fuum probare poflit , haec praefumtio minime obftat , ut id Faciat & rem luam vindicet : tibi autem hoc praeftat praefumtio, ne probare tenearis dominium, fi quis alius id dubium'vocare velit-
1034.
Titulus juftus eft, qui infert nudam poflibilitatem Juris acquifrti , veluti do- ^ ^ minii, non vero ipfam ejus aiftualem acquifitionem . Unde Titulum juflum ha- J u here dicitur pofleflor , qui pofleflionem acquifivit iftiufmodi faifto , quo domi -^ U! ' nium a domino transferri pofle lex declarat . *
Ex.grat. St rem emis a domino , aflui in te transfertur dominium , quemadmodum fuo loco oftendetur • Enimvero fi eandem emis a non domino, dominium in te non transfeitur , fed tantummodo polfelfio . Quamdiu igitur dubium eft, utrum a domino, an non domino emeris > non minus poflibile eft , quod dominium in te non fuerit translatum, quam quod fuerit translatum. Quamobrem ex eo folo, quod rem emeris , tantummodo poflibile intelligitur , quod dominium acqaifxveris, nondum vero conftac to
aftu dominium acquifivifle . Ennk) igitur rei i quamdiu in dubio relinquitur , utrum a donn- no, an non domino emeris , titulus juftus eft . quatenus nempe non repugnat, ut rem emendo acquifiveris dominium . Cum titulus fit ratio legalis , per quam patet faflum quoddam tale jus parere polle <§.113. part- i.Jur.nat.) i fup- pono, emtionem rei vocari titulum , non quatenus fpeflatur tanquam faflum , feu aflus quidam , fed quatenus allegatur tanquam ratio faris faflo lfto acquifm.
Y j
Wolfli Jus Natura Tom . III .
§. 1055.

Pars III. Cap. VII.
§. 1035.
3S<*
Quoniam tTtulus verus eft, fi & fatfura fuerit verum, & lex declarat , hoc Num diffe- £ afto j us ta j e acquiri (§. 1 \%.part. i.Jur. nat. ) , falfus autem, fi fa&um quidem rat a titulo verum , in eo autem erras, quod lex declaret hoc fafto jus tale acquiri
vero & fal~. ( §, izo.part. i.Jur. nat.) , fed juftus titulus tantummodo infert nudam
poffibilitatem juris acquifiti, non vero ipfam ejus aqualem acqnifitionem (§. 1034.) > titulus juftus nec verus , nec faljus e fi , fed peculiaris quadam tituli fpt - cies, inter verum & falfum quaji intermedia.
Nimirum fi falfus fuerit titulus, fa£b , quod allegas, jus acquiri minime potuit ; fi verus fuerit , eodem jus aftu acquifitum . Quodfi vero fuerit juftus, fieri quidem potuit, ut dominium fafto ifto aequifiveris ; fieri tamen quoque potuit, ut non aequifiveris , ac ideo in dubio relinquatur , num verus fit- Patet ex modo allato exemplo emtionis rei (not.§. 1034. ) . Cum enim vel a domino , vel a non domino rem emere potueris; conftat quidem ex fado tuo, te dominium acquirere potuifle , non vero quod a&u aequifiveris; ex eo autem minime conftat , te dominium non acquifi ville , quemadmodum liquet , fi ad inventionem rei amiflse provoces . Quamobrem tituius non poteft dici falfus , nec poteft dici verus. Dicitur vero juftus , quatenus
aliquam veri tituli partem , feu qusedam ejus requifita continet, utadeo probabilisfit (.§.578. Log .) , etfi nondum verus . Atque adeo fatis clare ac dillinde expofuimus, quid per titulum juitum intelligatur , ut conltet , quid probandum fit, fi titulus juftus probati debeat, & nec cum titulo vero , nec cum falfo , neque etiam cum putativo confundatur C §. 119. part. i-Juris nat.): innuo quoniam in foro non probatur jus , fed fafta tantummodo probantur , ad quae jura applicanda j hinc quoque patet , cur pro» bata ex.gr. emtione probatu* intelligatur titu» lus juftus, quia nempe per cmtionem patet , te dominium hoc fado acquirere potuifle , confe- quenter eo continetur ratio poflibilitacis domi» nii acquifiti,
§. 1036.
Pojfeffto jufta eft, quae & titulo jufto, & bona fide conftat. Injufia igitur pof* PoM°/“-fetfio eft, quae juftutn quidem habet titulum, bona autem fide deftituitur , vel fla quatiam q Use bona quidem ride conftare videtur, jufto tamen defticuitur titulo . Unde * u * confequitur , poffejfioaem titulatam poffe ejfe injufiam .
Er.gr. Si rem emifti , juftum titulum habet non eft . Similiter rei», quam invenifti J putas polleflio: enimvero fieri poteft, ut tibi conflet, eife tuam , adeoque bona fide eandem pomdere ttf rem eunfle a non domino , confequenter te tibi videris cit. ) , Quoniam tamen inventio dominum rei, quam polfides , non efle (§.667. rei amiffie dominium non tribuit <5.41,1. p- 2. p. z. Jttr. nat. ) . Mala igitur fide eandem pof- Jur.nat.) j titulo jufto deftituitur polleflio. Jua ,fides (.§. 1*3. part.z. J ur.nat.) . Quamobrem fta igitur ea non eft- dum deficiat bona fides (§«>•) ; pofleifio jufta
§. 1037.
Qui rem a domino prafumto jufto titulo accepit , eam bona fide pojfidet • Quodfi Quando bo- enim rem a domino praefumto accipis, eam a domino te accipere putas (§. 347» na fide respart.z.Jur. nat.). Quamobrem cum eam accipias jufto titulo , tihi conftat do- pojjideatur. m j nu m hoc finflodominium in te transferre potuifle (§.1034.). Quoniam itaque dominus dominium transferendo accipientem efficit dominum rei ( §. 13.)* tuam efle rem, quam accepifti, rette putas. Enimvero quando pofleflcxr putat rem, quam poffidet, efle fuam , eam bona fide poffidet ( §. i$i*part. z. ]wr* nat.). Quamobrem qui rem a domino praefumto jufto titulo accepit , eam bo* na fide poffidet.
Juftus titulus fdus non caufatur bonam fidem polftfloris . Etenim emtio rei juftus titulus eft C not.%. 1034.). Aft fi emis remfurtivam, quam furtivam efle nofti, autfaltempradumis, te eam * domino ajcepiflc putare non potes, confequcao
ter nec iero tuam efle refte putas l Bonje fide* pofleffor igitur non es , quamvis jufto titul® pqflelfionem naftus fueris . Ignorantia juris ne» minem excufac , cum vincibili acquiparetur • .Quemadmodum titulus putativus & falfus noa
habena

De derellQione prafumta y ufu capione 357
habentur pro titulo jufto , proprer ignorantiam poteft . Quando putas te efle dominum necefle fafti vel juris, ita etiam bona fides non fubfiftit eft ut adfinc rationes probabiles, cur putes: non per ignoranriam juris, nec injure naturali er- vero hanc opinionem refte inducunt errores de ror mamfeftus in locum probabilitatis irrogari jure.
\
§. 1038.
Qui rem a poffieffore quocunque , cujus dominium cur Jit fufipeflum, rationes pro-Idem po-ro habiles nulla proflant y jufio titulo accipit , eam bona fide poffidet . Etenim cum, expenditur . quilibet poflefior prasfumacur dominus rei, nifi proftent rationes probabiles in contrarium (§. 1033. ); qui rem a pofleftore quocunque , cujus dominium cur (it fufpe&um, rationes probabiles nullae prodant , jufto titulo accipit, eam a domino praefumpto jufto titulo accepit • Enimvero qui rem a domino praefum- to jufto titulo accipit, eam bona fide poffidet (§. 1037.). Ergo etiam eandem bona fide poffidet, qui rem a pofleftore quocunque , cujus dominium cur fit fufpe&um, rationes probabiles nullas proftant, jufto titulo accipit.
Bona fides nititur praefumtionibus • Tamdiu enim te dominum e fle putas , quamdiu prje fumis te a domino rem habere, quam jufto titulo poffides - Si fcis te dominum revera efle , non tantummodo te efle putas * fcire enim non eft putare. Qui fcit, is certo novir hoc verum ef- fe : aft qui putat , ob rationes probabiles pro vero habet , quod num verum fit certo nolle non poteft • Ceterum hinc facile intelligitur ,
nifi praefumtionibus injure naturali daretur locus , dominiorum translationem difficultatibus inextricabilibus implicari , ad quam tamen lege naturali fibi invicem obligantur homines (§.114.). Hxc igitur cum nos non obliget ad impoffibi- lia C $• a 09. part. 1, Philof.praSt.univ>) > ea etiam probare debet , line quibus obligationi ilU fausfieri nequit.
§. 1039.
Quilibet poffeffor rem bona fide poffidere prafumitur , fi nulla proflant rationes Quando £0 probabiles in contrarium . Etenim prasfumiiur dominus rei , quam poffidet, fi nH fides nullas fint rationes probabiles in contrarium ( §. 1033.) . Multo magis igitur prxfuma- prasfumendum, quod fe putet efle dominum, fi nullas proftent rationes proba- t#r. biles in contrarium.
Quodfi prxfumere velles , eum efle pofleflo- rem mala» fidei, etfi nulla: proftent rationes probabiles , cur hoc prxfumas , non roodb hoc ip- fum repugnaret notioni prxfunnionis (§.244. part. x Jur.natur. verum etiam ex folapoflef- lione , nulla proflante ratione in contrarium , prxfumi non poterat ipfum dominium , cum
qui mala fide rem poflidet; norit fe poffidere rem alienam (§. 1J3. part. l.Jur. nat.) , confe- quenter qui prxfuraitur rem mala fide poffide- r? , is prxfumitur nofle , quod rem poflideat ali.nam > qux utique prxfumtio prxfumptitj* nem dominii tolleret •
§. IO4O.
Quoniam pofleflor quilibet rem bona fide poffidere prasfumitur, fi nullas pro. Quando' fiant rationes probabiles in contrarium (^.1039.); bona fide autem rem po fi fortior fit fidet, qui rem a domino prasfumro jufto titulo accepit ( §. 1037.) ; fi conflet ali. prafumtio quem jufio titulo poffidere , tanto magis prafiumitur , quod bona fidepoffideat ( §. 579.
Log. &• §. z^part. z Jur. nat.).
Tutior eft praffumtio, quo plures fuerint rationes probabiles , ob quas quii praslumitur . Quxnam vero rationes probabiles liut , ex iis intelligitur , quae de probabilitate diximus in Logica {^irS.&fcqq.Log .),Plenius autem hoc
patere poterat per principia logica? probabilium , fiquidem ea jam proftarec, cujus femina fpsrfimus in Logica & Philofophia prima , feu Ontologia.
Y y •
5 . 1041

Pars III. Cap. VIL 104U
Mala fidet Quoniam bona fides prafumitur , fi nullae proflant rationes in «ontranum cur prafu ( §• 1039.), mala fides ex fola. poffejfione pr<efumi necuit, confequenter qui contsn- mi nequeat^ dit te mala fide pojfidere , hocprobare tenetur, fied proh an*
da , Bona, fides nullis admilfis praefumtionibus dif- batio • Sane mala fides in fe fpe&ata nil contio
ficulter, immo prorfus non probari poteft : aft net , quod probationi obftaculum ponat : quod mala fides fupponit fa&a juri naturali contra- ut evidentius pateat , fequentia adhuc addere ria, qiwe cutn probari poffint , facilior eft pro* lubet.
§. 1042.,
Pojftjfi» Omnis poffejfio clandejlina & violenta pojfejfio mala fidei efi feu pro tali habenda v violenta Etenim poilellio clandeftina omnis illicita,, live a domino, five ab alio poflef- €> dande- lore quocunque clam poflideas ( §. j^s-part. z.Jur. nat. ) -Quamobrem cum tibi fima ma, confcius fis, te rem clam ab alio, poliidere ; n^c putare potes te efle dominum Lm. fidem. rei, quam polfides> confequenter mala fide te eam poliidere conflat 153- arguens, part. 2. Jur. nat. ). Pofleflio itaque clandeliina omnis malae fidei eft . Quod erat primum .
Similiter qui fine jure alterum vi d.e pofteflione dejicit , feu is, cujus poftef- fio violenta eft (,§- 727* part. 2. Jur.nat. cum libi confcius fit , fe vi alterum fine jure de pofteflione dejecifle , adeoque poflefiionem eidem reftituendam ef- fe (§.7*5*.part.2.Jur.nat.j> fe dominum efle, aut pro domino ab aliis habendum efle, putare nequit. Denuo igitur conftat, quod aut mala fide poflideat,. aut pro pofleflore malae fidei habendus fit. Quamobrem omnis pofleflio violen. ta pofleflio malae fidei eft, aut. pro pofteflione malae fidei habenda . Qtod erat fecundum .
Utrumque fimul oftenditur etiam hoc modo. Clandeftina pofleflio omnis illicita eft part. 2. ]ur. nat.), & tibi competit jus eum , quf clafn a te
pollidet, de eadem dejiciendi ( §* 736. part. 2. Jur. nat. ) . Similiter non dominus poffeflorem quemcunque vi de pofteflione fua dejicere non poteft ( §. 710 .part* z.J ur.nat.) y & ne dominus quidem hoc facere poteft , antequam dominium probavit (§■- 721. part. 2.Jur. nat.)' y & tibi competit jus utrumque de pofteflione vi< iterum dejiciendi , ubi de ea te vi dejecit ( §. 726.part. 2. ]ur. nat. ) . Quamobrem clandeftina & violenta pofleflio reftituitur jufto titulo (§. 1034.), qui cum a bona fide poflefloris abefte nequeat (§.1037.1040.); qui clam vel vi. ab alio pollidet,, pofleflor malas fidei eft, feu. pro tali habendus.
Si dominus , qui dominium fuum probavit J vel poflkflor quicunque tibi clam eripit , quod clam ab ipfo polfides , vel de clandeftina aut violenta polfelfione iterum te vi dejicit , clam a te , vel vi minime pollidet U. 728.738. p. 2. Jur. natur,). Quamobrem ad eum , qui clam ei aufert poflrflionem , vel vi eum dejicit de pof- felfione , qui clam vel vi ab ipfo pollidet . applicanda non funt , quae de clandeftina 5 c vio. lenta pollelfione hic demonftraatur • Nequfl etiam mirum videri debet , dominum ipfum pro pollelfore mala» fidei habendumefle, fi clam eripuit alteri pollcftionem , vel vi de eadem eum dejecit , quamdiu dominium non probavit . Quamdm enim dominium non probavit, contra pollelforem, qui dominus prjefumitur (§ 1033.),
pro non domino habetur. Praelumtio enim tam* diu fubliftit , donec probatione contrarii elidatur (.§.247. part. 2. Jur. nat.) . Quodfi excipias fieri polle, ut aliquis fit dominus & ut norit , fe dominum efle , etiam fi dominium probara non poliit, confequenter cum foli domino coflH psrat jus poffidendi (§151. part. 2. Jur- nat.) i eum mala: fidei poffeflorem non efle , ubi clam vel vi polfelfionerw adeptus abeo, qtii rem fuam polfidebiti hoc quidem verum eft, fi jus internum fpe&es , fed tanquam verum admitti nequit , fi externi habenda ratio eft « Jura enim externa certa efle debent , confequenter quod nobis competant , probandum leu demonftraiv dum eft.
✓
§• IQ4J*

De derelictione prafumta , ufucapione &c,
§» 1043.
H9
Voffejfio precaria dicitur, quae ab altero revocabiliter in te fuit translata. Quod Pojfejfio fi ergo pojfejfio non fuerit concejfa ad certum tempus ; quocunque tempore revocari precaria poteft } fi vero concejfa fuerit ad certum tempus , eo finito . quinam fit.
De precario agemus fuo loco . Quoniam tamen hic pofleflionis precarii mentio Heri debe-: bat> eam quoque definiri neccflfe erat.
§• 1044.
Qui precario pofiidet , poffejfor bona fidei non e fi , neque etiam mala fidei pofieffor P°fi e Jfi° dicendus . Etenim qui precario poflidet, is novit, rem, quam pofiidet, non ef- ^ on * , fe fuam, fed alteri pofieflionem £efie reftituendam , quando eam revocaturus (§.1045.). Quamobrem cum polfeffor bona: fidei non fit , qui non putat rem * lt P* ecana ’ effe luam (§. 153- part,z,Jur. nat.)\ qui precario pofiidet , poffeffor bonas fidei non eft. Quod erat unum .
Enimvero cum qui precario pofiidet, rem , quam pofiidet , non effe fuam norit, eam reftituturus alteri pofleflionem revocaturo (§.1043.); nec dici po- teft, quod dominus effe ac pro eo haberi velit. Quoniam itaque pofieffor malae fidei dici nequit, qui cum norit rem efie alterius, dominus efie non vult, nec pro eo haberi vult (§. 1 $\.part. x.J ur.nat.); qui precario poffidet , poffeffor mala; fidei dicendus non eft. Quod erat alterum .
Po fle flor tam bona? , quam mala» fidei rem poflidet abfque voluntate domini , vel alterius poflelforis : aft qui precario poflidet , is poflef- iionem habet ab alio poifeflore eamque a voluntate ipfius pendentem (§■1043.) • Quamobrem divifio pofleflionis in pofleflionem bonae ac mala» fidei ad precariam trahi nequit, confequen- ter nulla ejus habenda ratio eft , ubi de poflef- fione mala: ac bonse fidei injicitur mentio- Nimirum poilelfio alu mdependens eft a Yolun-
rate alterius , quemadmodum communiter obti-' net j vel dependens, id quod rarifllme contingit . Illa dividitur in pofloflioaem bonae , vel malae fidei, fi a non domino poflides, hxc vero ipfa precaria eft . Poflefllo malae fidei vel juftum titulum habet , quando a n,on domino fciens titulum 5 c poflelfionem habes j vel titulo dcftituitur, 6 c h«ec vel clandeftina, vel violenta eft.
1045'.
Si qui precario poffidet , reni fuam effe velit & pro domino haberi contendat ; pof- Quando fejfor mala fidei fit . Cum enim libi conlcius fit fe rem tantummodo precario precario pof. poffidere, eandem quoque fuam non efie novic , quippe alteri reftituendam , fidens fiat quando pofleflionem revocat ( §. 1043.) . Quoniam tamen fuam efie vult , & pofiefior pro domino haberi contendit per fapoth. rei, quam poflidet , dominus efie & mala fidei - pro eo haberi vulc, etiamfi norit, non fe , fed alium dominum efie - Mala igitur fide eandem polfidet.
Facile apparet, hoc obtinere in eocafu, quo mortuo concedente ignoratur , quod precario poflideatur. Etenim dum precariopoflidens rem haeredi reftituendam retinet, furtum committit in re mobili C§. 498. p.i-htr.nat.) , & ab eo clampolfiicre incipit, rem tam mobilem, quam
immobilem quam precario poflederat pzrt‘ z.f ur- nat.) ■ Abit igitur pofseflio precaria inpofseftionem mala: fidei (§. 1041.), non quia precaria minet , fed quia fpeciem mutat , dum m clandeftinam vertitur.
§. 104^.
Nemo hominum negligens effe debet in inquirendo in res fuas , qua forfatt in at- Negligentia terius poteflatem venerunt , aut quas in eam venijfe novit , nec non in jura fibi imnquiren.
. com *

Pars IU. Cap. Vlt.
do in res & competentia. Omnem enim dare debet operam, ac caveat, ne-patrimonio fuo< jura fua damnum aliquod inferatur (§ ^^.part. 2. J«r. nat ») , confequenter ne univer. prohibita . fitati bonorum fuorum quicquam decedat ( §. 452, 486- 487. part. 2.Jur. nat.), adeoque rei nullius dominio excidat (§► 448. part. zJjur.nat.) neque jure quodam fibi competente privetur (§. 45 - 1 . part. z.J ut. nat.) . Quoniam vero hoc facile accidere poteft, fi negligens fuerit in inquirendo in res fuas , quas in alterius poteftatem veniflfe novit, vel quas forfan ipfo inficio^ in eandem venerunt, aut etiam in jura fibi competentia ( §. 750./W/. r. Phil.prati. univ ) ; ne« mo hominum negligens efie debet in inquirendo in res fuas,. quae forfan in alterius potefiatem venerunt, aut q,uas in eam venifife novit , nec non in jura fibi competentia.
Non eft quod excipias domino, competere jus rem fuam derelinquendi C §. 256. p- zjur.nat*) , confequenter negligentiam inquirendi in res & jura fua non pofse prohiberi lege naturali Bt- enim jus derelinquendi fluit exdoininio, quemadmodum ex denionliratione liquet , qua idem domino vindicatur C§.«>. ), domino vero permittendus eftetiam abufus rerum fuarum, quam- diu nil facit contra jjis alterius ($.16 y.part.z. Jur. nat.) . Obligatio vero , de qua loquitur praefens propolitio interna eft, in jure externo non attendenda, pratfertim cum non omnisde relidio ad abufum dominii r^furrf voflftt. Fieri nimirum poteft, ut officiorum collifio exceptionem pariat , quse derelidionem injungit . Jus rem Aiam derelinquendi in fe nihil habet vi-
tiofT , quemadmodum nec dominium ; ex quo originem fuam deducit , fed derelidio vitium contrahit ab abufu iftius juris , quemadmodum adus vitiofi dominii ad ejus abufum referendi - Quamobrem de ipfa derelictione rei non judi 4 candum eit ex jure derelinquendi , fed ex cir- cumftantiis cafus dati , per quis patet , utrum- quis jure fuo fuerit ufus, an abufus: ubi inpri- mis perpendendum eft , cur 8c quo animo dominus rem fuam dereliquerit • Hoc autem fieri necefse eit , ubi judicium ferendum , num qui rem dereliquit rede fecerit , quod eam dereli* queri»: id quod tfjus eft, qui rem derelinquit, non autem aliorum, quorum tantummodo mte- reft nofse , utrum res pro derelida habenda %. nec ne.
§. 1047.,
. Quoniam q-ui negligens non eft diligens eft (§.750.751.)-, nemo autem hcv Diligentia m j num negligens efie debet in inquirendo in res fuas, quas forfan in alterius e contrario p 0 te ft atem venerunt, vel quas in eas venifife novit, nec non in jura fibicom. pracepta. p e tentia (§.1046.); Quilibet hominum diligens effe debet in inquirendo in res fuas , num qua forfan in alterius poteflate fint , aut in cujufnam potefiatem eadem venerint , nec non in jura fibi competentia .
Quibus paradoxum videtur iftiufinodi diligentiam lege naturali praeceptam effe, hi non perpendunt , quoiumnam officiorum praxis a patrimonio dependet , ut adeo negligentia in patrimonio confervando & amplificando admiifa negjigentem reddat impotentem iifdem fatisfa- ciendi. Officiorum itaque omiflio , qua: ab illa negligentia venit, etli jam neceflaria videatur , tibi tamen imputanda venit , quatenus neceffi- tatem litam evitare potuifles , fi negligens non fuifie$. Jus natura: exigit omnimodam' adionum
humanarum reditudinem C §. 189. part. 1. Phii lof. pra 3 . ttnivtrf.) , 5 c ad perfed*onem vitae moralis omnium adionum liberarum inter fe requiritur confenfus Cii-9. part. z Phil.pradi univ.) , qui non obtinetur mfi fummo in lege naturae fervando rigore C§. 4. p* z. Phil. prati» univ )• Quamobrem non eft quod exiltimes obligationem naturalem in nimium extendi , quando ea urgemus , ad quae vulgo parum animum attendere folent etiam 11. qui incenfendis alio, rura moribus rigidi funt.
§. IO48.
C u ra de Quilibet hominum , quantum datur * fibi cavere debet , ne inter res , quas pofft m non admit tet , reperiantur qua funt alterius. Qui enim rem alienam poflidet , eam domi- tendo inpa~ no reftuuere tenetur ($. 471. part. 2. Jur. nat. ) , & re aliena nullo jure utitur trimonium ac fruitur ( §. 161 . part. z. Jur. nat.) , ac fattum omne juri alterius contrarium, juum res Quo de ea quoraodocunque difponit (§. 162, part. 2. Jur. nat.) . Quamobrem ne alienas, ipfi imputari poffit, quod rem domino fuo non relutuent, & de ea contra ius
* t domi-

De dereliBtone pr<efumta , ztfucapwne &c. %6l
domini quomodocumque difpofuerit, operam dare tenetur^ ne culpa fua ignoret, rem effe alienam ( §.549 part. r.VMLpraB.umv .). Cavere igitur fibi debet, quantum datur, ne inter res, quas pofiidec, reperiantur^uasfuntalterius.
Hanc curam defcribit Sente a de -Vita beata buendi, nemo non admittere tenetur, quinega 2 c. 13* quando : fapiens , inquit , habebit , quo re minime aufit, abfque iita voluntate jtiftitiam glorietur, fi 3pern domo 8c admifsa in resfuas concipi minine pofse <.§.926. p.i • Jur.nat- 5 a civitate , poterit dicere , quod quifque fuum 1. Phil.prafl.univ.). Qui ad jufti-
agnoveric , toliac. Nic juftitia interna concipi tiatn , quam diftin&e comprehendit , animum poteft abfque ea: fir ita , quod vulgo haec cura attendit , turpitudinem intrinfecam negle&us luperflua extftimetur- Quam parumautetnibefse hiijus cura?, quam imperat propolluo praeiens , poflit a jufttria interna, quae conflantem ac per- haud difficulter perfptciet , neque adeo mirabi- petuam requirit voluntatem fuum cuique tri* tur, lege naturali eundem prohiberi.
1045?.
Quoniam quilibet homo, quantum datur, fibi cavere debet, ne inter res, Obligati9 quas pofiidec» reperiantur, quas funt alterius (§. 1048.)» tam autem fuam tffe certam do. non novit, quamdiu certus non eft , eandem efie in dominio fuo ( $. 124./». 2. minii fui Jur.nai.); Quilibet etiam homo omnem dare operam debet , ut dominium earum cognitionem rerum , quas poffidet , fibi Jit certum . acquirendi.
Quando juftiti* praecipitur ($.917. part. 1. tia? obnoxii fumus. Quamvis enim bpna fide rem Jttr , cui line certitudine dominiorum ex pondere videamur , ea-tamen vitium contrahit
alse fatisfieri nequit j lex naturalis quooue in- a negligentia nobis imputanda, nec inforo conjungit diligentiam, oua in id eniti debemus, ut fcienti* excufat . Viruin juflum fumma animi rerum pofsefsarum dominium nobis fit certum* follicitudo tenet, ne quid fit in numero rerum , Quodii eam ia nobis deiiderari patiamur , ut quas poffidet, quod fit alterius : unde dominii cuipa noftra rem alienam poflldeanms, injufti* inceititudinem impatienter ferre folet.
a$. 10 jo.
Lex naturee dat nobis jus ad tos a&us , fine quibus dominiorum certitudo obtineri J us ad nequit . Etenim nos obligat ad omnem operam adhibendam, ut dominium ea-^ WJ> » fi™ rum rerum , quas pofiidemus, nobis fit certum (§.1049.) . Quamobrem cumf“'f w ' do* eadem nobis jus det ad ea omnia, fine quibus obligationi naturali fatisfacere non pofiumus ( §. 159. part. 1. Pbil. prafl. univ. ); nobis etiam dat jus ad eo s cert ‘ tu<io . adlus, fine quibus dominiorum certitudo obtineri nequit . non obtinenda .
Hoc principium maximi ufus eft, non modo niendum, quomodo dominia rerum in tuto coU in prxfentt argumento , verum etiam in Jure locanda, civili & Jure gentium arbitrario , quando defi-
S. ioji.
Omni circumfpe&ione utendum , ne quid a non domino accipiamus . Quicquid Circumfpe. enim a non domino accipimus, id noflrum non eft.( §. 669. iz^. part. z.Jur. nat.).8lo fag/d*- Enimvero cavere nobis debemus, ne inter res, quas pofiidemus , reperiantur, rf s in rebus quas funt alterius (<$. 1048. ). Ergo omni etiam circumfpe&ione utendum , n ^acquiren* quid a non domino accipiamus • ^ lt •
, Quoniam domino dominium fuum probanti rem reftituere tenemur (§.$4?. p. 2 Jttr. nat.), prudentia quoque fuadet hanc circumfpe&io- neni. Quamvis vero ad eam acquirendam oblidemur ( 5 , zj6. part. 1. Jttr. nat. ) * non tamen
opus eft, ut obligationem ad circumfpeftionem, qua in rebus acquirendis utendum , ne quid a non domino accipiamus , ab ea deiuum qua fi e longinquo petamus.
S. 985-

3 ^
Pars III. Cap. V1L §. 1052.
Obligatio Quilibet operam dare debet pro virili, ne dominia aliorum maneant in incerto , certum do. Quilibet enim operam dare debet» ut domiRium earum rerum , quas polTidet, minii alie, fibi fit certum (|. 104P.). Enimvero quilibet homo alteri cuicunque homini ni cognitio, debet, quod libi, quatenus alter id non habet in pot«ftate fua , ipfe autem ci- nempromo tra negle&um officii erga feipfum hoc alteri praeftare poteft ( §. 60%. part. r. J ur. vendi. nat.). Quilibet igitur etiam pro virili operam dare debet, ne dominia aliorum maneant in incerto.
Cura haec re&itudinis dominii aliorum eft nondum immunis eft ab omni labe , nifi flagret pars juftitix . Neque enim juftus ipfe tantum- defiderio , ut juftiti* fatisfiat ubivis omni ex modo unicuique tribuit, quod fuum eft, verum parte, 5 c unufquifque poffideat, quod fuum eft, etiam , quantum in fe eft , curat , ut ab aliis nemo autem , quod eft alterius . Conveniunt guod fuum eft unicuique tribuatur, neque etiam haec puritati cordis , quam commendat Chri- in caufa eft, ut alius vel infcius quid commit- ftus, hoc eft, appetitus humani, quem ab omni tat juftiti* advtrfum • Animus hominis /ufti labe immunem efse vult.
§« 10 53.
Pficfumtio Si quis [ciens rem ejfe fuam ea facit, qua facere non poterat , fi eam fuam ejfe dereliblionisVellet, eam derelin quere praju mitur . Etenim qui, cum fciat rem efTe fuam, ea ex faBopo. tamen facrr^-qtnc^ftCere non poterat, fi eam fuam efTe vellet ; ex hoc fafto fttivo. colligitur, confequenter prcefumitur ( §. 244. part. z. Jur.nat. ) *, quod eam fuam effe nolit. Enimvero qui praefumitur nolle, ut res fit fua, is eam derelinque-' re praefumitur (§. z^.part. 2. ]ur. nat. ) . Quamobrem fi quis (ciens rem efTe fuam ea facit, quae facere non poterat, fi eam fuam efTe vellet, eam derelin» quere praefumitur.
Nofti rem i quam Titius poffidet, efse tuam: tuam & dominium animo in eadem retinuifsesi tu ferio cum eodem de eadem contrahis tan- eam vindicare potuifses C §• *44. p.z. Jur- nas.), quam de re aliena . Hinc colligitur te eam de- nec opus erat , ut eam confecuturus cum ipfo reliquifse . Quodli enim malles eam adhuc efse tanquam de re aliena contraheres*
§• 1054.
Qui tacet, quando loqui poterat & debebat, is confentire prafumitur • Quando Qucndot nim quis loqui poterat & debebat, confequenter animi fui fenfa declararete- conjenfus nebatur, nec quicquam obftabat, quo minus animi fui fententiam diceret, ta- pr $fumatur. cz re autem mavult^ is non alio fine hoc facere praefumitur, quam quod idem velit, quod vult alter, vel ceteri volunt, qui verbis aut alio quocunque modo animi fui fententiam fignilicant { §. 244. part.%. Jur. nat. ). Quamobrem cum is confentiat, qui idem vult, quod vult alius, vel alii volunt (§.658. part. 1. Pbil. praft. univ.); qui tacet, quando loqui poterat & debebat , is confen#ire praefumitur.
Pater prohibere renetur , ne filius , qui in poteftate fua eft, tempus otio fallat , quod ftu- diis literariis impendere debebat- Quodli igitur norit, filium fuum otio efse deditum, &* tacuerit, in otium &negledluin ftudiorum confentire praefumituc- Vulgo dicitur: Qui tacet, con- fentire vidstuf . Enimvero tun» tacite fupponi- tur, tacentem non ignorare, quid dicat aut faciat alius, &, mfi confentire vellet, difsenfum fuum declarare debere . Nullum enim eft dubium , quin hic cafus oculis veluti ejus obver* fatus fuerit , qui primus dixit , tacentem confentire videri. Immo experientia loquitur, non- nili in hoc cafu tacentem pro conientier.ee haberi. Quodfi enim proflent rationes in contrarium , iis prjcfumtio elidi folet - Verba igitur captaret , qui verba ifta aliter interpretaretur 1 id quod ab honcftate alienum. Clarius hoc pa* tebit fuo loco , quando de interpretatione ftri&iva afiuri fumus.
5 . 1 055.

Ve dereliBtcne prtfumta , uftt capione &c.
3 <3
§♦ 1055 .
Quoniam is demum confentire prasfumitur, qui tacet , quando loqui pote- « , t & debebat (§. 1054. /> flentium, ex quo confenfus preefumitur, debet effefcien. K uae ' t m '
rat
tis ac volentis.
tium ad cwtajum
Si alterutrum horum defeceric, ratio ad coti- fumtio quando alterutrum requifitum certum P* <e J umen -^ rLtu prxfumendum infufficiens eft. Praefum- eft, v.gr. fi ce itum fuerit, te hoc (cire, 8c ta- aum re i ul ~
(t
tioni tamen non obftat, ut tam fcientia , quam yohtio prajfutmtur , quamvis .fortior fit prx-
men tacere, quemadmodum obtinet inexemploj ratur *
quod modo-dedimus t C*^*-§* w?4* )•
rei
105&
Qui fcit rem fuam ab alio poffideri , nec multo tempore contradicit , eum ratio vulla manifefia appareat , cur Jilendum ; is eam dereliquiffe precfumitur , Etenim Q 1 **™ 0 ex qui fcit rem fuam ab alio teneri, cum operam dare debeat pro virili , ne do .I* ley>t! 0 P r *- -minium alterius maneat in incerto (§*io_5z.), fufficienter fignificare quantocyus [■n M ' r debebat, utrum illam adhuc fuam eflfe vellet, an nollet . Et quia ratio nulla. veiCt0 manifefia apparet, cur filere potius, quam contradicere debeat per hyp, voluntatem fuam declarare intermittit, quando eam fignificare poterat . Quodfi ergo multo tempore non contradicit ; evidens eft , ipfurn filere , quando loqui poterat dc debebat per demonfirata . Quamobrem cum alter , quem rem fuam poffidere novit, eam habeat pro fua ,(§- i$q>,part. 2. ]ur. nat ,) , qui vero tacet, quando loqui poterat ac debebat, confentire praefumatur (§..1053.) » ftu» rem fuam ab alio polfideri fcit, nec multo tempore contradicit , etfi nulla adfit ratio manifefia, cur ipfi filendum fit, in hoc confentire prseiumitur, ut fit alterius, confequenter rem dereliquiffe prajfumitur ( §. 249, part. 1, Jur. nat ,).
Adeft in hypothefi propofitionis prsefetttis fcientia £ hoc erum exprefse fumitur : adeft libera v«litio filendi , cum nulla adfit mamfefta ratio , qua: liieotium imperet , quamvis loqui tua liet, qui tacet , immo filet multo tempore , ut adeo vel hinc conftarepofih, iilentium pro- ficifci a libera voluntate- Admrrtigitur illa re- qmfita, quae adefse debent , ut er filentio con- f&nfus refte praefumatur t §. iosj. )• Quibus du» runy videtur dereliftionem praelumi e* file mi o dom»ni> ii fibi perfuadent, cum dominium ani mo retineri pollit 158 ptrt* i.Jur. n%t.) , & naturaliter quilibet fit aftionum fuarum arbiter , quamdiu nil facit contra jus aiterius l $. ij6- pxrt.i. Jur, natur ) , a domini voluntate unice pendire', quamdiu filere velit , nec fi (entium dominio nocere polse - Enim* vero hi non perpendunt , dominum , qui novit rem fuam in -alterius venifse poteftatem , obligari ad contradiceadum , aut m eam m*
quitendum , nifi eam derelinquere velit , (§.1046. ro47* io?z ) , confequenter cum li* bertas naturalis non tol!at obligationem naturalem C 0 . part. ijur.nat.), Sc lex praeceptiva, qusc m rem, quam tuam eftevis, te inquirere jubet (§1047.,' , ac prohibitiva , qua negligentiam omneui in inquirendo prohibet ($. 1046.), vincat permiffivam de dominio animo retinendo C§-ij8 pzrt.i.Jur nat,) in ca» fu collifionis C§.au. part, !• Phtl.praft univ.)i non liberum efse domino filere , -quamdiu voluerit , ubi nul/a ratio id urgeat . Immo cum alteriiw interfit, ut dominium rerum, qjas pof-> fidet , fit tibi cenum , adeoque ipfi competat ju* exigendi ab altero, ut mature contradicat , fiqutdem contradicendi jus hubeat (§. lofo.) ; nec fi lentium dici poteft non elfe contra jjs alterius , qui rem poflidet . Deproperant judicium , qui haec omnn non fatis perpendunt , antequam certi quid flatuum.
10S7-
Si quis multo tempore rem alienam pr ffiJtt , dominus nojffe prrefumitur , quod eam <; c ; en tia /7- pojfideat , nifi manifeftee ratinves in contrarium proflent , aut , fi res wrbil^s fuerit , i erlt ; s domi, dcfperare , quod ad notitiam fuam fit perventurum , quinam eam pojfideat * Quilib t nt n um ex enim obligatur ad inquirendum in r ns fuas^ qux forfan in alterius poteftatem tempore venerunt, aut quas in eam veniffe no vir-,‘nec non in jura fibi competentia prafumx- (§.1047.)» nec in inquirendo negligens elfe debet (§. 1046.) . Quamobrem cum tut, multo rempore fieri vix pollit, ut diligenter inquirendo non perveniat in no- Wolfii jus Naturce Tom « III• 2 z titiatn

3^4. ' E ars 111 . Cap. VII.
tinam rei Tuae ab alio pofleflse, ut ipfi conflet, rem fuam efle, quam alter pof- fidet, vel rem , in quam inquirebat, ab hoc poflideri ; fi quis multo tempore •rem alienam poflidet, dominus nofle prasfumitur , quod,eam pofladeat, nifi ma- nifeftae rationes in contrarium proflent. Quod erat tinum.
Enimvero qui multo tempore omnem diligentiam fruftra adhibuit in inquirendo in rem mobilem, quam in alterius equidem ipoteftatem venifle novit, aft in cujus poteftatem ea venerit indagare non potuit ; ei omnis ademta fpe-s videtur, ut nulla iunquam via ad hujus notitiam perveniat . Quamobrem cum reCte defperare pra&fumatur, quod ad notitiam fuam .unquam lit perventurum, quinam eam poflideat (*,244. part.z.^ur. nat.'), 'fi quis rem mobilem alterius multo tempore poflidet, dominus faltem defperare prasfumitur, quod *ad noti, ,tiam fuam unquam fit perventurum quod eam poflideat.. .Quod erat alterum,.
Supina negligentia'inquirendi in res luas ‘hic Jdo'in *res Tuas , cum ‘hoc prohibeat 'lex natura: non attenditur , ubi qu*ftio eft , quid fecun- ( §. 1046 ) i fed fupponendum potius eft, eum dum jus natur* prxfumencium , adcoque pr*- efle diligentem , cum hoc prajcipiat eadem ier fumtiones juris funt : neque enim (§• 1047.) • Quodfl prasfumtio negligenti fuerit
pr*fumi hic debet , rnli quod vi principiorum damnofa,,fibi imputet, quod legi natur* aflio- juris natur* pr*fumi poteft, confequenter adus nes fuas conformare noluerit , fed peccare nw« legi natur* contrarii non elidunt pr*lumtio- luerit. Damnum enim, quod patitur poena na. nem. Quando itaque fcieiuia domini non cor,- turalis eft ( 0 . 30?. parf 1. Philof.praft»univ.') » tradicentis, aut lilentis pr*fumenda, non fup- iqu* iplum a negligentia abftrahere debebat-, poni debet , eum efle neghgencem in inquiren-
§. 1058.
Num rei Ex Jtlentio 'diuturno rei dereliElio prafumitur , nifi manifeftec rationes in contra - dereliElio ex rium proflent. Quodli enim rationes manifeflae in contrarium non proflent, do, tempose .minus nofse praefutnitur., quod ,rem fuam poflideat, qui -multo ‘tempore eam prafuma. poflidet, aut,,fi res mobilis fuerit, defperare, quod ad notitiamfuam unquam tur. fit perventurum, quinam >.eum poflideat (§. 1057. ). Quodfi vero quis fcit rem fuam ab alio poflideri, nec multo tempore contradicit, cum ratio nulla mani- fefta appareat, cur filendum fueric, is eam dereliquifse prsefumitur (§.1056.), & quoniam in cafu altero ntilla fpes rem recuperandi fupereft , dominus vero rem .fuam derelinquere prasfumitur , quando i pii nulla fpes eam recuperandi fupereft ( §.264. part. z.]ur.nat. ), eandem quoque dereliquifse praefumitur , fi defperat, quod ad notitiam fuam unquam fit perventurum , quinam eam pof- fideat. Quamobrem ex filentio diuturno rei derelictio ; praefumitur , nifi mani- -feftas rationes in contrarium proflent-
'Longum tempusfavet etiam pr*Tumtioni aflus reliflionis rei fuifficiat,' ex circumftantiis parti- liberi voluntatis : neque enim cauf* , qu* im* cularibas cafus dati definiendum ; Neque enim pediunt , quo minus contradicere velis , con- pr*fumtio ex fido tempore fit , 'fed etiam ex ftanier fubiiftunt, aut perennant, fed cum tem* lis , qu* in tempore accidunt , ac inprimis ex pore mutantur . Aft de re mmifefta non opus circumftantiis tam refpedu eius , qui rem pofi; eft , ut difertius dicamus • ‘Ceterum quantum fidet, quainalterius, cujus ea eft. tempus efle debeax filentii» ut praefumtiom de*
$. 1059.
Qualis fit Erajumtio dereli&ionis rei adverfus negligentem in inquirendo in res fuas efl dereliElio- -Pfeefumtio abfoluta , feu juris & de jure . Per anteriora patet , dominia rerum ni .r reipra. femper Lore in incerto, nifi admittatur praefumtio, quod inulto tempore in res fumtioad , fuas inquirere negligens eas derelinquat, ita ut contra eum pro vero habea- verfus ne- tur, quod eas derelinquat. Quoniam itaque lex naturas dat jus ad eos a-Cfus, ,gligentem. fine quibus, dominiorum certitudo obtineri nequit ( §. 1050.) ; prasfumtio derelictionis rei adverfus negligentem in inquirendo 'in -res fuas <eft praefumtio ab» foluta, feu juris & de jure (§.-1032,),
No*

De dereliftione prafumta , ufucapionc &c.
Nolumus prolixe probare,, quod, fine prxfum* d# dominio.ac pendentibus hinc jViribus ignarus
tione dereliftionis rei nulla concipi poflit do* difltoilter rationes a priori perfpiciac, cur cer- miniorum certitud* , cui», ho? vul#» conc«da- titudo dominiorum. ab eadem pendeat,. tur ab omnibus, nec principiorum juris naturas:
§>• 10^0..
An qui
Qui precario pojpdet , & qui mala jute poJJldet > rei jercliSionem * domino fa&am
prafumere nequit . Etenim qui precario pollidet, novit rem efse alterius , & ^ r
eam domino-fuo reftituendam efse , quando-voluerit. (§.1043*). Quodfi ergo^^ p ft dominus non declaret , fe reftitutionenv nolle , eam tanquam rem ipfius polii* denliSio- det .. Nulla- igitur ratio> eft > cur- prjtfumere debeat ,, quod eam dereliquerit . nem Quod erat unum mere Ljji t
Qui' mala fide rem poflidet „ is, novit eam non efse Tuam (§*ij»3 • p»-z.Jur*nat. )
& omnem dare debet operam,, ut domino fuo' reftituatur ( §. 4 66. p .z.Jur.nat.). Quoniam, itaque- dum eam; domino) fuo- reftitujt, fcire poteft >, utrum velit earp* dem pro dereli&a. haberi ,, nec ne , pFatfunjtiont autem tantummodo locus eft , ubi'de veritate certo conflare nequit ( §. 247. p. 2. fur.nat*); ; qui mala fide pollidet ,, ei jus nullum, eft; praefumendi ,, quod dominus eandem derelinquat .
Quod erat: alterum „
Si pofleflor nnf., rem non* reftituit, is dolofe- eam nfucapere poflet : cui etiam oblUt perpetua c-dlat rem efle alterius , adeoque in caufa eft ,, obligatio rem reftituendi - Alia quae de dereli- ne dominus in ejus, notitiam venire poflit. Ap- ftione praefjumta Sc praefcriptione praefertim ju-
ne aominus m ejus, notitiam venire poflit. Ap- Coon» praefjumta Sc praefcriptione praefertim ju« (onum, itaque foret ftatuere , quod lex naturae rium in re aliena eorurtdemque ufucapione di«- jpu concedar jus dereli&ionem praflumendi uji- ci adhuc poterant, reftius alip loco tradentur«.
Finis partis tertia Juris naturalis «,
V
Zz 2
CON:

&66
CONSPECTUS
PARTIS TERTI M.
JURIS NATURA
De modo acquirendi Dominium & jus quodcumque pricfertim m
re alterius derivativo.
G A?UT PRIMUM"
De modo acquirendi derivativo in genere ., i
< 2 APU'T I I*.
De obligatione circa Sermonem. 50
- —crTT u t T i Hi/
j
De Sinceritate , Simulatione & Diffi mulatione., ' 103
G A P U T IV.
De modo fefe alteri obligandi, ubi de Promiflione & Pa&is in genere. 117
G A P U T
V.
De~Afleveratio»e, Jurejurando & Voto.
m
CAPUT
vr.
De modo alteri conftituendi jus quoddam in
re fua.
m
I>c Defeli&ione prafifumta, Ufucapione Praefcriptione..
I N-
FINIS CONSPECTUS .

RERUM
3 6 7
INDEX
PR.ECIPUARUM ET VERBORUM ,
In quo numeri Paragrapbos indicant.
A
A Bdicatio juris. Definitio. 115. an fit modus jus transferendi . 116. an naturaliter licita. 118
Abfens num jurare poflit abfenti. 940
Abufus libertatis num tribuat jus agendi • 420
Acceptatio, Definitio. 2. num ad translationem dominii vel juris proprii fit ne- ceflaria. 7.365. quando praecedat, quando fequatur voluntatem domini jus transferentis . 10. qualem requirat animum _ 392. quodnam jus & quamnam obligationem pariat. 382. quando praefuma. tur. 714. quando praefumta validam efficiat promiifionem. 718. num per mi- niflrum fieri poflit. 748. num innote- fcere debeat promiffori , ut valeat promi flio . 715. & feqq. 719. quando poft mortem promifloris fieri poflit . 717. 720. num habeat locum in pollicitatione & nuda afiertione . 384. quo fine fiat. 381
Acceptatio non faBa num liberet a voto . 977
Acceptatio exprejja . Definitio . 8
prafumta. Definitio. ib.
Acceptatio promiffionis abfenti faRx num ab alio praefente fieri poflit. 751
Acceptatio promijjionis in literis faftx num fieri poflit , antequam eae perferantur. 735 ' 73 6 ' car ea noa obftante revocari poflit promiflio. 736
Acceptatio tacita . Definitio. 8
Accipere quid fignificet. 2
ARiones quaenam debeant eflfe fincerae . 317. qusenam non ferant fimulationem. 326
AR us obligatorius num fiat per juramentum ex non obligatorio. 904
Mnigma, Definitio. 209. ufus. 210. an in fe licitum . 211. an ad ambiguum fermonem referendum . 212. ejus mo-
ralitas quomodo dijudicanda. 213. quando licitum ad evitanda pericula. 217 JEJlimatio rei promijfx quando proflanda . 661
Agendum nihil quandonam fit. 261
Alienatio rerum communium quomodo fiat. 142
Alienatio partis rei communis quodnam jus pariat. 144. quando valida. 145
Alienatio rei promijfx lege naturali prohibita . 666 , 667
Allegoria, Definitio. 207. cur ad eam ingenium requiratur. 208
Atp.bigue loquendo quomodo verum loquamur. 223
Ambiguitas in loquendo . Definitio • 100. quando non fit falfiloquium. 19T. quando fit . 195. quando fit imprudentis. 191. quando culpofa & vitanda . 192.
quando illicita £c mendacio aequipolleat.
1 93 - 194 -
Amentes num promittere poflint. 449 Amentibus quando falfum dicere liceat. 219 Amore in/ano laborans num valide promittat . 452
Animi fui fenfa quando alteri fignificare teneamur. 159. 160. quando non celanda. 163
Animus deliberatus. Definitio. 387. ^uid fupponat . 388. in agendo praeceptus . 390, ad quid requiratur. 391. 392. ad juramentum . 878. juramenti delationem . 879. & votum requifitus. 963 Animus deliberatus promijfarii a quonam dijudicandus . 423. 424. quando pracfu- matur. 425
Animus deliberatus promiffous a quonam dijudicandus. 422. 424. quando prxfu- matur. 425
Animus indeliberatus . Definitio. 387. quid fupponat. 389
Appetitus fenfttivus quando invalidum efficiat promiilum. 459
Apprehenjio . Definitio. 32. in quo confi- flat. 33. num per literas fieri poflit. 58.
quo-

Index. Rerum Praclpuarum & Verborum\
quomodo fiat in cefiione ., 9*'
Apprebenfio brevi manu . Definitio .. 4 1 » quomodo fiat.. 5 7* 6v
Apprebenfio longa manu ... Definitio .. 47- quomodo fiat.. 55'
Apprebenfio rei immobilis -q^pmodo fiat »
55 - 54 - . '
Apprehenfto rei incorporalis quando nat • 63.
6 4
Apprebenfio rei mobilis quomodo fiat,. 52 Apprebenfiofymbolica . Definitio. 74. num> fieri pofTit.. 75.
Arcanum. Definitio. 267; ratio. 270 Arcana committere . Definitio. 268. num aliis Aia committere liceat.. 272
Arcana prodere .. Definitio. 268. num li* ceat.. 27$. 274’
Arcana inimici num prodere liceat.. 275 AJfertio nuda proflandi'.. Definitio .. 371. an< per eam transferatur jus. aliquod • 372. an ea contrahatur obligatio 373. an acceptationem excludat . S.84L an ini fe licitaw:38t^r -atr remere. Ta^ta ht Iici 4 ta . 771. ejus eflTe&us. 380.
Afferens nude fe quid.proflare velle ,,num- licite voluntatem mutet . 379. cur per* fefte obligari non pofTit.. 383.. num fidem addringat., 763^ num fallat, fi non» praedet,, quod dixit., 7<54.. num perfidus fieri podit. 770
Afjeveratio Definitio.. 851.. quando licita.. . 854.855
Affeveratio nuda.. Definitio859 Afjeveratio poenalis Definitio., 859; quando illicita..
Afjeveratio, temeraria- num* licita *. Atbeus < num/ jurare- podit..
862
856.
875 .
B
B Elli caufa injufla' denegatio. imperfe- ■ £fe debiti.. 410?
Belli caufa jujlo denegatio perfe&e debiti.. 409. denegatio officit* humanitatis pro- mififi. 440^
Bona fides quandosprsefumarur.. 1039.1040 Bona fide quando’ res poiTideatur •> 1037.. 104&
c:
C Edens. Definitio . 82’.
Ceffio .. Definitio. 8r. quomodo fiat. 83* quomodo jus vi ejus tranfeat in* alium . 84; ejus» effe&us . 85.. num fieri* poffit. fine confenfu.'ejus , qui- ad quid praedandum obligatur. 89. quando fieri nequeat. 90. quomodo in ea jus tradatur & apprehendatur.. 91. quando naturaliter permittenda.. 117
Ceffio furis in rerum communium divifio- ne». 138/
Ceffionarius . Definitio'. 82; quantum fit ejus.jus. 86. quanta obligatio. 87. 88. jus belli ei competens.. 92. vis licita. 94' Circumfpetliovfingularis in rebus acquirendis., 1051
Cogere quid fit.- 795
Communicatio operarum . Definitio .. 120. qpalisfit Jominifs Introduftis. 121. num< ad eam fimus obligati ., 123
Communio, quando invitis iis ,, qui in eadem funt, fubfidat.. 1391
Communio■< pofitiva> num plura? contineat dominia ... 131. quando intereat .. 132* quando ex. ea alia nafcatur .. 133. quomodo lucrum & damnum in ea dividendum.. 135;. num quis invitus in/ ea manere cogatur., 146.147
Communio primova num fit jus in re. 780.. ad quodnam. homines dante ea. fefe invicem obligare potuerint.. 434
Communis divtdundi negotium quomodo exi* tum Habeat .. 140
Communium rerum, adminifiratio num omnium requirat confenfum.. 141. an alienatio abfque coofenfu fit valida . 142.. an quilibet ratam fuam alienare pofiit . 143. 145. quodnam jus pariat ratae alienatio., 144
Conditio dans caufam promiffo . Definitio . 504. quid operetur ,, fi eam certo exuturam putes., ‘ 5 °. 5 j
Conditio an tacite adjici pofTit promiffioni >
vel pafto .. 809. quando per fe infit . 806.. cuinam tum aequipolleat. 807. 808. certo/ extirura* quid defignet. 5 02 » <l uot modis plures. adjiciantur promiffioni. 551» & feqq..
Conditio cafualis .. Definitio.. 487
Candido bone/ia . Definitio.. 49 *
Co nr

Index Rerum 'Pnecipuarunt '& Verborum..
Conditio impojfibilis. 'Definitio . 483. num Conventio pa&um dilTolventium * 844
484 487 Definitio.
fub ea promitti poffit.
Conditio -mixta . Defiuitio.
Conditio moraliter -impoffi&ilis
49 ^ # >
Conditio negativa . Definitio . -489. quando extftar. 490
‘Conditio pojfibilis . 'Definitio . 485. unde agnofeatur., 486. in promiffione fola admittenda. 495
Conditio potejiativa . Definitio. 487. quando ab ipfo piomifTario adimplenda . '551. quando per alium liceat. 552
l Conditio potejiativa in forma \fpecifica im. pleri quando dicatur.. 553. quando de- beat. # # 554
Conditio potejiativa per utquipollens impleri quando dicatur . '553- quando pof- fo* . . '554
Conditioni potejiativa ex parte promiflarii -qualis infit obligatio. 550
Conditionem potejiativam ex parte fui non adimplens num fit perjurus. -955
Conditio promijfioni -adjefta quid efficiat* 481. 482.
l Conditio promifeua . Definitio. 487
Conditio refolutiva . Definitio . 488. effe- £tus, fi extet. 530. quaenam fub ea promitti poffint. 525
Conditio fufpenfiva. Definitio. 488
Conditio tacita , fub qua dominia .introdu-
&*-. '43 2 * 433
Conditio turpis. Definitio. 491
Confcientia dubia num agere liceat. 260
<Confenfus ad translationem juris requifi- tus . 9. item ad conventionem * '699. quando praefumatur . 1054. num vi & metu extortus valeat. ^574
Conjlitutione juris in re aliena quid alienetur. '1012
; ConteJiatio . Definitio. 948
Continuatio .prajiationis-» Definitio • 509.
quid in promilfione efficiat. 511
Continuatio repetitionis pnejiationis * Definitio. *5of
Contraftus . Definitio * 793. mutn naturaliter a pa£lo differat* 794. Obje&um. 79^*
Convalefcere quando dicatur promiffo, 588 Convenientium quale fit judicium • 700
Conventio. Definitio. 698. an per fe obliget. 701. quomodo fiat aftus obligatorius . 702. quando dnfit prot&iflioni. 703.
Conventio de,pa£tis in feripturam referendis. 847
Cura non admittendi in patrimonium fuum res alienas* ,1048
Correi credendi . Definitio. ^92. quomodo non conffituantur. 693
Correi debendi, Defiaitio. 691. num uno excuffo alterum excutere liceat. 696 Correi promittendi . Definitio . 692. quot modis conflitui poffint. 70 6. an fibi invicem teneantur . 697. quando fibi invicem teneantur. 705
Correi Jltpularidi. Definitio. 692. quomodo non conffituantur. 693
Correorum conjiitutio quid operetur. 69 4 Correus num conflitui poffit ^ partem rei ab alio promiffas pyom it teneto^ 710 Curiofitas temeraria in interrogando quomodo redarguenda. 203
Cryptographia .. Definitio. 252. quando licita. 255.253. an exercitii gratia licita* . 254
'Cryptographia abufus. 257
Cryptologia . Definitio . 252. quando licita. 255. 255. an exercitii gratia licita . 2 54*
Gryptologite abufus* -257
D '
D Amnum. Definitio. 265
Damnum quomodo dividatur in communione pofitiva * 135. quando a pro- miflario refarciendum . 573
Damnum mora datum num refarciendum *
,<5 55*
Damnum promiffione errantis datum quando refarciendum. 571
Damnum promijfori datum metu btcujjo quinam refarcire teneatur. 578
Dare & facere in quantum fint idem. 122.
Datum ad certum finem num Teflituen- dum, fi moriaris modo non -adimpleto.
Debitor . Definitio . 95
Debitum ex obligatione 'connata quale fir.
402. num denegari poffit. 400
Debitum ex obligatione dandi & faciendi naturali num fit jufta caufa belli . 409. num ktlio. 411. num peccatum . 412. num injuria. 4 ! 3
De;

37 °
• **
Index Rerum Practpuarum & Verbomrft*
Debitum ex obligatione contraBa quale fit. 4°3*
Debitum ex voto num licite promittatur. 97 8 *
Debitum imperfeBe . Definitio. 401. quomodo in perfe&e debitum mutetur. 404. num denegatio ejus fit injuria. 413. an laefio . 411. an peccatum. 412.num ju- fta caufa belli. 409
Debitum perfeBe . Definitio. 401. num fit jufia belli caufa. 409
DeduBio jutis . Definitio. 443. finis. 444. quxnam ad eam requirantur. 445. cuinam naturaliter licita. 44 6
Deifia num jurare poffit, 873
Deliberatio promijfarii quasnam eflfe debeat. 395-
Deitberatto promijjom quaenam effe debeat. 394
Delirantis promijjio num fit valida. 457
DereliBio rei quando adverfus dominum pro vero habeatur. 1 019. q uod_ex fa- fto pofiti v o p fB-fmnatur . 1653- quando ex filentio prsefumatur. 1056. 1058
DereliBionis rei prafumtio adverfus negli- gentem qualis fit. 1059
Deus eli tejlis num fit juramentum . 895 DiBa alium offenfura num fitrt licita. 263. 264.
Diligentia inquirendi in res & jura fua praecepta. 1047
Difctdens a paBo ad quid teneatur, quando alteri jam aliquid praellitit. 830 Diffimulare num liceat . 351
Dtjfimulatio quando licita . 353. quando illicita . ibid. quando in fit falfiioquio . 1 77«
Dijfimulatio veritatis quando licita , 170.
1 l l : '
Dominia fub qua tacita conditione fuerint introdufta. 432.433
Dominii miroduBio quamnam diligentiam cau lata. 119
Dominii pnfumtio num oriatur ex foJa p.;fielfi">u<£. 1033
Dominii fui certa cognitio praecepta . -1049 Dommit transjtiendi modus unde definia tur. 11. n> qao eoniiliat. 13
Dominium quale fit jus . 779. num ia cotnT jnione pofitiva fit multiplex. 131. in quem xransferctu* . 712. qua lege trau-.terri poffit. 11. 24. & feqq. num in abfenui.n ir.msfi.xti poffit. 59. an ab abfeote transferri poffit « 37. quomodo
acquiratur ab alio. 1, num fola voluntate transferatur . 13. num transferatur reffitutionis remiffione. 100, num contineat jus, an faltem impunitatem abutendi. 421. num acquiri poffit ex der$- liftione praefumta. 1017. 1020. quando acquiratur confenfu domini praffumto. 1026. num in ufucapione praefcribatur. 1131. quando transferri non debeat in" alium. 127
Dominium rei non poffejfa num transferri poffit. 26
Dominium rei promiffte num a promiffore in alium transferri poffit. 66 2
E
E Briis quando falfum dicere liceat. 22* Ebrii promijfto num fit valida . 453. 454. an fi a iobrio renovetur. 456 Error quando vitiet promiflioneui . 569.
quando non. 570
Execratio . Definitio. 865. an licita. 869.
num juramento licite inferatur. 898 Execrari feipfum num liceat. 870
Exigere quid fit, 79}
Acere & date in quantum fint idem.
122.
FaBa quando verbis acquipolleant. 286
FaBa temeraria . Definitio. 277. an licita . . 278
FaBum alienum num promitti poffit . 602. & feqq. quando promittens teneatur ad id, quod intereff. 604. quando ipfe quid prafftare teneatur. 605. quando non teneatur ad omnem diligentiam in fafto alieno obtinendo. 610
FaBum illicitum tertii qualis fit conditio.
■ 497 -
FaBum proprium promijfioni aliente adjeBum num fir poena. 60%
Fallere alterum quid fit. 330
Fjlfa <h, entis intentio generalis . 33»
Falftloq uutm . D-finitio . 156. 322. finis. 179. 180. qualis fit fermo . 333. qualis a&io. 158. num fupponat falfitatem logicam. 157. quid in eofimuletur. 334» quando pr- hibitum. 164. 165. unde illicitum xeddatur. i<56. cur non permif-
fum

57 *
Index Rerum Prtapuarum & Verborum .
fum tacere valenti . 184. num in hoc cafu fit mendacium . 18 6. quando per exceptionem evadat illiciru,m. 342. 344. quando licitum . 172. num fit licitum quando quis dicit fe rem falfam dicere . 173. 174. quando licitum ad evitandum periculum . 21 6. quando ad veritatem
eliciendam. 222
Falftloquium licitum num juramento confirmare liceat. 958
Falfttas moralis. Definitio. 152
Falfum loqui num liceat , metu periculi a veriloquio imminentis. 214. eo fine , ut alter alterum fallat. 227
Falfum loquendo quando verum dicamus. 223.
Falfum moraliut num logice verum efle poflit. 153.
Fides . Definitio . 757. quid fupponat . ib.
Fidem adjlringere . Definitio . 758. num adfiringatur promiflario . 760. 76 1. de quo adflringatur juramento. 934
Fidem dare . Definitio ~ 758. num detur nude afferendo. 763. num Deo detur a vovente* 962
Fidem fallere. Definitio. 758. quando fallat promittor. 759
Fidem fervare . Definitio . 758. quando fervetur a promittore . 75.9. num ab eodem fervanda . 76 5. 755. num fer- vanda a pollicitatore. 777
Furiofts num falfum dicere liceat . 220. num promittere pofiint . 449. an in lucidis intervallis valide promittant . 45 *-
Futilitas» Definitio. 281
G
G arrulitas. Definitio* 280. an fit vitium . ibid.
H
H Tpocrifts. Definitio . 323. an illicita. 324
IVolfii Jus Natura Tom. III*
I
J AElantia. Definitio . 282. num prohibita. 283. quando fine ea recenfeantur merita propria. 284
Id quod interefl . Definitio . 622. quando ad id teneamur. 62^.616
ad Id quod interefl teneri quid fit. 625. quando teneamur . 626. num quis ob moram teneatur. 655
Ignorare alios cur quid velimus. 2 69 Impedimentum inevitabile. Definitio. 639.
removet imputationem morae . 640
Impoffibile num promitti pottit. 633
Imprecatio. Definitio . 863. num licita, an juramento licite inferatur. 898
Impunitas agendi. Definitio. 418. an obtineat in abufu libertatis . 420
Impunitas denegando id, quod quis petit. 4 I 9 »
Impunitas re abutendi cur infit dominio.
421. ^
Indigentia ex introduftione dominiorum orta. 119
Infantes num promittere poflint. 449 Infantibus quando falfum dicere liceat. 218.
Interpretatio refponfionis ad pollicitationem & nudam aflertionem alteri quid prse- ftandi. 385
Inutilium promijfio num valida fit . 798
Jocari quando liceat. 303
Jocus. Definitio. 287. ratio. 288. quinam licitus. 289. quinam illicitus. 290. quando ab eo abilinendum . 306. 313. quomodo iis utendum. 301. quando voluptas ex iis percipienda fit innocua. 302. num per jocum difta vel fa&a in
ferium convertere liceat. 304
Jocus num decorus efle debeat. 312
Jocus indecorus num illicitus. ibid.
Iratis quando falfum dicere liceat. 22r
Judicia de aliorum ditiis & fatlis qualia
efle debeant. < 305
Juramentum » Definitio . 852. effeftus .
934. effe&us in promiflione fub conditione poteflativa ex parte promittentis . 952. ad quid obliget . 880. 88r. num producat obligationem prsefiandi . 903. num ex a&u non obligatorio efficiat obligatorium . 904. num tacitas exceptiones & conditiones arceat . 908. an A a a refer-

Index Rerum Pracipuarum & Verborum .
37 *
refervationibus mentalibus faciat locum. 909. num promiffionem invalidam pof- lit efficere validam . 905. num condi- tionatam vertat in puram . 951. num requirat animumdeliberatum. 878. num animum jurandi . 877. quale padlum contineat. 884. quinam non fervet. 952. num fit fervandum . 931. num de re illicita praeditum obliget . 913. an idem fit licitum . 914. quando in genere fit licitum . 916. quando non. 917$ & feqq. .
Juramentum aflui non obligatorio fuper accedens num fit licitum. 915
Juramentum falfum quibus a£tibus mali- tiofis confiet. 872
Juramentum per Deos falfos num validum. 886. quinam per eos jurare pof- fit . 887. quando per eos jurari nequeat. 888
Juramentum per res alias quam Deum quando perperam videatur .Jtonjquan- do non . ^ fo^ . ^ w fflder^pquipolTeat juramento per Deum . 890
Juramentum promiflioni accedens quid indicet. ... 9°7
Juramentum , quo falftloquium licitum con - firmatur 9 num fit pejeratio. 959
J uram en tum affert ori um . Definitio • 900.
ejus fenfus. 901
Juramentum promifforium . Definitio . 900.
quidnam eo confirmetur. 902
Juramentum promifforium generale . Definitio. _ 954
fpeciale Definitio. 955
Juramentum fcriptum num valeat. 939 Juramentum fponte oblatum quando non acceptandum. • 923. 925
Juramenti delatio . Definitio . 892. quando illicita . 922. 924. quando tacite fiat . 921. an licita , fi juraturus de pejeratione .. vel perjurio fufpe&us . 93 8 -.
Jurandi formula quales effe debeant. 889 Jurans quaenam de Deo fciredebeat. 871. quomodo alteri obligetur . 885. num licite Deo praefcribat poenam temporalem 896. quamam) expendere debeat. 882.
Jurantis verba proferre num fit j’urare. 874. num liceat. 876. quando illa fint temeraria. 875
Jurare per res alias quam per Deum quo fenfu non liceat. 897
Jurare qui [ibi patitur quamam expendere debeat. 883
Jurare fponte fua num liceat. 920
Jurare in animam alterius . Definitio .
941. an juramentum hoc fit validum .
942.
Juratum promiffum quando non praedan- dum . 949. quando fine perjurio non
praedetur. 950
Juraturum num obteflari liceat. 945
Juris partem quinam remittat. p8
Juris transfetendi modus unde definiatur. 11. in quo confidat. 15
Jus num per minidrum acquiri poffit. 723. quantum acceptatione acquiratur. 382. quale acquiratur ex promiffione conditionata . 466. quodnam fit ejus, qui paftum adimplevit , adverfus difee- dentem a pafto . 831. quodnam ejus, qui fibi refervavit, num fingulis in fo- lidum teneri velit . 689. quodnam eorum , quibus fingulis in folidum tenetur promiffor. ^88
Jus abutendi re fua num infit dominio. 421.
Jus ad aftus , fine quibus dominiorum certitudo obtineri nequit. 1050
Jus ad id , ad quod dandum vel faciendum naturaliter nobis quis obligatur , quale fit. 355
Jus ad pollicitum quale fit. 370
Jus ad rem . Definitio. 781. cuinam juri cohaereat . 782. ad quid profit . 783. quod promiffione acquiratur. 784 Jus ad rem imperfeSlum . Definitio . 785. cuinam juri cohaereat . 78$. ad quid profit. 787
Jus ad res & atliones nobis competens quando certum . 447. quando incertum. jbid.
Jus affirmativum. Definitio. 989
Jus affirmativum in re fua alteri confli - tuens ad quid obligetur . 991
Juris affirmativi po(J effio in re aliena quomodo acquiratur. 993
Jus belli ceffionario competens . 92. quomodo acquiratur. <93. ex jure in re aliena natum . 1009. adverfus violatorem pifti . 848. num competat in eum, qui praedare non vult debitum . 407
Jus certum . Definitio. 441
Jus comparandi fibi res vel operas ab aliis quale fit . 356. quando nullum 128. 130* quando competat. 126
... Jus
\

Index Rerum Prteclpuarum & Verborum
Jus defendendi jus in re aliena fibi con- ftitutum quomodo acquiratur . 1007.
poffeflio hujus juris quomodo acquira- tur. 1008
Jus delatum . Definitio. no
Jus ex paBo de /ure in re aliena conflit u- to quodnam nafcatur. 1005. 1006
Jus ex promi(Jione jure in re conjiituendi quodnam nafcatur. 1004
Jus ex poena affeverationi adjeBa quodnam enafcatur. 861
Jus externum . Definitio . 596. quale fit. 397. unde derivetur . 398. ejus quoad dandum & faciendum origo. 406 Jus incertum . Definitio . 441. quale fit* 480.
Jus in miniflrum collatum num fit revocabile . 742. an extinguatur morte conferentis . 744
Jus in re . Definitio . 778. quid involvat . ib .
Jus in re aliqua quinam alteri conftitue- re poflit . 982. qui non poflit. 983. undenam conftitutio & modus confti- tuendi pendeat . 984. quinam fit ejus effe&us. 1003
Jus in re aliena quomodo conftituatur. 986. & feqq. num conftitutum rei alienatione extinguatur . 1011. quale fit. 1013. I0I 4-
Juris in re aliena conftituti pofsejjio quando incipiat . 998. num ante diem acquiri poflit , fi jus in diem conftitutum . 1000. num ante pofleflionem, fi conftitutio fuerit conditionalis. 999 Juris in re aliena quantum quis confequi poflit. 985
Jus internum . Definitio. 396
Juris interni quoad dandum & .faciendum origo. 406
Jus miniflri quodnam fit. 724. an extinguatur morte promiflarii. 747
Jus mutandi voluntatem quando homini competat. 374. quando non . 375- quale fit externum. 377
Jus negativum . Definitio . 930. quando ejus liberum exercitium incipiat. 905. ad quodnam id alteri in re fua confti- tuens obligetur. 992. quomodo ejus in re aliena poffeflio acquiratur . 994. quando acquiratur. 996
Jus negativum conditionatum in re alie na quando repudiari prasfumatur . 1002
373 .
Jus perjeBum ad id , quod ex voto debetur. 975. ad officium humanitatis quomodo acquiratur. 439
Jus perfonale , Definitio. 539. qua promif- fione acquiratur . 540. num fit aliena- bile. 541. quando definat. 542
Jus po(fidendi quando transferatur . 19. quomodo transferatur. 20. quando cum dominio fimul transferatur. 25
Jus promifsarii quale fit . 364. quomodo acquiratur . 365. quale ex promiflione rem promiflam non alienandi acquiratur. ^<54. & feqq.
Jus promifsariorum , quibus conjunftim fa- fta ptomiflio* fi promiffor in mora fuerit. 690
Jus promijfarii , fi plnres correi promittendi diverfo modo conftituantur . 707. 708. 709.
Jus ex promiffione ac qui fit um quale. 784 Jus proprium quomodo acquiratur ab alio .
1. num fola voluntate transferatur. 13 Jus reale. Definitio. 778
Jus ftngulare ex promiflione juris in re aliena conditionata enafcens. 100 r Jus qucefitum . Definitio . 102. certitudo ejus quando conflet. 442
L
L ibertas naturaliter promittendi , pp/li- cendi & nude afferendi , quod quid praeftare velis. 386
Libertatis abufus num jure fiat . 420
Literarum loco num ex compa&o aftis fi- gnis uti liceat. 247
Literarum flgnificatus num in fcribendo fit retinendus. 246
Loquendum quomodo fit. 148
Lucida intervalla furi0fi. Definitio . 450. num furiofus in iis polleat ufu rationis . ibid. num in iis promittere poflit. 45 r -
Lucrum . Definitio . <513. quomodo dividendum in communione pofitiva ,
J 35’ . .
Lucrum certum . Definitio . 615. qualis fit res . 618. <519. impediens quid impediat. 620
Lucrum ceffans. Definitio. 614. quale fit. 616. quandonam ceflet. 6ij. num aequi- polleat damno . 621. num ob moram A a a 2 cef-

/ *+
Index Rerum Pracipuarun» & farfarum ~.
ceffans fit refarciendum . 655. ejus ef- feftus. 628
ludendum temere num fit., 311
Ludus. Definitio. 287. ratio. 288. finis, 307. quales effe ludi debeant. 308. quinam liciti . 309. quinam animi gratia re£e fiant. 310, quanaonam ab iis ab- ftinendum. 30 6
M
M jdla fides num praffumatur. 1041
Mala imprecari quinam dicatur. 863. quibus foleant homines . 867. an liceat. 868. fibi ipfi num liceat. 870 Manifejle loqui quid fit. 250. finis . 251
Manifefie fcribere quid fit. 250. finis. 251 Medio licito num uti liceat ad finem illicitum . 256
Melancholici promi{fio num fit valida . 460. 461.
Mendacium. Definitio. 182. quod ^..illicitam—hi—f g rg^r ~quaTTs fit fermo .
337. num liberet promifforem ab obligatione. 429
Mendax . Definitio . 182» quid fimulet. 3 ? 5 \
Mentiri quid fit . 1S7. an unquam licitum. 188
Merces ob faftum illicitum promijja num fit praeftanda. 496
Merita propria quando recenfeantur fine jaftantia. 284
Metus incujfus num vitiet promiffionem. 575. & feqq. ab alio incuffi notitia num eandem vitiet . 581.
Minifier . Definitio. 721. obligatio , quaenam fit. 730. quomodo perficiatur. 731. quantum juris habeat. 724. num nobis contrahere poffit obligationem & jura acquirere . 723. num poft mortem pro- milforis promittere poffit. 745. num eo mortuo promiffio revocari poilit . 738. num eo infcio revocari poffit. 740. 743. quo effe&u eo utamur in negotiis no- ftris. 722
Minifierii ratio cur alteri fignificanda , cum quo per miniftrum agendum . 72 6
Minifirorum differentia. 725
Minifier acceptandi . Definitio. 721
Minifier promittendi . Definitio . ibid. Minifier contrahenda obligationis » Definitio . ibid •
Modus quid fignificet in promiffione. 557. an fufpendat obligationem , vel differat exa&ionem. 560. an fit conditio fufpen- fiva. 561. quid efficiat, 563. quando ejus habenda ratio in promiffione fub conditione fufpenfiva & in diem fa£ta. 5 6 4 *
Modi impletio . Definitio. 558. adimplendi obligatio quomodo tollatur. 631 Mora . Definitio. 638. quando intercedat inter acquifitionem juris & polTeffionis ejus . 997. quando agenti imputetur, 340. quando fit culpa. 643. 644. 648. quando non fit. 645. 6 \ 6 . cuinam imputetur. 647. an debitori indulgenda . < 5 53. an eam indulgere liceat. 654. quid eam excufet. 651
in Mora effe quinam dicatur. 638. quinam non fit. 641. <542. num effe liceat. 652. in ea'qui efi ad quid teneatur. 65$ Moram non ferre quid dicatur. 638
de Mora fe purgare. Definitio. 649. quomodo hoc Fat. 650
Moraliter falfum num logice verum effe poffit* 153
Moraliter falfum loquens quid intendat. 175. quod animi fui fenfa occultare Audeat. . 17 6
Moraliter verum quando quis dicat. 151 Motiva falfa quando licita . 218
Mutatio voluntatis quando licita . 374.
quando illicita. 375. 376. 378. quando permittenda. 377. quando licita pollicitatori & nudo aflertori. 379
N
\ J Egligentia inquirendi in res & jura y« a prohibita.
Noluntas exprefa . Definitio. prafumta an fit tacita.
tacita . Definitio fumta.
5 -
1046-'
5
6
num 'fit prs- 6
O
O Bligandi fefe ptrfefte modus - 393
Obligatio qusenam acceptando re- fultet . 382. de qua convenitur, num fit valida . 704. qualis infit conditioni potefbtiva; . 550. num per miniftrum contrahi poffit . 723. qui*
nam

Index Rerum Preecipuarunt & Verborum ,
«am eaftl tollere poffit. 674. 837. num Obligatio pollicitatoris qualis fit. contrahatur nuda affertione praedandi. ■ r '"' - ,nr
575
3 6 9 verum .
373 . .
Obligatio ejus , cui ob certum finem quid datur . 556. ejus , qui per miniftium cum alio agit. 727. 728. ex jure affir- maiivo in re fua conftituto contra&a. 991. ex jure negativo in re fua confli- tuto contra&a. 992. ex juramento enata. 880. ex poena afleverationi adje&a nafcens. 860
Obligatio acquirendi certam cognitionem dominii fui. 1049. promovendi certam dominii alieni cognitionem. 1052. non efficiendi, ne alter minus habeat, quam habere debebat. 624
Obligatio ad animum deliberatum in agendo . 390. ad dominia transferenda & operas communicandas . 123. circa Termonem . 148. & feqq.
Obligatio ad id quod intereft quomodo contrahatur. 629. quando a promiffore contrahatur. 630. quomodo tollatur. 632 Obligationis ad dicendum verum effe&us.
427. in promiffore . 428
Obligatio connata dandi & faciendi qualis fit.. 4°5
ex Obligatione connata debitum num denegari poffit. 400. quale fit. 402
Obligatio dandi faciendi qualis fit. 354 Obligatio dandi & faciendi contrafta , qualis fit. 405, ejus vis. 404. quale gignat debitum. 4°5
Obligatio dandi & faciendi ptrfebla quomodo nafcatur. 357
Obligatio externa qualis locum habuerit in communione primaeva. 434
Obligatio incerta qualis fit. 480
Obligatio in /olidum in promijfione pluribus fatta unde nafcatur. 684
Obligatio minijlri\ 730. quomodo perficiatur. 73 l
Obligatio mutua ad dandum & faciendum. 124. 358. 359.
Obligatio mutua dandi & faciendi natu - talis qualis fit. 399. quale fit officium. 410
contrabla qualis fit. 399
Obligatio naturalis rem promiffam non alienandi . 666. 66j
Obligatio perfecia cur non cadat in pollici.
tatorem , nec in nudum affertorem . 383 Obligatio perfeSla faciendi quid fit. 3 60 Obligatio perpetuari quando dicatur. 5 10 fVolfii Jur . Nat. Tom. 111 .
Obligatio promiffam ad dicendum 426
Obligatio promifsoris quo?d rem promiffam. 67 1. 672. qualis fit. 363. quomodo valida efficiatur . 365. qualis fit fub conditione poteftativa ex parte fui. <22. 523. dicendi verum. 426
Obligatio promittentis faBum alienum. 602. <503. 604. 605.
Obligatio fervandi fidem. 775. promiffa . Obligatio fignificandi alteri animi fui fenfa
159. 160 ^ „ . 96 4
. Definitio. 455
944. quando licita .
quando obtineat.
Obligatio voventis .
Obligationis renovatio Obtejlatio. Definitio .
945. 947 _
Occulte loqui quid fit. 250. finis. 251 Occulte fcribere quid fit. 250. finis. 251 Offenfura alium num loqui liceat. 263. 264 Officium humanitatis quale fit debitum . 436. quando fiat perfe&e debitum. 437. denegatio ejus quando juffa caufa bei- li. ... 44°
Onus promiffioni adje&um . Definitio. 585. an adjicere liceat. 586. cur citra injuriam adjiciatur. 587. quando revocabi- le. 756
Operarum communicatio . Definitio . 120. qualis fit dominiis rerum introdu&is * 121. num ad eam obligemur .
Opus de verborum fignificatu in Jure mano quale adhuc defideretur .
Ro-
795
P Acifcentes quando fidem fallant, quando fiant perfidi. 790
PaSlum. Definitio. 788. obje&um . 797. an naturaliter obliget , feu fervandum fit. 789. an non fervandum ob inutilitatem. 799. de quibus non & quomodo validum fiat . 800. num valeat , antequam in fcripturam referatur. 84 6. quomodo ea de re conveniri poffit . 847. quomodo renovetur. 819. & feqq. quomodo continuetur ultra terminum prar- ffitutum vigore prima? conventionis. 824. num eo confiituatur jus in re aliena . 988. quale juramento contineatur . 884. Paftum cttrnum. Definitio. 804. num fit reale. 805
A a a 3 Pa~

Index Rerum Pracipuaru»* & Pcv&orum 1 .
376
Pa&um affirmativum. Definitio. 841
Pa&um condittonatum . Definitio. 792
Pa&um exprefsum . Definitio. ^ 791
Pa&um in diem fa&um . Definitio • 79^
pa&um mixtum . Definitio.
Pa&um negativum . Definitio. 841
Pa&um perfonale. Definitio . 8ai. quando videatur. 802. quando extirvguatur. 803 Pa&um purum. Definitio. 792. quod purum videtur quando fit conditionatum . 811. nam conditio tacite adjici poffit . 810
Pa&um reale . Definitio. 801
Pa&um tacitum. Definitio. 791. quamdiu tacite renovatum duret. 823
Pa&um temporarium. Definitio . 804. quando fit reale. 805. quodnam non fit. 813. quando finiatur. 814
P crftvetantia in voluntate prafenti ad pro- miffionem requifita-. 3*56-
Perfonale in genere quid fit . 543
Perfona certa . Definitio . 28
incerta. Definitio . ibtd.
Petere quid fit. 793. petenti quando impune quid denegetur . 419
Pietas Philofophica num fit virtus . 320.
num ejus (imulatio licita. 321
Patientia fa&i alieni. Definitio. 990 Poena afseverat toni adje&a. Definitio. 857 quamnam obligationem pariat . 860. quando ea fit opus . 858
Poena promiffioni adje&a . Definitio . 606.
quando adjiciatur & quo effe&u . 609
Poenalis promiffio quid operetur , fi tertii gratia tibi promittatur. 754. quomodo effe&um fortiatur. 735
Pa&um diffiolvtre. Definitio. 836. quomo- fub Poena execrationis quando quid afleve- do difTolvatur. 838. 840.845. num dif- retur. 864
folvere liceat. 838. quid diflolutio effi- fub Poena imprecationis quando quid affe
.0 " J m - r - - '■ cr -“ ° - veretur. 866
Poenitentia quod cohaereat revocationi pro- miffionis. 597. quando impediatur. 598 . quidnam eam impediat. 599. 607
Pollicendi libertas homini competens. 381 Pollicitatio. Definitio. 3 67. quale jus pariat . 370. num fit fervanda * 776. cur excludat acceptationem. 384. num temeraria fit licita. 771
ciat. 842. qualis eidem infit promiffio. 843 Pa&um difsolventium conventi o . . 844
a Pa&b MfSetl qustido liceat . 827. an recedatur fine perfidia . 828. num recedere liceat, fi in alio pa&o alter fidem fcllit. 834. quid juris , fi ab eo recedatur . 829. & feqq. quid fi recedatur paribus utrinque praeditis. 835
Pa&um renovare. Definitio. 816. renovare & de novo inire quomodo differant. Pollicitator . Definitio. 368. ejus obligatio 3 818 369, cur perfefile obligari non pofiit .
383. num fidem fuam addringat. 762. num perfidus fieri poffit. 769. num fidem fervare teneatur. 777. quando voluntatem mutare poffit. 379
Pofseffiio nam in abfentem transferri poffit . 59. num folo animo amitti poffit » 66. quo momento transferatur. 50. a quo incipiat. 51. quomodo acquiratur . 21. 22. num ab abfente transferri poffit . 37. quae nam malam fidem arguat . 1042
Pofseffio bona fidei undenam fit . 1037.
1038. num precaria effe poffit. 1044 Pofseffio injujla . Definitio. 1036
jujla . Definitio. 1036
Pofseffio mala fidei num precaria efie poffit . 1044
precaria. Definitio. 1043
Pofseffio titulata num poffit effe injuda . io 36
Pofseffio juris in re aliena quando incipiat. 998
Pof
Pa&orum violatio num juda belli caufa . 849. fi violati continuatio offeratur, num acceptanda . 832. quid licitum , fi acceptetur . . 833
Pejerans quando non fiat perjurus. 930
Pejeratio. Definitio. 926. 929. num illicita . 927. quale fit mendacium . 928. num locum habeat in juramento feripto. 943. an in juramento in animam alterius praedito. ibtd.
Perfidia . Definitio. 766.767. quando committatur a promiffore. 768. num committatur in voti violatione. 965. an lege naturali prohibita. 774
Periculi evitandi caufa num falfum loqui liceat. 214. num ambigua & aenigtnati- ca diftio licita . 215. 217. quando fal- filoquium licitum. 216
Perjurium. Definitio. 926.937. quod illicitum. 933. 936. quod eidem infit perfidia. 935. quale fit pro diveriitate juramentorum . 955

Pofseffio juris affirmativi in re aliena quomodo acquiratur. . 993
Pofseffio juris conditionati in re aliena num ante conditionem extantem acquiri pof-
fit. ... ... 'w)
Pofseffio juris in diem conjlituti in fGqtK, na num ante diem acquiri poflit. '1660 Pofseffio juris negativi in re aliena quomodo acquiratur. 994. quando acquiratur. 99 6 .
Pofsefsor mala fides num dereli&ionem rei poftefiae praefumere pofiTit. 1060
Pofsefsor rei aliena quomodo eam acquirat. 1015. num alteri jus in ea conftituere poflit. 1010
Precario poffidens quando fiat pofleflbr mala: fidei. 1045. num dereli&ionem rei pofTefiae praefumere pofiit . 1060
Prafcriptio. Definitio. 1024. vindicationis rei. 1030
Prafumtio ab follita . Definitio. 1032. ne- ceffitas in negotiis humanis. 1018
Prafumtio conditionata . Definitio. 1032 Prafumtio confenfus ex filentio. 1054. 1055 Prafumtio dereliftionis ex fafto politivo . io 5 > .
Prafumtio dominii num oriatur ex fola pof- feflione. 1033
Prafumtio hominis . Definitio. ib.
Prafumtio juris . Definitio. ibid.
Prafumtio juris & de jure. Definitio, ib. Pra/lare quid fignifreet. 80
Prajiationis continuatio . Definitio . 509.
quid efficiat in promiffione . 511
Pra/iatio continua quomodo afiimiletux in diem faftat promifsioni. 514. quomodo exigenda. 515
Prajiationis repetitio. Definitio. $09. quid efficiat in promifsione . 511
Ptafiationts repetenda quomodo exigendae .
515, quando fimul exigi pofsint. 519
Prajiptio annua prima quando ftatim exigi pofsit. 513
Praflationes mutua . Definitio. 825. quomodo fefe ad fe invicem habeant. 826
Prajlationes no.n mutua. Definitio. 825 Pra/iationum multiplicatio in promifsioni- bus. 516
Prajiatio per plura tempora dijiributa quando fimul exigi pofsit. 51S
Promifsa qualia in communione primaeva locum habuerint. 435
Index Rerum Prcecrpuarum & Verborum.
377
Promijsa
661
rei ajlimatio quando praeftanda
P romifsatius. Definitio. 362. quale jus acquirat. 364. quomodo id acquirat. 365. quodnam habeat jus circa alienationem rei promiffae. 668. 669. de quo deliberare debeat ante acceptationem . 395. quale jus acquiram ex conditionata promifsione. 466. quid habeat ex promif- fione conditionata. 471. quomodo fidem promifToris adftringat. 761. quod obligetur ad dicendum verum . 426. num ftatuere debeat de animo deliberato promifToris. 422. ^24. quid facere debeat, fi promifforem ad adimplendam promif- fionem conditionatam compellere velit . 470. quando ipfemet conditionem pote- ftativam adimplere debeat. 551. quando per alium adimplere pofsit . 572. quomodo ab obligatione modi adimplendi liberetur. 631. quando damnum refarci- re teneatur. 573
Promijjarii animum deliberatum quinam dijudicare debeat. 423. 424. quando prae- fumatur. 425
Promijfarii officium circa promifsiones temerarias. 773
Promijfio Definitio. 361. qualem animum requirat. 391. quod requirat ufum rationis . 448. num habere debeat caufam expreffam . 594. quando valeat ex acceptatione praefumta. 718. quando ex poft fa£to invalida fiat. 670. quomodo morte promifToris fiat invalida. 716. quando convalefcat. 589. & feqq. num non valida per juramentum fiat valida. 905. num vi vel metu extorqueri pofsit. 575 » & feqq. quid valeat, fi pro parte in errore fundata . 572. quando error eam vitiet . 569. quando non . 570. quale jus pariat. 784. num ea conditui alteri pofsit jus in re fua. 987. quid valeat , fi in nudam promittentis voluntatem conferatur. 520. quid valeat , termino fc- lutionis in nudam promifToris voluntatem collata . 521. quando pro adimpleta habeatur . 677. qualis fit , quae praeftatic- uem commodioris folutionis gratia differt. 517. quamnam vim habeat in officia humanitatis . 438. an onus ei adjicere liceat. 586. 587. quomodo irrevocabilis fiat. 596. quando revocari pofsit. 595. num revocari pofsit mortuo tabellario. 732. 734. an epiftola ad promif- farium nondum perlata. 733. quod fit modus alteri perfefte fefe obligandi. 393
Pro -

Index RerUm Vractpuarum & VevboYum l
378
Promijfio abfenti fatta & a prafente aiio acceptata quando revocari pofsit . 75 2 * quando non. . # 753
Promijfio ad diem fafla , Definitio. 812 Promijfio conditionata . Definitio . 462.
quandonam quod valida fit confiet. 467. quando adimplenda . 468. 469. quando valida. 465. quando invalida. 464. quando nulla. ibid. quem habeat effe&um . 465. quale jus promiffario conferat. 466. fub qua conditione fieri debeat . 493 - num fub impofsibili. 484. num fub turpi . 494. 495. num fub fafto turpi tertii . 498. fub pluribus conditionibus copulative adjeftis quando valida . 53 *•
quando valeat , fi disjunftive adjiciatur . 533. quando pro pura habenda . 678. quando in puram abeat. 529. num juramento vertatur in puram .951. quando evanefcat. 534. num revocari pofsit. 600. quamdiu certitudinem obligationis & juris differat. 478
Promijfio conditionata perfonalis quando evanefcat. t 546
Promifio fub conditione certo extitura quem habeat effe&um. 503. fub conditione , quam certo extituram putas, quando valeat, quando non. 506
Promijfio fub conditione impojfibili negativa qualis fit. ^ # 678
Promijfio fub conditione potejiativa num valida , fi ob impedimentum infuperabile adimpleri nequit . 555. quando evanefcat. 535
Promijfio fub conditione refolutiva qualis fit.
525. fi nunquam extitura. 526
Promijfio fub conditione turpi negativa num fit valida. 679
Promijfio errantis quomodo fe habeat. 569.
& feqq. quomodo convalefcat. 591
Promijfio ex melancholia profeEla num fit valida. 460.461
Promijfio furioji in lucidis intervallis num fit valida. 451
Promijfio datis dexteris fafta quando fit jurata, quando non. 899
Promijfio JaBi alieni quomodo fe habeat . 602. & feqq. quando ex ea teneamur ad id , quod interefi . 604. quando ipfi- met quid praefiare teneamur. 605
Promijfio fatti vires nojlras tranfcendentis num fit valida. 636
Promijfio impojfibilium num valeat. 632
Promijfio in diem faSla . Definitio . 500.
qualem habeat effe£ium j'uris. 501. quando fubfiftat mortuo promiffario . 565. num fit valida, fi dies nunquam adventurus. 507. quid tenendum, fi nunquam adventurus putabatur adventurus. 508 Feterefio in literis fafta num fit valida .
711. an ea viva voce acceptari pofsit & contra. 713. quomodo roganti in literis fa£la valeat. 738
Promijfio inutilium num valida. 798
Promijfionum juratarum exempla, qua; fune nullae. 906
Promijfio mere liberalis , five benefica . Definitio. 713
Promijfio modalis . Definitio. 557. quando evanefcat. 567. 568
Promijfio multiplex quando uno aftu fiat . 691
Promijfio non alienandi rem promijfam quid operetur. 663. 664. 665
Promijfio ob caufam ante debitam . Definitio . 582, ejus effe&us . 583. num fit valida. ' 584
Promijfio enerofa . Definitio. 712
Promijfio perfonalis. Definitio. 357. quid in ea fiat. 538. quale jus conferat. 540 Promijfio per minijlrum cum alio afturi . 7 2 ?
Promijfio per minijlrum quomodo efficiatur valida. 729* an a miniftro poft mortem promifforir fafta fit valida. 575. an contra jus arcanum fafta fit valida . 746
Promijfio prceflationem repetendam continens qualis fit. 512
Promifio pluribus conjunBim faSIa quomodo fe habeat. 684. & feqq.
Promifio poenalis. Definitio. 606. num licite juramento confirmetur . 957. quid efficiat , fi fa&um proprium promittatur. 611
Promijfio pura . Definitio. 46^. qua; pura videtur, quando fit conditionata. 811. num ei conditio tacite adjici pofsit. 810 Promijfio ex voto debiti num licita . 978.
quomodo fiat. 979
Promijfio realis . Definitio . 547. quando conditionata evanefcat. 549
Promijfio , qua quis ftngulis in folidum tenetur , quem habeat effe&um. 687 Promijfio rei aliena num fit valida . 656
Promijfio rei , quam nojlram fieri pojfe putamus , quid valeat. 658. 659. quid valeat, fi fuerit conditionata. 660
Promijfio rei , quam nos non habere , aut in-

mm.mm
Index Rerum Practpuarum & Verborum .
379
teriiffe novimus , num fit valida. 637 Promiffio rei nondum fuae , ad quid obliget.
657
Promi (fio rei , 9«^ /« poteftatem nofiram venire potejt , qualis fit. 527. ad quid obliget. 528
Promiffio rei alteri jam promiffae num fit valida. 681
Promiffio rei , quam non amplius habes , num fit valida . 63 5
Promiffio rei , /« rer«w natura exifiere
nequit , num fit valida. < 5 $4
Promiffio rei ejufdem duobus faBa quando valida . 682
Promiffio rei a pluribus ita faBa , ut /in- guli in /olidum teneantur , quale det ius. 995
Promiffio rei propriae ab alio faBa nobis , quomodo intelligenda. 680
Promiffio temeraria num licita. 771. num t^alis fit, quinam judicare debeat. 772 Promiffio tertio faBa quantum valeat. 749.
ad quod is tibi teneatur. 750
Promiffionis revocatio. Definitio. 595.quando fieri pofiit minifiro mortuo . 739. quando eodem infcio. 740
Promiffionis renovatio . Definitio. 455. num arguat animum deliberatum . ibid.
Promijfor . Definitio. 362. num implere teneatur conditionem potefiativam exparte fui. 524. quomodo fe obliget. 363. num fidem adfiringat promiflario . 760. quando fidem fervet, quando fallat. 759. num fidem fervare teneatur. 765. quando fiat perfidus. 768. num mentiendo liberetur ab obligatione . 429. quando contrahat obligationem ad id , quod in- tereft. 627. ^30. num fiatuere debeat de animo deliberato promifiarii. 423.424 Promifforis animum num promiflTarius dijudicare debeat. 422. 424. quando is deliberatus praefumatur. 425
Promifforis deliberatio quaenam efie debeat. ?94
Promifforis obligatio qualis fit . 3 6$. quomodo valida efficiatur. 365. quaenam fit quoad rem promiffam. 67 1. 672. quaenam ad dicendum verum . 426. quaenam fit fub conditione poteftativa ex parte fui. 522.523
Peomifsor faBi alieni quando non obligetur ad omnem diligentiam in eo obtinendo collocandam. 610
Prcmifsor faBi proprii quando teneatur ad
id, quod intereft. di 2
Promifsum quando vitium trahat ab appe - titu fenfitivo. 459
Promifsum conditionale quomodo praeftetur, conditione non extante . 592. au nova promiffione ad hoc fit opus. 593
Promifsum juratum quando non praeftan- dum. 649
Promifsum poenale . Definitio. 606. quale fit. 607
Promifsum fervare quid fit. 430. num fit fervandum . 431
Promittendi libertas homini competens. 386 Provocatio ad Deum teflem num fit, juramentum . 894
Puerorum obligatio quando invalida* 458
Q.
Q
TJafi apprehen/io . uefinitio. Quafi traditio. Definitio»
.?2
23
R
R Ecedenti a paBo ad quid tenear , ubi mihi aliquid jam praefiitit. 829 Remifsio debiti. Definitio. 95
Remifsio juris . Definitio. 95. effe£lu§. 97. num ea jus acquiratur. 99. quando naturaliter permittenda. 117
Remifsio jurato promifsi num abfque perjurio peti pofiit. 956
Remifsio partis Juris. 98
Remiffio poenae num fit fpecies remifiionis juris. 101
Remiffio reflitutlonis rei aum transferat dominium. IGO
Renovatio paBi. Definitio. 816. quomodo fiat. 819. & feqq. an in ea quid mucetur. 817
Renunciatio . Definitio . 103. effe&us • 104* an fit fpecies translationis juris. 105. a cujus voluntate pendeat . 106. quomoda fiat. 107. an ejus hypothetica neceffitas obfiet libertati voluntatis . 108. an ea
faciat renunciationem coailam. 109. quando naturaliter licita. n8
Repetitio prac/lationis quando continuetur .
509. quid efficiat in promifsione . 512
Repudiatio juris. Definitio. 111. ad quodnam jus fpeftet. 112. an jus in a.ium transferat. 113, quod fit fpontanea. 114. quando naturaliter licita. 118
Rem ab alio fibi comparare quid fit. 125
Rem

Index Rerum Praecipuarum & Verborum .
38 °
Rem derelinquens num confentiat in aequi- fitionem dominii ab alio. . 1025
Rem derelinquere qui ptafumitut num confentiat in amifsionem vindicationis rei • 1029
Res aliena num valide promittatur. 6$6. an cavendum , ne patrimonium amittatur . 1048
Res certa . Definitio • 28
Res communis quomodo dividenda. *34* quod ex ejus divifione oriantur dominia. 132. quaenam in divifione obfervanda . 136. & feqq. quid fieri debeat, fi dividi non pofsir. 137
Res dereliSa num vindicari pofsit. ioid Res immobilis quomodo apprehendatur .
53.54. quomodo tradatur. 30. 31. 38 Res incerta. Definitio. 28
Res incorporalis quomodo apprehendatur . 63, <54. quando acceptando apprehendatur. 65. quomodo tradatur. 39. quomodo cum corporali tradatur & apprehendatur. ~ 53
Res mobilis quomodo apprehendatur. 52.
quomodo tradatur. 27.29.34. & feqq. Res nondum fua num promitti pofsit. 657 Res promijfa num alienari pofsit. 666.667 . num ejus dominium in alium transferre pofsit promififor. 662 . num valide alteri promittatur. 681
Re promifta intereunte quando promifsio valida maneat. 673. 675. 676 . quando non maneat. 67 o. quando pro adimpleta habeatur. 677
Res , qu£ confenfu domini ejl penes alium , quomodo tradatur & apprehendatur. 69 Res , quam nofiram fieri pojfe putamus , num valide promittatur. 658. & feqq. Res tradenda num vacuae pofifefsionis efte debeat. 6^
Re/eruatio mentalis . Definitio. 231. quo refpe&u fit veriloquium . 232. quo fal- filoquium . 233. cujufnam refpe£lu fit falfiloquium . 234. qualis contradiftio ei infir. 235. quando mendacium fit. 236. quando prohibita. 237, quando licita , fed inutilis. 238. an in juramentis admittenda . 909
Re/ponfto ad pollicitationem & nudam af. fertionem prsjlandi fatta quomodo interpretanda . 385
Reticendum quodefi num fit arcanum. 271 Reus debendi. Definitio.
Reus credendi . Definitio.
Reus promittendi. Definitio. tbid.
Reus Jlipulandi. Definitio. ibjd.
Revocatio Juris in alterum collati . Defini*
tl0# . . . 74 1
Revocatio promifiionis. Definitio. 595. num
inferat poenitentiam. 597
Rogare quid fit. 795
S
S Cientia filentis domini num ex tempore praefumatur. 1057
Serium quid. 285
Sermonis finis ultimus. 279
Sermo contrario fenfu intelligendus num fit falfiloquium. 245. quando licitus. 245. 248
Sermo refpeftu tertii quando falfiloquium
non fit. 225. 22 6
Signa quaenam verbis zequipolleant . 241.
quanfin ijftfcm uti liceat. 242
Signa manifefla . Definitio . 250
Signa occulta. Definitio. 249
Silentium quale ad confenfum praefumen- dum requiratur. 1055
Simulantis intentio . 328. 329. 331. fa- 6tum, quale effe debeat. 380
Simulare num liceat commodi alicujus cau- fa. 349. periculi evitandi caufa. 348.349 Simulatio. Definitio. 332. finis ultimus , 347. qualis fit. 327. quibufnam aftioni- bus repugnet • 32 6. quaenam infit falfi- loguio. 178. 334. qualis infit mendacio. 335. quando licita. 339. 340. quando illicita. 338. quando exceptione fiat illicita. . 341*345
Simulationis illicita principium , quando negotium nobis cum aliis. 345
Simulatio pietatis prohibita. 321
Simulatio temeraria illicita. 34 6
Simulatio veracitatis quale fit vitium » 33^ Simulatio virtutis num licita. 319. num fic vitium. 312
Simulatio vitii num licita. 325^
Sincere quando loquamur. 315
Sinceritas animi . Definitio. 314. quid excludat. 316. in quibus a&ionibus fpe- ftanda . 317. cum virtute indivulfus nexus. 318
in Solidum teneri quid fit . 683. quando teneatur promiffor fingulis. 684. & feqq* num pluribus teneatur, unde pateat. 684 Spes debitum iri ex promifsione condirio-
nara
499
'tbid.

Index Rerum Pracipuarum & Verborum , 381
nata enafce^. 4 7 1 * qualisfit. 472.473. Translatio dominii nutn lege naturali prae- qualis oriatur ex promiflione conditiona- cipiatur. i 2
ta perfonali. 544* 545 * Q ua fis ex reali • Translatio dominii revocabiliter vel irrevo - 548. quando evanefcat. 5 36. num pro- cabiliter faSla. Definitio. 16
miflario adimi queat. 477 Translatio juris exigit animum delibera-
Spes jus excitatura . Definitio . 473. num tum. 391. quomodo fiat in perfonam.
invito auferri poflit. 474. an abfque in- 17. certam, vel incertam. 18. in rem.
juria. 475. 476
Symbolum . Definitio. 71
Symbolum traditionis quale efle debeat. 76
T
T Abellario mortuo num promiffio revocari poflit. 732. 734
Tacere nolens , cum pojfit , cur verum loqui teneatur. 185
Tacere valenti curfalflloquium non permif* fum. 184. cur id flt mendacium. 18 6 Taciturnitas . Definitio* 218
Taciturnus r Definitio. 258. quando veritatem reticeat. 259
Temeraria promi{fio num remittenda. 773
Temeraria fimulatio num illicita. 34 6 Temeritas in promittendo a quonam dijudicari debeat. 772
Teneri in /olidum quid fit. 683. quando promiflor ex promiflione pluribus conjun- £lim fafta teneatur. <584. & feqq. Titulus jujlus. Definitio. 1034. num differat a vero & falfo. 1035
Traditio . Definitio. 23. m quo confiftat . 24. 46. & feqq. quomodo fiat. 27. 29. 34. & feqq. 38. 40. & feqq. quomodo fiat demonftrando . 34. quomodo in cef- fione . 91. num fupponat pofleflionem vacuam. <58
T raditionis modi quidam num fint fifti • 79 Traditio brevi manu . Definitio . 41. quomodo fiat. 43. & feqq.70.
Traditio longa manu . Definitio. 47.quando fiat. 48. quomodo fiat. ibid.
Traditio negativa. Definitio. 23
Tradttio pojitiva . Definitio . ibid.
Traditio rei immobilis quomodo fiat . 30.
3 1 -. 3 8 * . . . , .
Traditio ret tncorporalts quomodo fiat . 39 Traditio rei mobilis quomodo fiat. 27. 29 Traditio fymbolica. Definitio. 72. an res fymbolice tradi poflint. 73. quaenam fit apparens. 77*78
Traditionis /ymbolum quale efle debeat. ' 7 6.
18
V
V Etax .. Definitio. 181
Veracitas . Definitio. ibid.
Verba quando quaedam refervajre liceat. 240.
Verba tequivoca quando non fint falfilo- quium. 189
Verba aperta . Definitio. 228. ufus. 229 Verba jurantia quomodo fumere debeat jurans, 910. 912. num in fenfum alienum detorquere liceat. 911
Verba tacita . Definitio. 228. ufus. 229. 230. quando cum apertis efficiant refer- vationem mentalem. 239
Verba temeraria , five otio/a . Definitio. 276.
an licita. 278
Veriloquium . Definitio . 154. ^n fupponat veritatem logicam. 155. qualis fita&io. 158. quando praeceptum . 16 r. i<52. quando illicitum. 167.168. num repugnet officio, vel fit contra jus alterius, quando dubium, quid fieri debeat. 262. num in eo tertii, cui non loquimur, habenda fit ratio. 223. num fit mendacium , fi hic fallatur. 224
Veriloquium damnofum num fit licitum . 266 'Veritas moralis. Definitio. 150
Veritas quando celanda. 163. quando reticenda. 264. 167, 168. -quando licite dif- fimuletur. 170. 171. 264
Veritas doBorum quando per confcientiam, aut Deum tefiem probanda. 853
Verum quid habeatur contra eum , qui ad dicendum verum obligatur . 427. quid contra promiflorem . 428
Verum moraliter num logice falfum efle poflit. I5t
Vindicatio rei quando amifla praefiimatur .
1028. quando prsefcribatur. 1030
Virtutis fimulatio num licita . 319. an fit vitium. 322
Vis num vitiet promiflionem . 575. & feqq. Vis ceflionario licita. 94
Vitii fimulatio num licita. 325
Te-

Index Rerum Praecipuarum Verborum
382 .
Vocabulis num tribuere liceat fignificatum ab eo, quem habent t uiverfum, 243. 244 Voluntas expreta. Definitio. 3
Voluntas prafumta num fit tacita. 4
Voluntas tacita . Definitio. 3. num fit praefurnia . . 4
Voluntatis mutatio quando licita. 374. quando illicita. 375. 3 76. quando permittenda • 377* quando licita pollicitatori & nudo aflertori. . 37^
Voluntatis mutatio in melius quando non licita. . # 378
Voluptas ex jocis percepta quando innocua. 302
Votum. Definitio. 960. quid eo declaretur. ib. finis. 968. materia. 969. quomodo fiat de eo, quod aliis prxftandum . 970. num requirat animum deliberatum. 963. num tollatur acceptatione ab altero non fafta. 977. num quis feipfum ab eo abfolvere poflit. 967
Votum concljt fana tum , Definitio. 971. quan-
do non adimplendum . 972
Votum purum. Definitio. gji
Votum de re aliena an valeat. 981
Votum de re illicita num invalidum & illicitum. 975
Votum de re impo[fibili num invalidum . 974 Votum fervare , vel adimplere. Definitio . 961. num fitfervandum. 966. num quis cogi poflit ad id adimplendum. 976. num {oli Deo cognitum adimplendum . 980
Voti violatio num fit perfidia. 965
Vovens cuinam obligetur . 964. num Deo det fidem. 962
U/ucapio . Definitio . 1021. objeftum . 1022. an fit modus acquirendi naturalis.-1023. num fiat domino confentiente. 1027
Ufus loquendi communis num fit tenendus. 149
Ufus rationis cur ad promittendum requiratur . 448
Utilitatis fuce caufa num liceat fimulare , ■- 34 *. -
FINIS INDICIS

e

V-c:
^v23$ws--
SSBJK2
'■ i---^

i^AV'
m •
<i® *
tum
!».

m*
41

V-.Vf p
^ '
*
;^r-.
st v ‘
C/' v : .-;;*
'»‘.v
i->*
V-
. ' f-
■/;•
:."'V-XV1a 7
' ' • '. . '• * • :*' ' •'*• .'. } -' v <rW-'*•*•■' -■ •*'*i
. r v
." ^V:- v*/••'•;•">•:. ; ;
• . > .v-- . c
V ' v-"- ■ •• "'i '
*'■
'•* . i . •;. -. '"■*/ v * • -J
'■■■■ \ • '.’•<!
' - •i- ‘ *'V • • ' ■*'. .^v £ . V-‘ ■ V 'V Vr-fj. \; P ‘:
. > ■ ,* , .. . -* - • i v- ~ .
V-/y' ^r-, ■ //
• • • ■* . \ v
• • . v*:. •;«•v-.r./fs??:vv/s'>-v'-: